# جثو (ج-ث-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Diz çökenler

- Harfler: ج - ث - و
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جثو and جثى

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جِثِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/siga/%D8%AC%D9%90%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فُعُولًا | Diz çökenler | 2 | 2 | [19:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/19:68.md) |
| [جَاثِيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Diz çöken | 1 | 1 | [45:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/45:28.md) |

## Mücavir kökler — 18 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
2. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
3. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
4. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
5. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Özel konuşmak
6. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
7. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
8. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
9. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
10. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
11. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
12. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
13. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
14. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
15. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
16. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
17. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
18. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جثو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md), [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md), [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md), [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dizleri bükerek yere yığılmak, bedeni toplayıp diz üstü çökmek ve toprak yığını oluşturmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kıyamet günü hesap ve ceza dehşeti karşısında acziyet içinde diz üstü yığılma |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi otorite ve adalet huzurunda beşeri direncin sıfırlanarak yargıya hazır hale gelişi |
| Kritik Hata Riski | Anlamın sıradan bir ibadet veya dinlenme oturuşu sanılıp taşıdığı dehşet, çaresizlik ve yargılanma boyutunun ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جث | Bir kütlenin zemine yığılması, gövdenin toplanıp hareketsiz kalması veya kökünden koparılıp yere serilmesi ([جثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D8%AB.md), [جثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md)) | و | Yığılma ve çökme eylemini dikey hareketin durdurulup dizler üzerine sabitlenmesi ve yönlü bir duruşa bürünmesi yönünde daraltır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bedensel ağırlığın ve uzuvların bir araya getirilip toplanması |
| ث | İşaret, sınır (ikiz harf ت temelinde sesin sürtünmeli yoğunlaşmasıyla türetme) | Hareketin sınırlandırılması, dik duruşun kesilerek zeminde bir eşiğe dayanması |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, sabitleme | Dizlerin zemine raptedilmesi, gövdenin bulunduğu noktaya çakılıp sabitlenmesi |
| جثو | Toplanan bedensel kütlenin sınırlandırılıp dizler üzerinden zemine sabitlenmesi ve diz çöküş |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Diz kapakları üzerine çöküp kalçayı yerden kaldırmak suretiyle yere yığılmak; mezar üzerine toplanan küçük toprak ve taş yığını |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde mezar üzerine yığılmış toprak kümesi (el-cüsve) anlamında geçer: ترى جثوتين من تراب عليهما / صفائح صم من صفيح منضد |
| Erken Arapça kullanım | Yargılanma ve davalaşma anında hasmın ve hakimin önüne diz çökme bağlamında hadiste geçer: أنا أول من يجثو للخصومة بين يدي الله تعالى يوم القيامة |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça جثو kökü, Sami dillerinde gövdenin bir yere çökmesi, kütleleşmesi veya zemine doğru bükülüp sabitlenmesi semantiğine bağlanan kök ailesine aittir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan c-t-v dizilimi yerine gövde, kütle ve cismani yığılmayı anlatan g-v-y / g-w-p kökleri ve bükülme/çökme belirten k-r-ʿ kökü işlev görürken, Güney Sami (Arapça) kolunda kök, bedenin özellikle diz eklemleri üzerinde katlanıp yığılmasını ve küçük höyük/yığın biçimini ifade eden özgül bir morfolojik gelişim göstermiştir. Bu durum, çöl yaşamında mezar yapısı ve dehşet anında yere çömelme pratikleriyle birleşerek köke hem fiziksel durağanlık hem de zillet/acziyet çağrışımı kazandırmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جثو / [جثي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%8A.md) | Cüsve (toprak yığını) ile diz çökme eylemi arasındaki gövdesel kümelenme ve hareketsizlik ilişkisi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksikali | Kuzeybatı Sami kütle/gövde kavramlarının Arapçada diz üstü çökme pozisyonuna özelleşmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جثو | Anlamlı | Diz üstü çökmek, yığılmak | Dizleri yere koyup dehşet veya acziyet içinde bekleme hali | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%AB.md) | Anlamlı | Karın kabarıklığı, şişkinlik | Göğsün veya karnın üst kısmının şişkin ve kabarık olması | Karın kütlesinin öne çıkması; Kur'an'da geçmez |
| [ثجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| [ثوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%AC.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| وجث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel permütasyon |
| [وثج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%AC.md) | Anlamlı | Sağlam ve sıkı olmak | Atın veya bedenin etli, kalın ve kuvvetli yapıda olması | Kütlesel dolgunluk ve sağlamlık; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جثو | Merkez | Diz üstü çöküş | Korku, dehşet veya muhakeme anında dizler üzerine yığılıp kalma | Eylemsizliğe kilitlenmiş boyun eğiş |
| [جثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md) | Komşu | Yere yapışma | Göğsü ve tüm gövdeyi yere yapıştırarak hareket edemez hale gelme | Kuş veya hayvanın yere tünemesi gibi tüm gövdeyle çökme |
| [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | Boyun eğme | Baş ve boynu öne doğru eğerek itaat ve zillet gösterme | Fiziksel çöküşten ziyade boyun ve duruşla tevazu |
| [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) | Komşu | Yere kapanma | Alnı yere koyarak en üst düzeyde teslimiyet ve ibadet sergileme | İradeye dayalı, bilinçli ve en derin saygı eylemi |
| [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) | Komşu | Eğilme | Ayakta iken beli büküp elleri dizlere koyarak eğilme | Ayakta duruş ile çöküş arasındaki ara aşama |
| [قام](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A7%D9%85.md) | Zıt | Doğrulma | Ayakta dikilme, harekete geçme ve direnç gösterme kabiliyeti | Bağımsız irade ve dik duruş hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جثو | Diz üstü çökme | Dehşet, acziyet veya yargılama karşısında dizler üzerine yığılma | Kesin |
| Latince | genuflectere, procumbere | Diz çökmek, yere yığılmak | genuflectere ibadet veya hürmet diz çöküşünü verirken procumbere korkudan yere serilmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | kneel, cower | Diz çökmek, sinmek | kneel yalnızca bedensel duruşu anlatırken cower dehşet kaynaklı büzülmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | niederknien, kauern | Diz çökmek, çömelmek | niederknien diz üstü duruşu verir; kökteki yargı ve dehşet havasını tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | s'agenouiller, s'accroupir | Diz çökmek, çömelip kalmak | Fiziksel pozu karşılar ancak kökün mezar/toprak yığınıyla olan semantik bağını dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جِثِيًّا | Cehennem çevresinde zilletle yığılmış olma | Mahşer günü inkârcıların ve suçluların cehennemin etrafında diz üstü çökmüş, kaçış imkânı kalmamış halde toplanması (Meryem [19:68](https://lisan.digital/tr/ayet/19:68.md), [19:72](https://lisan.digital/tr/ayet/19:72.md)) |
| جَاثِيَةً | Hesap anında dehşetle diz üstü bekleme | Kıyamet gününde her ümmetin kendi amel defterine çağrılırken korku ve teyakkuzla diz çökmüş hali (Câsiye [45:28](https://lisan.digital/tr/ayet/45:28.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve eskatoloji | Mahşerdeki evrensel yargılamada insanların ilahi adalet huzurundaki çaresizlik konumu | Kibrin kırılması ve mutlak beşeri acziyet |
| Fıkıh | Yargılama usulü (adabü'l-kâdî) | Dava esnasında hasımların hâkim huzurunda diz çökerek oturmasının gerekliliği veya cevazı | Yargılanma ve eşitlenme pozisyonu |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri | Ümmetlerin diz çöküşünün azaptan mı yoksa hesabın dehşetinden mi kaynaklandığı | Kolektif korku ve teyakkuz hali |
| Hadis | Şefaat ve muhakeme rivayetleri | Kıyamet günü davanın başlaması için Allah'ın huzurunda ilk diz çökecek olanın zikredilmesi | Adalet Divanı önünde hesaplaşma başlangıcı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi yargı ve mahşer | Mutlak teslimiyet | Direncin kırılması | İnsanın yaratıcı karşısındaki nihai ontolojik acziyetinin bedensel tescili | Kesin |
| İlmi | Yüksek hakikat huzuru | Epistemik çaresizlik | İddianın sonlanması | Mutlak kesinlik karşısında tüm göreli teorilerin ve iddiaların susması | Güçlü |
| Siyasi | Yüksek mahkeme ve otorite | Egemenlik karşısında boyun eğiş | İtirazın sıfırlanması | İlahi egemenlik tecelli ettiğinde yeryüzü otoritelerinin ve taşkınlıklarının diz çöküşü | Güçlü |
| İktisadi | Nihai hesaplaşma ve mülkiyet | İflas ve hesaba çekilme hali | Sahiplik iddiasının bitişi | Dünyevi mülkiyet iddialarının düşmesi ve hesap karşısında kolektif acziyet | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerjinin sıfırlanması ve potansiyel kuyuya düşüş | Bir parçacığın hareket serbestisini kaybederek kararlı minimum enerji noktasında hareketsiz kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal tevkif ve kolektif anomi felci | Sosyal aktörlerin meşruiyet ve güçlerini kaybederek üstün yargı erki karşısında eylemsizliğe gömülmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sözcüğün sadece fiziki bir oturma biçimi veya namaz benzeri bir ritüel duruşu olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bireysel veya ritüel bir duruş değil; tüm ümmetleri kapsayan, cehennem ve hesap dehşetiyle felç olmuş kolektif bir yargılanma konumu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet ve mahşer sahnelerindeki kozmik dehşetin, ilahi adaletin azametinin ve inkârcı kibrin kırılışındaki dramatik ağırlığın sıradanlaştırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Dünyada böbürlenen, diklenen ve otorite tanımaz tavır takınan insanın ahirette bürüneceği zorunlu duruşu en somut fiziksel tabloyla özetlediği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer yargılamasını, hesap defterlerinin dağıtımını ve cehennemin çevresinde suçluların toplanmasını tasvir eden eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ahirette kendi savunmasını kibirle yapabileceği veya toplulukların güçleriyle ayrıcalık kazanabileceği yanılgısını yıkar; her ümmetin diz çökeceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağırlık merkezini diz eklemleri üzerine bırakarak zemine yığılmak, bedensel dikliği kaybedip sabit bir toprak yığını gibi hareketsizleşmek.
- Soyut anlam: İlahi kudret, yargı ve hesap dehşeti karşısında özerk iradenin ve direncin tükenerek tam bir teslimiyet ve acziyet içine düşmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin bütün unsurlarının serbest hareket alanının askıya alınıp merkezi adalet divanı önünde yargılanma durumuna kilitlenmesi.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{M} : S \to \left\{ x \in \Omega \mid \mathbf{v}(x) = 0, \; E_k(x) = 0, \; \Phi(x) = \Phi_{\min} \right\}$$
- LaTeX açıklaması:

$\mathcal{M}$ ilahi muhakeme ve mahşer celbini ifade eder. $S$ başlangıçtaki bağımsız hareket eden aktörler kümesidir. $\Omega$ yargılanma alanını, $x$ alandaki fert veya ümmetleri temsil eder. $\mathbf{v}(x) = 0$ kaçış ve eylem hızının sıfırlanmasını, $E_k(x) = 0$ kinetik enerjinin ve direnç gücünün tamamen tükenişini, $\Phi(x) = \Phi_{\min}$ ise aktörün ulaştığı en düşük potansiyel seviyeyi (diz üstü çöküş ve zillet halini) simgeler.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Meryem 19:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/19:68.md) — جِثِيًّا

فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا

Meal (IK): Rabbına andolsun ki; Biz, onları da, şeytanları da beraber mutlaka haşr edeceğiz. Sonra cehennemin yanında diz çöktürerek hazır bulunduracağız.

