# جثو — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%88/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جثو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: جثو

جثو
جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي) - جَاثِي - جَاثِيَة - جَاثُوْن - جِثِيّ - جِثِيَّاً
جَثَا - يَجْثُوْ + كائن + في مكان + حول شيء: يقعد على ركبتيه: يجلس وهو يحمل وزن جسمه على ركبتيه المثنيتين وقامته منتصبة: تشبه وضعية القعود بعد السجود في الصلاة
جَاثِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " جَثَا - يَجْثُوْ "
جاثِيَة: مؤنث " جَاثِي "
جَاثُوْن: جمع " جَاثِي "
جِثِيّ - جِثِيَّاً: حال من " جاثُوْن": وهم جَاثُوْن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أنواع حركة الجذع من أجزاء جسم البشر" وهي:
جَلَسَ - يَجْلِسُ، تَكِئَ - يَتْكَأُ، جَثَا - يَجْثُوْ (جَثَى - يَجْثِي)، ضَجَعَ - يَضْجَعُ، رَقَدَ - يَرْقُدُ، جَثَمَ - يَجْثُمُ (جَثَمَ - يَجْثِمُ)

جاثية
	﴿وترى كل أمة جاثية كل أمة تدعى إلى كتابها اليوم تجزون ما كنتم تعملون(28)﴾ الجاثية
جثى - جثيا
﴿فوربك لنحشرنهم والشياطين ثم لنحضرنهم حول جهنم جثيا(68)﴾ مريم ﴿ثم ننجي الذين اتقوا ونذر الظالمين فيها جثيا(72)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [جثا] ج ث ا: جَثَا على ركبتيه يجثي جُثِيَّاً ويجثو جُثُوًّا وقوم جُثِيُّ مثل جلس جلوس وقوم جلوس ومنه قوله تعالى ﴿ونذر الظالمين فيها جثيا﴾ بضم الجيم وكسرها أيضا اتباعا للثاء
الراغب
جثى
- جثى على ركبتيه يجثوا جثوا وجثيا فهو جاث، نحو: عتا يعتو عتوا وعتيا، وجمعه: جثي نحو: باك وبكي، وقوله عز وجل: }ونذر الظالمين فيها جثيا﴿[مريم/72]، يصح أن يكون جمعا نحو: بكي، وأن يكون مصدرا موصوفا به، والجاثية في قوله عز وجل:﴾وترى كل أمة جاثية{ [الجاثية/28] فموضوع موضع الجمع، كقولك: جماعة قائمة وقاعدة.
ملخص اللسان
1.     جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً: جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها.
2.      إن الناس  يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة،
3.     جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه،
4.     والجاثي: القاعد.
5.     وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً: مُستوفِزينَ على الرُّكَب.
6.     جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم،
7.      الجُثَى   صَنَم كان يُذْبح له.
8.     والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: حجارة من تراب متجمع كالقبر،
9.      والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الرِّبْوة الصغيرة،
10.                         والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة: هي الكُومةُ من التراب.
11.                        وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من   حجارة الجِمار
12.                        فلان من   جُثَى جهنم؛ أَنه من جماعات أَهل جهنم ،
13.                        وجُثْوة كلّ إنسان: جسده:
14.                        والجُثْوة: البدن والوسط؛
15.                        جُثْوَة :ما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر.
16.                        وسورة الجاثية: التي تلي الدخان.
