# جبو (ج-ب-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ب - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ب و * * الجَابِيَةُ * الحوض الذي يجبى فيه الماء للإبل أي يجمع والجمع * الجَوَابي * ومنه قوله تعالى ﴿وجفان كالجوابي﴾ والجابية أيضا حي بدمشق و * جَبَى * الخراج يجبي * جِبَاية * و * جَبَا * يجبو * جِبَاوةً * لغة فيه و * الإجْبَاءُ * بيع الزرع قبل أن يبدو صلاحه وفي الحديث ﴿من أجبى فقد أربى﴾ وأصله الهمز وقد سبق في ج ب أ و * التَّجْبِيَةُ * أن يقوم الإنسان قيام الراكع وهو في حديث بن مسعود رضي الله تعالى عنه و * اجْتَبَاهُ * أي اصطفاه

##### Türkçe

* ج ب و * **الجَابِيَةُ**: develer için suyun onda **يجبى** edildiği, yani toplandığı havuz; çoğulu **الجَوَابي**’dir. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وجفان كالجوابي﴾. **الجابية** ayrıca Şam’da bir mahalledir. Ve **جَبَى**: haraç(ı) **يجبي**; **جِبَاية**. Ve **جَبَا**: **يجبو**; **جِبَاوةً**: onda bir lugat(şekli)dir. Ve **الإجْبَاءُ**: ekini, olgunluğu belirmeden önce satmaktır. Hadiste: ﴿من أجبى فقد أربى﴾. Aslı hemzedir; ve **ج ب أ**’da daha önce geçmiştir. Ve **التَّجْبِيَةُ**: insanın, rükû edenin kıyamı gibi ayakta durmasıdır; o, İbn Mes‘ûd رضي الله تعالى عنه hadîsindedir. Ve **اجْتَبَاهُ**: yani onu seçti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!جَبَى ، كسَعَى ؛ هكذا في

النسخِ ولو قالَ كدَعَا ( ورَمَى ) كانَ اقعد . لأنَّ البابَ واوِيٌّ ؛ ( *!جِبْوَةً *!وجِباً *!وجِباوَةً *!وجِبايَةً ، بكسرهِنَّ ، *!وجَباً ) ، بالفتْحِ مَقْصوراً وقد تقدَّمَ الكَلامُ على الجِبَايَةِ *!والجِباوَةِ .
قالَ الكِسائيُّ : *!جَبَيْت الماءَ في الحَوْضِ *!وجَبَوْته : جَمَعْته .
وقالَ غيرُهُ : جَبَيْت الخَراجَ *!جِبايَةً وجَبَوْته *!جِباوَةً .
( والجِبَاوَةُ *!والجِبْوَةُ *!والجِبَاةُ *!والجِبَا ، بكَسْرِهِنَّ ، *!والجَباوَةُ ) ، بالفتْحِ ، ( ما جُمِعَ في الحَوْضِ من ماءٍ .
( واقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ على الأُولى والثانِيَةِ والرَّابعةِ ، وقالَ : هو الماءُ المَجْموعُ للإِبِلِ .
وقالَ الأَزْهرِيُّ : *!الجِبَا ما جُمِع في الحوْضِ مِن الماءِ الذي يُسْتَقى مِن البِئْرِ .
قالَ ابنُ الأنْبارِي : هو جَمْع *!جِبْية .
( *!والجَبَا ) ، بالفتْحِ : ( الحَوْضُ ) الذي *!يُجْبَى فيه الماءُ .
( أَو ) هو ( مَقامُ مَنْ يَسْقِي على الطَّيِّ .
( و ) أَيْضاً ( ما حَوْلَ البِئْرِ ) ؛ ) ومنه حدِيثُ الحديبية : صَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم على *!جَبَاها فسَقَيْنا وأَسْقَيْنا .
والجَبَا أَيْضاً : ما حَوْلَ الحَوْضِ ؛ ( ج *!أَجْباءَ ) ؛ ) قال مُضَرِّس :
فأَلْقَتْ عَصا التَّسْيار عنها وخَيَّمت
*!بأجْباءِ عَذْبِ الماءِ بيضٍ مَحافِرُهْ ( ومحمدُ بنُ إبراهيمَ ) الإرْبليُّ ( *!الجابِيُّ : مُحدِّثٌ ؛ ) قالَ الذهبيُّ : حَدَّثونا عنه .
( و ) علاءُ الدِّيْن ( عليُّ بنُ الجابِي : الخَطيبُ ) بالشَّاغور ، ( مُقْرِىءٌ ) مجودٌ ( مُتَأَخِّرٌ ) ؛ ) قالَ الذهبيُّ : ماتَ بَعْدَ السبعمائةِ .

وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!جَبَا الخَراجَ *!جَبْواً : لُغَةٌ في *!جَبَى *!جَبْياً .
*!والجِبْوَةُ ، بالكسْرِ : الحَالَةُ مِن *!جَبْيِ الخَراجِ واسْتِيفَائِه .
*!والجُبْوَةُ ، بالضَّمِّ : الماءُ المَجْموعُ *!كالجَبَا بالفتْحِ .
*!والجَبَا ، بالفتْحِ : نَثِيلةُ البِئْرِ ، وهو تُرابُها الذي حَوْلَها تَراها مِن بَعيدٍ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ ؛ وأَصْلُه الهَمْز .
وأمَّا الشيْخُ سعدُ الدِّين *!الجِباوِيُّ ، بالكسْرِ : صاحِبُ الطَّرِيقَةَ فقيلَ : إنَّه مَنْسوبٌ إلى *!الجابِيَةِ على غيرِ قِياسٍ .

##### Türkçe

: ( Ve ( **جَبَى** , **سَعَى** gibi; nüshalarda böyledir; eğer **دَعَا** (ve **رَمَى**) gibi deseydi daha yerinde olurdu. Çünkü bâb vâvîdir; ( **جِبْوَةً** **وجِباً** **وجِباوَةً** **وجِبايَةً** , bunların hepsi kesre iledir, **وجَباً** ) , fetha ile maksûr olarak; ve **الجِبَايَةِ** ve **الجِباوَةِ** hakkında söz daha önce geçti.
**الكِسائيُّ** dedi: **جَبَيْت الماءَ في الحَوْضِ** ve **جَبَوْته**: onu topladım.
Başkası dedi: **جَبَيْت الخَراجَ** **جِبايَةً** ve **جَبَوْته** **جِباوَةً**.
( Ve **الجِبَاوَةُ** **والجِبْوَةُ** **والجِبَاةُ** **والجِبَا** , bunların hepsi kesre iledir, **والجَباوَةُ** ) , fetha ile, ( havuzda sudan toplanmış olan şeydir.
( **الجَوْهرِيُّ** birinciye, ikinciye ve dördüncüye hasretti ve dedi: o, develer için toplanmış sudur.
**الأَزْهرِيُّ** dedi: **الجِبَا** kuyudan çekilen sudan havuzda toplanmış olandır.
**ابنُ الأنْبارِي** dedi: o, **جِبْية**’nin cem‘idir.
( **والجَبَا** ) , fetha ile: ( **الحَوْضُ** ) ki onda su **يُجْبَى** edilir.
( Veya ) o, ( **مَقامُ مَنْ يَسْقِي على الطَّيِّ**’dir.
( Ve ) ayrıca ( **ما حَوْلَ البِئْرِ**’dir )؛ ) ve ondan **حدِيثُ الحديبية**: Resûlullah صلى الله عليه وسلم onun **جَبَاها**’sına çıktı; biz suladık ve sulattık.
Ve **الجَبَا** ayrıca: havuzun çevresinde olan şeydir; ( cemi **أَجْباءَ** )؛ ) **مُضَرِّس** dedi:
فأَلْقَتْ عَصا التَّسْيار عنها وخَيَّمت
**بأجْباءِ** عَذْبِ الماءِ بيضٍ مَحافِرُهْ ( Ve **محمدُ بنُ إبراهيمَ** ) **الإرْبليُّ** ( **الجابِيُّ**: bir muhaddistir؛ ) **الذهبيُّ** dedi: bize ondan rivayet ettiler.
( Ve ) **علاءُ الدِّيْن** ( **عليُّ بنُ الجابِي**: hatiptir ) **الشَّاغور**’da, ( bir **مُقْرِىءٌ** ) iyi tecvîdli ( **مُتَأَخِّرٌ** )؛ ) **الذهبيُّ** dedi: yediyüzden sonra öldü.

Ve ondan istidrâk olunan şeyler:
**جَبَا الخَراجَ** **جَبْواً**: **جَبَى** **جَبْياً**’da bir lugattır.
**والجِبْوَةُ** , kesre ile: haracı **جَبْي** etme ve onu tam alma hâlidir.
**والجُبْوَةُ** , damme ile: toplanmış sudur; fetha ile **الجَبَا** gibi.
**والجَبَا** , fetha ile: kuyunun **نَثِيلةُ**’sidir; o, onun çevresindeki toprağıdır; onu uzaktan görürsün; **الجَوْهرِيُّ** nakletti; aslı hemzedir.
Ve şeyh **سعدُ الدِّين** **الجِباوِيُّ**’ye gelince, kesre ile: tarîkat sahibidir; denildi ki: kıyasa aykırı olarak **الجابِيَةِ**’ye mensuptur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جبو and جبى
[The words belonging to the former of these two arts. Cannot well be classed by themselves, being intimately connected with those of the latter, which are the more numerous and common, and from which they are generally easily distinguishable.]