### [Meryem 19:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/19:72.md) — جِثِيًّا

ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا

Meal (IK): Sonra Biz, takvaya erenleri kurtaracağız. Zalimleri de orada diz üstü çökmüş olarak bırakacağız.

### [Casiye 45:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/ayet/45:28.md) — جَاثِيَةً

وَتَرَى كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى كِتَابِهَا الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Her ümmeti dizüstü çökmüş görürsün. Her ümmet kendi kitabına çağrılır. Bugün, size yaptıklarınızın karşılığı verilecektir.

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والثاء و و ا ي ء معهما
ج و ث، ث أ ج، ج ث و، ج و ث، و ث ج
جأث:
الجأثُ: ثِقلُ المشي. يقال: أثقلهُ الحِملُ حتى جأث.
والمجؤوثُ والمجثُوث: الفزع المرعوب. وفي الحديث: "فلما رأيت جبريل جُئثت رُعباً".
ثأج:
الثُّؤاجُ: صوت النَّعجة. تأجت تثأج ثُؤاجاً. قال الكُميت:
رأيه فيهم كرأي ذوي الثَّلَّسة		في الثّائجات جُنح الظّلامِ.
جثو:
الجُثوةُ: تُرابٌ مجموع كهيئة القبر.
والجثوُ: مصدر الجاثي، والجُثُوُّ أيضاً.
جوث:
الجوث: عظيمٌ في أعلى البطن، كأنه الحُبلى، والنّهت: أجوثُ وجوثاء.
وثج:
فرسٌ وثيجٌ: قويٌّ، وقد وثُجَ وثاجةً.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الثاء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ج و ث**، **ث أ ج**، **ج ث و**، **ج و ث**، **و ث ج**

**جأث**:
**الجأثُ**: yürümenin ağırlığı. Denir ki: yük onu ağırlaştırdı da, nihayet **جأث** etti.

Ve **المجؤوثُ** ve **المجثُوث**: korkmuş, ürkmüş (kimse). Hadiste: "Ben Cebrâil’i görünce, korkudan **جُئثت** oldum."

**ثأج**:
**الثُّؤاجُ**: koyunun sesi. **تأجت** **تثأج** **ثُؤاجاً**. **الكُميت** dedi ki:
رأيه فيهم كرأي ذوي الثَّلَّسة		في الثّائجات جُنح الظّلامِ.

**جثو**:
**الجُثوةُ**: kabir heyeti gibi, toplanmış toprak.

Ve **الجثوُ**: **الجاثي**’nin mastarıdır; **الجُثُوُّ** da (böyledir).

**جوث**:
**الجوث**: karnın üst tarafında büyük (şişlik); sanki hamile (gibi). Ve **النّهت**: **أجوثُ** ve **جوثاء**.

**وثج**:
**فرسٌ وثيجٌ**: güçlü; ve **وثُجَ** **وثاجةً**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ث و
جثـا علـى ركبتيـه جثـواً ورأيتـه جاثيـاً بيـن يديـه ‏"‏ وتـرى كـل أمـة جاثيـة ‏"‏ ورأيتهـم جثياً عنده‏.‏
وفي الحديـث‏:‏ ‏"‏ أنـا أول مـن يجثـو للخصومـة بيـن يـدي اللـه تعالـى يـوم القيامـة ‏"‏ وتجاثـوا على الركب وجاثى ترى جثوتين مـن تـراب عليهمـا صفائح صم من صفيح منضد

##### Türkçe

ج ث و
**جثـا** dizleri üzerine **جثـواً** (çöküş) ile çöktü; onu, onun iki eli önünde **جاثيـاً** (çökmüş) olarak gördüm: “Ve her ümmeti **جاثيـة** (çökmüş) görürsün”; ve onları, onun yanında **جثياً** (çökmüşler) olarak gördüm.

Ve hadiste: “Ben, kıyamet günü Allah Teâlâ’nın iki eli önünde, husumet için **يجثـو** (çökecek) olanların ilkiyim”; ve dizler üzerine **تجاثـوا** (karşılıklı çöktüler); ve **جاثى** görürsün: iki **جثوتين** (çöküş yeri/çöküş) topraktan; üzerlerinde, dizilmiş levha hâlinde, **صفيح**ten (sacdan) katı levhalar vardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!الجثْوَةُ ، مُثَلَّثَةً : الحِجارَةُ المَجْموعَةُ ) ، ذَكَرَ الجَوْهرِيُّ التَّثْليثَ .
وقالَ غيرُهُ : هي حِجارَةٌ مِن تُرابٍ مُتَجِمّعِ كالقَبْرِ .
وفي الحديْثِ : ( فإذا لم نَجِدْ حَجَراً جَمَعْنا *!جُثْوةً من تُرابٍ ) .
( و ) *!الجُثْوَةُ ، بالضمِّ : ( الجَسَدُ ) ، والجَمْعُ *!جُثَا ؛ عن شَمِرٍ قال :
يَوْمَ تَرَى *!جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ ( و ) *!الجِثْوَةُ *!والجَثْوَةُ : لُغَةٌ في ( الجِذْوَةِ ) والجُذْوَةِ .
قالَ الفرَّاءُ : جَذْوَةٌ مِن النارِ *!وجَثْوَة ؛ وزَعَمَ يَعْقوب أنَّه بدلٌ .
( و ) الجُثْوَةُ : ( الوَسَطُ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ ومنه قَوْلُ دغْفَل الذُّهْليّ : والعَنْبَرُ *!جُثْوَتُها ، يَعْنِي بَدَنَ عمروِ بنِ تمِيمٍ ووَسَطَها .
( *!وِجُثَا الحَرَمِ ، بالضَّمِّ والكَسْرِ : ما اجْتَمَعَ فيه مِن ) حِجارَةِ الجِمار ، كما في الصِّحاحِ .
وقيلَ : مِن

( الحِجارَةِ التي تُوضَعُ على حُدُودِ الحَرَم . أَو ) هي ( الأَنْصابُ ) التي كانت ( تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ ) ، واحِدَتُها *!جَثْوَةٌ *!وجُثْوَةٌ .
( ووَهِمَ الجَوْهرِيُّ ) في قَوْلِه : ما اجْتَمَعَ فِيه من حِجارَةِ الجمارِ ، نَبَّه عليه الصَّاغانيُّ في التّكْمِلَةِ .
( *!وجَثَا ، كدَعا ورَمَى ، *!يَجْثُو ويَجْثي ( *!جُثُوّاً *!وجُثِيّاً ، بضمِّهما ) ، ظاهِرُه أَنّه بالسكونِ فيهما بعْدَ الضمِّ وليسَ كَذلِكَ ، بل هو على فُعُول فيهما ، كما هو نَصنَ الجوهَرِيِّ وهو الصَّوابُ ؛ ( جَلَسَ على رُكْبتَيْه ) للخُصُومَةِ ونحوِها .
وفي حدِيثِ عليَ : ( أَنَا أَوَّل مَنْ يَجْثُو للخصومَة بينَ يَدَي اللَّهِ ، عزّ وجلَّ .
( أَو ) جَثَا *!جَثْواً *!وجُثُواً ، كجَذَا جَذْواً وجُذُوَّاً : إذا ( قَامَ على أَطْرافِ أَصابِعِه .
( وعدَّهُ أَبو عبيدَةَ في البَدَلِ .
وأَمَّا ابنُ جنّي فقالَ : ليسَ أَحَد الحَرْفَيْن بَدَلاً مِنَ الآخر بِل هُما لُغَتانِ .
( *!وأَجْثاهُ غيرُهُ ، وهو جاثٍ ج *!جُثِيٌّ ، بالضَّمِّ ) ؛ ) مِثْل جَلَسَ جُلوساً وقَوْم جُلُوس ؛ ( والكَسْر ) لمَا بَعْده مِن الكسْرِ ، وبهما قُرِيءَ قَوْلَهُ : ﴿ونذر الظّالمِينَ فيها *!جِثِيّاً﴾ .
وقالَ الرَّاغبُ : يصحُّ أن يكونَ جَمْعاً نَحْو باكٍ وبُكِيَ ، وأن يكونَ مَصْدراً مَوْصوفاً به .
وفي الحدِيثِ : ( فلانٌ من جُثَى جَهَنَّم ) أَي ممَّنْ *!يَجْثُو على الركَبِ فيها .
( *!وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِه ) ، وفي بعضِ الصِّحاح *!جاثَيْتُه .
( *!وتَجاثَوْا على الرُّكَبِ ) في الخصُومَةِ *!مُجاثَاةً *!وجِثاءً ،

وهُما مِن المَصادِرِ الآتِيَة على غيرِ أَفْعالِها .
( *!والجَثاءُ ، كسحَابٍ : الشَّخْصُ ؛ ويُضَمُّ ) ؛ ) نَقَلَه الصَّاغانيُّ .
( و ) أَيْضاً : ( الجَزاءُ والقَدْرُ والزُّهاءُ ) . ) يقالُ : *!جُّثاءُ كذا أَي زهاؤُهم .
( و ) *!جُثَيٌّ : ( كسُمَيَ : جَبَلٌ ) بينَ فدكَ وخَيْبَرَ ؛ وضَبَطَه نَصْر كرُبَّى ، وقالَ : جَبَلٌ مِن جِبالِ أَجَأَ مُشْرفٌ على رملِ طيِّىء .
( *!وجَثَوْتُ الإِبِلَ ) والغَنَمَ *!جثواً ( *!وجَثَيْتُها ) *!جَثْياً : ( جَمَعْتُها ) ؛ ) نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الجاثِيَةُ في قوْلِه تعالى : ﴿وترى كُلَّ أُمَّةٍ *!جاثِيَةً﴾ ، مَوْضوعٌ مَوْضِع الجَمْع كقوْلِكَ جماعَةٌ قائِمَةٌ وجماعَةٌ قاعِدَةٌ : قالَهُ الرَّاغبُ ؛ وبه سُمِّيَت سُورَةُ الجاثِيَة وهي التي تلي الدّخانَ .
وقالَ ابنُ شُمَيْل : يقالُ للرَّجُلِ العظيمِ *!الجُثْوَة بالضمِّ .
*!والجُثَا : الجماعَةُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( يصيرُونَ يَوْمَ القِيامَةِ *!جُثاً كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَع نَبيَّهاً .
*!والجُثْوَةُ : القَبْرُ ؛ ومنه قَوْلُ طرفَةَ :
تَرَى *!جُثْوَتَيْنِ من تُرابٍ عَلَيهما
صَفَائِحُ صُمّ من صفيحٍ مُصَمَّد ِوالجَمْعُ *!الجُثَا ، ومنه قوْلُ عدِيَ يمدَحُ النُّعْمان :
عَالِمٌ بالذي يكونُ نَقِيُّ ال
صّدْرِ عَفٌّ على *!جُثاه يحور

أَرادَ : يَنْحرُ النَّسكَ على *!جُثَا آبائِهِ ، أَي على قُبورِهم .
وقِيلَ : *!الجُثَا صَنَمٌ كانَ يُذْبَحُ له .
*!والجِثْوَةُ : الرَّبْوَةُ الصَّغيرَةُ .
وقيلَ : هي الكُومَةُ من التُّرابِ .
وفي حديثِ عامِرٍ : ( رأَيْتُ قبورَ الشّهداءِ جُثاً ) ، يعْنِي أَتْربَة مَجْموعَة .
*!والجاثِي : القاعِدُ .
وقيلَ : المُسْتَوْفِزُ على رُكْبَتَيْه ؛ عن مُجاهِد .
وقالَ أَبو معاذٍ : المُسْتَوْفِزُ الذي رَفَعَ أَلْيَتَيْه ووَضَعَ رُكْبَتَيْه .
ويُرْوى : فلانٌ من جُثا جَهَنَّم ، أَي مِن جَماعاتِ أَهل جَهَنَّم ؛ عن أَبي عبيدٍ .
وفي حديثِ إتْيان المرْأَةِ مُجَبَّاة ، رُوِي *!مُجَثَّاة ، كأَنَّه أَرادَ *!جُثِّيَتْ فهي *!مُجَثَّاة ، أَي حُمِلتْ على أَنْ *!تَجْثُو على ركَبِها .
*!والْجُثَّا : الجاثومُ بالليْل .
*!والتجاثي في اشالَةِ الحجرِ : مِثْل التَّجاذِي وسَيَأَتي .