لسان العرب
● -    جثا: جَثَا يَجْثُو ويَجْثِي جُثُوّاً وجُثِيّاً، على فعول فيهما: جلس   على ركبتيه للخصومة ونحوها. ويقال: جَثَا فلان على ركبتيه؛ أَنشد ابن   الأَعرابي:   إنَّا أُناسٌ مَعَدِّيُّونَ عادَتُنا،   عنْدَ الصِّياحِ، جُثِيُّ المَوْتِ للرُّكَبِ   قال: أَراد جُثِيُّ   الرُّكَب للموت فقلب. وأَجْثاه غيرُه. وقوْمٌ جُثِيٌّ وقومٌ جُثىً   أَيضاً: مثل جلس جلوساً وقوم جُلوسٌ؛ ومنه قوله تعالى: ونذر الظالمين فيها   جُثِيّاً، وجِثِيّاً أَيضاً، بكسر الجيم، لما بعدها من الكسر. وجاثَيْتُ   ركبتي إلى ركبته وتَجاثَوْا على الرُّكَب. وفي حديث ابن عمر: إن الناس   يصيرون يوم القيامة جُثىً كلُّ أُمَّةٍ تَتْبع نبيَّها أَي جماعة، وتروى هذه   اللفظة جُثِيٌّ، بتشديد الياء، جمع جاثٍ وهو الذي يجلس على ركبتيه؛ ومنه   حديث علي، رصوان الله عليه: أَنا أَوّلُ من يَجْثُو للخُصومة بين يدي الله   عز وجل. ابن سيده: وقد تَجاثَوْا في الخصومة مُجاثاةً وجِثاءً، وهما من   المصادر الآتية على غير أَفعالها. وقد جَثَا جَثْواً وجُثُوّاً، كجَذَا   جَذْواً وجُذُوّاً، إذا قام على أَطراف أَصابعه، وعدَّه أَبو عبيدة في   البدل، وأَما ابن جني فقال: ليس أَحد الحرفين بدلاً من صاحبه بل هما لغتان.   والجاثي: القاعد. وفي التنزيل العزيز: وترى كل أُمَّةٍ جاثِيَةً؛ قال   مجاهد: مُستوفِزينَ على الرُّكَب. قال أَبو معاذ: المُسْتَوْفِزُ الذي رفع   أَلْيَتَيه ووضع ركبتيه؛ وقال عديّ يمدح النعمان:   عَالِمٌ بالذي يكونُ، نَقِيُّ الصـ   ـدر، عَفٌّ على جُثاه نَحُور   قيل: أَراد ينحر النسك على جُثَى آبائِهِ أَي على قبورهم، وقيل: الجُثَى   صَنَم كان يُذْبح له.   والجُثْوة والجَثْوَة والجِثْوَة، ثلاث لغات: حجارة من تراب متجمع   كالقبر، وقيل: هي الحجارة المجموعة. والجثْوة: القبر سمي بذلك، وقيل: هي   الرِّبْوة الصغيرة، وقيل: هي الكُومةُ من التراب. التهذيب: الجُثَى أَتْربة   مجموعة، واحدته جُثْوة. وفي حديث عامر: رأَيت قبور الشهداء جُثىً يعني   أَتْربة مجموعة. وفي الحديث الآخر: فإذا لم نَجِدْ حجراً جمعنا جُثْوَةً من   تراب، ويجمع الجميع جُثىً، بالضم والكسر. وجِثَى الحَرَم: ما اجتمع فيه من   حجارة الجِمار   (* قوله «ما اجتمع فيه من حجارة الجمار» هذه عبارة   الجوهري، وقال الصاغاني في التكملة: الصواب من الحجارة التي توضع على حدود   الحرم أو الانصاب التي تذبح عليها الذبائح). وفي الحديث: ما دَعا دُعاءَ   الجاهلية فهو من جُثَى جهنم. وفي الحديث: من دَعا يا لَفُلانٍ فإنما يدعو إلى   جُثَى النار؛ هي جمع جُثْوة، بالضم، وهي الشيء المجموع. وفي حديث إتيان   المرأَة مُجَبِّيةً رواه بعضهم مُجثَّاة، كأَنه أَراد قد جُثِّيَت فهي   مُجَثَّاة أَي حُمِلت على أَن تَجْثُوَ على ركبتيها. وفي الحديث: فلان من   جُثَى جهنم؛ قال أَبو عبيد: له معنيان أَحدهما أَنه ممن يَجْثُو على الركب   فيها، والآخر أَنه من جماعات أَهل جهنم على رواية من روى جُثىً،   بالتخفيف، ومن رواه من جُثِيِّ جهنم، بتشديد الياء، فهو جمع الجاثي. قال الله   تعالى: ثم لنحضرنهم حول جهنم جُثِيّاً؛ وقال طرفة في جمع الجُثْوة يصف قبري   أَخوين غني وفقير:   تَرَى جُثْوَتَيْن من تُرابٍ، عَلَيهما   صَفَائِحُ صُمٌّ من صفيحٍ مُصَمَّدِ   مُوَصَّد. وجُثْوة كلّ إنسان: جسده: والجُثْوة: البدن والوسط؛ عن ابن   الأَعرابي؛ ومنه قول دغْفَل الذُّهْلي: والعَنْبَرُ جُثْوَتُها، يعني   بَدَنَ عمرو بن تمِيم ووَسَطَها. ابن شميل: يقال للرجل إنه لعظيمُ الجُثْوةِ   والجُثَّةِ. وجُثْوَة الرجل: جسدُه، والجمع الجُثَى؛ وأَنشد:   يَومَ تَرَى جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ   قال: والقبر جُثْوَة، وما ارتفع من الأَرض نحو ارتفاع القبر جُثْوَة.   والجُثْوة: التراب المجتمع. والجَثْوَة والجِثْوَة والجُثْوَة: لغة في   الجَذْوة والجِذْوة والجُذْوة. الفراء: جَذْوة من النار وجَثْوة، وزعم يعقوب   أَن الثاء هنا بدل من الذال. وسورة الجاثية: التي تلي الدخان.