جَبَى
1 جَبَى جب جبى جبي جبيي , (K,) first pers. جَبَيْتُ, (Ks, S, Er-Rلghib,) aor. ١َ٢ِ٣َ ; (K;) and جَبَى, aor. ١َ٢َ٣َ , (K,) said by MF to be unknown, and also, because neither the second nor the third radical is a faucial letter, unreasonable, but mentioned by Sb, though held by him to be of weak authority, and mentioned also by IAar, as extr., like أَبَى, aor. يَأْبَى; (TA;) and جَبَا, (TA,) first pers. جَبَوْتُ, (Ks, S, TA,) aor. ١َ٢ُ٣َ ; (TA;) inf. n. [of the first and second] جَبْىٌ (Sh, K) and [probably of the last only] جَبًا and جِبًا and جُبًا and [of the last, but whether in the first or the second of the senses here following is not shown,] جِبْوَةٌ; (K; [or this last has a different application, explained below;]) He collected water in a trough or tank for beasts &c. [Ks, S, K, Er-Rلghib.) ― -b2- And (hence, metaphorically, Er-Rلghib, TA) the first of these verbs, (S, Mgh, Msb, K, Er-Rلghib,) and the second, (K,) and the third; (S, Msb, TA;) inf. n. (of the first, S, Msb) جِبَايَةٌ (S, Mgh, Msb, K, Er-Rلghib) and (of the last, S, Msb) جِبَاوَةٌ (S, Msb, K) and جَبْوٌ (TA) [and probably جِبْوَةٌ also, which see above]; (tropical:) He collected the [tax called] خَرَاج, (S, Mgh, Msb, K, Er-Rلghib,) and [other] property. (Msb, TA.) The last of these verbs is said in the S to be originally with ء, though pronounced without ء; but IB says that this is not the case, and that it has not been heard with ء. (TA.) You say also, جَبَاهُ القَوْمَ (assumed tropical:) [He collected it from the people, or company of men]; (M, K, * TA;) and جَبَى مِنْهُمْ (assumed tropical:) [He collected from them]. (M, K, TA.) ― -b3- Also جَبَا [or جَبَى], (TA,) first pers. جَبَيْتُ, (Zj, TA,) (assumed tropical:) He appropriated a thing purely to himself, exclusively of any partner; chose it, or took it in preference, for himself. (Zj, TA.) And hence, (Zj, TA,) ↓ اجتباهُ (assumed tropical:) He chose it, or selected it, (Zj, S, K) لِنَفْسِهِ for himself. (TA.) -A2- And جَبَى and جَبَا, [originally جَبَأَ,] He returned, receded, retreated, or went back. (TA.)

جبّى
2 جبّى جب جبى جبي جبيي , inf. n. تَجْبِيَةٌ, He placed his hands upon his knees, (K, TA,) in prayer; (TA;) or upon the ground: or he fell prostrate; or fell upon his face: (K:) or he lowered his body and his hands, and raised his buttocks: (Ham p. 801:) [or] تجبية signifies a man's standing [with the hands upon the knees] in the manner of the رَاكِع: (S, K: *) accord. to A'Obeyd, what is thus termed is of two kinds: one is the placing the hands upon the knees, while standing: the other, the prostrating oneself, or falling upon the face, lying down; which is سُجُودٌ: (S:) or the bending down, and placing the hands upon the knees; because it is a bringing-together of the limbs. (Mgh.) -A2- جبّاهُ, inf. n. as above, meaning He gave to him, is vulgar. (TA.)

اجبى
4 اجبى أجبى أجبي اجبى اجبي جبى in the trad. مَنْ أَجْبَى فَقَدْ أَرْبَى is originally أَجْبَأَ [q. v.]: (S:) accord. to IAth, it is a corruption of the relater, or the ء is suppressed to assimilate the verb to اربى (TA.) The inf. n., اـِجْبَآءٌ, is variously explained, as follows: (TA:) The selling seed-produce before it shows itself to be in a good state: (A'Obeyd, Th, S, K:) and a man's hiding his camels from the collector of the poor-rate: (IAar, A'Obeyd, K:) and i. q. عِينَةٌ; i. e. the selling to a man a commodity for a certain price to be paid at a certain period, then buying it of him with ready money for a less price than that for which it was sold. (TA.)