##### Türkçe

: ( Ve ( **الجثْوَةُ** , üçlü (okunuşla): (toplanmış taşlar) ) ; el-Cevherî üçlemeyi zikretti.
Ve başkası dedi: o, kabir gibi, toplanmış topraktan bir taştır.
Ve hadiste: (Eğer bir taş bulamazsak, topraktan bir **جُثْوةً** toplarız).
( Ve ) **الجُثْوَةُ** , damme ile: (ceset); çoğulu **جُثَا**’dır; Şemir’den: dedi ki:
“Gün ki kabirlerde onun **جُثْوَتَه**’ini görürsün”
( Ve ) **الجِثْوَةُ** ve **الجَثْوَةُ**: ( **الجِذْوَةِ** ) ve **الجُذْوَةِ** hakkında bir dildir.
Ferrâ dedi: ateşten bir **جَذْوَةٌ** ve **وجَثْوَة**; Ya‘kūb bunun bir بدل olduğunu iddia etti.
( Ve ) **الجُثْوَةُ**: (orta); İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan Dağfel ez-Zühlî’nin sözü: “ve anber onun **جُثْوَتُها**’sıdır”, yani ‘Amr b. Temîm’in bedeni ve onun ortası.
( **وِجُثَا الحَرَمِ** , damme ve kesre ile: (onda toplanmış olan) ) cemre taşlarından, Sıhâh’ta olduğu gibi.
Ve denildi:

( harem sınırları üzerine konulan taşlardan. Veya ) o, ( **الأَنْصابُ** )dır; üzerinde (kurbanların kesildiği) şeyler; tekili **جَثْوَةٌ** ve **جُثْوَةٌ**’dir.
( Ve el-Cevherî yanıldı ) “onda cemre taşlarından toplanmış olan” sözünde; Sâğânî et-Tekmile’de buna dikkat çekti.
( **وجَثَا** , **دَعا** ve **رَمَى** gibi, **يَجْثُو** ve **يَجْثي** ( **جُثُوّاً** ve **جُثِيّاً** , ikisi de damme ile ) ; görünüşü, ikisinde de dammeden sonra sükûn olduğudur ve öyle değildir; bilakis ikisinde de فُعُول üzerinedir; el-Cevherî’nin nassı böyledir ve doğru olan budur; (düşmanlık ve benzeri için iki dizi üzerine oturdu).
Ve Ali’nin hadisinde: (Ben, Allah’ın huzurunda düşmanlık için **يَجْثُو** edecek ilk kimseyim, عزّ وجلّ).
( Veya ) **جَثَا** **جَثْواً** **وجُثُواً** , **جَذَا** **جَذْواً** ve **جُذُوَّاً** gibi: (parmaklarının uçları üzerinde durduğunda).
( Ve Ebû Ubeyde onu بدل içinde saydı.
İbn Cinnî’ye gelince, dedi ki: iki harften hiçbiri ötekinden بدل değildir; bilakis ikisi iki dildir.
( Ve başkası onu **أَجْثاهُ** yaptı; o **جاثٍ** iken; çoğulu **جُثِيٌّ** , damme ile ) ; ) **جَلَسَ** **جُلوساً** ve قوم **جُلُوس** gibi; (ve kesre) kendisinden sonra gelen kesreden dolayı; ve onunla ve bununla şu kıraat edildi: ﴿ve zalimleri orada **جِثِيّاً** bırakırız﴾.
Râgıb dedi: “ağlayan” ve “ağlayanlar” gibi bir cem‘ olması da sahih olur; ve kendisiyle vasfedilen bir masdar olması da.
Ve hadiste: (Falan, cehennemin **جُثَى**’sındandır) yani orada dizler üzerine **يَجْثُو** edenlerdendir.
( **وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِه** ), bazı Sıhâh’larda **جاثَيْتُه**.
( **وتَجاثَوْا على الرُّكَبِ** ) düşmanlıkta **مُجاثَاةً** ve **وجِثاءً** ,

ve ikisi, fiillerinin أَفْعال’ı üzere olmayan gelen masdarlardandır.
( **والجَثاءُ** , **سحَابٍ** gibi: şahıs; ve damme yapılır ) ; ) Sâğânî onu nakletti.
( Ve ) ayrıca: (ceza ve قدر ve zühâ) . ) denilir: **جُّثاءُ** şöyle, yani onların zühâsı.
( Ve ) **جُثَيٌّ**: ( **سُمَيَ** gibi: bir dağ ) Fedek ile Hayber arasında; Nasr onu **كُرُبَّى** gibi ضبط etti ve dedi ki: Ece’ dağlarından bir dağdır; Tayyı’ kumuna nazırdır.
( **وجَثَوْتُ الإِبِلَ** ) ve koyunu **جثواً** ( **وجَثَيْتُها** ) **جَثْياً**: (onu topladım); ) Sâğânî onu nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الجاثِيَةُ** Allah تعالى’nın sözü: ﴿ve her ümmeti **جاثِيَةً** görürsün﴾ içinde, “kāime bir cemaat ve kāide bir cemaat” demen gibi, cem‘in yerine konulmuştur: Râgıb söyledi; ve onunla **سُورَةُ الجاثِيَة** adlandırıldı; o, Duhân’ı takip edendir.
İbn Şümeyl dedi: büyük adama damme ile **الجُثْوَة** denilir.
**والجُثَا**: cemaat; ve ondan hadis: (Kıyamet günü **جُثاً** olurlar; her ümmet peygamberini takip eder).
**والجُثْوَةُ**: kabir; ve ondan Tarafe’nin sözü:
“Üzerlerinde
sıkılaştırılmış levhadan sağır levhalar bulunan
topraktan iki **جُثْوَتَيْنِ** görürsün”
ve çoğulu **الجُثَا**; ve ondan ‘Adî’nin Nu‘mân’ı övdüğü sözü:
“Olacak şeyi bilen, göğsü temiz,
iffetli; onun **جُثاه**’ı üzerinde döner”

Muradı: atalarının **جُثَا**’sı üzerinde, yani kabirleri üzerinde, kurbanı boğazlar.
Ve denildi: **الجُثَا** kendisi için kurban kesilen bir puttur.
**والجِثْوَةُ**: küçük tepe.
Ve denildi: o, topraktan bir kümedir.
Âmir’in hadisinde: (Şehitlerin kabirlerini **جُثاً** gördüm), yani toplanmış topraklar.
**والجاثِي**: oturan.
Ve denildi: iki dizi üzerinde hazır vaziyette duran; Mücâhid’den.
Ebû Muâz dedi: hazır vaziyette duran, kalçalarını kaldırıp dizlerini koyandır.
Rivayet olunur: falan cehennemin **جُثا**’sındandır; yani cehennem ehlinin cemaatlerindendir; Ebû Ubeyd’den.
Kadına **مُجَبَّاة** olarak gelme hadîsinde, **مُجَثَّاة** rivayet edildi; sanki muradı: **جُثِّيَتْ**; o hâlde o **مُجَثَّاة**’dır; yani dizleri üzerine **تَجْثُو** etmesi için taşındı.
**والْجُثَّا**: geceleyin kâbus.
**والتجاثي** taş kaldırmada: **التَّجاذِي** gibidir; ileride gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: جثو and جثى

١
1 جَثَا ذ and جَثَى (S, Msb, K) عَلَى رُكْبَتَيْهِ, (S, Msb,) aor. ١َ٢ُ٣َ and ١َ٢ِ٣َ , inf. n. جُثُوُّ and جُثِىُّ, (S, Msb, K,) He sat upon his knees; (K, TA;) for the purpose of contention or disputation, or the like: (TA:) or جثا [and جثى] he kneeled; put himself in a kneeling posture; which is the mode of sitting of him who is contending or disputing: (AZ, Har p. 512:) [or he put down his knees upon the ground and raised his buttocks; i. e. he kneeled with his body and thighs erect, or nearly so : see جَاثٍ:] and جَثَا لِرُكْبَتِهِ he fell [upon his knee]; and جَثَوْا لِلرُّكَبِ [they fell upon the knees, and sank backwards so as to rest the body upon the keels or upon the left foot bent sideways beneath; for] جُثُوٌّ is the manner of sitting of the مُتَشَهِّد [in prayer]: (Ham p. 287:) or جَثَا, (K, TA,) inf. n. جَثْوٌ and جُثُوٌ, (TA,) he stood upon the extremities of his toes; (K;) like جَذَا; from which AO reckons it to be formed by substitution [of ث for ذ]; but IJ says that they are two dial. vars. (TA.) Aboo-Thumلmeh says,
أُخَاصِمُهُمْ مَرَّپً قَائِمًا وَأَجْثُو اـِذَا مَا جَثَوْا لِلرُّكَبْ
[I contending, or disputing, with them one time standing, and falling upon my knees when they fell upon their knees]. (Ham p. 287.) -A2- جَثَوْتُ, (Sgh, K,) inf. n. جَثْوٌ; (TA;) and جَثَيْتُ, (Sgh, K,) inf. n. جَثْىٌ; (TA;) I collected camels, and sheep or goats. (Sgh, K.)

جَاَُيْتُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ
3 جَاَُيْتُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ مجثمه مجثمة , (K, and so in some copies of the S,) or جَاثَيْتُهُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ, (so in other copies of the S,) [I sat, or sat with him, with my knee to his knee, each of us sitting upon his knees, in contending or disputing: see 1]: and جَاثَيْتُهُ alone, (S voce حَاضَرْتُهُ,) [signifies the same,] inf. n. مُجَاثَاةٌ (K and TA voce مُحَاَضرَةٌ) [and جِثَآءٌ: see also 6].

