# جبه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جبه

الجَبْهة للإِنسان وغيره، والجَبْهَةُ: موضع السجود، وقيل: هي مُسْتَوَى ما بين الحاجبين إلى الناصية. قال ابن سيده: ووجدت بخط علي بن حمزة في المُصَنَّف فإِذا انْحَسَر الشعرُ عن حاجبي جَبْهَتِه، ولا أَدري كيف هذا إِلا أَن يريد الجانبين. وجَبْهة الفرس: ما تحت أُذنيه وفوق عينيه، وجمعها جِباهٌ. والجَبَهُ: مصدرُ الأَجْبَهِ، وهو العريض الجَبْهةِ، وامرأَة جَبْهاء؛ قال الجوهري: وبتصغيره سمي جُبَيْهاءُ الأَشْجَعِيُّ. قال ابن سيده: رجل أَجْبَهُ بيِّنُ الجَبَهِ
واسع الجَبْهَةِ حَسَنُها، والاسم الجَبَهُ، وقيل: الجَبَهُ شُخوص الجَبْهة. وفرس أَجْبَهُ: شاخصُ الجَبْهة مرتفعها عن قَصَبة الأَنف. وجَبَهَهُ: صَكَّ جَبْهته. والجابِهُ: الذي يلقاك بوجهه أَو بجَبْهَتِه من الطير والوحش، وهو يُتَشاءَم به؛ واستعار بعضُ
الأَغْفال الجَبْهَةَ للقمر، فقال أَنشده الأَصمعي:
من لَدُ ما ظُهْرٍ إِلى سُحَيْرِ،
حتى بَدَتْ لي جَبْهةُ القُمَيْرِ
وجَبْهةُ
القوم: سيدُهم، على المَثل. والجَبْهةُ من الناس: الجماعةُ. وجاءتنا جَبْهة من الناس أَي جماعة. وجَبَهَ الرجلَ يَجْبَهُه جَبْهاٍ: رَدَّه عن حاجته واستقبله بما يكره. وجَبَهْتُ فلاناً إِذا استقبلته بكلام فيه غِلْظة. وجَبَهْتُه بالمكروه إِذا استقبلته به. وفي حديث حدّ الزنا: أَنه سأَل اليهودَ عنه فقالوا عليه التَّجْبِيهُ، قال: ما التَّجْبِيهُ؟ قالوا: أَن تُحَمَّم وُجُوهُ الزانيين ويُحْمَلا على بعير أَو حمار ويُخالَف بين وجوههما؛ أَصل التَّجْبِيهِ: أَن يحمل اثنان على دابة ويجعل قفا أَحدهما إِلى قفا الآخر، والقياس أَن يُقابَلَ بين وجوههما لأَنه مأْخوذ من الجَبْهَة. والتَّجْبِيهُ أَيضاً: أَن يُنَكِّسَ رأْسَه، فيحتمل أَن يكون المحمول على الدابة إِذا فُعِلَ به ذلك نَكَّسَ رأْسَه، فسمي ذلك الفعل تَجْبِيهاً، ويحتمل أَن يكون من الجَبْهِ وهو الاستقبال بالمكروه، وأَصله من إِصابة الجَبْهةِ، من جَبَهْتُه إِذا أَصبت جَبْهَتَه.
وقوله، صلى الله عليه وسلم: فإِن الله قد أَراحكم
(* قوله «فإن الله قد
أراحكم إلخ» المعنى قد، أنعم الله عليكم بالتخلص من مذلة الجاهلية وضيقها وأعزكم بالإسلام ووسع لكم الرزق وأفاء عليكم الاموال فلا تفرطوا في أداء الزكاة وإذا قلنا هي الاصنام فالمعنى تصدقوا شكراً على ما رزقكم الله من الإسلام وخلع الانداد: هكذا بهامش النهاية). من الجَبْهَةِ والسَّجَّةِ والبَجَّةِ؛ قيل في تفسيره: الجَبْهةُ المَذَلَّة؛ قال ابن سيده: وأُراه من هذا، لأَن من استُقْبِلَ بما يكره أَدركته مذلة، قال: حكاه الهروي في الغريبين، والاسم الجَبيهَةُ، وقيل: هو صنم كان يعبد في الجاهلية، قال: والسَّجَّة السَّجاجُ وهو المَذيقُ