اِجْتِبَآءٌ
8 اِجْتِبَآءٌ اجتبآء (assumed tropical:) The drawing forth property from the places in which it is known, or presumed, or accustomed, to be. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) The collecting in the way of choice, or selection. (Er-Rلghib, TA.) ― -b3- See also 1, last sentence but one. ― -b4- Also (assumed tropical:) God's particular, or peculiar, distinguishing of men by abundant bounty, from which various blessings result to them without their labour; as happens to prophets and some others. (Er-Rلghib, TA.) ― -b5- Also اجتباهُ, (assumed tropical:) He forged it: and he extemporized it. (TA.) Hence, in the Kur [vii. 202], قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا (assumed tropical:) They say, Wherefore hast thou not forged it, (Fr, TA,) or produced it, (Th, TA,) or invented it, (Jel,) or put it together by forgery, (Bd,) of thyself? (Fr, Th, Bd, Jel, TA:) or wherefore hast thou not sought it, or demanded it, of God? (Bd.)

جَبًا
جَبًا جب جبا , or جَبًى, (as in different copies of the K,) written with ا and with ى, (TA,) The camel-waterer's going in advance of the camels a day before their coming to the water, and collecting for them water in the drinking-trough, and then bringing them to it (IAar, K, TA) on the morrow. (IAar, TA.) [App. an inf. n., of which, in this sense, the verb is not mentioned.] So in the verse,
بِالرَّيْثِ مَا أَرْوَيْتُهَا لَا بِالعَجَلْ
وَبِالجَبَا أَرْوَيْتُهَا لَا بِالقَبَلْ
[Slowly I satisfied their thirst; not hastily: and by going in advance of them a day, and collecting for them water in the trough, and bringing them to it on the morrow, I satisfied their thirst; not by pouring the water into the trough while they were drinking, without having prepared any for them beforehand]. (IAar, TA.) -A2- Also the former, Water collected [in a trough]; and so ↓ جُبْوَةٌ, with damm. (TA. [See جِبًا.]) ― -b2- A wateringtrough (K, TA) in which water is collected: (TA:) or the station of the drawer of water, upon the [upper part of the] casing. (K.) ― -b3- The place where a well is dug: (K:) in this sense, and in the next, also written جَبًى (TA.) ― -b4- The brink, or margin, of a well. (A boo-Leylà, K.) The earth that is around a well, that is seen from afar; (S;) originally جَبَأٌ: (TA:) what is around a well: (K:) and what is around a wateringtrough: (TA:) pl. أَجْبَآءٌ. (K.) -A3- جَبَا meaning A gift without compensation is a vulgar word. (TA.)

جِبًا
جِبًا جب جبا Water collected (T, S, K) in a trough, (T, K,) being drawn from a well, (T, TA,) for camels; (S;) [like جَبًا;] as also ↓ جِبْوَةٌ, (K, TA, and so in a copy of the S, but omitted in the CK,) or ↓ جَبْوَةٌ, (so in two copies of the S,) and ↓ جُبْوَةٌ also, (so in a copy of the S, [see جَبًا,]) and ↓ جَبَاوَةٌ, (K, TA, and so in a copy of the S,) and ↓ جَبَاوَةٌ, (K, TA, and so in another copy of the S, but omitted in the CK,) and ↓ جِبَآءَةٌ: (TA as from the K, but not in the CK: [perhaps a mistranscription for ↓ جِبَايَةٌ:]) but accord. to IAmb, جِبًا is pl. of ↓ جِبْيَةٌ. (TA.)

جَبْوَةٌ
جَبْوَةٌ جب جبى جبوه جبوة ; see جِبًا.

جُبْوَةٌ
جُبْوَةٌ جب جبى جبوه جبوة : see جَبًا and جِبًا.

جِبْوَةٌ
جِبْوَةٌ جب جبى جبوه جبوة : see جِبًا. -A2- Also (assumed tropical:) A mode, or manner, of collecting the [tax called] خَرَاج; and so ↓ جِبْيَةٌ, which Lh calls an inf. n. (TA.)

جِبْيَةٌ
جِبْيَةٌ جب جبيه جبية : see what next precedes: ― -b2- and see جِبًا.

جِبَآءَةٌ
جِبَآءَةٌ جبآءه جبآءة : see جِبًا.

جَبَاوَةٌ
جَبَاوَةٌ جباوه جباوة and جِبَاوَةٌ: see جِبًا.