اجثاهُ
4 اجثاهُ اجثاه اجثاة (S, K) He made him to sit upon his knees: [see 1:] or he made him to stand upon the extremities of his toes. (K.)

تَجَاثَوْا عَلَى الرُّكَب
6 تَجَاثَوْا عَلَى الرُّكَب تجاثوا علي الركب [They sat together upon their knees], (S, K,) in contending or disputing; inf. n. مُجَاثَاةٌ and جِثَآءٌ, which are [properly inf. ns. of 3, but are] thus used as inf. ns. of a verb to which they do not conform. (TA.) ― -b2- التَّجَاثِى فِى اـِشَالَةِ الحَجَرِ is like التَّجَاذِ ى [The vying, one with another, in lifting the stone, for trial of strength]. (TA.)

جُثًا
جُثًا جثا , or جُثًى, [pl. of جُثْوَةٌ, q. v. -A2- Also] A company, or congregated body, of men; (TA;) or so ↓ جَثْوَةٌ (Bd in xlv. 27) [or ↓ جُثْوَةٌ]: and companies, or congregated bodies, thereof. (TA.) It has the former meaning in a trad., where it is said, يَصِيرُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ جُثًا كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَعُ نَبِيَّهَا [They shall become, on the day of resurrection, a company, or congregated body, each people following its prophet: or here the pl. meaning is more reasonable]: and the latter in the trad., فُلَانٌ مِنْ جُثَى جَهَنَّمَ [Such a one is of the companies, or congregated bodies, of Hell, or Hellfire], accord. to one recital: otherwise, ↓ مِنْ جُثِىِّ جَهَنَّمَ of those that sit upon the knees therein. (TA.) -A3- الجُثَا is also said to have been A certain idol, to which sacrifices were performed. (TA.)

جَثْوَةٌ
جَثْوَةٌ جث جثا جثو جثوه جثوة : see what next follows, in two places: ― -b2- and see جُثًا.

جُثْوَةٌ
جُثْوَةٌ جث جثا جثو جثوه جثوة and ↓ جِثْوَةٌ and ↓ جَثْوَةٌ Stones collected together: (S, K:) or the stones of earth collected together like the [mound over a] grave: and the first, a hillock: or a heap of earth: (TA:) or collected earth: (Ham p. 399:) or a quantity collected of earth &c.: (Ham p. 381:) and (hence, Ham p. 381) a grave: (TA, Ham pp. 381 and 399:) pl. جُثًا, (TA, Ham p. 399,) or جُثْى. (Ham ib.) It is said in a trad., رَأَيْتُ قُبُورَ الشُّهَدَآءِ جُثًا I saw the tombs of the martyrs [to be] collections of earth. (TA.) And جُثَى الحَرَمِ (pl. of جُثْوَةٌ, TA) and جِثَى الحَرَمِ (pl. of ↓ جِثْوَةٌ, TA) signify What are collected, in the sacred territory, of the stones of the جِمَار [or pebbles cast at Minè]: (S:) or this is a mistake; (K;) pointed out by Sgh in the TS: (TA:) the meaning is, what are collected together of the stones that are set [in heaps] at the limits of the sacred territory: or the أَنْصَاب [or stones set up around the Kaabeh] upon which victims were slain in sacrifice. (K, TA.) -A2- Also i. q. جَذْوَةٌ [A live coal; or piece of fire; &c.]: (K:) or so ↓ جَثْوَةٌ and ↓ جَثْوَةٌ: (TA:) or جثوةٌ مِنْ نَارٍ: (Fr, TA:) asserted by Yaakoob to be formed by substitution [of ث for ذ]. (TA.) -A3- And The middle [of a thing]. (IAar, K, TA: but omitted in the CK and in a MS. copy of the K.) -A4- And The body, with the limbs or members; syn. جَسَدٌ: (K:) or so جُثْوَةٌ: pl. جُثًى. (Sh, TA.) ― -b2- And جُثْوَةٌ, A great, or large, man. (ISh, TA.) -A5- See also جُثًا.

جِثْوَةٌ
جِثْوَةٌ جث جثا جثو جثوه جثوة : see جُثْوَةٌ, in three places.

جَثَآءٌ
جَثَآءٌ جثآء i. q. شَخْصٌ [app. as meaning A person; or the body of a man, like جُثْوَةٌ and جُثَّةٌ]; as also ↓ جُثَآءٌ. (Sgh, K.) ― -b2- [And hence, perhaps,] Incubus, or nightmare. (TA. [But in this sense it is written in the TA جثا, without ء, and without any syll. sign.]) -A2- Also i. q. جَزَآءٌ [Requital, or compensation]. (K.) ― -b2- And Quantity, measure, size, bulk, or extent; and amount, sum, or number, (K, TA,) as, for instance, of a people, or company of men. (TA.)

جُثَآءٌ
جُثَآءٌ جثآء : see the next preceding paragraph.

جَاثٍ
جَاثٍ جاث جاثي Sitting upon his knees: or standing upon the extremities of his toes: (K:) and [simply] sitting: or [kneeling with his body and thighs erect, or nearly so; i. e.] putting down his knees [upon the ground] and raising his buttocks: (TA:) [see also 1, of which it is the part. n.:] pl. جُثِىٌ and جِثِىٌّ; (K;) or these may be pls., like بُكىٌّ and بكىٌ, pls. of بَاك; or inf. ns. used as epithets [as is indicated in the S]. (Er-Rلghib, TA.) You say قَوْمٌ جُثِىٌّ [A company of men sitting upon their knees]; (S, Msb;) like as you say جَلَسَ جُلُوسًا and قَوْمٌ جُلُوسٌ. (S.) And hence, in the Kur [xix. 73], وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جُثِيًّا, and جِثِيًّا also, with kesr to the ج because of the kesr of the letter following it, [And we will leave the wrongdoers therein, sitting upon their knees.] (S.) And فُلَانٌ مِنْ جُثِىِّ جَهَنَّمَ: see جُثًا. (TA.) And, in the Kur [xlv. 27], وَتَرَي كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً (TA) And thou shalt see every people sitting upon the knees, (Bd, Jel,) in an upright posture, not at ease: (Bd:) or congregated; (Bd, Jel;) from جَثْوَةٌ signifying “ a company, ” or “ congregated body. ” (Bd.) Whence, (TA,) سُورَةُ الجَاثِيَةِ The [forty-fifth] chapter, of the Kur-لn, next after that called الدُّخَان. (S, TA.) ― -b2- [الجَاثِى, or الجَاثِى عَلَى رُكْبَتَيْهِ, (assumed tropical:) The constellation Hercules.]

مَجْثًى
[ مَجْثًى مجثى مجثي A place of sitting upon the knees.]

##### Türkçe

١
1 **جَثَا** ذ ve **جَثَى** (S, Msb, K) **عَلَى رُكْبَتَيْهِ**, (S, Msb,) muzâri‘ı ١َ٢ُ٣َ ve ١َ٢ِ٣َ, mastarı **جُثُوُّ** ve **جُثِىُّ**, (S, Msb, K,) dizleri üzerine oturdu; (K, TA;) çekişme veya münazara maksadıyla yahut bunun benzeri için: (TA:) yahut **جثا** [ve **جثى**] diz çöktü; diz çökmüş bir vaziyet aldı; ki bu, çekişen veya münazara eden kimsenin oturuş tarzıdır: (AZ, Har s. 512:) [yahut dizlerini yere koydu ve kalçalarını kaldırdı; yani gövdesi ve uylukları dik, yahut buna yakın halde diz çöktü: bk. **جَاثٍ**:] ve **جَثَا لِرُكْبَتِهِ** dizinin üzerine düştü; ve **جَثَوْا لِلرُّكَبِ** [dizlerin üzerine düştüler ve geriye doğru çöktüler; öyle ki bedeni, ayakların üst kısımlarına yahut yana doğru bükülmüş sol ayağın üzerine dayandırdılar; zira] **جُثُوٌّ**, namazda **مُتَشَهِّد**’in oturuş tarzıdır: (Ham s. 287:) yahut **جَثَا**, (K, TA,) mastarı **جَثْوٌ** ve **جُثُوٌ**, (TA,) ayak parmaklarının uçları üzerinde durdu; (K;) **جَذَا** gibi; bundan dolayı AO bunun [**ذ** yerine **ث** ikamesiyle] yapılmış olduğunu sayar; fakat IJ bunların iki lehçe varyantı olduğunu söyler. (TA.) Aboo-Thumلmeh der ki,
أُخَاصِمُهُمْ مَرَّپً قَائِمًا وَأَجْثُو اـِذَا مَا جَثَوْا لِلرُّكَبْ
[Onlarla bir defa ayakta iken çekişirim yahut münazara ederim; dizlere düştüklerinde ben de dizlerimin üzerine düşerim]. (Ham s. 287.) -A2- **جَثَوْتُ**, (Sgh, K,) mastarı **جَثْوٌ**; (TA;) ve **جَثَيْتُ**, (Sgh, K,) mastarı **جَثْىٌ**; (TA;) develeri ve koyunları yahut keçileri topladım. (Sgh, K.)

**جَاَُيْتُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ**
3 **جَاَُيْتُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ** مجثمه مجثمة , (K, ve S’nin bazı nüshalarında da böyledir,) yahut **جَاثَيْتُهُ رُكْبَتِى اـِلَى رُكْبَتِهِ**, (S’nin diğer nüshalarında böyledir,) [dizimi onun dizine bitiştirerek oturdum yahut onunla oturdum; her birimiz çekişme veya münazara halinde dizleri üzerine oturur vaziyette: bk. 1]: ve yalnız **جَاثَيْتُهُ**, (S, **حَاضَرْتُهُ** maddesinde,) [aynı manaya gelir,] mastarı **مُجَاثَاةٌ** (K ve TA, **مُحَاَضرَةٌ** maddesinde) [ve **جِثَآءٌ**: ayrıca bk. 6].

**اجثاهُ**
4 **اجثاهُ** اجثاه اجثاة (S, K) onu dizleri üzerine oturttu: [bk. 1:] yahut onu ayak parmaklarının uçları üzerinde durdurdu. (K.)

**تَجَاثَوْا عَلَى الرُّكَب**
6 **تَجَاثَوْا عَلَى الرُّكَب** تجاثوا علي الركب [birlikte dizleri üzerine oturdular], (S, K,) çekişme veya münazara halinde; mastarı **مُجَاثَاةٌ** ve **جِثَآءٌ**; bunlar [aslında 3’ün mastarlarıdır, fakat] kendisine uymadıkları bir fiilin mastarları olarak böyle kullanılmıştır. (TA.) ― -b2- **التَّجَاثِى فِى اـِشَالَةِ الحَجَرِ** **التَّجَاذِ ى** gibidir [kuvvet denemesi için taşı kaldırmada birbirine karşı yarışma]. (TA.)