من اللبن، والبَجَّةُ الفَصِيدُ الذي كانت العرب تأْكله من الدم يَفْصِدُونه، يعني أَراحكم من هذه الضَّيْقَةِ ونقلكم إِلى السَّعة. ووَرَدْنا ماءً له جَبِيهةٌ إِما كان مِلْحاً فلم يَنْضَحْ مالَهم الشُّرْبُ، وإِما كان آجِناً، وإِما كان بَعِيدَ القَعْر غليظاً سَقْيُه شديداً أَمْرُه. ابن الأَعرابي عن بعض الأَعراب قال: لكل جابه جَوْزَة ثم يؤَذَّن أَي لكل من وَرَدَ علينا سَقْيةٌ ثم يمنع من الماء. يقال: أَجَزْتُ الرجل إِذا سقيت إِبله، وأَذَّنْتُ الرجلَ إِذا رَدَدْتَهُ. وفي النوادر: اجْتبَهْت ماء كذا اجْتِباهاً إِذا أَنكرته ولم تَسْتَمْرئْه. ابن سيده: جَبَهَ الماءَ وَرَدَه وليست عليه قامةٌ ولا أَداةٌ للاستقاء.
والجَبْهَةُ: الخيل، لا يفرد لها واحد. وفي حديث الزكاة: ليس في الجَبْهَةِ ولا في النُّخَّة صدقةٌ؛ قال الليث: الجَبْهة اسم يقع على الخيل لا يُفْرَدُ. قال أَبو سعيد: الجَبْهة الرجال الذين يَسْعَون في حَمالةٍ أَو مَغْرَم أَو جَبْر فقير فلا يأْتون أَحداً إِلا استحيا من رَدّهم، وقيل: لا يكاد أَحدٌ يَرُدُّهم، فتقول العرب في الرجل الذي يُعْطِي في مثل هذه الحقوق: رحم الله فلاناً فقد كان يُعْطي في الجَبْهة، قال: وتفسير قوله ليس في الجَبْهَة صدقة، أَن المُصَدِّقَ إِن وَجَدَ في أَيْدي هذه الجَبْهةِ من الإِبل ما تجب فيه الصدقة لم يأْخذ منها الصدقة، لأَنهم جمعوها لمَغْرم أَو حَمالة. وقال: سمعت أَبا عمرو الشَّيْباني يحكيها عن العرب، قال: وهي الجَمَّةُ والبُرْكة. قال ابن الأَثير: قال أَبو سعيد قولاً فيه بُعْدٌ وتَعَسُّفٌ. والجَبْهةُ: اسم منزلة من منازل القمر. الأَزهري: الجَبْهَةُ النجم الذي يقال له جَبْهة الأَسد وهي أَربعة أَنجم ينزلها القمر؛ قال الشاعر:
إِذا رأَيتَ أَنْجُماً من الأَسَدْ،
جَبْهَتَه أَو الخَراتَ والكَتَدْ،
بالَ سُهَيْلٌ في الفَضِيخ ففَسَدْ
ابن سيده: الجَبْهة صنم كان يُعبد من دون الله عز وجل. ورجل جُبَّهٌ كجُبَّإٍ: جَبانٌ. وجَبْهاء وجُبَيْهاءُ: اسم رجل. يقال: جَبْهاء الأَشْجَعِيُّ وجُبَيْهاء الأَشجعيُّ، وهكذا قال ابن دريد جَبْهاءُ الأَشْجعيُّ على لفظ التكبير.