جِبَايَةٌ
جِبَايَةٌ جبايه جباية : see جِبًا. ― -b2- (assumed tropical:) The tax called اـِتَاوَة [or خَرَاج]. (TA in art. اتو.) [Originally an inf. n.]

جَبَايَا
جَبَايَا جبايا [a pl. of which the sing. is not mentioned] Wells which are dug, and in which the shoots of grape-vines are set. (AHn, K.)

جَابٍ
جَابٍ جاب جابي A collector of water for camels: belonging to arts. جبو and جبى. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) The locust (K) that collects everything by eating it; as also جَابِىءٌ [q. v.]. (TA.) The Arabs say, اـِذَا جَآءَتِ السَّنَةُ جَآءَ مَعَهَا الجَابِى وَالجَانِى, i. e. (assumed tropical:) [When the year of drought comes,] the locust and the wolf [come with it]. (IAar, TA.)

جَابِيَةٌ
جَابِيَةٌ جابي جابيه جابية A watering-trough, (S,) or large wateringtrough, (K,) in which water is collected (S) for camels: (TA:) or a watering-trough that collects water: (Er-Rلghib, TA:) pl. جَوَابٍ. (S.) Hence, in the Kur [xxxiv. 12], وَجَفَانٍ كَالجَوَابِى [And bowls like watering-troughs, or great wateringtroughs]. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) A company of men. (K, * TA.)

لُؤْلُؤَةٌ مُجَبَّاةٌ
لُؤْلُؤَةٌ مُجَبَّاةٌ ذ A hollowed pearl: (Ibn-Wahb, TA:) the latter word thought by El-Khattلbee to be formed by transposition from مُجَوّبَةٌ. (TA.)

##### Türkçe

**جبو** ve **جبى**
[Bu iki bâbdan birincisine ait kelimeler, ikincisine ait olanlarla sıkı sıkıya bağlantılı olduklarından, kendi başlarına iyi sınıflandırılamaz; ikincisine ait olanlar daha çok ve daha yaygındır ve bunlardan genellikle kolayca ayırt edilirler.]

**جَبَى**
1 **جَبَى** **جب** **جبى** **جبي** **جبيي** , (K,) birinci şahıs **جَبَيْتُ**, (Ks, S, Er-Râghib,) muzâri‘ ١َ٢ِ٣َ ; (K;) ve **جَبَى**, muzâri‘ ١َ٢َ٣َ , (K,) MF tarafından bilinmez denmiştir; ayrıca, ne ikinci ne de üçüncü aslî harf boğaz harfi olmadığı için makul değildir; fakat Sb tarafından zikredilmiştir, gerçi onun nezdinde zayıf otoriteli sayılmıştır; IAar tarafından da, **أَبَى**, muzâri‘ **يَأْبَى** gibi, şâz olarak zikredilmiştir; (TA;) ve **جَبَا**, (TA,) birinci şahıs **جَبَوْتُ**, (Ks, S, TA,) muzâri‘ ١َ٢ُ٣َ ; (TA;) mastar [birinci ve ikincinin] **جَبْىٌ** (Sh, K) ve [muhtemelen yalnız sonuncunun] **جَبًا** ve **جِبًا** ve **جُبًا** ve [sonuncunun; fakat burada ardından gelen iki mânadan hangisinde olduğu gösterilmemiştir,] **جِبْوَةٌ**; (K; [yahut bu sonuncunun aşağıda açıklanan başka bir kullanımı vardır;]) O, hayvanlar vb. için bir yalakta yahut havuzda su topladı. (Ks, S, K, Er-Râghib.) — -b2- Ve (bundan, mecazen, Er-Râghib, TA) bu fiillerin birincisi, (S, Mgh, Msb, K, Er-Râghib,) ve ikincisi, (K,) ve üçüncüsü; (S, Msb, TA;) mastar (birincinin, S, Msb) **جِبَايَةٌ** (S, Mgh, Msb, K, Er-Râghib) ve (sonuncunun, S, Msb) **جِبَاوَةٌ** (S, Msb, K) ve **جَبْوٌ** (TA) [ve muhtemelen **جِبْوَةٌ** da; yukarıya bak]; (mecaz:) O, **خَرَاج** [adı verilen vergiyi] (S, Mgh, Msb, K, Er-Râghib) ve [başka] malı topladı. (Msb, TA.) Bu fiillerin sonuncusunun S’de aslının ء ile olduğu, fakat ء’siz telaffuz edildiği söylenir; ancak IB bunun böyle olmadığını ve ء ile işitilmediğini söyler. (TA.) Yine şöyle dersin: **جَبَاهُ القَوْمَ** (mecaz kabul edilerek:) [Onu halktan/topluluktan topladı]; (M, K, * TA;) ve **جَبَى مِنْهُمْ** (mecaz kabul edilerek:) [Onlardan topladı]. (M, K, TA.) — -b3- Yine **جَبَا** [yahut **جَبَى**], (TA,) birinci şahıs **جَبَيْتُ**, (Zj, TA,) (mecaz kabul edilerek:) O, bir şeyi hiçbir ortağa bırakmaksızın sırf kendine tahsis etti; onu seçti yahut kendisi için tercih ederek aldı. (Zj, TA.) Ve bundan dolayı, (Zj, TA,) ↓ **اجتباهُ** (mecaz kabul edilerek:) O, onu seçti yahut ayıkladı, (Zj, S, K) **لِنَفْسِهِ** kendisi için. (TA.) -A2- Ve **جَبَى** ve **جَبَا**, [aslında **جَبَأَ**,] O, döndü; geri çekildi; ricat etti; yahut geri gitti. (TA.)

