# جحح (ج-ح-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ح - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء مع الجيم
ح ج، ج ح يستعملان
حج:
قد تُكسَر الحَجّةُ والحَجُّ فيقال: حِجُّ وحِجَّةٌ. يقال للرجل الكثير الحَجٍّ حَجّاج من غير إمالةٍ. وكلُّ نَعْتٍ فَعّال فإنّه مفتوح الألف، فإذا صيَّرتَه اسماً يَتَحَوَّل عن حال النَّعْت فتدخله الإمالة كما دَخَلَتْ في الحَجّاج والَعجّاج. وحَجٍّ علينا فُلانٌ أي قَدِمَ. والحَجُّ: كثرة القَصْد إلى من يُعَظَّم، قال:
كانت تحُجُّ بنُو سَعْدٍ عِمامتَـه		إذا أَهَلُّوا على أنصابِهم رَجَبا
حَجُّوا عِمامتَه: أي عظَّمُوُه. والحِجَّةُ: شَحْمةُ الأُذُن، قال لبيد:
يَرُضْنَ صِعابَ الدُرِّ في كلِّ حِجَّةٍ		وإنْ لم تكنْ أعناُقُهنَّ عَـواطِـلا
ويقال: الحِجَّةُ ههنا الموسم.
والحَجْحَجَةُ: النُّكُوصُ، تقول: حَمَلوا ثم حَجْحَجوا أي نَكَصُوا، قال:
حتّى رَأَى رايتَهم فَحَجْحَجا
والمَحَجَّةُ: قارعة الطريق الواضح. والحُجَّةُ: وَجْهُ الظَّفَر عند الخُصومة. والفِعل حاجَجْتُه فَحَجَجْتُه. واحتَجَجْتُ عليه بكذا. وجمع الحُجَّة: حُجَجٌ. والحِجاج المصدر. والحَجاجُ: العظمُ المستدير حولَ العَين، ويقال: بل هو الأَعْلى الذي تحت الحاجب، وقال:
إذا حَجاجا مُقلتَيْها هَجَّجا
والحَجيجُ: ما قد عُولِجَ من الشَجَّة، وهو اختلاط الدَّمِ بالدّمِاغ فيُصَيبُ عليه السَّمْنُ المَغْلِيُّ حتى يظهَرَ الدمُ فيُؤخَذُ بقُطنةٍ، يقال: حَجَجْتُه أحُجُّه حَجّاً.
الجَحْجاحُ: السيِّدُ السَّمْحُ الكريمُ، ويجمع: جَحاجِحة، ويجوز بغير الهاء، قال أمُيَّة.
ماذا ببدر فـالـعَـقَـنْ		قَلِ من مَرازابةٍ جَحاجحْ
وأَجَحَّتِ الكلبةُ: أي حَمَلَتْ فهي مُجحٌّ

