# جحد (ج-ح-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Cehd sert topraktır

- Harfler: ج - ح - د
- Kur'an'da: 12 geçiş · 12 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَجْحَدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Bozmak için çabalarlar | 7 | 7 | [6:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/6:33.md) |
| [يَجْحَدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Bozmak için çabalar | 3 | 3 | [29:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/29:47.md) |
| [جَحَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Bozmak için çabaladılar | 1 | 1 | [11:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/11:59.md) |
| [وَجَحَدُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَلُوا | Ve bozmak için çabaladılar | 1 | 1 | [27:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/27:14.md) |

## Mücavir kökler — 76 mücavir (106 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 37 · Evye kuş yuvası demektir
2. [ختر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Htr(tı) devenin arkasına bulaşan pislik demektir
3. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Âd
4. [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kemik iliğidir
5. [موج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dalga
6. [حيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Havk Çalı süpürgesi demektir
7. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Kevn, tepe demektir
8. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dane, inek yavrusuna denir
9. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Zalimler
10. [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir
11. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
12. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Boğazdaki küçük dil demektir
13. [لعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Oynarlar
14. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
15. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örter
16. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
17. [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
18. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fek alt veya üst çene demektir
19. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Berr kara, burr buğday demektir
20. [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hales : Çekirdek içidir
21. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Gölge demektir
22. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İsyan eder
23. [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
24. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çadırın kurulduğu yer demektir
25. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kuvvet
26. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
27. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Okun ön yarısına denir
28. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
29. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn tepe demektir
30. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
31. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
32. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağ yandır
33. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
34. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
35. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
36. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Özel konuşmak
37. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
38. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
39. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
40. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
41. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
42. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
43. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
44. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Üzüm demektir
45. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Korkuluk demektir
46. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
47. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
48. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
49. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
50. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
51. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
52. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yaşlı adamdır
53. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İnek yavrusu, dana demektir
54. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
55. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İşiten
56. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir
57. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
58. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
59. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
60. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جحد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md), [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md), [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İyilik, bereket ve yağmurun kıt olması, darlık, hak olanı esirgeme ve cimrilik |
| Çekirdek Özet 2 | İç dünyada doğruluğu kesin olarak bilinen ve kavranan gerçeğin bile bile dille inkâr edilmesi ve reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Bilgi ile ikrar arasındaki ahlaki ve ontolojik rabıtanın kasten koparılması, hakkın üzerinin örtülerek teslimiyetin engellenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalın bilgisizlik veya tereddüde dayalı bir inkâr gibi anlamak; böylece kökün özündeki bilerek, tasdik ettiği halde inatla reddetme suçunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جح | Sıkışma, darlık, sertleşme ve bir alanda yoğunlaşıp dışarıya çıkamama kök hareketini içerir; bu çekirdek [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) kökünde alevin ve ısının dar bir alanda sıkışıp şiddetlenerek alevlenmesi anlamını taşır. | د | Eklenen ses, sıkışma ve kısıtlılık hareketini bir sınır ve kesinti çizgisine bağlar; böylece kök, hayrın ve yağmurun kesilmesi, eldeki hakkın kısılarak dışa aktarılmaması ve içteki bilginin dış ikrara dönüşmesinin kesilip reddedilmesi anlamına özelleşir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yüklenme, toplama ve içeri doğru çekme | Bilgiyi veya yükümlülüğü kendi bünyesinde toplama, bir içeriği iç dünyada taşıma ve barındırma hareketini kurar. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, kuşatma, koruma ve dışarıya kapatma | Toplanan içeriğin çevresine engel koyma, dışa açılımını kısıtlama ve akışı durdurma payını ekler. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket ve kesin sınır | Bilinen gerçeğin dışarıya, ikrar ve eylem kapısına doğru geçişini durdurup sınır çekme işlevini üstlenir. |
| جحد | Bilginin içte toplanması, çitle kuşatılıp dışa aktarılmasının kapıda engellenmesi | İçsel olarak taşınan ve bilinen kesin bir hakkın, dış dünyaya onay olarak çıkmasına engel olma, hakikati kısıntıya uğratarak ikrar kapısını kapatma eylemini oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun azlığı, kuraklık ve kıtlık; toprağın ot bitirmemesi, darlık ve kişinin malının tükenip elindekini cimrilikle kısmasıdır. Yağmuru az yıla «عام جحد», kıt ve boy vermeyen bitkiye «جحد النبات» denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Düreyd ve Lisânü’l-ʿArab’da zikredilen erken şahitte kök, kıtlık ve mahrumiyet anlamında geçer: ولن يرى ما عاش إلا جحدا |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi el-Ferazdak, muhtaç ve darlık çeken kimsenin yükü bağlamında kökü if‘âl kalıbında kullanmıştır: وبيضاء من أهل المدينة لم تذق / بئيسا ولم تتبع حمولة مجحد |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde جحد kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve klasik Arapçada semantik bir özelleşme göstererek hayrın, refahın ve kabulün daraltılması manasında merkezileşmiştir. Kökün ilksel çekirdeği fiziksel olarak «kısıtlılık, kıtlık, yoksunluk ve cimrilik» ekseninde gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kökün doğrudan tam fonetik ve morfolojik bir eşleği olan üçlü bir kök yaygın olarak tespit edilmemekte, darlık ve inkâr anlamları farklı köklerle (örneğin Aramice khedad veya İbranice kikhēsh) karşılanmaktadır; ancak Arapçada kök, hem maddî kıtlığı hem de bu kıtlığın ahlaki-bilişsel karşılığı olan «hakkı itiraf etmekten kaçınma, bildiğini esirgeme» tutumunu tek bir anlamsal gövdede birleştirmiştir. Dolayısıyla kökün semantik gelişimi darlık ve kuraklıktan (fiziksel cüziyet/kıtlık), ahlaki cimriliğe, oradan da gerçeği itiraf etmeyip gizleme eylemine (bilişsel ve dilsel cüziyet) doğru muntazam bir soyutlama çizgisi izler.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuraklık ve kıtlıktan hakkı esirgemeye geçiş | Kelimenin aslı «قلة الخير» (hayrın ve bereketin azlığı, darlık) olup, insanın vicdanında kabul ettiği gerçeği dışarıya vurmaktan cimrilik etmesi manasına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney-Batı Sami içi özelleşme | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök denkliği sınırlıdır; Arapçada daralma ve kısıntı semantiği üzerinden özgün bir kavramlaşma gelişmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde spekülasyondan uzak, doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جحد | Anlamlı | Kıtlık, esirgeme ve bilerek inkâr | Yağmurun azlığı, darlık; içten bilinen gerçeği teslim etmeyip dille reddetme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AD.md) | Anlamlı | Karıştırmak, çalkalamak | Sevîk (kavrulmuş un çorbası) ve içecekleri özel tahta kaşıkla karıştırmak; bulandırmak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel |
| حجد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [حدج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AC.md) | Anlamlı | Yüklemek, dik dik bakmak | Devenin üzerine kadın mahfesi bağlamak; bakışlarını şaşkınlık veya öfkeyle dikmek | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel |
| دجح | Anlamlı | Eğilmek, boyun eğmek | Bir şeye doğru meyil göstermek veya gizlenmek | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı vardır |
| [دحج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%AC.md) | Anlamlı | Çekmek, sürüklemek | Bir şeyi yerde çekip sürüklemek | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı vardır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جحد | Merkez | İnkâr ve esirgeme | İçsel kesin bilgiye rağmen hakkı bilerek dille reddetmek | Hakikatin vicdani tasdiki mevcuttur; inkâr inat, kibir veya hasetten kaynaklanır. |
| [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Bilinmezlik ve yabancılama | Tanımama, yadırgama ve zihnen kavrayamama sonucu reddetme | [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) kökünde cehalet ve yabancılık baskındır; جحد ise bilinenin reddidir. |
| [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Örtme ve nankörlük | Nimeti ve delili örtbas etme, üzerini kapatıp yok sayma | [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) daha geniş bir eylemsel ve inançsal örtmeyi anlatır; جحد doğrudan zihinsel ikrarın zıddı olan sözel inkârdır. |
| [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Gerçeğe aykırılık | Haber ile gerçeklik arasındaki uyumsuzluk, yalanlama | [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) haberin hilafını iddia etmektir; جحد ise muhatabın hakkını ve ayetlerin bağlayıcılığını bile bile gasbetmektir. |
| [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) | Zıt | İkrar ve yerleşik kılma | Gerçeği açıkça itiraf etme, kabullenme ve üzerinde sabit kalma | جحد kökünün zıddı olup, bilginin dille tastamam ve hakkıyla tasdik edilmesidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جحد | Bile bile inkâr etmek, esirgemek | Bilgisi sabit olan hakkı kibre veya cimriliğe binaen teslim etmeme tutumu | Kesin |
| Latince | diffiteri, negare contra conscientiam | Bildiğini reddetmek, vicdana zıt inkâr | Düz inkârı aşan, vicdani bilginin aksini iddia etme nüansını karşılar; kökün kıtlık/darlık kökünü içermez. | Güçlü |
| İngilizce | to disown knowingly, conscious denial, repudiation | Bilerek inkâr etmek, yadsımak | Kişinin bildiği bir bağı veya hakikati kasten ve açıktan reddetmesini karşılar; fiziksel darlık boyutu eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | wider besseres Wissen leugnen, abstreiten | Daha iyi bildiği halde inkâr etmek | İçsel bilginin varlığına rağmen dışsal olarak yapılan yalanlamayı tam karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | nier sciemment, contester de mauvaise foi | Kötü niyetle, bilerek inkâr etmek | Fransızcadaki «de mauvaise foi» (kötü niyetle/haksızca) tabiri, Kur'an'daki haksız yere inkâr tutumunu kuşatır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جَحَدُوا بِـ / يَجْحَدُونَ بِـ | Kesin kanıtlara ve mucizelere rağmen bile bile inkâr etme | Firavun kavminin apaçık mucizeleri kalpleri ikna olduğu halde zulüm ve kibirle reddetmesi (Neml [27:14](https://lisan.digital/tr/ayet/27:14.md)) ve Âd kavminin Rablerinin ayetlerini kasten tanımazlıktan gelmesi (Hûd [11:59](https://lisan.digital/tr/ayet/11:59.md)). |
| يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا | İlahi vahyin ve açık işaretlerin hakkını teslim etmeme | Kitap ehlinin veya müşriklerin, peygamberin doğruluğunu bildikleri halde yalnızca zalim ve nankör oldukları için ayetleri reddetmesi (En‘âm [6:33](https://lisan.digital/tr/ayet/6:33.md), Ankebût [29:47](https://lisan.digital/tr/ayet/29:47.md), Lokmân [31:32](https://lisan.digital/tr/ayet/31:32.md)). |
| بِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ | Nimetin kaynağını bildiği halde hakkını esirgeme | Rızkın ve nimetlerin bizzat Allah'tan geldiğini bilip ortak koştukları varlıklara nispet ederek nimeti inkâr etmeleri (Nahl [16:71](https://lisan.digital/tr/ayet/16:71.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-küfür sınırı ve imanın mahiyeti | İmanın sadece «marifet» (bilgi) olup olmadığı tartışmasında; جحد gösterir ki bir kimse gerçeği kesin olarak bildiği halde cühûd sebebiyle kâfir olabilir (İblis ve Firavun örneği). | Marifetin varlığına rağmen ikrarın yokluğu; inadi küfür. |