**جبّى**
2 **جبّى** **جب** **جبى** **جبي** **جبيي** , mastar **تَجْبِيَةٌ**, O, namazda ellerini dizlerinin üzerine koydu; (K, TA,) (TA;) yahut yere koydu: yahut yüzüstü kapandı; yahut yüzünün üzerine düştü: (K:) yahut bedenini ve ellerini indirdi ve kalçasını kaldırdı: (Ham s. 801:) [yahut] **تجبية** bir erkeğin **رَاكِع** tarzında [eller dizler üzerinde] durması demektir: (S, K: *) A‘Obeyd’e göre böyle adlandırılan iki çeşittir: biri, ayakta iken elleri dizlerin üzerine koymaktır: diğeri, secdeye kapanmak yahut yüzüstü düşüp uzanmaktır; bu da **سُجُودٌ**dur: (S:) yahut eğilmek ve elleri dizlerin üzerine koymak; çünkü bu, uzuvların bir araya getirilmesidir. (Mgh.) -A2- **جبّاهُ**, mastar yukarıdaki gibi, “Ona verdi” mânasında, avamîdir. (TA.)

**اجبى**
4 **اجبى** **أجبى** **أجبي** **اجبى** **اجبي** **جبى** “**مَنْ أَجْبَى فَقَدْ أَرْبَى**” hadîsinde aslında **أَجْبَأَ**’dır [bk.]: (S:) IAth’e göre bu, râvinin bozmasıdır; yahut ء, fiili **ارْبَى**’ya benzetmek için düşürülmüştür. (TA.) Mastar **اـِجْبَآءٌ** çeşitli şekillerde açıklanmıştır; şöyledir: (TA:) Tohum mahsulünü, iyi durumda olduğu henüz belli olmadan satmak: (A‘Obeyd, Th, S, K:) ve bir kimsenin develerini zekât toplayıcısından gizlemesi: (IAar, A‘Obeyd, K:) ve **عِينَةٌ** ile aynı mânada; yani bir kimseye bir malı belirli bir vadede ödenmek üzere belirli bir fiyata satmak, sonra onu ondan peşin parayla, satıldığı fiyattan daha düşük bir fiyata satın almak. (TA.)

**اِجْتِبَآءٌ**
8 **اِجْتِبَآءٌ** **اجتبآء** (mecaz kabul edilerek:) Malı, bulunduğu bilinen yahut zannedilen yahut bulunması âdet olan yerlerden çekip çıkarmak. (TA.) — -b2- (mecaz kabul edilerek:) Seçme yahut ayıklama yoluyla toplamak. (Er-Râghib, TA.) — -b3- 1’in sondan bir önceki cümlesine de bak. — -b4- Yine (mecaz kabul edilerek:) Allah’ın, bol ihsanla, çeşitli nimetlerin onların emeksiz olarak kendilerine sonuç verdiği şekilde, insanları hususî/özgül olarak ayırt etmesi; peygamberlerde ve bazılarında olduğu gibi. (Er-Râghib, TA.) — -b5- Yine **اجتباهُ**, (mecaz kabul edilerek:) O, onu uydurdu; ve onu irticâlen söyledi. (TA.) Bundan dolayı Kur’ân’da [vii. 202], **قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا** (mecaz kabul edilerek:) “Derler ki: Onu niçin uydurmadın?” (Fr, TA,) yahut “ortaya koymadın,” (Th, TA,) yahut “icat etmedin,” (Jel,) yahut “uydurma ile derleyip toparlamadın,” (Bd,) kendi kendine? (Fr, Th, Bd, Jel, TA:) yahut “onu Allah’tan niçin istemedin yahut talep etmedin?” (Bd.)