##### Türkçe

باب **الحاء** مع **الجيم**
**ح ج**، **ج ح** kullanılırlar.
**حج**:
**الحَجّةُ** ve **الحَجُّ** kırılabilir de; böylece **حِجُّ** ve **حِجَّةٌ** denir. Çok **الحَجّ** yapan erkeğe, imâle olmaksızın **حَجّاج** denir. Ve her **فَعّال** vasfı, onun elif’i fethalıdır; onu isim yaptığında, vasfın hâlinden dönüşür de imâle ona girer; nitekim **الحَجّاج** ve **العجّاج**’da girdi. “**وحَجٍّ علينا فُلانٌ**” (yani) falan bize geldi, demektir. Ve **الحَجُّ**: yüceltilene çokça yönelme; dedi ki:
كانت تحُجُّ بنُو سَعْدٍ عِمامتَـه		إذا أَهَلُّوا على أنصابِهم رَجَبا
“**حَجُّوا عِمامتَه**”: yani onu yücelttiler. Ve **الحِجَّةُ**: kulağın yağı; Lebîd dedi ki:
يَرُضْنَ صِعابَ الدُرِّ في كلِّ حِجَّةٍ		وإنْ لم تكنْ أعناُقُهنَّ عَـواطِـلا
Ve denir ki: **الحِجَّةُ** burada mevsimdir.
Ve **الحَجْحَجَةُ**: geri dönüştür; dersin ki: حملوا ثم **حَجْحَجوا** yani geri döndüler; dedi ki:
حتّى رَأَى رايتَهم فَحَجْحَجا
Ve **المَحَجَّةُ**: apaçık yolun ana yolu. Ve **الحُجَّةُ**: çekişme esnasında galebeye (zafer) yüz (sebep). Fiil: **حاجَجْتُه** de **فَحَجَجْتُه**. Ve **احتَجَجْتُ** عليه بكذا: ona şu ile delil getirdim. **الحُجَّة**’nin çoğulu: **حُجَجٌ**. Ve **الحِجاج** mastardır. Ve **الحَجاجُ**: gözün etrafındaki yuvarlak kemik; ve denir ki: bilakis o, kaşın altındaki üst olandır; dedi ki:
إذا حَجاجا مُقلتَيْها هَجَّجا
Ve **الحَجيجُ**: yarıktan tedavi edilmiş olan şeydir; o, kanın beyinle karışmasıdır; üzerine kaynatılmış yağ sürülür de kan görünür; sonra pamukla alınır; denir ki: **حَجَجْتُه** **أحُجُّه** **حَجّاً**.
**الجَحْجاحُ**: cömert, kerîm efendi; ve çoğulu: **جَحاجِحة**; ve **الهاء** olmaksızın da câizdir; Ümeyye dedi ki:
ماذا ببدر فـالـعَـقَـنْ		قَلِ من مَرازابةٍ جَحاجحْ
Ve **أَجَحَّتِ** الكلبةُ: yani gebe kaldı; o hâlde o **مُجحٌّ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَجَحَّتِ المرأةُ: حَملت. وأصل الإجحاح للسِباع. قال أبو زيد: قَيْسٌ كلُّها تقول لكل سَبُعةٍ إذا حَمَلت فأَقْرَبَت وعَظُمَ بَطْنُها: قد أَجَحَّتْ، فهي مُجِحٌّ.

##### Türkçe

**أَجَحَّتِ المرأةُ**: hamile kaldı. **الإجحاح**ın aslı yırtıcı hayvanlar içindir. Ebû Zeyd dedi: Kays’ın hepsi, her bir yırtıcı hayvan için, hamile kaldığında da doğuma yaklaştığında ve karnı büyüdüğünde şöyle der: “**قد أَجَحَّتْ**”; o hâlde o, **مُجِحٌّ**dür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جحَّ الشيءَ يَجُحُّه جَحّاً: سَحَبه، يمانية.
والجُحُّ عندهم: كل شجر انبسط على وجه الأَرض، كأَنهم يريدون انْجَحَّ على الأَرض أَي انْسَحَب. والجُحُّ: صغار البطيخ والحنظل قبل نُضْجِه، واحدته جُحَّة، وهو الذي تسميه أَهل نَجْدٍ الحَدَجَ. الأَزهري: جَحَّ الرجلُ إِذا أَكل الجُحَّ؛ قال: وهو البطيخ المُشَنَّجُ.
وأَجَحَّتِ السَّبُعةُ والكلبة، فهي مُجِحٌّ: حَمَلَتْ فأَقْرَبَتْ وعَظُمَ بطنها؛ وقيل: حملت فأَثْقَلَتْ. وقد يُقْتاسُ أَجَحَّتْ للمرأَة كما يُقْتاسُ حَبِلَتْ للسبعة؛ وفي الحديث: أَنه مَرَّ بامرأَة مُجِحٍّ فسَأَل عنها فقالوا: هذه أَمة لفلان؛ فقال: أَيُلِمُّ بها؟ فقالوا: نعم؛ قال: لقد هَمَمْتُ أَن أَلعنه لعناً يدخل معه في قبره، كيف يستخدمه وهو لا يحل له؟ أَو كيف يُوَرِّثه وهو لا يحل له؟ قال أَبو عبيد: المُحِجُّ الحامل المُقْرِب؛ قال: ووجه الحديث أَن يكون الحمل قد ظهر بها قبل أَن تُسبى، فيقول: إِن جاءت بولد وقد وطئها بعد ظهور الحمل لم يحل له أَن يجعله مملوكاً، لأَنه لا يدري لعل الذي ظهر لم يكن ظهور الحمل من وطئه، فإِن المرأَة ربما ظهر بها الحمل ثم لا يكون شيئاً حتى يحدث بعد ذلك، فيقول: لا يدري لعله ولده؛ وقوله أَو كيف يورثه؟ يقول: لا يدري لعل الحمل قد كان بالصحة قبل السِّباء فكيف يورثه؟ ومعنى الحديث: أَنه نهى عن وطء الحوامل حتى يضعن، كما قال يوم أُوطاسٍ: أَلا لا تُوطَأُ حامل حتى تَضَعَ، ولا حائلٌ حتى تُسْتَبْرَأَ بحيضة؛ قال أَبو زيد: وقيس كلها تقول لكل سَبُعة، إِذا حملت فأَقْرَبَتْ وعظم بطنها، قد أَجَحَّتْ، فهي مُجِحٌّ؛ وقال الليث: أَجَحَّتِ الكلبةُ إِذا حملت فأَقْرَبَتْ؛ وكلبة مُجِحٌّ، والجمع مَجاحُّ. وفي الحديث: أَن كلبة كانت في بني إِسرائيل مُجِحّاً، فَعَوَى جِراؤُها في بطنها، ويُرْوى مُجِحَّة بالهاء على أَصل التأْنيث، وأَصل الإِجْحاح للسباع.