| Fıkıh | Hukuki hakların inkârı (inkâr davası) | Borçlunun zimmetinde hak olduğunu bildiği halde borcunu inkâr etmesi; «münkir» ile «câhid» arasındaki fark ve ikrara karşı cühûd hali. | Mal veya hak üzerinde tasarrufu engellemek amacıyla gerçeği gizleme. |
| Tefsir | Ayetlerin psikolojik alımlanışı | Müşriklerin ve inkârcıların peygamberi aslında yalancı saymadıkları, fakat dünya çıkarları ve kibir sebebiyle ayetleri cühûd ettiklerinin açıklanması. | Kalbin ikna olması ile dilin ve eylemin düşmanlığı arasındaki yarılma. |
| Hadis | Nimet ve emanet ahlakı | İyiliği inkâr eden, nankörlük yapan veya emaneti bildiği halde inkâr eden kimselerin kınandığı rivayetler. | Nankörlük, hakkı ketmetme ve fazileti esirgeme tutumu. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin ve ayetlerin tasdiki | İnadi inkâr | Hakikatin meşruiyetini bile bile kırma | Bireyin iç dünyasında oluşan kesin delile rağmen kibrine yenilerek ilahi buyruğu reddetmesi. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik ahlak | Bilimsel veriyi kasten saptırma | Doğruluğu ispatlanmış olguyu gizleme | Bilim insanının veya araştırmacının, çıkarına uymadığı için kesin delilleri yok sayması. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve hak teslimi | Meşru hakkı gasbetme | Toplumsal sözleşmeyi ve hak sahibini inkâr | Gücü elinde tutanın, muhatabın haklılığını bildiği halde iktidarını korumak için hakkı tanımazlıktan gelmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Borç, emanet ve mülkiyet | Hakkı esirgeme ve borç inkârı | İktisadi akışı ve güveni baltalama | Kişinin zimmetindeki borcu veya işçinin emeğini, bildiği halde vermeyerek sermayeyi haksızca bloke etmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ters gerilim / Yalıtım (Direnç) | Fizikte bir devrede gerilim ve potansiyel farkı tam olmasına rağmen, akımı kasten geçirmeyen aşırı yüksek direnç veya kapalı iletken anahtar durumudur. Sisteme giren potansiyel (bilgi) çıktıda sıfırlanır (inkâr). | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Bilişsel çelişkiyi inkârla bastırma (Cognitive dissonance denial) | Psikolojide bireyin içsel inanç ve kanıtlarıyla çelişen dışsal durumunu, hakikati kasten bastırıp düşmanca bir inatla reddederek çözmeye çalışması mekanizmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca «inanmamak, inkâr etmek» şeklinde genel ve pasif bir inançsızlık durumuna indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da جحد, hakikatin delili zihne ve kalbe apaçık ulaştıktan sonra, kibrin, menfaatin ve zulmün baskısıyla bu delilin dille ve eylemle bilerek boğulmasıdır. Neml [27:14](https://lisan.digital/tr/ayet/27:14.md) bu kökün tanımını bizzat yapar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkârcıların sadece bir «bilgi eksikliği» veya «ikna olamama sorunu» yaşadığı zannedilir; böylece Kur'an'ın inkârcılara yönelttiği ahlaki ve hukuki sorumluluk ithamı temelsiz görünür. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhatap aldığı inkârın çoğunlukla bir «bilgisizlik» değil, ahlaki bir «direnç ve haksızlık» olduğunu gösterir; insanın kendi aklı ve vicdanıyla nasıl savaştığını ifşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin getirdiği apaçık mucizelerin kavimlerince reddedilişini anlatan kıssalarda (Neml [27:14](https://lisan.digital/tr/ayet/27:14.md), Hûd [11:59](https://lisan.digital/tr/ayet/11:59.md)) ve inkârcıların peygamberin dürüstlüğünü bildiklerini belirten ayetlerde (En‘âm [6:33](https://lisan.digital/tr/ayet/6:33.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın salt bir akıl yürütme veya bilgi edinme meselesi olduğu yanılgısını düzeltir; hakikat bilgisine sahip olmanın tek başına kurtuluş sağlamadığını, teslimiyet ve ikrar ahlakının zorunlu olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuraklık, suyun ve bitkinin kıt olması; kişinin elindeki imkânı cimrilikle kısması ve dışarı akışını engellemesi.
- Soyut anlam: İç dünyada kavranan, doğruluğuna kesin kanaat getirilen bir gerçeğin, kibir ve zulüm saikiyle dille reddedilmesi ve itiraf edilmemesi.
- Sistematik karşılık: İçsel doğrulama ile dışsal eylem arasındaki ahlaki geçirgenliğin kasten sıfırlanması; bilginin ikrara dönüşmesinin engellenmesi.
- LaTeX modeli: $$K = 1 \quad \wedge \quad E = 0 \implies J = K \times (1 - E) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $K$ içsel kesin bilgiyi ve kalbi kanaati (marifet/yakîn), $E$ ise dışsal ikrarı ve hakikati teslim etmeyi (tasdik/ikrar) temsil eder. Bilginin tam ($K = 1$) fakat dış ikrarın sıfır ($E = 0$) olduğu durumda, aradaki ahlaki yarılmayı ve inadi reddi ifade eden cühûd fonksiyonu ($J$) azami değere ($J = 1$) ulaşır; hakikat bilinmesine rağmen bilerek yok sayılmıştır.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/6:33.md) — يَجْحَدُونَ

