# جثو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AB%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جثو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جثو

: ( و ( *!الجثْوَةُ ، مُثَلَّثَةً : الحِجارَةُ المَجْموعَةُ ) ، ذَكَرَ الجَوْهرِيُّ التَّثْليثَ .
وقالَ غيرُهُ : هي حِجارَةٌ مِن تُرابٍ مُتَجِمّعِ كالقَبْرِ .
وفي الحديْثِ : ( فإذا لم نَجِدْ حَجَراً جَمَعْنا *!جُثْوةً من تُرابٍ ) .
( و ) *!الجُثْوَةُ ، بالضمِّ : ( الجَسَدُ ) ، والجَمْعُ *!جُثَا ؛ عن شَمِرٍ قال :
يَوْمَ تَرَى *!جُثْوَتَه في الأَقْبُرِ ( و ) *!الجِثْوَةُ *!والجَثْوَةُ : لُغَةٌ في ( الجِذْوَةِ ) والجُذْوَةِ .
قالَ الفرَّاءُ : جَذْوَةٌ مِن النارِ *!وجَثْوَة ؛ وزَعَمَ يَعْقوب أنَّه بدلٌ .
( و ) الجُثْوَةُ : ( الوَسَطُ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ ومنه قَوْلُ دغْفَل الذُّهْليّ : والعَنْبَرُ *!جُثْوَتُها ، يَعْنِي بَدَنَ عمروِ بنِ تمِيمٍ ووَسَطَها .
( *!وِجُثَا الحَرَمِ ، بالضَّمِّ والكَسْرِ : ما اجْتَمَعَ فيه مِن ) حِجارَةِ الجِمار ، كما في الصِّحاحِ .
وقيلَ : مِن

( الحِجارَةِ التي تُوضَعُ على حُدُودِ الحَرَم . أَو ) هي ( الأَنْصابُ ) التي كانت ( تُذْبَحُ عليها الذَّبائِحُ ) ، واحِدَتُها *!جَثْوَةٌ *!وجُثْوَةٌ .
( ووَهِمَ الجَوْهرِيُّ ) في قَوْلِه : ما اجْتَمَعَ فِيه من حِجارَةِ الجمارِ ، نَبَّه عليه الصَّاغانيُّ في التّكْمِلَةِ .
( *!وجَثَا ، كدَعا ورَمَى ، *!يَجْثُو ويَجْثي ( *!جُثُوّاً *!وجُثِيّاً ، بضمِّهما ) ، ظاهِرُه أَنّه بالسكونِ فيهما بعْدَ الضمِّ وليسَ كَذلِكَ ، بل هو على فُعُول فيهما ، كما هو نَصنَ الجوهَرِيِّ وهو الصَّوابُ ؛ ( جَلَسَ على رُكْبتَيْه ) للخُصُومَةِ ونحوِها .
وفي حدِيثِ عليَ : ( أَنَا أَوَّل مَنْ يَجْثُو للخصومَة بينَ يَدَي اللَّهِ ، عزّ وجلَّ .
( أَو ) جَثَا *!جَثْواً *!وجُثُواً ، كجَذَا جَذْواً وجُذُوَّاً : إذا ( قَامَ على أَطْرافِ أَصابِعِه .
( وعدَّهُ أَبو عبيدَةَ في البَدَلِ .
وأَمَّا ابنُ جنّي فقالَ : ليسَ أَحَد الحَرْفَيْن بَدَلاً مِنَ الآخر بِل هُما لُغَتانِ .
( *!وأَجْثاهُ غيرُهُ ، وهو جاثٍ ج *!جُثِيٌّ ، بالضَّمِّ ) ؛ ) مِثْل جَلَسَ جُلوساً وقَوْم جُلُوس ؛ ( والكَسْر ) لمَا بَعْده مِن الكسْرِ ، وبهما قُرِيءَ قَوْلَهُ : ﴿ونذر الظّالمِينَ فيها *!جِثِيّاً﴾ .
وقالَ الرَّاغبُ : يصحُّ أن يكونَ جَمْعاً نَحْو باكٍ وبُكِيَ ، وأن يكونَ مَصْدراً مَوْصوفاً به .
وفي الحدِيثِ : ( فلانٌ من جُثَى جَهَنَّم ) أَي ممَّنْ *!يَجْثُو على الركَبِ فيها .
( *!وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِه ) ، وفي بعضِ الصِّحاح *!جاثَيْتُه .
( *!وتَجاثَوْا على الرُّكَبِ ) في الخصُومَةِ *!مُجاثَاةً *!وجِثاءً ،