مقاييس اللغة:
(جث) الجيم والثاء يدلّ على تجمُّع الشيء. وهو قياسٌ صحيح. فالجُثَّة جُثَّة الإنسان، إذا كان قاعداً أو نائماً. والجُثّ: مجتمِعٌ من الأرض مرتفِعٌ كالأكَمَة. قال ابنُ دريد: وأحسب أنّ جُثَّة الرجل من هذا. ويقال الجَثُّ قذىً يخالط العَسَل. وهو الذي ذكره الهذلي([86]):
فما بَرِحَ الأسبابُ حَتَّى وَضَعْنَه  *** لَدَى الثَّوْلِ ينفي جثَّها ويؤُومُها
ويقال: الجَثُّ الشَّمع. والقياس واحد. ويقال نَبْتٌ جُثاجِثٌ كثيرٌ. ولعلَّ الجَثجاثَ مِن هذا. وجُثِثْتُ من الرَّجل إذا فزِعْتَ، وذلك أنّ المذعور يتجمّع([87]). فإن قالَ قائل: فكيف تقيس على هذا جَثثْت الشيءَ واجتثَثْته([88]) إذا قلعتَه، والجَثِيث من النَّخل الفَسيل، والمِجَثَّة الحديدة التي تَقتلِعُ بها الشيء؟ فالجواب أنّ قياسَه قياسُ الباب؛ لأنه [لا] يكون مجثوثاً إلاّ وقد قُلِع بجميع أصوله وعُروقه حتّى لا يُترَك منه شيءٌ. فقد عاد إلى ما أصَّلناه.
القاموس المحيط:
و الجُثْوَةُ، مُثَلَّثَةً الحِجارةُ المَجْمُوعةُ، والجَسَدُ، والجِذْوَةُ، والوَسَطُ. وجُثَا الحَرَمِ، بالضم والكسر ما اجْتَمَعَ فيه من الحِجَارَةِ التي تُوْضَعُ على حُدودِ الحَرَمِ، أو الْأَنْصابُ تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ، وَوَهِمَ الجَوْهَرِيُّ. وجَثَا، كَدَعا ورَمَى، جثُوًّا وجُثِيًّا، بضمِّهِما جَلَسَ على رُكْبَتَيْهِ، أو قامَ على أطْرافِ أصابِعِهِ. وأجْثاهُ غيرُهُ، وهو جاثٍ ج، جُِثِيٌّ، بالضم والكسر. وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِهِ، وتَجَاثَوْا على الرُّكَبِ. والجَثَاءُ، كسَحابٍ الشَّخْص، ويُضَمُّ، والجَزَاءُ، والقَدْرُ، والزُّهاءُ. وكسُمَيٍّ جَبَلٌ. وجَثَوْتُ الإِبِلَ، وجَثَيْتُها جَمَعْتُها.
تاج العروس:
( الجثوة مثلثة الحجارة المجموعة ) ذكر الجوهرى التثليث وقال غيره هي حجارة من تراب متجمع كالقبر وفى الحديث فإذا لمنجد حجرا جمعنا جثوة من تراب ( و ) الجثوة بالضم ( الجسد ) والجمع جثى عن شمر قال * يوم ترى جثوته في الاقبر * ( و ) الجثوة والجثوة لغة في ( الجذوة ) والجذوة قال الفراء جذوة من النار وجثوة وزعم يعقوب انه بدل ( و ) الجثوة ( الوسط ) عن ابن الاعرابي ومنه قول دغفل الذهلى والعنبر جثوتها يعنى بدن عمرو بن تميم ووسطها ( وجثى الحرم بالضم والكسر ما اجتمع فيه من ) حجارة الجمار كما في الصحاح وقيل من ( الحجارة التى توضع على حدود الحرم أو ) هي ( الانصاب ) التى كانت ( تذبح عليها الذبائح ) واحدتها جثوة وجثوة ( ووهم الجوهرى ) في قوله ما اجتمع فيه من حجارة الجمار نبه عليه الصغانى في التكملة ( وجثا كدعا ورمى ) يجثور ويجثى ( جثوا وجثيا بضمهما ) ظاهره انه بالسكون فيهما بعد الضم وليس كذلك بل هو على فعول فيهما كما هو نص الجوهرى وهو الصواب ( جلس على ركبتيه للخصومة ونحوها وفى حديث على انا اول من يجثو للخصومة بين يدى الله عز وجل ( أو ) جثا جثوا وجثوا كجذا جذوا وجذوا إذا ( قام على اطراف اصابعه ) وعده أبو عبيدة في البدل واما ابن فقال ليس احدا لحرفين بدلا من الاخر بل هما لغتان ( واجثاه غيره وهو جاث ج جثى بالضم ) مثل جلس جلوسا وقوم جلوس ( والكسر ) لما بعده من الكسر وبهما قرئ قوله تعالى ونذرا لظالمين فيها جثيا وقال الراغب يصح ان يكون جمعا نحو باك وبكى وان يكون مصدرا موصوفا به وفى الحديث فلان من جثى جهنم أي ممن يجثو على الركب فيها ( وجاثيت ركبتي الى ركبته ) وفى بعض نسخ الصحاح جاثيته ( وتجاثوا على