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Gerçekyen biliyoruz ki; söyledikleri söz, seni üzüyor. Onlar, hakikatte seni yalanlamıyorlar. Lakin o zalimler, Allah’ın ayetlerini inkar ediyorlar.

### [Araf 7:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/7:51.md) — يَجْحَدُونَ

الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Onlar ki; dinlerini alayla eğlenceye aldılar. Dünya hayatı da kendilerini aldattı. İşte onlar; bu günlerine kavuşmayı nasıl unutmuşlar idiyse, ayetiçin katmerlidir. Ne var ki bilmezsiniz. lerimizi nasıl bilerek inkar etmişler idiyse; Biz de bugün onları öylece unuturuz.

### [Hud 11:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/11:59.md) — جَحَدُوا

وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ

Meal (IK): Ad da, Rabblarının ayetlerini bile bile inkar ettiler. Peygamberlerine isyan ettiler. Ve her inadçı zorbanın emrine uydular.

### [Nahl 16:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/16:71.md) — يَجْحَدُونَ

وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Allah; rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar buyrukları altında bulunanların rızıklarını vermezler. Halbuki bunda hepsi eşittir. Yoksa Allah’ın nimetini bile bile inkar mı ediyorlar?

### [Neml 27:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/27:14.md) — وَجَحَدُوا

وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Gönülleri kesin olarak kabul ettiği halde, zulüm ve kibirle bunları bile bile inkar ettiler. Bozguncuların sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Ankebut 29:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/29:47.md) — يَجْحَدُ

وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ فَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمِنْ هَؤُلَاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا الْكَافِرُونَ

Meal (IK): İşte böylece sana Kitab’ı indirdik. Kendilerine kitab verdiklerimiz de ona inanırlar. Bunlardan da ona inanan bulunur. Ayetlerimizi kafirlerden başkası inkar etmez.

### [Ankebut 29:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/29:49.md) — يَجْحَدُ

بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Bilakis o, kendilerine ilim verilenlerin gönüllerinde apaçık olan ayetlerdir. Zalimlerden başkası ayetlerimizi inkar etmez.

### [Lokman 31:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/31:32.md) — يَجْحَدُ

وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ

Meal (IK): Onları dağlar gibi dalgalar sardığı vakit; dini yalnız Allah’a tahsis ederek O’na yalvarırlar. Onları karaya çıkararak kurtardığı zaman da; içlerinden bir kısmı orta yolu tutar. Ayetlerimizi gaddar ve nankör olanın dışında başkası bilerek inkar etmez.

### [Mü'min 40:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/40:63.md) — يَجْحَدُونَ

كَذَلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كَانُوا بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerini bile bile inkar edenler, işte böyle çevriliyorlar.

### [Fussilet 41:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/41:15.md) — يَجْحَدُونَ

فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Ad’a gelince; yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamış ve bizden daha kuvvetli kim var? demişlerdi. Onlar, kendilerini yaratan Allah’ın daha kuvvetli olduğunu görmüyorlar mıydı? Onlar ayetlerimizi bile bile inkar ediyorlardı.

### [Fussilet 41:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/41:28.md) — يَجْحَدُونَ

ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): İşte böyle; Allah’ın düşmanlarının cezası ateştir. Ayetlerimizi bile bile inkar etmelerinin cezası olarak onların temelli kalacakları yer oradadır.

### [Ahkaf 46:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/ayet/46:26.md) — يَجْحَدُونَ

وَلَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيمَا إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَلَا أَبْصَارُهُمْ وَلَا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِذْ كَانُوا يَجْحَدُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onları, sizi yerleştirmediğimiz yerlere yerleştirmiştik. Ve kendilerine kulaklar, gözler ve kalbler vermiştik. Ne var ki; kulakları, gözleri ve kalbleri onlara bir fayda sağlamadı. Çünkü onlar; Allah’ın ayetlerini bile bile inkar ediyorlardı. Sonunda onları alay ettikleri şey kuşatıverdi.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Cehd sert topraktır. Cehd sert toprağı işlemeye denir. Cihad iyilik için söz ve bedenle gayret göstermek demektir. He Ha’ya dönüşerek cehd ise düşünceleri ve fikirleri karıştırmak için sarfedilen gayrettir.
“Ce’d” buruşuk deri demektir. Zorlanan kimsenin yüzünde meydana gelen buruşma sebebiyle “cehd” yapan, zorlayan anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والدال معهما
ج ح د، ح د ج، ج د ح مستعملات
جحد:
الجُحُود: ضدُّ الاقرار كالانكار والمعرفة. والجَحدُ: من الضيِّق والشُحِّ. ورجُلٌ جَحْدٌ: قليلُ الخَير، قال:
لا حَجْداً ابتغَنْيَه ولا جَـدا		يَعدنَ من هازَلْنَه غداً غدا
حدج:
الحَدَج: حَمْلُ البِطِّيخ والحنَظْلَ ما دام صِغاراً خُضْراً. ويقال ذلك لحَسَك القُطْب ما دامَ رَطْباً، الواحدة بالهاء. والحُدْجُ لغةٌ فيه.
والتَحديج شِدَّة النَظَر بعد رَوْعةٍ وفَزْعةٍ، حَدَّجْتُ بَبصَرى، قال العجاج:
إذا آثبجرّا من سَواد حَدَّجا
وحَدَجْتُ ببَصَري: رَمَيتُ به. والحِدْج: مَرْكَبٌ غيرُ رَحْلٍ ولا هَوْدَج لنِساء العرب، حَدَجْتُ الناقةَ أحدِجُها حَدْجاً، والجميع: أحداج وحَدائج وحُدُوج، قال:
أَصـاحِ تَـرَى حَـدائِجَ بـاكـراتٍ		عليها العَـبْـقَـريَّةُ والـنُّـجُـودُ
وأحدَجْتُها: إذا شَدَدْتُ الحِدْجَ عليها.
جدح:
الجَدْحُ: خوض السَّويق واللَّبَن ونحوه بالمجدح ليختلِطَ. والمِجدَح: خَشَبةٌ في رأسها خَشَبَتان مُعتَرضَتانِ. والمِجداح: تردُّد رَيِّق الماء في السَّحاب، يقال: أرسَلَتِ السَماُء مَجاديحَ الغَيْثِ.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve**الجيم** ve**الدال** onlarla birlikte
**ج ح د**، **ح د ج**، **ج د ح** kullanımdadırlar