وهُما مِن المَصادِرِ الآتِيَة على غيرِ أَفْعالِها .
( *!والجَثاءُ ، كسحَابٍ : الشَّخْصُ ؛ ويُضَمُّ ) ؛ ) نَقَلَه الصَّاغانيُّ .
( و ) أَيْضاً : ( الجَزاءُ والقَدْرُ والزُّهاءُ ) . ) يقالُ : *!جُّثاءُ كذا أَي زهاؤُهم .
( و ) *!جُثَيٌّ : ( كسُمَيَ : جَبَلٌ ) بينَ فدكَ وخَيْبَرَ ؛ وضَبَطَه نَصْر كرُبَّى ، وقالَ : جَبَلٌ مِن جِبالِ أَجَأَ مُشْرفٌ على رملِ طيِّىء .
( *!وجَثَوْتُ الإِبِلَ ) والغَنَمَ *!جثواً ( *!وجَثَيْتُها ) *!جَثْياً : ( جَمَعْتُها ) ؛ ) نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الجاثِيَةُ في قوْلِه تعالى : ﴿وترى كُلَّ أُمَّةٍ *!جاثِيَةً﴾ ، مَوْضوعٌ مَوْضِع الجَمْع كقوْلِكَ جماعَةٌ قائِمَةٌ وجماعَةٌ قاعِدَةٌ : قالَهُ الرَّاغبُ ؛ وبه سُمِّيَت سُورَةُ الجاثِيَة وهي التي تلي الدّخانَ .
وقالَ ابنُ شُمَيْل : يقالُ للرَّجُلِ العظيمِ *!الجُثْوَة بالضمِّ .
*!والجُثَا : الجماعَةُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( يصيرُونَ يَوْمَ القِيامَةِ *!جُثاً كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَع نَبيَّهاً .
*!والجُثْوَةُ : القَبْرُ ؛ ومنه قَوْلُ طرفَةَ :
تَرَى *!جُثْوَتَيْنِ من تُرابٍ عَلَيهما
صَفَائِحُ صُمّ من صفيحٍ مُصَمَّد ِوالجَمْعُ *!الجُثَا ، ومنه قوْلُ عدِيَ يمدَحُ النُّعْمان :
عَالِمٌ بالذي يكونُ نَقِيُّ ال
صّدْرِ عَفٌّ على *!جُثاه يحور

أَرادَ : يَنْحرُ النَّسكَ على *!جُثَا آبائِهِ ، أَي على قُبورِهم .
وقِيلَ : *!الجُثَا صَنَمٌ كانَ يُذْبَحُ له .
*!والجِثْوَةُ : الرَّبْوَةُ الصَّغيرَةُ .
وقيلَ : هي الكُومَةُ من التُّرابِ .
وفي حديثِ عامِرٍ : ( رأَيْتُ قبورَ الشّهداءِ جُثاً ) ، يعْنِي أَتْربَة مَجْموعَة .
*!والجاثِي : القاعِدُ .
وقيلَ : المُسْتَوْفِزُ على رُكْبَتَيْه ؛ عن مُجاهِد .
وقالَ أَبو معاذٍ : المُسْتَوْفِزُ الذي رَفَعَ أَلْيَتَيْه ووَضَعَ رُكْبَتَيْه .
ويُرْوى : فلانٌ من جُثا جَهَنَّم ، أَي مِن جَماعاتِ أَهل جَهَنَّم ؛ عن أَبي عبيدٍ .
وفي حديثِ إتْيان المرْأَةِ مُجَبَّاة ، رُوِي *!مُجَثَّاة ، كأَنَّه أَرادَ *!جُثِّيَتْ فهي *!مُجَثَّاة ، أَي حُمِلتْ على أَنْ *!تَجْثُو على ركَبِها .
*!والْجُثَّا : الجاثومُ بالليْل .
*!والتجاثي في اشالَةِ الحجرِ : مِثْل التَّجاذِي وسَيَأَتي .

