# جحدل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%AF%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جحدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جحدل

جَحْدَله: صَرَعَه، وَقَذَهُ أَو لم يَقِذْه، وجحْدَلتْه صَرَعته؛ قال الشاعر:
نحْنُ جَحْدَلْنا عيَاذاً وابنَه
بِبَلاطٍ، بَينَ قَتْلَى لم تُجَن
وفي الحديث: رأَت في المنام أَن رأْسي قد قُطِعَ فهو يَتَجَحْدَل وأَنا أَتْبَعه؛ قال ابن الأَثير: هكذا في مسند أَحمد والمعروف في الرواية يتدحرج، قال: فإِن صحت الرواية به فالذي جاء في اللغة أَن جَحْدَلتْه بمعنى صَرَعتْه. والجَحْدَلة: الجَمْع. وجَحْدَلَ الأَموالَ: جَمَعَها. وجَحْدَل إِبِلَه: ضَمَّها، وجَحْدَلَها: أَكْرَاها؛ قال ابن أَحمر: عَجِيج المُذَكَّى شدَّه، بعدَ هَدْأَةٍ،
مُجَحْدَل آفاق بعيد المَذَاهب
الأَزهري: ابن حبيب تَجَحْدَلَتِ الأَتَانُ إِذا تَقَبَّض حَيَاؤها للوِدَاق؛ وأَنشد بيت جرير:
وكَشَفْتُ عن أَيْرِي لها فَتَجَحْدَلتْ،
وكذاك صاحبهُ الوِدَاقُ تَجَحْدَلُ
قال: تَجَحْدُلُها تَقَبضُها واجْتِماعُها؛ وقال الوالبي ونسبه ابن بري للأَسدي:
تَعَالَوْا نجْمَعِ الأَمْوالَ حتى
نُجَحْدِلَ، من عَشِيرتِنا، المِئِينا
وفي نسخة: مِئِينا. والمُجَحْدِل: الذي يُكْرِي من قَرْية إِلى قرية أُخرى، قال: وهو الضَّفَّاطُ أَيضاً. وحكى ابن بري: المُجَحْدِل الذي يُكْرِي من ماء إِلى ماء؛ قال الشاعر:
إِلى أَيِّ شيءٍ يُثْقِلُ السَّيفُ عاتِقِي،
إِذا قادَني، وَسْطَ الرِّفاقِ، المُجَحْدِلُ؟
والجَحْدَل: الحادر السَّمِين. ابن الأَعرابي: جَحْدَل إِذا استغنى بعد فقر، وجَحْدَل إِذا صار جَمّالاً. وجَحْدَل إِناءَه: ملأَه. وجحدل قربته: ملأَها. ابن بري: والجَحْدَلة من الحُدَاء الحَسَنُ المُوَلَّدُ؛ قال الراجز:
أَوْرَدَها المُجَحْدِلون فَيْدا،
وزَجَرُوها فَمَشَتْ رُويدا

### Türkçe

**جَحْدَله**: Onu yere serdi; ve onu **وَقَذَهُ** etti yahut onu **وَقَذَهُ** etmedi; ve onu **جَحْدَلتْه**: onu yere serdi;

Şair dedi:
Biz **جَحْدَلْنا** ettik **عيَاذاً**’ı ve oğlunu
Bir döşeme üzerinde, öldürülmüşler arasında, (kanları) akıtılmamış olarak

Hadiste: Rüyada gördü ki başım kesilmiş; o hâlde o **يَتَجَحْدَل** oluyor ve ben
onu takip ediyorum; İbnü’l-Esîr dedi: Ahmed’in Müsned’inde böyledir; rivayette bilinen
**يتدحرج**’dir; dedi: Eğer onunla rivayet sahih olursa, dilde gelen şudur ki **جَحْدَلتْه** “onu yere serdi” mânasınadır. Ve **الجَحْدَلة**: toplama. Ve **جَحْدَلَ الأَموالَ**: onları topladı. Ve **جَحْدَل**
develerini: onları bir araya topladı; ve onları **جَحْدَلَها**: onları kiraya verdi; İbn Ahmer dedi:
Kızıştırılmış (devenin) böğürtüsü; onu, bir sükûnetten sonra, sıktı,
Uzak ufuklar(ı dolaşan), gidişleri uzak olan **مُجَحْدَل**

Ezherî: İbn Habîb (şunu dedi): Dişi eşek, çiftleşme için hayâsı büzüşüp toplandığında **تَجَحْدَلَتِ الأَتَانُ** olur; ve Cerîr’in beytini okudu:
Ona karşı aletimi açtım da o **فَتَجَحْدَلتْ** oldu,
Ve çiftleşme arkadaşı da böyledir; o **تَجَحْدَلُ** olur

Dedi: Onun **تَجَحْدُلُها**’sı, onun büzüşmesi ve toplanmasıdır; ve Vâlibî dedi; İbn Berrî onu Esedî’ye nisbet etti:
Gelin, malları toplayalım; ta ki
Aşiretimizden yüzleri **نُجَحْدِلَ** edelim

Bir nüshada: **مِئِينا**. Ve **المُجَحْدِل**: bir köyden başka bir köye kiraya veren kimsedir; dedi: o, **الضَّفَّاطُ** da ayrıca(dır). İbn Berrî nakletti: **المُجَحْدِل** su başından su başına kiraya veren kimsedir; şair dedi:
Kılıç omzumu hangi şeye ağırlaştırır,
Beni, yoldaşların ortasında, **المُجَحْدِل** sevk ettiğinde?

Ve **الجَحْدَل**: iri yapılı şişman (kimse). İbnü’l-A‘râbî: **جَحْدَل**; fakirlikten sonra zengin olduğunda; ve **جَحْدَل**; deveci olduğunda. **جَحْدَل إِناءَه**: onu doldurdu. **وجحدل قربته**: onu doldurdu. İbn Berrî: Ve **الجَحْدَلة** güzel **الحُدَاء**’dan, sonradan türemiş olandır; recez söyleyen dedi:
Onu **المُجَحْدِلون** **فَيْدا**’ya götürdü,
Ve onu sürdüler de o yavaşça yürüdü