**جُثًا**
**جُثًا** جثا , yahut **جُثًى**, [**جُثْوَةٌ**’nin çoğulu, bk. o. -A2- Ayrıca] erkeklerden bir topluluk yahut toplanmış cemaat; (TA;) yahut bunun için ↓ **جَثْوَةٌ** (Bd, xlv. 27) [yahut ↓ **جُثْوَةٌ**]: ve bunun toplulukları yahut toplanmış cemaatleri. (TA.) Bir hadiste ilk manada gelmiştir; orada şöyle denir: **يَصِيرُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ جُثًا كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَعُ نَبِيَّهَا** [Kıyamet gününde bir topluluk yahut toplanmış cemaat olurlar; her ümmet peygamberine uyar: yahut burada çoğul manası daha makuldür]: ve diğerinde ise hadiste: **فُلَانٌ مِنْ جُثَى جَهَنَّمَ** [falanca, cehennemin (yahut cehennem ateşinin) topluluklarından yahut toplanmış cemaatlerindendir], bir rivayete göre: aksi halde, ↓ **مِنْ جُثِىِّ جَهَنَّمَ**, orada dizleri üzerine oturanlardan. (TA.) -A3- **الجُثَا**’nın, kendisine kurbanlar kesilen belirli bir put olduğu da söylenmiştir. (TA.)

**جَثْوَةٌ**
**جَثْوَةٌ** جث جثا جثو جثوه جثوة : iki yerde, hemen sonra gelen şeye bak: ― -b2- ve **جُثًا**’ya da bak.

**جُثْوَةٌ**
**جُثْوَةٌ** جث جثا جثو جثوه جثوة ve ↓ **جِثْوَةٌ** ve ↓ **جَثْوَةٌ** bir araya toplanmış taşlar: (S, K:) yahut kabir [tümseği] gibi bir araya toplanmış toprak taşları: ve birincisi, küçük tepe: yahut bir toprak yığını: (TA:) yahut toplanmış toprak: (Ham s. 399:) yahut topraktan vb. toplanmış bir miktar: (Ham s. 381:) ve (bundan dolayı, Ham s. 381) bir kabir: (TA, Ham s. 381 ve 399:) çoğulu **جُثًا**, (TA, Ham s. 399,) yahut **جُثْى**. (Ham, aynı yer.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **رَأَيْتُ قُبُورَ الشُّهَدَآءِ جُثًا** şehitlerin kabirlerini toprak yığınları [halinde] gördüm. (TA.) Ve **جُثَى الحَرَمِ** (**جُثْوَةٌ**’nin çoğulu, TA) ve **جِثَى الحَرَمِ** (↓ **جِثْوَةٌ**’nin çoğulu, TA) Harem bölgesinde **جِمَار**’ın [yahut Minè’de atılan çakıl taşlarının] taşlarından toplanmış olan şeyleri ifade eder: (S:) yahut bu bir hatadır; (K;) TS’de Sgh tarafından işaret edilmiştir: (TA:) mana, Harem bölgesinin sınırlarında [yığınlar halinde] konulan taşlardan bir araya toplanmış olan şeylerdir: yahut kurbanların kesildiği **أَنْصَاب** [yahut Kâbe çevresine dikilmiş taşlar]. (K, TA.) -A2- Ayrıca **جَذْوَةٌ** ile aynı manadadır [kor; yahut ateş parçası; vb.]: (K:) yahut bunun için ↓ **جَثْوَةٌ** ve ↓ **جَثْوَةٌ**: (TA:) yahut **جثوةٌ مِنْ نَارٍ**: (Fr, TA:) Yaakoob tarafından [**ذ** yerine **ث** ikamesiyle] yapılmış olduğu ileri sürülmüştür. (TA.) -A3- Ve [bir şeyin] ortası. (IAar, K, TA: fakat CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında düşürülmüştür.) -A4- Ve uzuvlarla birlikte beden; eş anlamlısı **جَسَدٌ**: (K:) yahut bunun için **جُثْوَةٌ**: çoğulu **جُثًى**. (Sh, TA.) ― -b2- Ve **جُثْوَةٌ**, iri yahut büyük bir adam. (ISh, TA.) -A5- Ayrıca **جُثًا**’ya bak.

**جِثْوَةٌ**
**جِثْوَةٌ** جث جثا جثو جثوه جثوة : üç yerde **جُثْوَةٌ**’ya bak.

**جَثَآءٌ**
**جَثَآءٌ** جثآء **شَخْصٌ** ile aynı manadadır [görünüşe göre bir kişi; yahut bir adamın bedeni; **جُثْوَةٌ** ve **جُثَّةٌ** gibi]; bunun için ↓ **جُثَآءٌ** da vardır. (Sgh, K.) ― -b2- [Ve bundan dolayı, belki,] karabasan yahut kâbus. (TA. [Fakat bu manada TA’da ء’siz ve hiçbir hareke işareti olmaksızın **جثا** yazılmıştır.]) -A2- Ayrıca **جَزَآءٌ** ile aynı manadadır [karşılık yahut tazmin]. (K.) ― -b2- Ve miktar, ölçü, büyüklük, hacim yahut genişlik; ve tutar, toplam yahut sayı, (K, TA,) mesela bir kavmin yahut erkeklerden bir topluluğun. (TA.)

**جُثَآءٌ**
**جُثَآءٌ** جثآء : bir önceki paragrafın hemen öncesine bak.

**جَاثٍ**
**جَاثٍ** جاث جاثي dizleri üzerine oturan: yahut ayak parmaklarının uçları üzerinde duran: (K:) ve [yalnızca] oturan: yahut [gövdesi ve uylukları dik, yahut buna yakın halde diz çöken; yani] dizlerini [yere] koyup kalçalarını kaldıran: (TA:) [ayrıca bk. 1; bunun ism-i fâilidir:] çoğulu **جُثِىٌ** ve **جِثِىٌّ**; (K;) yahut bunlar, **بُكىٌّ** ve **بكىٌ** gibi, **بَاك**’ın çoğulları gibi çoğullar olabilir; yahut S’de işaret edildiği üzere sıfat olarak kullanılan mastarlardır. (Er-Rلghib, TA.) **قَوْمٌ جُثِىٌّ** dersin [dizleri üzerine oturan bir topluluk]; (S, Msb;) tıpkı **جَلَسَ جُلُوسًا** ve **قَوْمٌ جُلُوسٌ** dediğin gibi. (S.) Ve bundan dolayı Kur’ân’da [xix. 73], **وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جُثِيًّا**, ve ardından gelen harfin kesresi sebebiyle **ج**’ye kesre verilerek **جِثِيًّا** da, [ve zalimleri orada dizleri üzerine oturur halde bırakırız]. (S.) Ve **فُلَانٌ مِنْ جُثِىِّ جَهَنَّمَ**: **جُثًا**’ya bak. (TA.) Ve Kur’ân’da [xlv. 27], **وَتَرَي كُلَّ أُمَّةٍ جَاثِيَةً** (TA) ve her ümmeti dizleri üzerine oturur halde görürsün, (Bd, Jel,) dik bir vaziyette, rahat değil: (Bd:) yahut toplanmış; (Bd, Jel;) “bir topluluk” yahut “toplanmış cemaat” manasına gelen **جَثْوَةٌ**’den. (Bd.) Buradan, (TA,) **سُورَةُ الجَاثِيَةِ** Kur’ân’ın [kırk beşinci] sûresi; **الدُّخَان** denilen sûreden sonra gelendir. (S, TA.) ― -b2- [**الجَاثِى**, yahut **الجَاثِى عَلَى رُكْبَتَيْهِ**, (mecazî farz edilerek:) Herkül takımyıldızı.]

**مَجْثًى**
[ **مَجْثًى** مجثى مجثي dizler üzerine oturma yeri.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَثَا
جَثَا U ( n. ac. جُثُوّ 27 ),
a.  Knelt, stooped down.

جَاْثَوَ
جَاْثَوَ III ,
a.  see VI .

b.  Sat cross-legged, squatted.

أَجْثَوَ
أَجْثَوَ IV
a.  ; Made to kneel down.

تَجَاْثَوَ
تَجَاْثَوَ VI ,
a.  Sat knee to knee with.

جَثْوَة
جَثْوَة 1t , ( pl. جُثًا [ 9A ] ),
a.  Heap of stones; mound, hillock.

جُثْوَة
جُثْوَة 3t ,
a.  Knoll; grave, tomb.

جُثُوّ
جُثُوّ 27 ,
a.  Kneeling.

##### Türkçe

**جَثَا**
**جَثَا** U (mastar: **جُثُوّ** 27),
a. Diz çöktü, eğilip çömeldi.

**جَاْثَوَ**
**جَاْثَوَ** III,
a. VI’ya bak.

b. Bağdaş kurarak oturdu, çömeldi.

**أَجْثَوَ**
**أَجْثَوَ** IV
a. ; Diz çöktürdü.

**تَجَاْثَوَ**
**تَجَاْثَوَ** VI,
a. … ile diz dize oturdu.

**جَثْوَة**
**جَثْوَة** 1t, (çoğulu: **جُثًا** [9A]),
a. Taş yığını; tümsek, küçük tepe.

**جُثْوَة**
**جُثْوَة** 3t,
a. Tepecik; kabir, mezar.

**جُثُوّ**
**جُثُوّ** 27,
a. Diz çökme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جثو
جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي) - جَاثِي - جَاثِيَة - جَاثُوْن - جِثِيّ - جِثِيَّاً
جَثَا - يَجْثُوْ + كائن + في مكان + حول شيء: يقعد على ركبتيه: يجلس وهو يحمل وزن جسمه على ركبتيه المثنيتين وقامته منتصبة: تشبه وضعية القعود بعد السجود في الصلاة
جَاثِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَثَا - يَجْثُوْ "
جاثِيَة: مؤنث " جَاثِي "
جَاثُوْن: جمع " جَاثِي "
جِثِيّ - جِثِيَّاً: حال من " جاثُوْن": وهم جَاثُوْن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي:
جَلَسَ - يَجْلِسُ، تَكِئَ - يَتْكَأُ، جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي)، ضَجَعَ - يَضْجَعُ، رَقَدَ - يَرْقُدُ، جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ)