الركب ) في الخصومة مجاثاة وجثاء وهما من المصادر الاتية على غير افعالها ( والجثاء كسحاب الشخص ويضم ) نقله الصاغانى ( و ) ايضا ( الجزاء والقدر والزهاء ) يقال جثاء كذا أي زهاؤهم ( و ) جثى ( كسمى جبل ) بين فدك وخيبر وضبطه نصر كربى وقال جبل من جبال اجا مشرف على رمل طيئ ( وجثوت الابل ) والغنم جثوا ( وجثيتها ) جثيا ( جمعتها ) نقله الصاغانى * ومما يستدرك عليه الجاثية في قوله تعالى وترى كل امة جاثية موضوع موضع الجمع كقولك جماعة قائمة وجماعة قاعدة قاله الراغب وبه سميت سورة الجاثية وهى التى تلى الدخان وقال ابن شمبل يقال للرجل العظيم الجثوة بالضم والجثا الجماعة ومنه الحديث يصيرون يوم القيامة جثا كل امة نتبع نبيها والجثوة القبر ومنه قول طرفة ترى جثوتين من تراب عليهما * صفائح صم من صفيح مصمد والجمع الجثا ومنه قول عدى يمدح النعمان عالم بالذى يكون نقى السدر عف على جثاه يحور اراد ينحر النسك على جثا آبائه أي على قبورهم وقبل الجثاصنم كان يذبح له والجثوة الربوة الصغيرة وقيل هي الكومة من التراب وفى حديث عامر رايت قبور الشهداء جثا يعنى اتربة مجموعة والجاثى القاعد وقيل المستوفز على ركبتيه عن مجاهد وقال أبو معاذ المستوفز الذى رفع اليتيه ووضع ركبتيه ويروى فلان من جثا جهنم أي من جماعات اهل جهنم عن ابى عبيد وفى حديث اتيان المراة مجباة روى مجثاة كانه اراد جثيت فهى مجثاة أي حملت على ان تجثو على ركبها والجث الجاثوم بالليل والتجاثى في اشالة الحجر مثل التجاذى

### Türkçe

جثو
**جَثَا - يَجْثُوْ** (**جَثَى - يَجْثِي**) - **جَاثِي** - **جَاثِيَة** - **جَاثُوْن** - **جِثِيّ** - **جِثِيَّاً**
**جَثَا - يَجْثُوْ** + bir varlık + bir yerde + bir şeyin etrafında: dizleri üzerine oturur: oturur; bedeninin ağırlığını bükülü dizleri üzerine yüklerken gövdesi dik olur: namazda secdeden sonra oturuş vaziyetine benzer.
**جَاثِي**: “**جَثَا - يَجْثُوْ**”dan ism-i fâil; sıfat-ı müşebbehe.
**جاثِيَة**: “**جَاثِي**”nin müennesi.
**جَاثُوْن**: “**جَاثِي**”nin çoğulu.
**جِثِيّ - جِثِيَّاً**: “**جاثُوْن**”dan hâl: ve onlar **جَاثُوْن**dur.

Ve lafız, “insan bedeninin parçalarından gövdenin hareket türleri” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَلَسَ - يَجْلِسُ**، **تَكِئَ - يَتْكَأُ**، **جَثَا - يَجْثُوْ** (**جَثَى - يَجْثِي**)، **ضَجَعَ - يَضْجَعُ**، **رَقَدَ - يَرْقُدُ**، **جَثَمَ - يَجْثُمُ** (**جَثَمَ - يَجْثِمُ**)

جاثية
	﴿Ve her ümmeti **جاثية** görürsün; her ümmet kitabına çağrılır; bugün yapmakta olduklarınızla cezalandırılırsınız (28)﴾ **الجاثية**

جثى - جثيا
﴿Rabbine yemin olsun, onları ve şeytanları mutlaka haşredeceğiz; sonra onları cehennemin etrafında **جثيا** olarak mutlaka hazır bulunduracağız (68)﴾ Meryem ﴿Sonra sakınanları kurtarırız ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız (72)﴾ Meryem

مختار الصحاح
● [**جثا**] **ج ث ا**: **جَثَا** dizleri üzerine; **يجثي** **جُثِيَّاً** olarak ve **يجثو** **جُثُوًّا** olarak; ve bir kavim **جُثِيُّ** (oturdu oturuş gibi) ve bir kavim oturanlar; ve ondan Yüce’nin sözü: ﴿Ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız﴾ **الجيم**’in dammesiyle; ve **الجيم**’in kesresiyle de, **الثاء**’ya tâbi olarak.

