# جحح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جحح

الجح: بسط الشيء. و  قال الأزهري: جح الرجل، إذا  أكل الجح، وهو  بالضم  البطيخ الصغير المشنج، أو الحنظل  قبل نضجه، واحدته جحة، وهو الذي يسميه أهل نجد الحدج. والجح عندهم: كل شجر انبسط على وجه الأرض، كأنهم يريدون: انجح على الأرض، أي انسحب. يقال:  أجحت المرأة  ، إذا  حملت فأقربت وعظم بطنها، فهي مجح  . وقيل: حملت فأثقلت. وفي الحديث  أنه مر بامرأة مجح  قال أبو عبيد: هي الحامل المقرب.  وأصله في السباع  . في الصحاح: قال أبو زيد: قيس كلها تقول لكل سبعة إذا حملت فأقربت وعظم بطنها: قد أجحت، فهي مجح. وقال الليث: أجحت الكلبة: إذا حملت فأقربت، والجمع مجاج. وفي الحديث:  أن كلبة كانت في بني إسارئيل مجحا، فعوى جراؤها في بطنها  ويروى:  مجحة  ، بالهاء على أصل التأنيث.  والجحجح: السيد  السمح. وقيل: الكريم. ولا توصف به المرأة،  الجحجاح  ، بالفتح أيضا. و  ج  الجحجاح  جحاجح، وجحاجحة، وجحاجيح  . وقال أمية بن أبي الصلت:
  ماذا ببدر فـالـعـقـن                      قل من مرازبة جحاجح وفي الصحاح: والهاء عوض من الياء المحذوفة، لابد منها أو من الياء ولا يجتمعان. ولشيخنا هنا كلام حسن رد به على الجوهري قوله هذا، فراجعه. في التهذيب عن أبي عمرو: الجحجح:  الفسل من الرجال  . وأنشد:
  لا تعلقي بجحجح حيوس
  ضيقة ذراعـه يبـوس الجحجح  كهدهد: الكبش العظيم  ، عن كراع.  وجحجح: استقصى وبادر  . وفي حديث الحسن وذكر فتنة ابن الأشعث فقال:  والله إنها لعقوبة، فما أدري أمستأصلة أم مجحجحة  : أي كافة. يقال: جحجحت عليه، وحجحجت، وهو من المقلوب. جحجح  عن الأمر  : تأخر و  كف  ، مقلوب من حجحج أو لغة فيه. جحجح  عن القرن: نكص  . يقال: حملوا ثم جحجحوا: أي نكصوا. وقال العجاج:
  حتي رأى رائيهم فجحجحا  وجح جح  ، بالفتح،  ويضمان: زجر للضأن  . ومما يستدرك عليه: جح الشيء يجحه جحا: سحبه يمانية. والجحجح: بقلة تنبت نبتة الجزر، وكثير من العرب من يسميه الحنزاب. وجحجحت المرأة: جاءت بجحجاح. وجحجح الرجل: ذكر جحجاحا من قومه. قال:
  إن سرك العز فجحجح بجشم وجحجح الرجل: عدد وتكلم. قال رؤبة:
  ما وجد العداد فيما جحجحا
  أعز منه نجدة وأسمـحـا والجحجحة: الهلاك؛ كذا في اللسان.

### Türkçe

**الجح**: şeyin yayılması. Ve el-Ezherî dedi: adam **جح** etti; **الجح** yediği zaman; o da (damme ile) buruşuk küçük karpuzdur; yahut olgunlaşmasından önce **الحنظل**’dır; onun bir tanesi **جحة**’dır; o, Necd ehlinin **الحدج** diye isimlendirdiği şeydir. Ve **الجح** onların yanında: yerin yüzü üzerine yayılmış her ağaçtır; sanki onlar şunu isterler: “yere **انجح** etti”, yani sürüklendi. Denir: kadın **أجحت** etti; hamile kaldığı, doğuma yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman; o hâlde o **مجح**’tır. Ve denildi: hamile kaldı da ağırlaştı. Ve hadiste: onun **مجح** bir kadına uğradığı (geçtiği) (vardır). Ebû Ubeyd dedi: o, doğuma yaklaşmış hamiledir. Ve aslı yırtıcı hayvanlardadır. **الصحاح**’ta: Ebû Zeyd dedi: Kays’ın hepsi, her yırtıcı hayvan için, hamile kaldığı, doğuma yaklaştığı ve karnı büyüdüğü zaman: “**قد أجحت**” der; o hâlde o **مجح**’tır. Leys dedi: dişi köpek **أجحت** etti: hamile kaldığı ve doğuma yaklaştığı zaman; çoğulu **مجاج**’dır. Ve hadiste: Benî İsrâîl’de bir dişi köpek **مجحا** idi; onun yavruları karnında uludu. Ve rivayet olunur: **مجحة**; **الهاء** ile, dişillik aslının üzere.

**الجحجح**: cömert efendi. Ve denildi: kerîm. Kadın onunla vasıflandırılmaz; **الجحجاح**; fetha ile de. Ve **ج** **الجحجاح**: **جحاجح** ve **جحاجحة** ve **جحاجيح**. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:

  ماذا ببدر فـالـعـقـن                      قل من مرازبة جحاجح

Ve **الصحاح**’ta: **الهاء** hazfedilmiş **الياء**’dan bedeldir; ondan yahut **الياء**’dan mutlaka gerekir; ikisi bir araya gelmez. Ve şeyhimizin burada, Cevherî’nin bu sözünü reddettiği güzel bir sözü vardır; ona müracaat et. **التهذيب**’de Ebû Amr’dan: **الجحجح**: erkeklerden aşağılık (kimse). Ve inşad etti:

  لا تعلقي بجحجح حيوس
  ضيقة ذراعـه يبـوس

**الجحجح**; **كهدهد** (vezninde): büyük koç; Kurâ‘dan. Ve **جحجح** etti: sonuna kadar araştırdı ve acele etti. Ve Hasan’ın hadîsinde, İbnü’l-Eş‘as fitnesini zikretti ve dedi ki: “Vallahi o elbette bir cezadır; bilmiyorum, kökünden kazıyıcı mı yoksa **مجحجحة** mi oldu”: yani engelleyici. Denir: ona karşı **جحجحت** ettim; ve **حجحجت**; o, ters çevrilmiş olandandır. **جحجح** etti işten: geri kaldı ve vazgeçti; **حجحج**’den ters çevrilmiştir yahut onda bir lügattir. **جحجح** etti boynuzludan: geri çekildi. Denir: حملوا ثم **جحجحوا**: yani geri çekildiler. ‘Accâc dedi:

  حتي رأى رائيهم فجحجحا

**جح جح**; fetha ile; ve ikisi damme ile de gelir: koyun için azarlamadır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: şey **جح** eder, onu **يجحه** **جحا**: onu sürükledi; Yemen lügatince. Ve **الجحجح**: havuç bitkisi gibi biten bir ot; Arapların çoğu onu **الحنزاب** diye isimlendirir. Kadın **جحجحت** etti: bir **جحجاح** getirdi (doğurdu). Adam **جحجح** etti: kavminden bir **جحجاح**’ı zikretti. Dedi:

  إن سرك العز فجحجح بجشم

Ve adam **جحجح** etti: saydı ve konuştu. Ru’be dedi:

  ما وجد العداد فيما جحجحا
  أعز منه نجدة وأسمـحـا

Ve **الجحجحة**: helâk; **اللسان**’da böyle (geçer).