##### Türkçe

**جحَّ** şeyi **يَجُحُّه** **جَحّاً**: Onu çekti; Yemenî (lehçesi).

Ve onların yanında **الجُحُّ**: Yeryüzünün yüzü üzerine yayılıp düzleşen her ağaçtır; sanki “**انْجَحَّ** yeryüzü üzerine”yi, yani “sürüklendi/çekildi”yi kastederler. Ve **الجُحُّ**: Olgunlaşmasından önce karpuzun ve acı kavunun küçükleridir; onun bir tanesi **جُحَّة**’dir; ve o, Necd ehlinin **الحَدَجَ** diye adlandırdığıdır. el-Ezherî: Adam **جَحَّ** eder, **الجُحَّ** yediği zaman; dedi ki: ve o, buruşuk/çatlaklı karpuzdur.

Ve **أَجَحَّتِ** yırtıcı hayvan ve dişi köpek; artık o **مُجِحٌّ**’dur: Hamile kaldı da doğuma yaklaştı ve karnı büyüdü; ve denildi ki: hamile kaldı da ağırlaştı. Ve kadın için de, yırtıcı hayvan için **حَبِلَتْ** kıyaslandığı gibi, **أَجَحَّتْ** kıyaslanır. Ve hadiste: Onun, **مُجِحٍّ** bir kadına uğradığı, sonra onun hakkında sorduğu; “Bu, falanın cariyesidir” dedikleri; bunun üzerine dedi ki: “Ona yaklaşır mı?” “Evet” dediler; dedi ki: “Onu, onunla birlikte kabrine girecek bir lânetle lânetlemeye niyet ettim; onu, kendisine helâl değilken nasıl kullanır? Yahut onu, kendisine helâl değilken nasıl mirasçı kılar?” Ebû Ubeyd dedi ki: **المُحِجُّ**: doğuma yaklaşmış hamile. Dedi ki: Hadisin yönü şudur: Hamilelik, esir edilmeden önce onda ortaya çıkmış olsun; der ki: Eğer bir çocukla gelirse ve hamileliğin ortaya çıkmasından sonra onunla cinsel ilişkide bulunmuşsa, onu köle kılması kendisine helâl olmaz; çünkü bilmez, belki ortaya çıkan, onun cinsel ilişkisinden hamileliğin ortaya çıkması değildi; zira kadın, bazen onda hamilelik ortaya çıkar, sonra bir şey olmaz; ta ki bundan sonra meydana gelinceye kadar; der ki: bilmez, belki o onun çocuğudur. Ve onun sözü “yahut onu nasıl mirasçı kılar?”: der ki: bilmez, belki hamilelik esir edilmeden önce sıhhatle (sabit olarak) vardı; öyleyse onu nasıl mirasçı kılar? Hadisin manası: Hamilelerle, doğuruncaya kadar cinsel ilişkiyi yasakladı; nitekim Evtâs günü dediği gibi: “Dikkat edin, hamile, doğuruncaya kadar cinsel ilişkiye konu edilmez; hamile olmayan da, bir hayızla istibrâ edilinceye kadar (edilmez).” Ebû Zeyd dedi ki: Kays’ın hepsi, her yırtıcı hayvan için, hamile kaldığı zaman doğuma yaklaşıp karnı büyüdüğünde, “**أَجَحَّتْ**; artık o **مُجِحٌّ**’dur” der. Leys dedi ki: Dişi köpek **أَجَحَّتِ** eder, hamile kaldığı zaman doğuma yaklaştığında; ve **مُجِحٌّ** bir dişi köpek; çoğulu **مَجاحُّ**. Ve hadiste: Benî İsrail’de bir dişi köpek **مُجِحّاً** idi; onun yavruları karnında uludu; ve **مُجِحَّة** (ه ile) diye de rivayet edilir, dişillik aslının gereği üzere; ve **الإِجْحاح**’ın aslı yırtıcı hayvanlar içindir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ح ح * * الجَحْجَاحُ * بالفتح السيد والجمع * الجَحاجِحُ * وجمع الجحاجح * جَحاجِحَةٌ

