# جثل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جثل

الجثل والجثيل، كأمير، من الشجر والشعر: الكثير الملتف اللين، واقتصر أبو زيد على الجثل، وقال: هو الكثير من الشعر. أو ما غلظ وقصر منه، أو كثف واسود. قال الليث: الجثل من الشعر: أشده سوادا وأغلظه. أو الضخم الكثيف الملتف من كل شيء جثل وجثيل، وقد جثل، كسمع وكرم الأخيرة عن الليث جثالة وجثولة هما مصدرا جثل بالضم، قال الأعشى:
  وأثيث جثل النبات تروي                      ه لعوب غريرة مفناق والجثلة: النملة العظيمة السوداء جثل بالفتح. وقال ابن دريد: الجثل: ضرب من النمل كبار سود، ويقال: الجفل، أيضا، وأنشد:
  وترى الذميم على مراسنهم                      غب الهياج كمازن الجثل الجثلة من الشجر: الكثيرة الورق الضخمة يقال: نبات جثل، وشجرة جثلة الأفنان، وهو مجاز. واجثأل الطائر: نفش ريشه من البرد، قال جندل بن المثنى:
  جاء الشتاء واجثأل القبر
  وطلعت شمس عليها مغفر من المجاز: اجثأل النبت: إذا طال والتف نقله الزمخشري. أو اهتز وأمكن أن يقبض عليه عن أبي زيد. اجثأل الريش نفسه: انتفش لازم متعد. اجثأل فلان: إذا غضب وتهيأ للقتال والشر قال أبو حزام العكلي:
  ولا أجذئر ولا أجثئل                      لآد أدالي ولا أحدؤه والمجثئل: العريض والمنتصب قائما. قال ابن دريد: جثلته الريح مثل جفلته سواء. قال ابن الأعرابي: الجثال كغراب: القبر. الجثالة بهاء: ما تناثر من ورق الشجر. قال، ابن الأعرابي: الجثل، محركة: الأم، قال غيره: الزوجة، يقال: ثكلته الجثل وفسر بهما. قال الصاغاني: والتركيب يدل على لين، وقد شذ عن هذا التركيب الجثل.
 ومما يستدرك عليه: لحية جثلة: كثة. ويستحب في نواصي الخيل الجثلة، وهي المعتدلة في الكثرة والطول. وجثيل، كزبير: جد للإمام مالك، ويقال بالخاء المعجمة، كما سيأتي.

### Türkçe

**الجثل** ve **الجثيل** ( **أمير** gibi), ağaçtan ve kıldan: çok, birbirine dolanmış, yumuşak (olan). Ebû Zeyd **الجثل** ile yetindi ve dedi ki: O, kıldan çok olandır. Yahut ondan kalınlaşıp kısalan; yahut sıklaşıp kararan. Leys dedi ki: Kıldan **الجثل**: onun en şiddetli siyahı ve en kalınıdır. Yahut her şeyden iri, sık, birbirine dolanmış olan (şey) **جثل** ve **جثيل**dir; ve **جثل** olmuştur, **سمع** ve **كرم** gibi; sonuncusu Leys’ten: **جثالة** ve **جثولة**, ikisi de damme ile **جثل**’in iki mastarıdır. A‘şâ dedi ki:
  Ve sık, **جثل** bitkili (bir yer), suluyor                      onu oynak, saf, çok övünen (bir kadın).

Ve **الجثلة**: büyük siyah karınca; fetha ile **جثل**. İbn Düreyd dedi ki: **الجثل**: büyük siyah karıncalardan bir tür; ve **الجفل** de denir, ayrıca; ve inşad etti:
  Ve görürsün ayıplananı onların burunları üzerinde                      kışkırtmanın ardından, **الجثل**’in mazeni gibi.

**الجثلة** ağaçtan: yaprağı çok, iri (olan); “**جثل** bitki” denir; ve “dalları **جثلة** bir ağaç”; ve bu mecazdır. Ve kuş **اجثأل** etti: soğuktan tüyünü kabarttı. Cündel b. el-Müsennâ dedi ki:
  Kış geldi ve kabir **اجثأل** etti
  Ve onun üzerine bir miğfer (gibi) güneş doğdu

Mecazdan: Bitki **اجثأل** etti: uzayıp dolandığı zaman; Zemahşerî nakletti. Yahut sallanıp (öyle ki) tutulması mümkün olduğu zaman; Ebû Zeyd’den. Tüy bizzat **اجثأل** etti: kabardı; lâzım (ve) müteaddî. Falan **اجثأل** etti: öfkelendiği ve savaş ve şerre hazırlandığı zaman. Ebû Hizâm el-‘Aklî dedi ki:
  Ne **أجذئر**im ne de **أجثئل**                      ne (şu) ipleri sarkıtırım ne de onu sürerim

Ve **المجثئل**: geniş ve ayakta dik duran. İbn Düreyd dedi ki: Rüzgâr onu **جثلته** etti; “**جفلته** etti” gibi, eşittir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الجثال** ( **غراب** gibi): kabir. **الجثالة** (hâ ile): ağaç yaprağından dökülen şey. Dedi ki, İbnü’l-A‘râbî: **الجثل**, harekeli: anne. Başkası dedi ki: eş; “**الجثل** onu yitirdi” denir ve ikisiyle tefsir edildi. Sâgânî dedi ki: Terkip yumuşaklığa delâlet eder; ve bu terkipten **الجثل** şâz olmuştur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **جثلة** sakal: gür. Ve atların perçemlerinde **الجثلة** müstehaptır; ve o, çokluk ve uzunlukta mutedil olandır. Ve **جثيل** ( **زبير** gibi): İmam Mâlik’in dedesi; ve mu‘ceme **الخاء** ile de denir, geleceği üzere.