جاثية
	﴿وترى كل أمة جاثية كل أمة تدعى إلى كتابها اليوم تجزون ما كنتم تعملون(28)﴾ الجاثية
جثى - جثيا
﴿فوربك لنحشرنهم والشياطين ثم لنحضرنهم حول جهنم جثيا(68)﴾ مريم ﴿ثم ننجي الذين اتقوا ونذر الظالمين فيها جثيا(72)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [جثا] ج ث ا: جَثَا على ركبتيه يجثي جُثِيَّاً ويجثو جُثُوًّا وقوم جُثِيُّ مثل جلس جلوس وقوم جلوس ومنه قوله تعالى ﴿ونذر الظالمين فيها جثيا﴾ بضم الجيم وكسرها أيضا اتباعا للثاء
الراغب
جثى
- جثى على ركبتيه يجثوا جثوا وجثيا فهو جاث، نحو: عتا يعتو عتوا وعتيا، وجمعه: جثي نحو: باك وبكي، وقوله عز وجل: }ونذر الظالمين فيها جثيا﴿[مريم/72]، يصح أن يكون جمعا نحو: بكي، وأن يكون مصدرا موصوفا به، والجاثية في قوله عز وجل:﴾وترى كل أمة جاثية{ [الجاثية/28] فموضوع موضع الجمع، كقولك: جماعة قائمة وقاعدة.
ملخص اللسان
1.     جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً: جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها.
2.      إن الناس  يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة،
3.     جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه،
4.     والجاثي: القاعد.
5.     وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً: مُستوفِزينَ على الرُّكَب.
6.     جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم،
7.      الجُثَى   صَنَم كان يُذْبح له.
8.     والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: حجارة من تراب متجمع كالقبر،
9.      والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الرِّبْوة الصغيرة،
10.                         والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الكُومةُ من التراب.
11.                        وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من   حجارة الجِمار
12.                        فلان من   جُثَى جهنم؛ أَنه من جماعات أَهل جهنم ،
13.                        وجُثْوة كلّ إنسان: جسده:
14.                        والجُثْوة: البدن والوسط؛
15.                        جُثْوَة :ما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر.
16.                        وسورة الجاثية: التي تلي الدخان.
لسان العرب
● -    جثا: جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً، على فعول فيهما: جلس   على ركبتيه للخصومة ونحوها. ويقال: جَثَا فلان على ركبتيه؛ أَنشد ابن   الأَعرابي:   إنَّا أُناسٌ مَعَدِّيُّونَ عادَتُنا،   عنْدَ الصِّياحِ، جُثِيُّ المَوْتِ للرُّكَبِ   قال: أَراد جُثِيُّ   الرُّكَب للموت فقلب. وأَجْثاه غيرُه. وقوْمٌ جُثِيٌّ وقومٌ جُثىً   أَيضاً: مثل جلس جلوساً وقوم جُلوسٌ؛ ومنه قوله تعالى: ونذر الظالمين فيها   جُثِيّاً، وجِثِيّاً أَيضاً، بكسر الجيم، لما بعدها من الكسر. وجاثَيْتُ   ركبتي إلى ركبته وتَجاثَوْا على الرُّكَب. وفي حديث ابن عمر: إن الناس   يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة، وتروى هذه   اللفظة جُثِيٌّ، بتشديد الياء، جمع جاثٍ وهو الذي يجلس على ركبتيه؛ ومنه   حديث علي، رصوان الله عليه: أَنا أَوّلُ من يَجْثُو للخُصومة بين يدي الله   عز وجل. ابن سيده: وقد تَجاثَوْا في الخصومة مُجاثاةً وجِثاءً، وهما من   المصادر الآتية على غير أَفعالها. وقد جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، كجَذَا   جَذْواً وجُذُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه، وعدَّه أَبو عبيدة في   البدل، وأَما ابن جني فقال: ليس أَحد الحرفين بدلاً من صاحبه بل هما لغتان.   والجاثي: القاعد. وفي التنزيل العزيز: وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً؛ قال   مجاهد: مُستوفِزينَ على الرُّكَب. قال أَبو معاذ: المُسْتَوْفِزُ الذي رفع   أَلْيَتَيه ووضع ركبتيه؛ وقال عديّ يمدح النعمان:   عَالِمٌ بالذي يكونُ، نَقِيُّ الصـ   ـدر، عَفٌّ على جُثاه نَحُور   قيل: أَراد ينحر النسك على جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم، وقيل: الجُثَى   صَنَم كان يُذْبح له.   والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة، ثلاث لغات: حجارة من تراب متجمع   كالقبر، وقيل: هي الحجارة المجموعة. والجثْوة: القبر سمي بذلك، وقيل: هي   الرِّبْوة الصغيرة، وقيل: هي الكُومةُ من التراب. التهذيب: الجُثَى أَتْربة   مجموعة، واحدته جُثْوة. وفي حديث عامر: رأَيت قبور الشهداء جُثىً يعني   أَتْربة مجموعة. وفي الحديث الآخر: فإذا لم نَجِدْ حجراً جمعنا جُثْوَةً من   تراب، ويجمع الجميع جُثىً، بالضم والكسر. وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من   حجارة الجِمار   (* قوله «ما اجتمع فيه من حجارة الجمار» هذه عبارة   الجوهري، وقال الصاغاني في التكملة: الصواب من الحجارة التي توضع على حدود   الحرم أو الانصاب التي تذبح عليها الذبائح). وفي الحديث: ما دَعا دُعاءَ   الجاهلية فهو من جُثَى جهنم. وفي الحديث: من دَعا يا لَفُلانٍ فإنما يدعو إلى   جُثَى النار؛ هي جمع جُثْوة، بالضم، وهي الشيء المجموع. وفي حديث إتيان   المرأَة مُجَبِّيةً رواه بعضهم مُجثَّاة، كأَنه أَراد قد جُثِّيَت فهي   مُجَثَّاة أَي حُمِلت على أَن تَجْثُوَ على ركبتيها. وفي الحديث: فلان من   جُثَى جهنم؛ قال أَبو عبيد: له معنيان أَحدهما أَنه ممن يَجْثُو على الركب   فيها، والآخر أَنه من جماعات أَهل جهنم على رواية من روى جُثىً،   بالتخفيف، ومن رواه من جُثِيِّ جهنم، بتشديد الياء، فهو جمع الجاثي. قال الله   تعالى: ثم لنحضرنهم حول جهنم جُثِيّاً؛ وقال طرفة في جمع الجُثْوة يصف قبري   أَخوين غني وفقير:   تَرَى جُثْوَتَيْن من تُرابٍ، عَلَيهما   صَفَائِحُ صُمٌّ من صفيحٍ مُصَمَّدِ   مُوَصَّد. وجُثْوة كلّ إنسان: جسده: والجُثْوة: البدن والوسط؛ عن ابن   الأَعرابي؛ ومنه قول دغْفَل الذُّهْلي: والعَنْبَرُ جُثْوَتُها، يعني   بَدَنَ عمرو بن تمِيم ووَسَطَها. ابن شميل: يقال للرجل إنه لعظيمُ الجُثْوةِ   والجُثَّةِ. وجُثْوَة الرجل: جسدُه، والجمع الجُثَى؛ وأَنشد:   يَومَ تَرَى جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ   قال: والقبر جُثْوَة، وما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر جُثْوَة.   والجُثْوة: التراب المجتمع. والجَثْوَة والجِثْوَة والجُثْوَة: لغة في   الجَذْوة والجِذْوة والجُذْوة. الفراء: جَذْوة من النار وجَثْوة، وزعم يعقوب   أَن الثاء هنا بدل من الذال. وسورة الجاثية: التي تلي الدخان.
مقاييس اللغة:
(جث) الجيم والثاء يدلّ على تجمُّع الشيء. وهو قياسٌ صحيح. فالجُثَّة جُثَّة الإنسان، إذا كان قاعداً أو نائماً. والجُثّ: مجتمِعٌ من الأرض مرتفِعٌ كالأكَمَة. قال ابنُ دريد: وأحسب أنّ جُثَّة الرجل من هذا. ويقال الجَثُّ قذىً يخالط العَسَل. وهو الذي ذكره الهذلي([86]):
فما بَرِحَ الأسبابُ حَتَّى وَضَعْنَه  *** لَدَى الثَّوْلِ ينفي جثَّها ويؤُومُها
ويقال: الجَثُّ الشَّمع. والقياس واحد. ويقال نَبْتٌ جُثاجِثٌ كثيرٌ. ولعلَّ الجَثجاثَ مِن هذا. وجُثِثْتُ من الرَّجل إذا فزِعْتَ، وذلك أنّ المذعور يتجمّع([87]). فإن قالَ قائل: فكيف تقيس على هذا جَثثْت الشيءَ واجتثَثْته([88]) إذا قلعتَه، والجَثِيث من النَّخل الفَسيل، والمِجَثَّة الحديدة التي تَقتلِعُ بها الشيء؟ فالجواب أنّ قياسَه قياسُ الباب؛ لأنه [لا] يكون مجثوثاً إلاّ وقد قُلِع بجميع أصوله وعُروقه حتّى لا يُترَك منه شيءٌ. فقد عاد إلى ما أصَّلناه.
القاموس المحيط:
و الجُثْوَةُ، مُثَلَّثَةً الحِجارةُ المَجْمُوعةُ، والجَسَدُ، والجِذْوَةُ، والوَسَطُ. وجُثَا الحَرَمِ، بالضم والكسر ما اجْتَمَعَ فيه من الحِجَارَةِ التي تُوْضَعُ على حُدودِ الحَرَمِ، أو الْأَنْصابُ تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ، وَوَهِمَ الجَوْهَرِيُّ. وجَثَا، كَدَعا ورَمَى، جثُوًّا وجُثِيًّا، بضمِّهِما جَلَسَ على رُكْبَتَيْهِ، أو قامَ على أطْرافِ أصابِعِهِ. وأجْثاهُ غيرُهُ، وهو جاثٍ ج، جُِثِيٌّ، بالضم والكسر. وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِهِ، وتَجَاثَوْا على الرُّكَبِ. والجَثَاءُ، كسَحابٍ الشَّخْص، ويُضَمُّ، والجَزَاءُ، والقَدْرُ، والزُّهاءُ. وكسُمَيٍّ جَبَلٌ. وجَثَوْتُ الإِبِلَ، وجَثَيْتُها جَمَعْتُها.
تاج العروس:
( الجثوة مثلثة الحجارة المجموعة ) ذكر الجوهرى التثليث وقال غيره هي حجارة من تراب متجمع كالقبر وفى الحديث فإذا لمنجد حجرا جمعنا جثوة من تراب ( و ) الجثوة بالضم ( الجسد ) والجمع جثى عن شمر قال * يوم ترى جثوته في الاقبر * ( و ) الجثوة والجثوة لغة في ( الجذوة ) والجذوة قال الفراء جذوة من النار وجثوة وزعم يعقوب انه بدل ( و ) الجثوة ( الوسط ) عن ابن الاعرابي ومنه قول دغفل الذهلى والعنبر جثوتها يعنى بدن عمرو بن تميم ووسطها ( وجثى الحرم بالضم والكسر ما اجتمع فيه من ) حجارة الجمار كما في الصحاح وقيل من ( الحجارة التى توضع على حدود الحرم أو ) هي ( الانصاب ) التى كانت ( تذبح عليها الذبائح ) واحدتها جثوة وجثوة ( ووهم الجوهرى ) في قوله ما اجتمع فيه من حجارة الجمار نبه عليه الصغانى في التكملة ( وجثا كدعا ورمى ) يجثور ويجثى ( جثوا وجثيا بضمهما ) ظاهره انه بالسكون فيهما بعد الضم وليس كذلك بل هو على فعول فيهما كما هو نص الجوهرى وهو الصواب ( جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها وفى حديث على انا اول من يجثو للخصومة بين يدى الله عز وجل ( أو ) جثا جثوا وجثوا كجذا جذوا وجذوا إذا ( قام على اطراف اصابعه ) وعده أبو عبيدة في البدل واما ابن فقال ليس احدا لحرفين بدلا من الاخر بل هما لغتان ( واجثاه غيره وهو جاث ج جثى بالضم ) مثل جلس جلوسا وقوم جلوس ( والكسر ) لما بعده من الكسر وبهما قرئ قوله تعالى ونذرا لظالمين فيها جثيا وقال الراغب يصح ان يكون جمعا نحو باك وبكى وان يكون مصدرا موصوفا به وفى الحديث فلان من جثى جهنم أي ممن يجثو على الركب فيها ( وجاثيت ركبتي الى ركبته ) وفى بعض نسخ الصحاح جاثيته ( وتجاثوا على الركب ) في الخصومة مجاثاة وجثاء وهما من المصادر الاتية على غير افعالها ( والجثاء كسحاب الشخص ويضم ) نقله الصاغانى ( و ) ايضا ( الجزاء والقدر والزهاء ) يقال جثاء كذا أي زهاؤهم ( و ) جثى ( كسمى جبل ) بين فدك وخيبر وضبطه نصر كربى وقال جبل من جبال اجا مشرف على رمل طيئ ( وجثوت الابل ) والغنم جثوا ( وجثيتها ) جثيا ( جمعتها ) نقله الصاغانى * ومما يستدرك عليه الجاثية في قوله تعالى وترى كل امة جاثية موضوع موضع الجمع كقولك جماعة قائمة وجماعة قاعدة قاله الراغب وبه سميت سورة الجاثية وهى التى تلى الدخان وقال ابن شمبل يقال للرجل العظيم الجثوة بالضم والجثا الجماعة ومنه الحديث يصيرون يوم القيامة جثا كل امة نتبع نبيها والجثوة القبر ومنه قول طرفة ترى جثوتين من تراب عليهما * صفائح صم من صفيح مصمد والجمع الجثا ومنه قول عدى يمدح النعمان عالم بالذى يكون نقى السدر عف على جثاه يحور اراد ينحر النسك على جثا آبائه أي على قبورهم وقبل الجثاصنم كان يذبح له والجثوة الربوة الصغيرة وقيل هي الكومة من التراب وفى حديث عامر رايت قبور الشهداء جثا يعنى اتربة مجموعة والجاثى القاعد وقيل المستوفز على ركبتيه عن مجاهد وقال أبو معاذ المستوفز الذى رفع اليتيه ووضع ركبتيه ويروى فلان من جثا جهنم أي من جماعات اهل جهنم عن ابى عبيد وفى حديث اتيان المراة مجباة روى مجثاة كانه اراد جثيت فهى مجثاة أي حملت على ان تجثو على ركبها والجث الجاثوم بالليل والتجاثى في اشالة الحجر مثل التجاذى