##### Türkçe

* ج ح ح * * **الجَحْجَاحُ** * fetha ile: efendi; çoğulu **الجَحاجِحُ**; **الجَحاجِحُ**’ın çoğulu **جَحاجِحَةٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجح: بسط الشيء. و  قال الأزهري: جح الرجل، إذا  أكل الجح، وهو  بالضم  البطيخ الصغير المشنج، أو الحنظل  قبل نضجه، واحدته جحة، وهو الذي يسميه أهل نجد الحدج. والجح عندهم: كل شجر انبسط على وجه الأرض، كأنهم يريدون: انجح على الأرض، أي انسحب. يقال:  أجحت المرأة  ، إذا  حملت فأقربت وعظم بطنها، فهي مجح  . وقيل: حملت فأثقلت. وفي الحديث  أنه مر بامرأة مجح  قال أبو عبيد: هي الحامل المقرب.  وأصله في السباع  . في الصحاح: قال أبو زيد: قيس كلها تقول لكل سبعة إذا حملت فأقربت وعظم بطنها: قد أجحت، فهي مجح. وقال الليث: أجحت الكلبة: إذا حملت فأقربت، والجمع مجاج. وفي الحديث:  أن كلبة كانت في بني إسارئيل مجحا، فعوى جراؤها في بطنها  ويروى:  مجحة  ، بالهاء على أصل التأنيث.  والجحجح: السيد  السمح. وقيل: الكريم. ولا توصف به المرأة،  الجحجاح  ، بالفتح أيضا. و  ج  الجحجاح  جحاجح، وجحاجحة، وجحاجيح  . وقال أمية بن أبي الصلت:
  ماذا ببدر فـالـعـقـن                      قل من مرازبة جحاجح وفي الصحاح: والهاء عوض من الياء المحذوفة، لابد منها أو من الياء ولا يجتمعان. ولشيخنا هنا كلام حسن رد به على الجوهري قوله هذا، فراجعه. في التهذيب عن أبي عمرو: الجحجح:  الفسل من الرجال  . وأنشد:
  لا تعلقي بجحجح حيوس
  ضيقة ذراعـه يبـوس الجحجح  كهدهد: الكبش العظيم  ، عن كراع.  وجحجح: استقصى وبادر  . وفي حديث الحسن وذكر فتنة ابن الأشعث فقال:  والله إنها لعقوبة، فما أدري أمستأصلة أم مجحجحة  : أي كافة. يقال: جحجحت عليه، وحجحجت، وهو من المقلوب. جحجح  عن الأمر  : تأخر و  كف  ، مقلوب من حجحج أو لغة فيه. جحجح  عن القرن: نكص  . يقال: حملوا ثم جحجحوا: أي نكصوا. وقال العجاج:
  حتي رأى رائيهم فجحجحا  وجح جح  ، بالفتح،  ويضمان: زجر للضأن  . ومما يستدرك عليه: جح الشيء يجحه جحا: سحبه يمانية. والجحجح: بقلة تنبت نبتة الجزر، وكثير من العرب من يسميه الحنزاب. وجحجحت المرأة: جاءت بجحجاح. وجحجح الرجل: ذكر جحجاحا من قومه. قال:
  إن سرك العز فجحجح بجشم وجحجح الرجل: عدد وتكلم. قال رؤبة:
  ما وجد العداد فيما جحجحا
  أعز منه نجدة وأسمـحـا والجحجحة: الهلاك؛ كذا في اللسان.