**جَبًا**
**جَبًا** **جب** **جبا** , yahut **جَبًى**, (K’nın farklı nüshalarında olduğu üzere,) ا ile ve ى ile yazılır, (TA,) Deve sulayıcısının, develerin suya gelişinden bir gün önce onların önüne geçmesi, onlar için sulukta su toplaması, sonra ertesi gün onları ona getirmesidir. (IAar, K, TA) (IAar, TA.) [Görünüşe göre bir mastardır; bu mânada fiili zikredilmemiştir.] Şu beyitte böyledir:
بِالرَّيْثِ مَا أَرْوَيْتُهَا لَا بِالعَجَلْ
وَبِالجَبَا أَرْوَيْتُهَا لَا بِالقَبَلْ
[Yavaşça susuzluklarını giderdim; aceleyle değil: ve bir gün önceden önlerine geçip onlar için sulukta su toplayarak ve ertesi gün onları ona getirerek susuzluklarını giderdim; içtikleri sırada, önceden onlar için hiçbir şey hazırlamadan, suyu suluğa dökmek suretiyle değil]. (IAar, TA.) -A2- Yine birincisi, [sulukta] toplanmış su; ve bunun gibi ↓ **جُبْوَةٌ**, damme ile. (TA. [**جِبًا**’ya bak.]) — -b2- İçinde su toplanan bir suluk (K, TA): (TA:) yahut su çekenin, kaplamanın [üst kısmı] üzerindeki durduğu yer. (K.) — -b3- Kuyunun kazıldığı yer: (K:) bu mânada ve bir sonrakinde, **جَبًى** diye de yazılır. (TA.) — -b4- Kuyunun kenarı yahut ağzı. (Aboo-Leylâ, K.) Kuyunun etrafında olup uzaktan görülen toprak; (S;) aslı **جَبَأٌ**dur: (TA:) kuyunun etrafında olan şey: (K:) ve suluğun etrafında olan şey: (TA:) çoğulu **أَجْبَآءٌ**. (K.) -A3- **جَبَا** “karşılıksız bağış” mânasında avamî bir kelimedir. (TA.)

**جِبًا**
**جِبًا** **جب** **جبا** Suluğa (T, K,) kuyudan çekilerek (T, TA,) develer için (S;) toplanmış su. (T, S, K) [**جَبًا** gibi;] bunun gibi ↓ **جِبْوَةٌ**, (K, TA, ve S’nin bir nüshasında da böyle; fakat CK’da düşürülmüştür,) yahut ↓ **جَبْوَةٌ**, (S’nin iki nüshasında böyle,) ve ↓ **جُبْوَةٌ** da, (S’nin bir nüshasında böyle, [**جَبًا**’ya bak,]) ve ↓ **جَبَاوَةٌ**, (K, TA, ve S’nin bir nüshasında böyle,) ve ↓ **جَبَاوَةٌ**, (K, TA, ve S’nin başka bir nüshasında böyle; fakat CK’da düşürülmüştür,) ve ↓ **جِبَآءَةٌ**: (TA, K’dan olarak; fakat CK’da yoktur: [belki ↓ **جِبَايَةٌ** için yanlış yazımdır:]) ancak IAmb’ye göre **جِبًا**, ↓ **جِبْيَةٌ**’nin çoğuludur. (TA.)

**جَبْوَةٌ**
**جَبْوَةٌ** **جب** **جبى** **جبوه** **جبوة** ; **جِبًا**’ya bak.

**جُبْوَةٌ**
**جُبْوَةٌ** **جب** **جبى** **جبوه** **جبوة** : **جَبًا** ve **جِبًا**’ya bak.

**جِبْوَةٌ**
**جِبْوَةٌ** **جب** **جبى** **جبوه** **جبوة** : **جِبًا**’ya bak. -A2- Yine (mecaz kabul edilerek:) **خَرَاج** [adı verilen vergi]yi toplamanın bir tarzı; ve bunun gibi ↓ **جِبْيَةٌ**; Lh bunu bir mastar sayar. (TA.)