##### Türkçe

جثو
**جَثَا - يَجْثُوْ** (**جَثَى - يَجْثِي**) - **جَاثِي** - **جَاثِيَة** - **جَاثُوْن** - **جِثِيّ** - **جِثِيَّاً**
**جَثَا - يَجْثُوْ** + bir varlık + bir yerde + bir şeyin etrafında: dizleri üzerine oturur: oturur; bedeninin ağırlığını bükülü dizleri üzerine yüklerken gövdesi dik olur: namazda secdeden sonra oturuş vaziyetine benzer.
**جَاثِي**: “**جَثَا - يَجْثُوْ**”dan ism-i fâil; sıfat-ı müşebbehe.
**جاثِيَة**: “**جَاثِي**”nin müennesi.
**جَاثُوْن**: “**جَاثِي**”nin çoğulu.
**جِثِيّ - جِثِيَّاً**: “**جاثُوْن**”dan hâl: ve onlar **جَاثُوْن**dur.

Ve lafız, “insan bedeninin parçalarından gövdenin hareket türleri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَلَسَ - يَجْلِسُ**، **تَكِئَ - يَتْكَأُ**، **جَثَا - يَجْثُوْ** (**جَثَى - يَجْثِي**)، **ضَجَعَ - يَضْجَعُ**، **رَقَدَ - يَرْقُدُ**، **جَثَمَ - يَجْثُمُ** (**جَثَمَ - يَجْثِمُ**)

جاثية
	﴿Ve her ümmeti **جاثية** görürsün; her ümmet kitabına çağrılır; bugün yapmakta olduklarınızla cezalandırılırsınız (28)﴾ **الجاثية**

جثى - جثيا
﴿Rabbine yemin olsun, onları ve şeytanları mutlaka haşredeceğiz; sonra onları cehennemin etrafında **جثيا** olarak mutlaka hazır bulunduracağız (68)﴾ Meryem ﴿Sonra sakınanları kurtarırız ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız (72)﴾ Meryem

مختار الصحاح
● [**جثا**] **ج ث ا**: **جَثَا** dizleri üzerine; **يجثي** **جُثِيَّاً** olarak ve **يجثو** **جُثُوًّا** olarak; ve bir kavim **جُثِيُّ** (oturdu oturuş gibi) ve bir kavim oturanlar; ve ondan Yüce’nin sözü: ﴿Ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız﴾ **الجيم**’in dammesiyle; ve **الجيم**’in kesresiyle de, **الثاء**’ya tâbi olarak.

الراغب
جثى
- **جثى** dizleri üzerine; **يجثوا** **جثوا** ve **جثيا** olarak; o hâlde o **جاث**’tır; şu misal gibi: **عتا** **يعتو** **عتوا** ve **عتيا**; ve onun çoğulu: **جثي**; **باك** ve **بكي** gibi. Ve Aziz ve Celil’in sözü: }Ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız﴿[Meryem/72]; **بكي** gibi bir çoğul olması da sahih olur; ve onunla vasıflanmış bir mastar olması da. Ve Aziz ve Celil’in sözü:﴾Ve her ümmeti **جاثية** görürsün{ [**الجاثية**/28]’deki **الجاثية** ise, çoğulun yerine konulmuştur; senin “ayakta bir cemaat ve oturan bir cemaat” demen gibi.

ملخص اللسان
1. **جَثَا** **يَجْثُو** ve **يَجْثُي** **جُثُوّاً** ve **جُثِيّاً**: çekişme ve benzeri için dizleri üzerine oturdu.
2. İnsanlar kıyamet gününde **جُثىً** olurlar; her ümmet peygamberine tâbi olur; yani cemaat.
3. **جَثَا** **جَثْواً** ve **جُثُوّاً**, parmaklarının uçları üzerinde durduğu zaman.
4. Ve **الجاثي**: oturan.
5. Ve her ümmeti **جاثِيَةً** görürsün: dizler üzerinde hazır vaziyette.
6. **جُثَى** atalarının; yani kabirleri üzerinde.
7. **الجُثَى**: kendisi için kurban kesilen bir put idi.
8. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**: kabir gibi, birikmiş topraktan taşlar.
9. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**: küçük tepeciktir.
10. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**: topraktan yığındır.
11. **جِثَى الحَرَم**: onda toplanmış **حجارة الجِمار**dan olan şey.
12. Falan kimse **جُثَى جهنم**dendir; yani cehennem ehlinin cemaatlerindendir.
13. Her insanın **جُثْوة**si: bedenidir.
14. Ve **الجُثْوة**: beden ve orta kısım.
15. **جُثْوَة**: yerden kabir yükselişi gibi yükselen şey.
16. Ve **سورة الجاثية**: **الدخان**’ı takip eden.

لسان العرب
● - **جثا**: **جَثَا** **يَجْثُو** ve **يَجْثُي** **جُثُوّاً** ve **جُثِيّاً**, ikisinde de **فعول** vezninde: çekişme ve benzeri için dizleri üzerine oturdu. Ve denir: falan dizleri üzerine **جَثَا**; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
إنَّا أُناسٌ مَعَدِّيُّونَ عادَتُنا،
عنْدَ الصِّياحِ، جُثِيُّ المَوْتِ للرُّكَبِ
Dedi: ölmek için **جُثِيُّ الرُّكَب** (dizlerin üzerine çöküş) murad etti; sonra ters çevirdi. Ve başkası onu **أَجْثاه** etti. Ve bir kavim **جُثِيٌّ** ve bir kavim **جُثىً** da: “oturdu oturuş olarak ve bir kavim oturanlar” gibi. Ve ondan Yüce’nin sözü: ve zalimleri orada **جُثِيّاً** olarak bırakırız; ve **جِثِيّاً** da; **الجيم**’in kesriyle, ondan sonra gelen kesir sebebiyle. Ve **جاثَيْتُ** dizimi onun dizine; ve dizler üzerine **تَجاثَوْا**. Ve İbn Ömer hadîsinde: insanlar kıyamet gününde **جُثىً** olurlar; her ümmet peygamberine tâbi olur; yani cemaat. Ve bu lafız **جُثِيٌّ** olarak da rivayet edilir; **الياء**’ın şeddelenmesiyle; **جاثٍ**’ın çoğulu; o da dizleri üzerine oturandır. Ve ondan Ali hadîsi, Allah ondan razı olsun: Ben, Allah عز وجل’in huzurunda çekişme için **يَجْثُو** edenlerin ilkiyim. İbn Sîde dedi: çekişmede **مُجاثاةً** ve **جِثاءً** olarak **تَجاثَوْا**; ikisi de fiillerinin dışındaki vezinler üzerine gelen mastarlardandır. Ve **جَثَا** **جَثْواً** ve **جُثُوّاً** oldu; **جَذَا** **جَذْواً** ve **جُذُوّاً** gibi; parmaklarının uçları üzerinde durduğu zaman. Ebû Ubeyde onu bedel içinde saydı; fakat İbn Cinnî dedi: iki harften hiçbiri diğerinin bedeli değildir; bilakis ikisi iki lehçedir. **الجاثي**: oturan. Ve Aziz tenzilde: ve her ümmeti **جاثِيَةً** görürsün; Mücâhid dedi: dizler üzerinde hazır vaziyette. Ebû Muâz dedi: **المُسْتَوْفِزُ**, kalçalarını kaldırıp dizlerini koyandır. Ve Adî, Nu‘mân’ı överken dedi:
عَالِمٌ بالذي يكونُ، نَقِيُّ الصـ
ـدر، عَفٌّ على جُثاه نَحُور
Denildi: atalarının **جُثَى**sı üzerinde; yani kabirleri üzerinde kurban keser murad etti. Ve denildi: **الجُثَى**, kendisi için kurban kesilen bir put idi. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**, üç lügat: kabir gibi, birikmiş topraktan taşlar; ve denildi: toplanmış taşlardır. Ve **الجثْوة**: kabirdir; bununla adlandırıldı. Ve denildi: küçük tepeciktir. Ve denildi: topraktan yığındır. **التهذيب**: **الجُثَى** toplanmış topraklardır; onun teki **جُثْوة**’dir. Ve Âmir hadîsinde: şehitlerin kabirlerini **جُثىً** gördüm; yani toplanmış topraklar. Ve diğer hadîste: eğer bir taş bulamazsak, topraktan bir **جُثْوَةً** toplarız. Ve hepsinin çoğulu **جُثىً**dır; damme ve kesre ile. **جِثَى الحَرَم**: **حجارة الجِمار**dan onda toplanmış olan şey.
(* “**ما اجتمع فيه من حجارة الجمار**” sözü Cevherî’nin ifadesidir; Sâğânî ise **التكملة**’de dedi ki: doğrusu, harem sınırlarına konulan taşlardan yahut kurbanların kesildiği **الانصاب**dan olan şeydir.)
Ve hadîste: cahiliye duasıyla dua eden, **جُثَى جهنم**dendir. Ve hadîste: “ya falan!” diye çağıran, ancak ateşin **جُثَى**sına çağırır; o, **جُثْوة**’nin çoğuludur; damme ile; ve o, toplanmış şeydir. Ve kadına **مُجَبِّيةً** gelme hadîsinde, bazıları onu **مُجثَّاة** rivayet etti; sanki “**جُثِّيَت**” murad etti; o hâlde o **مُجَثَّاة**’dır; yani dizleri üzerine **تَجْثُوَ**ması için taşındı. Ve hadîste: falan kimse **جُثَى جهنم**dendir; Ebû Ubeyd dedi: onun iki manası vardır: biri, orada dizler üzerine **يَجْثُو** edenlerdendir; diğeri, **جُثىً**yı hafifletmeyle rivayet edenin rivayetine göre cehennem ehlinin cemaatlerindendir. Ve onu **جُثِيِّ جهنم** diye, **الياء**’ı şeddeli rivayet edenin rivayetine göre ise, o **الجاثي**’nin çoğuludur. Allah تعالى dedi: sonra onları cehennemin etrafında **جُثِيّاً** olarak mutlaka hazır bulunduracağız. Ve Tarafe, iki kardeşin (zengin ve fakir) iki kabrini vasfederken **الجُثْوة**’nin çoğulunda dedi:
تَرَى جُثْوَتَيْن من تُرابٍ، عَلَيهما
صَفَائِحُ صُمٌّ من صفيحٍ مُصَمَّدِ
مُوَصَّد.
Her insanın **جُثْوة**si: bedenidir. Ve **الجُثْوة**: beden ve orta kısım; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve ondan Dağfel ez-Zühlî’nin sözü: “ve **العَنْبَرُ** onun **جُثْوَتُها**sıdır”; yani Amr b. Temîm’in bedeni ve orta kısmı. İbn Şümeyl: adama “o, **الجُثْوة**si ve **الجُثَّة**si büyük” denir. Ve erkeğin **جُثْوَة**si: bedenidir; çoğulu **الجُثَى**dır. Ve inşad etti:
يَومَ تَرَى جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ
Dedi: kabir **جُثْوَة**’dir; ve yerden kabir yükselişi gibi yükselen şey **جُثْوَة**’dir. Ve **الجُثْوة**: toplanmış topraktır. Ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة** ve **الجُثْوَة**: **الجَذْوة** ve **الجِذْوة** ve **الجُذْوة** hakkında bir lügattir. Ferrâ dedi: ateşten bir **جَذْوة** ve bir **جَثْوة**. Yakub, buradaki **الثاء**’ın **الذال**’ın bedeli olduğunu zannetti. Ve **سورة الجاثية**: **الدخان**’ı takip eden.