### Türkçe

: ( Ve ( **الجثْوَةُ** , üçlü (okunuşla): (toplanmış taşlar) ) ; el-Cevherî üçlemeyi zikretti.
Ve başkası dedi: o, kabir gibi, toplanmış topraktan bir taştır.
Ve hadiste: (Eğer bir taş bulamazsak, topraktan bir **جُثْوةً** toplarız).
( Ve ) **الجُثْوَةُ** , damme ile: (ceset); çoğulu **جُثَا**’dır; Şemir’den: dedi ki:
“Gün ki kabirlerde onun **جُثْوَتَه**’ini görürsün”
( Ve ) **الجِثْوَةُ** ve **الجَثْوَةُ**: ( **الجِذْوَةِ** ) ve **الجُذْوَةِ** hakkında bir dildir.
Ferrâ dedi: ateşten bir **جَذْوَةٌ** ve **وجَثْوَة**; Ya‘kūb bunun bir بدل olduğunu iddia etti.
( Ve ) **الجُثْوَةُ**: (orta); İbnü’l-A‘râbî’den; ve ondan Dağfel ez-Zühlî’nin sözü: “ve anber onun **جُثْوَتُها**’sıdır”, yani ‘Amr b. Temîm’in bedeni ve onun ortası.
( **وِجُثَا الحَرَمِ** , damme ve kesre ile: (onda toplanmış olan) ) cemre taşlarından, Sıhâh’ta olduğu gibi.
Ve denildi:

( harem sınırları üzerine konulan taşlardan. Veya ) o, ( **الأَنْصابُ** )dır; üzerinde (kurbanların kesildiği) şeyler; tekili **جَثْوَةٌ** ve **جُثْوَةٌ**’dir.
( Ve el-Cevherî yanıldı ) “onda cemre taşlarından toplanmış olan” sözünde; Sâğânî et-Tekmile’de buna dikkat çekti.
( **وجَثَا** , **دَعا** ve **رَمَى** gibi, **يَجْثُو** ve **يَجْثي** ( **جُثُوّاً** ve **جُثِيّاً** , ikisi de damme ile ) ; görünüşü, ikisinde de dammeden sonra sükûn olduğudur ve öyle değildir; bilakis ikisinde de فُعُول üzerinedir; el-Cevherî’nin nassı böyledir ve doğru olan budur; (düşmanlık ve benzeri için iki dizi üzerine oturdu).
Ve Ali’nin hadisinde: (Ben, Allah’ın huzurunda düşmanlık için **يَجْثُو** edecek ilk kimseyim, عزّ وجلّ).
( Veya ) **جَثَا** **جَثْواً** **وجُثُواً** , **جَذَا** **جَذْواً** ve **جُذُوَّاً** gibi: (parmaklarının uçları üzerinde durduğunda).
( Ve Ebû Ubeyde onu بدل içinde saydı.
İbn Cinnî’ye gelince, dedi ki: iki harften hiçbiri ötekinden بدل değildir; bilakis ikisi iki dildir.
( Ve başkası onu **أَجْثاهُ** yaptı; o **جاثٍ** iken; çoğulu **جُثِيٌّ** , damme ile ) ; ) **جَلَسَ** **جُلوساً** ve قوم **جُلُوس** gibi; (ve kesre) kendisinden sonra gelen kesreden dolayı; ve onunla ve bununla şu kıraat edildi: ﴿ve zalimleri orada **جِثِيّاً** bırakırız﴾.
Râgıb dedi: “ağlayan” ve “ağlayanlar” gibi bir cem‘ olması da sahih olur; ve kendisiyle vasfedilen bir masdar olması da.
Ve hadiste: (Falan, cehennemin **جُثَى**’sındandır) yani orada dizler üzerine **يَجْثُو** edenlerdendir.
( **وجاثَيْتُ رُكْبَتِي إلى رُكْبَتِه** ), bazı Sıhâh’larda **جاثَيْتُه**.
( **وتَجاثَوْا على الرُّكَبِ** ) düşmanlıkta **مُجاثَاةً** ve **وجِثاءً** ,