##### Türkçe

**الجح**: şeyin yayılması. Ve el-Ezherî dedi: adam **جح** etti; **الجح** yediği zaman; o da (damme ile) buruşuk küçük karpuzdur; yahut olgunlaşmasından önce **الحنظل**’dır; onun bir tanesi **جحة**’dır; o, Necd ehlinin **الحدج** diye isimlendirdiği şeydir. Ve **الجح** onların yanında: yerin yüzü üzerine yayılmış her ağaçtır; sanki onlar şunu isterler: “yere **انجح** etti”, yani sürüklendi. Denir: kadın **أجحت** etti; hamile kaldığı, doğuma yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman; o hâlde o **مجح**’tır. Ve denildi: hamile kaldı da ağırlaştı. Ve hadiste: onun **مجح** bir kadına uğradığı (geçtiği) (vardır). Ebû Ubeyd dedi: o, doğuma yaklaşmış hamiledir. Ve aslı yırtıcı hayvanlardadır. **الصحاح**’ta: Ebû Zeyd dedi: Kays’ın hepsi, her yırtıcı hayvan için, hamile kaldığı, doğuma yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman: “**قد أجحت**” der; o hâlde o **مجح**’tır. Leys dedi: dişi köpek **أجحت** etti: hamile kaldığı ve doğuma yaklaştığı zaman; çoğulu **مجاج**’dır. Ve hadiste: Benî İsrâîl’de bir dişi köpek **مجحا** idi; onun yavruları karnında uludu. Ve rivayet olunur: **مجحة**; **الهاء** ile, dişillik aslının üzere.

**الجحجح**: cömert efendi. Ve denildi: kerîm. Kadın onunla vasıflandırılmaz; **الجحجاح**; fetha ile de. Ve **ج** **الجحجاح**: **جحاجح** ve **جحاجحة** ve **جحاجيح**. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:

  ماذا ببدر فـالـعـقـن                      قل من مرازبة جحاجح

Ve **الصحاح**’ta: **الهاء** hazfedilmiş **الياء**’dan bedeldir; ondan yahut **الياء**’dan mutlaka gerekir; ikisi bir araya gelmez. Ve şeyhimizin burada, Cevherî’nin bu sözünü reddettiği güzel bir sözü vardır; ona müracaat et. **التهذيب**’de Ebû Amr’dan: **الجحجح**: erkeklerden aşağılık (kimse). Ve inşad etti:

  لا تعلقي بجحجح حيوس
  ضيقة ذراعـه يبـوس

**الجحجح**; **كهدهد** (vezninde): büyük koç; Kurâ‘dan. Ve **جحجح** etti: sonuna kadar araştırdı ve acele etti. Ve Hasan’ın hadîsinde, İbnü’l-Eş‘as fitnesini zikretti ve dedi ki: “Vallahi o elbette bir cezadır; bilmiyorum, kökünden kazıyıcı mı yoksa **مجحجحة** mi oldu”: yani engelleyici. Denir: ona karşı **جحجحت** ettim; ve **حجحجت**; o, ters çevrilmiş olandandır. **جحجح** etti işten: geri kaldı ve vazgeçti; **حجحج**’den ters çevrilmiştir yahut onda bir lügattir. **جحجح** etti boynuzludan: geri çekildi. Denir: حملوا ثم **جحجحوا**: yani geri çekildiler. ‘Accâc dedi:

  حتي رأى رائيهم فجحجحا

**جح جح**; fetha ile; ve ikisi damme ile de gelir: koyun için azarlamadır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: şey **جح** eder, onu **يجحه** **جحا**: onu sürükledi; Yemen lügatince. Ve **الجحجح**: havuç bitkisi gibi biten bir ot; Arapların çoğu onu **الحنزاب** diye isimlendirir. Kadın **جحجحت** etti: bir **جحجاح** getirdi (doğurdu). Adam **جحجح** etti: kavminden bir **جحجاح**’ı zikretti. Dedi:

  إن سرك العز فجحجح بجشم

Ve adam **جحجح** etti: saydı ve konuştu. Ru’be dedi:

  ما وجد العداد فيما جحجحا
  أعز منه نجدة وأسمـحـا

Ve **الجحجحة**: helâk; **اللسان**’da böyle (geçer).