الراغب
جثى
- **جثى** dizleri üzerine; **يجثوا** **جثوا** ve **جثيا** olarak; o hâlde o **جاث**’tır; şu misal gibi: **عتا** **يعتو** **عتوا** ve **عتيا**; ve onun çoğulu: **جثي**; **باك** ve **بكي** gibi. Ve Aziz ve Celil’in sözü: }Ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız﴿[Meryem/72]; **بكي** gibi bir çoğul olması da sahih olur; ve onunla vasıflanmış bir mastar olması da. Ve Aziz ve Celil’in sözü:﴾Ve her ümmeti **جاثية** görürsün{ [**الجاثية**/28]’deki **الجاثية** ise, çoğulun yerine konulmuştur; senin “ayakta bir cemaat ve oturan bir cemaat” demen gibi.

ملخص اللسان
1. **جَثَا** **يَجْثُو** ve **يَجْثُي** **جُثُوّاً** ve **جُثِيّاً**: çekişme ve benzeri için dizleri üzerine oturdu.
2. İnsanlar kıyamet gününde **جُثىً** olurlar; her ümmet peygamberine tâbi olur; yani cemaat.
3. **جَثَا** **جَثْواً** ve **جُثُوّاً**, parmaklarının uçları üzerinde durduğu zaman.
4. Ve **الجاثي**: oturan.
5. Ve her ümmeti **جاثِيَةً** görürsün: dizler üzerinde hazır vaziyette.
6. **جُثَى** atalarının; yani kabirleri üzerinde.
7. **الجُثَى**: kendisi için kurban kesilen bir put idi.
8. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**: kabir gibi, birikmiş topraktan taşlar.
9. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**: küçük tepeciktir.
10. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**: topraktan yığındır.
11. **جِثَى الحَرَم**: onda toplanmış **حجارة الجِمار**dan olan şey.
12. Falan kimse **جُثَى جهنم**dendir; yani cehennem ehlinin cemaatlerindendir.
13. Her insanın **جُثْوة**si: bedenidir.
14. Ve **الجُثْوة**: beden ve orta kısım.
15. **جُثْوَة**: yerden kabir yükselişi gibi yükselen şey.
16. Ve **سورة الجاثية**: **الدخان**’ı takip eden.

لسان العرب
● - **جثا**: **جَثَا** **يَجْثُو** ve **يَجْثُي** **جُثُوّاً** ve **جُثِيّاً**, ikisinde de **فعول** vezninde: çekişme ve benzeri için dizleri üzerine oturdu. Ve denir: falan dizleri üzerine **جَثَا**; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
إنَّا أُناسٌ مَعَدِّيُّونَ عادَتُنا،
عنْدَ الصِّياحِ، جُثِيُّ المَوْتِ للرُّكَبِ
Dedi: ölmek için **جُثِيُّ الرُّكَب** (dizlerin üzerine çöküş) murad etti; sonra ters çevirdi. Ve başkası onu **أَجْثاه** etti. Ve bir kavim **جُثِيٌّ** ve bir kavim **جُثىً** da: “oturdu oturuş olarak ve bir kavim oturanlar” gibi. Ve ondan Yüce’nin sözü: ve zalimleri orada **جُثِيّاً** olarak bırakırız; ve **جِثِيّاً** da; **الجيم**’in kesriyle, ondan sonra gelen kesir sebebiyle. Ve **جاثَيْتُ** dizimi onun dizine; ve dizler üzerine **تَجاثَوْا**. Ve İbn Ömer hadîsinde: insanlar kıyamet gününde **جُثىً** olurlar; her ümmet peygamberine tâbi olur; yani cemaat. Ve bu lafız **جُثِيٌّ** olarak da rivayet edilir; **الياء**’ın şeddelenmesiyle; **جاثٍ**’ın çoğulu; o da dizleri üzerine oturandır. Ve ondan Ali hadîsi, Allah ondan razı olsun: Ben, Allah عز وجل’in huzurunda çekişme için **يَجْثُو** edenlerin ilkiyim. İbn Sîde dedi: çekişmede **مُجاثاةً** ve **جِثاءً** olarak **تَجاثَوْا**; ikisi de fiillerinin dışındaki vezinler üzerine gelen mastarlardandır. Ve **جَثَا** **جَثْواً** ve **جُثُوّاً** oldu; **جَذَا** **جَذْواً** ve **جُذُوّاً** gibi; parmaklarının uçları üzerinde durduğu zaman. Ebû Ubeyde onu bedel içinde saydı; fakat İbn Cinnî dedi: iki harften hiçbiri diğerinin bedeli değildir; bilakis ikisi iki lehçedir. **الجاثي**: oturan. Ve Aziz tenzilde: ve her ümmeti **جاثِيَةً** görürsün; Mücâhid dedi: dizler üzerinde hazır vaziyette. Ebû Muâz dedi: **المُسْتَوْفِزُ**, kalçalarını kaldırıp dizlerini koyandır. Ve Adî, Nu‘mân’ı överken dedi:
عَالِمٌ بالذي يكونُ، نَقِيُّ الصـ
ـدر، عَفٌّ على جُثاه نَحُور
Denildi: atalarının **جُثَى**sı üzerinde; yani kabirleri üzerinde kurban keser murad etti. Ve denildi: **الجُثَى**, kendisi için kurban kesilen bir put idi. Ve **الجُثْوة** ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة**, üç lügat: kabir gibi, birikmiş topraktan taşlar; ve denildi: toplanmış taşlardır. Ve **الجثْوة**: kabirdir; bununla adlandırıldı. Ve denildi: küçük tepeciktir. Ve denildi: topraktan yığındır. **التهذيب**: **الجُثَى** toplanmış topraklardır; onun teki **جُثْوة**’dir. Ve Âmir hadîsinde: şehitlerin kabirlerini **جُثىً** gördüm; yani toplanmış topraklar. Ve diğer hadîste: eğer bir taş bulamazsak, topraktan bir **جُثْوَةً** toplarız. Ve hepsinin çoğulu **جُثىً**dır; damme ve kesre ile. **جِثَى الحَرَم**: **حجارة الجِمار**dan onda toplanmış olan şey.
(* “**ما اجتمع فيه من حجارة الجمار**” sözü Cevherî’nin ifadesidir; Sâğânî ise **التكملة**’de dedi ki: doğrusu, harem sınırlarına konulan taşlardan yahut kurbanların kesildiği **الانصاب**dan olan şeydir.)
Ve hadîste: cahiliye duasıyla dua eden, **جُثَى جهنم**dendir. Ve hadîste: “ya falan!” diye çağıran, ancak ateşin **جُثَى**sına çağırır; o, **جُثْوة**’nin çoğuludur; damme ile; ve o, toplanmış şeydir. Ve kadına **مُجَبِّيةً** gelme hadîsinde, bazıları onu **مُجثَّاة** rivayet etti; sanki “**جُثِّيَت**” murad etti; o hâlde o **مُجَثَّاة**’dır; yani dizleri üzerine **تَجْثُوَ**ması için taşındı. Ve hadîste: falan kimse **جُثَى جهنم**dendir; Ebû Ubeyd dedi: onun iki manası vardır: biri, orada dizler üzerine **يَجْثُو** edenlerdendir; diğeri, **جُثىً**yı hafifletmeyle rivayet edenin rivayetine göre cehennem ehlinin cemaatlerindendir. Ve onu **جُثِيِّ جهنم** diye, **الياء**’ı şeddeli rivayet edenin rivayetine göre ise, o **الجاثي**’nin çoğuludur. Allah تعالى dedi: sonra onları cehennemin etrafında **جُثِيّاً** olarak mutlaka hazır bulunduracağız. Ve Tarafe, iki kardeşin (zengin ve fakir) iki kabrini vasfederken **الجُثْوة**’nin çoğulunda dedi:
تَرَى جُثْوَتَيْن من تُرابٍ، عَلَيهما
صَفَائِحُ صُمٌّ من صفيحٍ مُصَمَّدِ
مُوَصَّد.
Her insanın **جُثْوة**si: bedenidir. Ve **الجُثْوة**: beden ve orta kısım; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve ondan Dağfel ez-Zühlî’nin sözü: “ve **العَنْبَرُ** onun **جُثْوَتُها**sıdır”; yani Amr b. Temîm’in bedeni ve orta kısmı. İbn Şümeyl: adama “o, **الجُثْوة**si ve **الجُثَّة**si büyük” denir. Ve erkeğin **جُثْوَة**si: bedenidir; çoğulu **الجُثَى**dır. Ve inşad etti:
يَومَ تَرَى جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ
Dedi: kabir **جُثْوَة**’dir; ve yerden kabir yükselişi gibi yükselen şey **جُثْوَة**’dir. Ve **الجُثْوة**: toplanmış topraktır. Ve **الجَثْوَة** ve **الجِثْوَة** ve **الجُثْوَة**: **الجَذْوة** ve **الجِذْوة** ve **الجُذْوة** hakkında bir lügattir. Ferrâ dedi: ateşten bir **جَذْوة** ve bir **جَثْوة**. Yakub, buradaki **الثاء**’ın **الذال**’ın bedeli olduğunu zannetti. Ve **سورة الجاثية**: **الدخان**’ı takip eden.