**جحد**:
**الجُحُود**: **الاقرار**’ın zıddıdır; **الانكار** ve **المعرفة** gibi. Ve **الجَحدُ**: darlıktan ve cimriliktendir. Ve bir adam **جَحْدٌ**: hayrı azdır, dedi ki:
لا **حَجْداً** ابتغَنْيَه ولا **جَـدا**		يَعدنَ من هازَلْنَه غداً غدا

**حدج**:
**الحَدَج**: küçük ve yeşil kaldığı müddetçe karpuz ve **الحنَظْلَ** taşımaktır. Ve bu, yaş kaldığı müddetçe **حَسَك القُطْب** için de söylenir; bir tanesi **الهاء** iledir. Ve **الحُدْجُ** onda bir lehçedir.
Ve **التَحديج**: bir ürküntü ve bir korkudan sonra bakışın şiddetidir; **حَدَّجْتُ** gözümle, **العجاج** dedi ki:
إذا آثبجرّا من سَواد **حَدَّجا**
Ve **حَدَجْتُ** gözümle: onunla attım. Ve **الحِدْج**: Arap kadınları için ne **رَحْلٍ** ne de **هَوْدَج** olan bir binek; **حَدَجْتُ** deveyi, onu **أحدِجُها** **حَدْجاً**; ve hepsi: **أحداج** ve **حَدائج** ve **حُدُوج**; dedi ki:
أَصـاحِ تَـرَى **حَـدائِجَ** بـاكـراتٍ		عليها العَـبْـقَـريَّةُ والـنُّـجُـودُ
Ve **أحدَجْتُها**: **الحِدْجَ**’i onun üzerine sıktığım zaman.

**جدح**:
**الجَدْحُ**: **السَّويق** ve **اللَّبَن** ve benzerini, karışsın diye **المجدح** ile karıştırmaktır. Ve **المِجدَح**: başında enlemesine iki tahta bulunan bir tahtadır. Ve **المِجداح**: bulutta su tükürüğünün gidip gelmesidir; denir ki: **أرسَلَتِ السَماُء مَجاديحَ الغَيْثِ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجُحودُ: الإنكار مع العلم. يقال: جَحَدَهُ حقّه وبحقّه، جَحْداً وجُحُوداً. والجَحْدُ أيضاً: قلّة الخير، وكذلك الجُحْدُ بالضم. وقال الشاعر:
لَئِنْ بَعَثَتْ أُمُّ الـحُـمَـيدَيْنِ مـائِراً		لَقدْ غَنِيَتْ في غيرِ بُؤْسٍ ولا جَُحْدِ
والجَحَدْ بالتحريك مثله. يقال: نَكَداً له وجَحَداً. وجَحَدَ الرجل بالكسر جَحَداً، فهو جَحِدٌ، إذا كان ضيّقاً قليل الخير. وأَجْحَدَ مثلُه. وعامٌ جَحِدٌ: قليلُ المطر. وجَحِدَ النبتُ، إذا قلَّ ولم يَطُلْ.