ve ikisi, fiillerinin أَفْعال’ı üzere olmayan gelen masdarlardandır.
( **والجَثاءُ** , **سحَابٍ** gibi: şahıs; ve damme yapılır ) ; ) Sâğânî onu nakletti.
( Ve ) ayrıca: (ceza ve قدر ve zühâ) . ) denilir: **جُّثاءُ** şöyle, yani onların zühâsı.
( Ve ) **جُثَيٌّ**: ( **سُمَيَ** gibi: bir dağ ) Fedek ile Hayber arasında; Nasr onu **كُرُبَّى** gibi ضبط etti ve dedi ki: Ece’ dağlarından bir dağdır; Tayyı’ kumuna nazırdır.
( **وجَثَوْتُ الإِبِلَ** ) ve koyunu **جثواً** ( **وجَثَيْتُها** ) **جَثْياً**: (onu topladım); ) Sâğânî onu nakletti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الجاثِيَةُ** Allah تعالى’nın sözü: ﴿ve her ümmeti **جاثِيَةً** görürsün﴾ içinde, “kāime bir cemaat ve kāide bir cemaat” demen gibi, cem‘in yerine konulmuştur: Râgıb söyledi; ve onunla **سُورَةُ الجاثِيَة** adlandırıldı; o, Duhân’ı takip edendir.
İbn Şümeyl dedi: büyük adama damme ile **الجُثْوَة** denilir.
**والجُثَا**: cemaat; ve ondan hadis: (Kıyamet günü **جُثاً** olurlar; her ümmet peygamberini takip eder).
**والجُثْوَةُ**: kabir; ve ondan Tarafe’nin sözü:
“Üzerlerinde
sıkılaştırılmış levhadan sağır levhalar bulunan
topraktan iki **جُثْوَتَيْنِ** görürsün”
ve çoğulu **الجُثَا**; ve ondan ‘Adî’nin Nu‘mân’ı övdüğü sözü:
“Olacak şeyi bilen, göğsü temiz,
iffetli; onun **جُثاه**’ı üzerinde döner”

Muradı: atalarının **جُثَا**’sı üzerinde, yani kabirleri üzerinde, kurbanı boğazlar.
Ve denildi: **الجُثَا** kendisi için kurban kesilen bir puttur.
**والجِثْوَةُ**: küçük tepe.
Ve denildi: o, topraktan bir kümedir.
Âmir’in hadisinde: (Şehitlerin kabirlerini **جُثاً** gördüm), yani toplanmış topraklar.
**والجاثِي**: oturan.
Ve denildi: iki dizi üzerinde hazır vaziyette duran; Mücâhid’den.
Ebû Muâz dedi: hazır vaziyette duran, kalçalarını kaldırıp dizlerini koyandır.
Rivayet olunur: falan cehennemin **جُثا**’sındandır; yani cehennem ehlinin cemaatlerindendir; Ebû Ubeyd’den.
Kadına **مُجَبَّاة** olarak gelme hadîsinde, **مُجَثَّاة** rivayet edildi; sanki muradı: **جُثِّيَتْ**; o hâlde o **مُجَثَّاة**’dır; yani dizleri üzerine **تَجْثُو** etmesi için taşındı.
**والْجُثَّا**: geceleyin kâbus.
**والتجاثي** taş kaldırmada: **التَّجاذِي** gibidir; ileride gelecektir.