مقاييس اللغة:
(**جث**) **الجيم** ve **الثاء**, şeyin toplanmasına delâlet eder. Ve o, sahih bir kıyastır. O hâlde **الجُثَّة**: insanın **جُثَّة**si; oturur veya yatar olduğu zaman. Ve **الجُثّ**: yerden, tümsek gibi yükselmiş toplanmış şeydir. İbn Düreyd dedi: ve sanırım erkeğin **جُثَّة**si de bundandır. Ve denir: **الجَثُّ**, bala karışan çöptür. Ve o, Hüzeylî’nin zikrettiği şeydir([86]):
فما بَرِحَ الأسبابُ حَتَّى وَضَعْنَه  *** لَدَى الثَّوْلِ ينفي جثَّها ويؤُومُها
Ve denir: **الجَثُّ** balmumudur. Ve kıyas birdir. Ve denir: **نَبْتٌ جُثاجِثٌ**: çoktur. Ve belki **الجَثجاثَ** da bundandır. Ve “erkekten **جُثِثْتُ**” denir; eğer korktuysan; çünkü korkmuş olan toplanır([87]). Eğer bir söyleyen derse: “Peki bunu nasıl kıyas edersin: ‘şeyi **جَثثْت** ve **اجتثَثْته**([88])’ yani onu söktüğün zaman; ve hurmadan **الجَثِيث** fidan; ve şeyin söküldüğü demir **المِجَثَّة**?” Cevap: onun kıyası, babın kıyasıdır; çünkü [لا] ancak bütün kökleri ve damarlarıyla sökülmüş olunca **مجثوثاً** olur; ta ki ondan hiçbir şey bırakılmasın. Böylece, bizim asılladığımıza geri dönmüş oldu.

القاموس المحيط:
Ve **الجُثْوَةُ**, üçlü olarak: toplanmış taşlar; ve ceset; ve **الجِذْوَةُ**; ve orta kısım. Ve **جُثَا الحَرَمِ**, damme ve kesre ile: harem sınırlarına konulan taşlardan onda toplanmış olan şey; yahut kurbanların kesildiği **الْأَنْصابُ**; ve Cevherî yanıldı. Ve **جَثَا**, **دَعا** ve **رَمَى** gibi: **جثُوًّا** ve **جُثِيًّا** olarak; ikisinin de dammesiyle: dizleri üzerine oturdu; yahut parmaklarının uçları üzerinde durdu. Ve başkası onu **أجْثاهُ** etti. Ve o **جاثٍ**dır; çoğulu **جُِثِيٌّ**; damme ve kesre ile. Ve **جاثَيْتُ** dizimi onun dizine; ve dizler üzerine **تَجَاثَوْا**. Ve **الجَثَاءُ**, **سَحابٍ** gibi: şahıs; ve damme de edilir. Ve **الجَزَاءُ**; ve **القَدْرُ**; ve **الزُّهاءُ**. Ve **سُمَيٍّ** gibi: bir dağdır. Ve develeri **جَثَوْتُ**; ve onları **جَثَيْتُ**: onları topladım.