**جِبْيَةٌ**
**جِبْيَةٌ** **جب** **جبيه** **جبية** : bir öncekinin anlattığına bak: — -b2- ve **جِبًا**’ya bak.

**جِبَآءَةٌ**
**جِبَآءَةٌ** **جبآءه** **جبآءة** : **جِبًا**’ya bak.

**جَبَاوَةٌ**
**جَبَاوَةٌ** **جباوه** **جباوة** ve **جِبَاوَةٌ**: **جِبًا**’ya bak.

**جِبَايَةٌ**
**جِبَايَةٌ** **جبايه** **جباية** : **جِبًا**’ya bak. — -b2- (mecaz kabul edilerek:) **اـِتَاوَة** [yahut **خَرَاج**] adı verilen vergi. (TA, madde **اتو**’da.) [Aslen bir mastar.]

**جَبَايَا**
**جَبَايَا** **جبايا** [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Asma çubuklarının dikildiği, kazılmış kuyular. (AHn, K.)

**جَابٍ**
**جَابٍ** **جاب** **جابي** Develer için su toplayan: **جبو** ve **جبى** maddelerine ait. (TA.) — -b2- (mecaz kabul edilerek:) Yiyerek her şeyi toplayan çekirge (K); bunun gibi **جَابِىءٌ** [bk.]. (TA.) Araplar der ki: **اـِذَا جَآءَتِ السَّنَةُ جَآءَ مَعَهَا الجَابِى وَالجَانِى**, yani (mecaz kabul edilerek:) [Kıtlık yılı geldiğinde] çekirge ve kurt [onunla birlikte] gelir. (IAar, TA.)

**جَابِيَةٌ**
**جَابِيَةٌ** **جابي** **جابيه** **جابية** Develer için (TA:) suyun toplandığı bir suluk, (S,) yahut büyük bir suluk, (K,) (S): yahut suyu toplayan bir suluk: (Er-Râghib, TA:) çoğulu **جَوَابٍ**. (S.) Bundan dolayı Kur’ân’da [xxxiv. 12], **وَجَفَانٍ كَالجَوَابِى** [Suluklar gibi, yahut büyük suluklar gibi çanaklar]. (S.) — -b2- (mecaz kabul edilerek:) Bir erkekler topluluğu. (K, * TA.)

**لُؤْلُؤَةٌ مُجَبَّاةٌ**
**لُؤْلُؤَةٌ مُجَبَّاةٌ** ذ Oyulmuş bir inci: (Ibn-Wahb, TA:) ikinci kelimenin El-Khattâbî tarafından, **مُجَوّبَةٌ**’den takdim-te’hir yoluyla yapılmış olduğu düşünülmüştür. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَبَا
جَبَا U ( n. ac. جِبْوَة [ 2tU ] , جِبَاوَة [ 23tU ] ) جَبَى I ( n. ac. جِبْي [ 1I ] , جِبَايَة [ 23tI ] )
a.  Collected taxes, tribute.

b.  see VIII .

جَبَّوَ
جَبَّوَ II ,
a.  Bowed down ( in prayer ).

اِجْتَبَوَ
اِجْتَبَوَ VIII ,
a.  Chose, selected.

جِبْوَة
جِبْوَة [ 2tU ],
a.  Tax-gathering.

جَبَا
جَبَا [ 4A ] , ( pl. جَوَابِي )
a.  Trough, tank, cistern.

جَابٍ
جَابٍ ( جَابِى ) [ 21 ] ,
a.  Tax-gatherer; collector.

b.  Locust.

جَابِيَة
جَابِيَة [ 21t ],
a.  see 4A .

جِبَايَة
جِبَايَة [ 23t ],
a.  Tax, impost.

b.  see 2tU .

##### Türkçe

**جَبَا**
**جَبَا** U ( n. ac. **جِبْوَة** [ 2tU ] , **جِبَاوَة** [ 23tU ] ) **جَبَى** I ( n. ac. **جِبْي** [ 1I ] , **جِبَايَة** [ 23tI ] )
a. Vergileri, haraç(ı) topladı.

b. VIII’e bak.

**جَبَّوَ**
**جَبَّوَ** II ,
a. (Namazda) eğildi.

**اِجْتَبَوَ**
**اِجْتَبَوَ** VIII ,
a. Seçti, seçip ayırdı.

**جِبْوَة**
**جِبْوَة** [ 2tU ],
a. Vergi toplama.

**جَبَا**
**جَبَا** [ 4A ] , ( pl. **جَوَابِي** )
a. Yalak, havuz, sarnıç.

**جَابٍ**
**جَابٍ** ( **جَابِى** ) [ 21 ] ,
a. Vergi toplayıcı; tahsildar.

b. Çekirge.

**جَابِيَة**
**جَابِيَة** [ 21t ],
a. 4A’ya bak.

**جِبَايَة**
**جِبَايَة** [ 23t ],
a. Vergi, resim.

b. 2tU’ya bak.