مقاييس اللغة:
(**جث**) **الجيم** ve **الثاء**, şeyin toplanmasına delâlet eder. Ve o, sahih bir kıyastır. O hâlde **الجُثَّة**: insanın **جُثَّة**si; oturur veya yatar olduğu zaman. Ve **الجُثّ**: yerden, tümsek gibi yükselmiş toplanmış şeydir. İbn Düreyd dedi: ve sanırım erkeğin **جُثَّة**si de bundandır. Ve denir: **الجَثُّ**, bala karışan çöptür. Ve o, Hüzeylî’nin zikrettiği şeydir([86]):
فما بَرِحَ الأسبابُ حَتَّى وَضَعْنَه  *** لَدَى الثَّوْلِ ينفي جثَّها ويؤُومُها
Ve denir: **الجَثُّ** balmumudur. Ve kıyas birdir. Ve denir: **نَبْتٌ جُثاجِثٌ**: çoktur. Ve belki **الجَثجاثَ** da bundandır. Ve “erkekten **جُثِثْتُ**” denir; eğer korktuysan; çünkü korkmuş olan toplanır([87]). Eğer bir söyleyen derse: “Peki bunu nasıl kıyas edersin: ‘şeyi **جَثثْت** ve **اجتثَثْته**([88])’ yani onu söktüğün zaman; ve hurmadan **الجَثِيث** fidan; ve şeyin söküldüğü demir **المِجَثَّة**?” Cevap: onun kıyası, babın kıyasıdır; çünkü [لا] ancak bütün kökleri ve damarlarıyla sökülmüş olunca **مجثوثاً** olur; ta ki ondan hiçbir şey bırakılmasın. Böylece, bizim asılladığımıza geri dönmüş oldu.

القاموس المحيط:
Ve **الجُثْوَةُ**, üçlü olarak: toplanmış taşlar; ve ceset; ve **الجِذْوَةُ**; ve orta kısım. Ve **جُثَا الحَرَمِ**, damme ve kesre ile: harem sınırlarına konulan taşlardan onda toplanmış olan şey; yahut kurbanların kesildiği **الْأَنْصابُ**; ve Cevherî yanıldı. Ve **جَثَا**, **دَعا** ve **رَمَى** gibi: **جثُوًّا** ve **جُثِيًّا** olarak; ikisinin de dammesiyle: dizleri üzerine oturdu; yahut parmaklarının uçları üzerinde durdu. Ve başkası onu **أجْثاهُ** etti. Ve o **جاثٍ**dır; çoğulu **جُِثِيٌّ**; damme ve kesre ile. Ve **جاثَيْتُ** dizimi onun dizine; ve dizler üzerine **تَجَاثَوْا**. Ve **الجَثَاءُ**, **سَحابٍ** gibi: şahıs; ve damme de edilir. Ve **الجَزَاءُ**; ve **القَدْرُ**; ve **الزُّهاءُ**. Ve **سُمَيٍّ** gibi: bir dağdır. Ve develeri **جَثَوْتُ**; ve onları **جَثَيْتُ**: onları topladım.

تاج العروس:
(**الجثوة** üçlüdür: toplanmış taşlar) Cevherî üçlemeyi zikretti; başkası dedi ki: kabir gibi, birikmiş topraktan taşlardır. Ve hadîste: eğer bir taş bulamazsak, topraktan bir **جثوة** toplarız. (Ve) **الجثوة** damme ile: (ceset). Çoğulu **جثى**; Şemr’den. Dedi ki:
* يوم ترى جثوته في الاقبر *
(Ve) **الجثوة** ve **الجثوة**, ( **الجذوة** ) hakkında bir lügattir. Ferrâ dedi: ateşten bir **جذوة** ve bir **جثوة**; Yakub, onun bedel olduğunu zannetti. (Ve) **الجثوة**: (orta kısım) İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan Dağfel ez-Zühlî’nin sözü: “ve **العنبر** onun **جثوتها**sıdır”; yani Amr b. Temîm’in bedeni ve orta kısmı. (Ve **جثى الحرم** damme ve kesre ile: onda toplanmış olan) **حجارة الجمار**dan; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: (harem sınırlarına konulan taşlardan) yahut o, ( **الانصاب** )dır; ki (kurbanların kesildiği) idi; onun teki **جثوة** ve **جثوة**. (Ve Cevherî yanıldı) “**حجارة الجمار**dan onda toplanmış olan” sözünde; Sâğânî **التكملة**’de buna dikkat çekti. (Ve **جثا** **دعا** ve **رمى** gibi) **يجثور** ve **يجثى**: (**جثوا** ve **جثيا**; ikisinin de dammesiyle). Zâhiri, ikisinde de dammeden sonra sükûn olduğudur; öyle değildir; bilakis ikisinde de **فعول** üzerinedir; Cevherî’nin nassı üzere; ve doğru olan budur. (Dizleri üzerine oturdu; çekişme ve benzeri için. Ve Ali hadîsinde: ben, Allah عز وجل’in huzurunda çekişme için **يجثو** edenlerin ilkiyim.) (Yahut) **جثا** **جثوا** ve **جثوا**, **جذا** **جذوا** ve **جذوا** gibi: (parmaklarının uçları üzerinde durduğu zaman). Ebû Ubeyde onu bedel içinde saydı; fakat İbn dedi: iki harften hiçbiri diğerinin bedeli değildir; bilakis ikisi iki lehçedir. (Ve başkası onu **اجثاه** etti; ve o **جاث**’tır; çoğulu **جثى** damme ile) “oturdu oturuş olarak ve bir kavim oturanlar” gibi. (Ve kesre) ondan sonra gelen kesir sebebiyle; ve onunla, Yüce’nin sözü okundu: ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız. Râgıb dedi: **باك** ve **بكى** gibi bir çoğul olması da sahih olur; ve onunla vasıflanmış bir mastar olması da. Ve hadîste: falan kimse **جثى جهنم**dendir; yani orada dizler üzerine **يجثو** edenlerdendir. (Ve **جاثيت** dizimi onun dizine) ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında **جاثيته**. (Ve dizler üzerine **تجاثوا**): çekişmede **مجاثاة** ve **جثاء** olarak; ikisi de fiillerinin dışındaki vezinler üzerine gelen mastarlardandır. (Ve **الجثاء** **سحاب** gibi: şahıs; ve damme de edilir) Sâğânî nakletti. (Ve) ayrıca (ceza ve kader ve **الزهاء**) denir: **جثاء** şu kadardır; yani onların **زهاؤهم**u. (Ve **جثى** **سمى** gibi: bir dağdır) Fedek ile Hayber arasında; Nasr onu **كربى** olarak ضبط etti; ve dedi: **أجا** dağlarından bir dağ; Tayy kumuna nazır. (Ve develeri **جثوت** ettim) ve koyunları **جثوا** olarak; (ve onları **جثيتها**) **جثيا** olarak: (onları topladım) Sâğânî nakletti.
*Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Aziz’in sözü: ve her ümmeti **جاثية** görürsün; çoğulun yerine konulmuştur; senin “ayakta bir cemaat ve oturan bir cemaat” demen gibi; Râgıb söyledi. Ve onunla **سورة الجاثية** adlandırıldı; o, **الدخان**’ı takip edendir. İbn Şümbl dedi: adama “**الجثوة**si damme ile büyük” denir. Ve **الجثا**: cemaat; ve ondan hadîs: kıyamet gününde **جثا** olurlar; her ümmet peygamberine tâbi olur. Ve **الجثوة**: kabirdir; ve ondan Tarafe’nin sözü: “iki **جثوتين** topraktan; üzerlerinde...” ve çoğulu **الجثا**. Ve ondan Adî’nin Nu‘mân’ı överken sözü: “... **عف على جثاه يحور**”; atalarının **جثا**sı üzerinde; yani kabirleri üzerinde kurban keser murad etti. Ve denildi: **الجثا** kendisi için kurban kesilen bir put idi. Ve **الجثوة**: küçük tepeciktir. Ve denildi: topraktan yığındır. Ve Âmir hadîsinde: şehitlerin kabirlerini **جثا** gördüm; yani toplanmış topraklar. Ve **الجاثى**: oturan. Ve denildi: dizleri üzerinde hazır vaziyette; Mücâhid’den. Ebû Muâz dedi: **المستوفز**, kalçalarını kaldırıp dizlerini koyandır. Ve “falan kimse **جثا جهنم**dendir” rivayet edilir; yani cehennem ehlinin cemaatlerindendir; Ebû Ubeyd’den. Ve kadına **مجباة** gelme hadîsinde, **مجثاة** rivayet edildi; sanki “**جثيت**” murad etti; o hâlde o **مجثاة**’dır; yani dizleri üzerine çökmesi için taşındı. Ve **الجث**: gecede **الجاثوم**. Ve **التجاثى**: taş kaldırmada; **التجاذى** gibi.*