تاج العروس:
(**الجثوة** üçlüdür: toplanmış taşlar) Cevherî üçlemeyi zikretti; başkası dedi ki: kabir gibi, birikmiş topraktan taşlardır. Ve hadîste: eğer bir taş bulamazsak, topraktan bir **جثوة** toplarız. (Ve) **الجثوة** damme ile: (ceset). Çoğulu **جثى**; Şemr’den. Dedi ki:
* يوم ترى جثوته في الاقبر *
(Ve) **الجثوة** ve **الجثوة**, ( **الجذوة** ) hakkında bir lügattir. Ferrâ dedi: ateşten bir **جذوة** ve bir **جثوة**; Yakub, onun bedel olduğunu zannetti. (Ve) **الجثوة**: (orta kısım) İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan Dağfel ez-Zühlî’nin sözü: “ve **العنبر** onun **جثوتها**sıdır”; yani Amr b. Temîm’in bedeni ve orta kısmı. (Ve **جثى الحرم** damme ve kesre ile: onda toplanmış olan) **حجارة الجمار**dan; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: (harem sınırlarına konulan taşlardan) yahut o, ( **الانصاب** )dır; ki (kurbanların kesildiği) idi; onun teki **جثوة** ve **جثوة**. (Ve Cevherî yanıldı) “**حجارة الجمار**dan onda toplanmış olan” sözünde; Sâğânî **التكملة**’de buna dikkat çekti. (Ve **جثا** **دعا** ve **رمى** gibi) **يجثور** ve **يجثى**: (**جثوا** ve **جثيا**; ikisinin de dammesiyle). Zâhiri, ikisinde de dammeden sonra sükûn olduğudur; öyle değildir; bilakis ikisinde de **فعول** üzerinedir; Cevherî’nin nassı üzere; ve doğru olan budur. (Dizleri üzerine oturdu; çekişme ve benzeri için. Ve Ali hadîsinde: ben, Allah عز وجل’in huzurunda çekişme için **يجثو** edenlerin ilkiyim.) (Yahut) **جثا** **جثوا** ve **جثوا**, **جذا** **جذوا** ve **جذوا** gibi: (parmaklarının uçları üzerinde durduğu zaman). Ebû Ubeyde onu bedel içinde saydı; fakat İbn dedi: iki harften hiçbiri diğerinin bedeli değildir; bilakis ikisi iki lehçedir. (Ve başkası onu **اجثاه** etti; ve o **جاث**’tır; çoğulu **جثى** damme ile) “oturdu oturuş olarak ve bir kavim oturanlar” gibi. (Ve kesre) ondan sonra gelen kesir sebebiyle; ve onunla, Yüce’nin sözü okundu: ve zalimleri orada **جثيا** olarak bırakırız. Râgıb dedi: **باك** ve **بكى** gibi bir çoğul olması da sahih olur; ve onunla vasıflanmış bir mastar olması da. Ve hadîste: falan kimse **جثى جهنم**dendir; yani orada dizler üzerine **يجثو** edenlerdendir. (Ve **جاثيت** dizimi onun dizine) ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında **جاثيته**. (Ve dizler üzerine **تجاثوا**): çekişmede **مجاثاة** ve **جثاء** olarak; ikisi de fiillerinin dışındaki vezinler üzerine gelen mastarlardandır. (Ve **الجثاء** **سحاب** gibi: şahıs; ve damme de edilir) Sâğânî nakletti. (Ve) ayrıca (ceza ve kader ve **الزهاء**) denir: **جثاء** şu kadardır; yani onların **زهاؤهم**u. (Ve **جثى** **سمى** gibi: bir dağdır) Fedek ile Hayber arasında; Nasr onu **كربى** olarak ضبط etti; ve dedi: **أجا** dağlarından bir dağ; Tayy kumuna nazır. (Ve develeri **جثوت** ettim) ve koyunları **جثوا** olarak; (ve onları **جثيتها**) **جثيا** olarak: (onları topladım) Sâğânî nakletti.
*Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Aziz’in sözü: ve her ümmeti **جاثية** görürsün; çoğulun yerine konulmuştur; senin “ayakta bir cemaat ve oturan bir cemaat” demen gibi; Râgıb söyledi. Ve onunla **سورة الجاثية** adlandırıldı; o, **الدخان**’ı takip edendir. İbn Şümbl dedi: adama “**الجثوة**si damme ile büyük” denir. Ve **الجثا**: cemaat; ve ondan hadîs: kıyamet gününde **جثا** olurlar; her ümmet peygamberine tâbi olur. Ve **الجثوة**: kabirdir; ve ondan Tarafe’nin sözü: “iki **جثوتين** topraktan; üzerlerinde...” ve çoğulu **الجثا**. Ve ondan Adî’nin Nu‘mân’ı överken sözü: “... **عف على جثاه يحور**”; atalarının **جثا**sı üzerinde; yani kabirleri üzerinde kurban keser murad etti. Ve denildi: **الجثا** kendisi için kurban kesilen bir put idi. Ve **الجثوة**: küçük tepeciktir. Ve denildi: topraktan yığındır. Ve Âmir hadîsinde: şehitlerin kabirlerini **جثا** gördüm; yani toplanmış topraklar. Ve **الجاثى**: oturan. Ve denildi: dizleri üzerinde hazır vaziyette; Mücâhid’den. Ebû Muâz dedi: **المستوفز**, kalçalarını kaldırıp dizlerini koyandır. Ve “falan kimse **جثا جهنم**dendir” rivayet edilir; yani cehennem ehlinin cemaatlerindendir; Ebû Ubeyd’den. Ve kadına **مجباة** gelme hadîsinde, **مجثاة** rivayet edildi; sanki “**جثيت**” murad etti; o hâlde o **مجثاة**’dır; yani dizleri üzerine çökmesi için taşındı. Ve **الجث**: gecede **الجاثوم**. Ve **التجاثى**: taş kaldırmada; **التجاذى** gibi.*