### Türkçe

**الجَبْهة** insan ve başkası için; ve **الجَبْهَةُ**: secde yeri; ve denildi ki: o, iki kaş arasından perçeme kadar olanın düzlüğüdür. İbn Sîde dedi: Ali b. Hamza’nın hattıyla **المُصَنَّف**’te buldum: “Saç, onun iki kaşından **جَبْهَتِه**’sinden çekilince”; bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ancak iki yanı kastetmek ister. Ve atın **جَبْهة**’si: iki kulağının altı ve iki gözünün üstüdür; çoğulu **جِباهٌ**’dır. Ve **الجَبَهُ**: **الأَجْبَهِ**’in mastarıdır; o, **الجَبْهةِ**’si geniş olandır; ve **جَبْهاء** bir kadın; Cevherî dedi: küçültmesiyle **جُبَيْهاءُ الأَشْجَعِيُّ** adlandırıldı. İbn Sîde dedi: **أَجْبَهُ** bir adam, **الجَبَهِ**’i açık (belli) olan, **الجَبْهَةِ**’si geniş, güzeli; isim **الجَبَهُ**’dur; ve denildi ki: **الجَبَهُ** **الجَبْهة**’nin çıkıklığıdır. Ve **أَجْبَهُ** bir at: **الجَبْهة**’si çıkık, onu burun kemiğinden yüksek olandır. Ve **جَبَهَهُ**: onun **جَبْهته**’sine vurdu. Ve **الجابِهُ**: kuş ve yaban hayvanından, sana yüzüyle yahut **جَبْهَتِه** ile karşılaşandır; ve onunla uğursuzluk sayılır; bazı gafiller **الجَبْهَة**’yi aya ödünç aldı, şöyle dedi; Asmaî onun okuduğunu rivayet etti:
من لَدُ ما ظُهْرٍ إِلى سُحَيْرِ،
حتى بَدَتْ لي جَبْهةُ القُمَيْرِ

Ve kavmin **جَبْهةُ**’si: onların efendisi, mesel üzere. Ve insanlardan **الجَبْهَةُ**: topluluk. Ve bize insanlardan bir **جَبْهة** geldi, yani bir topluluk. Ve **جَبَهَ** adamı, **يَجْبَهُه** **جَبْهاٍ**: onu ihtiyacından geri çevirdi ve hoşlanmadığı şeyle karşıladı. Ve **جَبَهْتُ** falancayı, eğer onu içinde sertlik bulunan bir sözle karşılarsam. Ve **جَبَهْتُه** hoşlanılmayan şeyle, eğer onu onunla karşılarsam. Zina haddine dair hadiste: onun hakkında Yahudilere sordu; dediler ki: onun üzerine **التَّجْبِيهُ** vardır. Dedi: **التَّجْبِيهُ** nedir? Dediler: iki zinakârın yüzlerinin karartılması ve bir deve yahut eşek üzerine bindirilmeleri ve iki yüzleri arasında terslik yapılmasıdır; **التَّجْبِيهِ**’in aslı: iki kişinin bir binek üzerine bindirilmesi ve birinin ensesinin ötekinin ensesine yapılmasıdır; kıyas, iki yüzlerinin karşı karşıya getirilmesidir; çünkü o **الجَبْهَة**’den alınmıştır. Ve **التَّجْبِيهُ** ayrıca: başını aşağı çevirmesidir; böylece, binek üzerine bindirilene bu yapıldığında başını aşağı çevirmiş olması muhtemeldir; bu fiil **تَجْبِيهاً** diye adlandırıldı; ve muhtemeldir ki **الجَبْهِ**’dendir; o, hoşlanılmayanla karşılamadır; ve aslı **الجَبْهة**’ye isabet ettirmedendir; **جَبَهْتُه**: eğer onun **جَبْهَتَه**’sine isabet ettirdiysem.