##### Türkçe

**الجُحودُ**: bilmekle birlikte inkâr. Denir ki: **جَحَدَهُ** hakkını ve hakkıyla, **جَحْداً** ve **جُحُوداً** (olarak). Ve **الجَحْدُ** da: hayrın azlığıdır; yine **الجُحْدُ** (ضم ile) böyledir. Şair dedi ki:
لَئِنْ بَعَثَتْ أُمُّ الـحُـمَـيدَيْنِ مـائِراً		لَقدْ غَنِيَتْ في غيرِ بُؤْسٍ ولا جَُحْدِ
Ve **الجَحَدْ** (تحريك ile) onun gibidir. Denir ki: ona **نَكَداً** ve **جَحَداً** (olarak). Ve adam **جَحَدَ** (kesr ile) **جَحَداً** (oldu), o hâlde o **جَحِدٌ**’dir; dar, hayrı az olduğu zaman. Ve **أَجْحَدَ** onun gibidir. Ve **عامٌ جَحِدٌ**: yağmuru az. Ve bitki **جَحِدَ** (oldu); azaldığı ve uzamadığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج د
حدج ، جدح ، جحد ، دحج : مستعملة .
دحج : أهمله الليث : وقال أبو عمرو : دَحَج إذا جامع .
جحد : قال الليث : الجُحود : ضِدُّ الإقرارِ كالإنكار والمعرفة .
قال : والجَحَد من الضِّيق والشُّحِّ . يقال : رجل جَحِد : قَليلُ الخَيْر .
وقال الفراء : الجَحْد والجُحْد : الضِّيقُ في المعيشة . يقال : جَحِد عَيْشُهم جَحَداً إذا ضاقَ واشتدَّ . وأنشدني بعضُ العرَب في الجُحْد :
لئِنْ بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيْدَيْنِ مائِراً
لقد غَنِيَتْ في غير بُؤسٍ ولا جُحْد
أبو عُبيد عن أبي عمرو : أَجْحد الرجل وجَحَد إذا أنْفَضَ وذَهَب مَالُه . وأنشد :
وبيضاءَ من أهل المدينة لم تَذُقْ
يبيساً ولم تَتْبَع حَمُولَةَ مُجْحِدقِ
أبو عُبَيد : فرس جَحْد ، والأُنثى جَحْدَة والجميع جِحاد وهو الغليظُ القصيرُ .
وقال شمر : الجُحادِيَّة : قِرْبَةٌ مُلِئت لَبَناً أو غرارة مُلِئَت تمراً أو حِنْطَةً . وأنشد :
وحتى تَرَى أنّ العَلاَةَ تُمِدّها
جُحَاديَّة والرائحاتُ الرَّواسم
وقد مَرّ تفسير البيت في مُعْتَلِّ العَيْنِ .
حدج : الليث : الحَدَج : حَمْلُ البِطِّيخ والحَنْظل ما دام رَطْباً ، والواحدة حَدَجَة .
قال : ويقال : ذلك لحَسَك القُطْب ما دام رَطْباً ، والحُدْج لغة فيه .
أبو عُبيد عن الأصمعي : إذا اشْتَدَّ الْحَنْظَلُ وصَلُب فهو الحَدَجُ ، واحدها حَدَجَة ، وقد أحْدَجَت الشَّجَرَة قال : ونحْوَ ذلك قال أبُو الوَلِيد الأعرابي .
الليث : التَّحْديج : شِدَّة النَّظَر بَعْدَ رَوْعَة وفَزْعَة .
ورُوي عن ابن مسعود أَنَّه قال : ( حَدِّثِ القَوْمَ مَا حَدَجُوك بأَبْصَارهم ) .
قال أبو عُبيد : يعني ما أحدُّوا النظر إليك . يقال : حدَجَني بِبَصره إذا أحد النظَر إليه . قال ومنه حديثٌ يُروَى في المِعْراج ( ألم
تَرَوْا إلى مَيِّتِكم حين يَحْدِج ببصره فإنما يَنظُر إلى المِعْراج من حُسْنه ) .
وقال أبو النجم :
تُقَتِّلُنا منها عُيونٌ كأَنها
عُيون المهَا ما طَرْفُهن بحادِجِ
يريد أنها ساجِيَةُ الطَّرْف . قال : والذي يُرادُ من الحديث أنَّه يقول : حدِّثهم ما داموا يَشتهُون حديثك ويَرمُونك بأَبصَارِهم . فإذا رَأيتَهُم مَلُّوا فَدَعهُم . قلت : وهذا يَدلُّ على أنَّ الحديث يكونُ في النَّظَر بلا رَوْعٍ ولا فَزَع .
ابن السكيت : حَدَجَه بسَهْم إذا رماه به . يقال : حَدَجَه بذَنْب غَيْره حَمَلَه عَلَيْه وَرَمَاه بِه ، قال : وَحَدج البعيرَ حَدْجاً إذا شَدَّ عليه أَداته . وحَدَجَه ببصره إذا رماه به حَدْجاً وقال ابن الفَرَج : حَدَجَه بالْعَصا حَدْجاً وحَبَجَه بها حَبْجاً إذا ضَرَبُه بها .