Ve onun sözü, صلى الله عليه وسلم: “Şüphesiz Allah sizi **الجَبْهَةِ** ve **السَّجَّةِ** ve **البَجَّةِ**’den rahatlatmıştır”; onun tefsirinde denildi ki: **الجَبْهةُ** zillet (aşağılanma)dır; İbn Sîde dedi: Ben onu bundan görüyorum; çünkü hoşlanılmayanla karşılanan kimseye zillet erişir. Dedi: Herevî bunu **الغريبين**’de nakletti; isim **الجَبيهَةُ**’dir. Ve denildi ki: o, cahiliyede tapınılan bir put idi. Dedi: ve **السَّجَّة** **السَّجاجُ**’dır; o, sütten olan dar (az) olandır. Ve **البَجَّةُ**: Arapların kandan yedikleri **الفَصِيدُ**’dir; onu kan alarak çıkarırlardı; yani sizi bu darlıktan rahatlatmış ve sizi genişliğe nakletmiştir. Ve biz, **جَبِيهةٌ**’si olan bir suya vardık: ya tuzlu idi de içme onların malını (hayvanlarını) sulamadı; yahut bayat idi; yahut dibi uzak, suyu kalın (zor) olan, işi şiddetli idi. İbnü’l-A‘râbî, bazı bedevîlerden: “Her **جابه** için bir **جَوْزَة** sonra **يؤَذَّن**”; yani bize gelen her birine bir sulama, sonra sudan men edilir. Denilir: **أَجَزْتُ** adamı, eğer onun develerini suladıysam; ve **أَذَّنْتُ** adamı, eğer onu geri çevirdiysem. Ve **النوادر**’de: **اجْتبَهْت** falan suyu **اجْتِباهاً**: eğer onu yadırgadım ve onu hoş bulmadıysam. İbn Sîde: **جَبَهَ** suyu: ona vardı; üzerinde ne bir kova direği (kaldıracı) ne de su çekmeye bir alet vardır.

Ve **الجَبْهَةُ**: atlar (at takımı); onun için bir tekil ayrılmaz. Zekât hadîsinde: **الجَبْهَةِ**’de de **النُّخَّة**’de de sadaka yoktur. Leys dedi: **الجَبْهة** atlara düşen bir isimdir, tekil yapılmaz. Ebû Saîd dedi: **الجَبْهة**; bir yüklenme yahut borç yahut fakiri onarma için koşuşturan erkeklerdir; hiçbir kimseye gelmezler ki onları geri çevirmekten utansın; ve denildi ki: neredeyse hiç kimse onları geri çevirmez. Araplar, bu tür haklarda veren adam hakkında şöyle der: “Allah falancaya rahmet etsin; gerçekten o **الجَبْهة**’de verirdi.” Dedi: “**ليس في الجَبْهَة صدقة**” sözünün tefsiri: **المُصَدِّقَ** eğer bu **الجَبْهةِ**’nin ellerinde, sadakanın vacip olduğu develer bulursa, onlardan sadakayı almaz; çünkü onları bir borç yahut bir yüklenme için toplamışlardır. Ve dedi: Ebû Amr eş-Şeybânî’yi onu Araplardan naklederken işittim; dedi: ve o, **الجَمَّةُ** ve **البُرْكة**’dir. İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Saîd uzaklık ve zorlama bulunan bir söz söyledi. Ve **الجَبْهةُ**: ayın menzillerinden bir menzilin adıdır. Ezherî: **الجَبْهَةُ**; **جَبْهة الأَسد** denilen yıldızdır; o, ayın indiği dört yıldızdır; şair dedi:
إِذا رأَيتَ أَنْجُماً من الأَسَدْ،
جَبْهَتَه أَو الخَراتَ والكَتَدْ،
بالَ سُهَيْلٌ في الفَضِيخ ففَسَدْ

İbn Sîde: **الجَبْهة**; Allah عز وجل’den başka tapınılan bir put idi. Ve **جُبَّهٌ** bir adam, **جُبَّإٍ** gibi: korkak. Ve **جَبْهاء** ve **جُبَيْهاءُ**: bir adamın adıdır. Denilir: **جَبْهاء الأَشْجَعِيُّ** ve **جُبَيْهاء الأَشجعيُّ**; İbn Düreyd böyle dedi: büyütme lafzı üzere **جَبْهاءُ الأَشجعيُّ**.