وقال الليث : الْحِدْجُ : مركب ليس بِرَحْلٍ ولا هَوْدَج يركبه نساءُ الأعراب ، قال : وحَدَجْتُ النَّاقَةَ أَحْدِجُها حَدْجاً ، والجمع حُدُوجٌ وأَحْدَاجٌ .
وقال شمر : سمعت أعرابياً يقول : أُنظر إلى هذا البعير الغُرْنُوقِ الذي عليهِ الحِدَاجَةُ ، قال : ولا يُحْدَجُ البعير حتى يكمُل فيه الأداةُ وهي البِدادان والبِطانُ والحَقَبُ .
قلت : وسمعتُ العربَ تقولُ : حَدَجْتُ البعيرَ . إذا شددتَ عليه حِدَاجَتَه ، وجمع الحِدَاجَةِ حَدائجُ ، والعربُ تسمِّي مخالي القَتَب أَبِدَّةٌ واحِدُها بِدَادٌ ، فإذا ضُمَّتْ وأُسِرَتْ وشُدَّتْ إلى أَقْتَابها مَحْشُوَّةً فهي حينئذٍ حِدَاجَة ويُسَمَّى الهَوْدَجُ المشدود فوق القَتَب حتى يُشَدُّ عَلَى البعير شَدّاً واحداً بجميع أَداته حِدْجاً وجمعه حُدوج . ويقال : أَحْدِج بعيرَك ، أي شُدَّ عليه قَتَبَهُ بأَداته .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم لابن السكيت قال : الحُدوجُ والأَحْداجُ والحَدَائجُ : مراكب النساء ، واحدها حِدْجٌ وحِداجةٌ . قلت والصواب : ما فسَّرْتُه لك ولم يُفَرِّق ابنُ السكيت : بين الحِدْج والحِداجَة وبينهما فرق عند العرب كما بينته لك .
وقال ابن السكيت : سمعت أبا صاعد الكلابي يقول : قال رجل من العرب لصاحبِه في أَتانٍ شَرُودٍ : إلْزَمْها رماها الله براكب قليل الْحِداجَة بعيد الحاجة ، أراد بالحِداجة أداة القَتَب .
ورُوي عن عمر أنهُ قال : ( حَجَّةً هاهنا ثم احْدِجْ هاهنا حتى تفْنَى ) . قال أبو عُبَيد : أحْدج ههنا يعني إلى الغزو . قال والحَدْجُ شَدُّ الأحْمَالِ وتوسيقها يقال : حَدَجْتُ الأحمال أَحْدِجُها حَدْجاً والواحد منها حِدْج وجمعها حُدُوجٌ وأَحْدَاجٌ وأنشد قول الأعشى :
أَلاَ قُلْ لِمَيْثَاء ما بالها
أَلِلْبَيْنِ تُحْدَجُ أَحمَالُهَا
قال : ويُرْوى تُحْدَجُ أجمالُها أي يُشَدُّ عليها قلت : معنى قول عمر : ثم أحْدِج ههنا أي شُدَّ الحِدَاجَةَ وهو القَتَب بأداته على البعير للغزو . والرواية الصحيحة
تُحدَجُ أَحمالُها وأما حَدْجُ الأحمالِ بمعنى توسيقها فغير معروف عند العرب وهو غلط . وأما الحِدْجُ بكسر الحاء ، فهو مركَب من مراكب النساء نحو الهودج والمحفَّةُ ومنهُ البيت السائر :
شَرَّ يَوْمَيْها وأَغْوَاهُ لها
ركِبَتْ عَنْزٌ بِحِدْجٍ جَمَلاَ
وقال الآخر :
فَخْرَ البَغِيّ بِحِدْج رَبَّ
تها إذا ما الناس شَلُّوا
شمر عن أبي عمرو الشيباني : يقال : حَدَجْتُهُ ببيع سوء إذا فعلتَ ذلك به . قال : وأنشدني ابن الأعرابي :
حَدَجْتُ ابن محدوج بستين بَكْرَةً
فلمَّا استَوَتْ رِجْلاهُ ضجَّ من الوِقر
قال : وهذا شعر امرأة تزوجها رجل عَلَى ستِّين بكْرة . وقال غيره . حَدَجْتُه ببيع سَوْء ومتاع سَوْء إذا ألزمته بيعاً غبنتَه فيه . ومنهُ قول الشاعر :
يَعِجُّ ابنُ خِرْباقٍ من البيع بعد ما
حَدَجْتُ ابن خرباقٍ بجَرْباء نازعِ
قلت : جعله كبعير شُدَّ عليهِ حِداجته حين ألزمه بَيْعاً لا يقَالُ منهُ .
وقال ابن شُمَيل : أهل اليمامةِ يُسمُّون بطيخاً عندهم أخضرَ مثل ما يكون عندنا أيام التِّيرمَاه بالبصرة الحَدَج .
قال . والحَدَجَةُ أيضاً . طائر شبيه بالقطَا وأهل العراق يسمون هذا الطائر الذي نُسَمِّيهِ اللَّقْلقَ أَبَا حُدَيجٍ .
جدح : الليث : جَدَحَ السويقَ في اللبن ونحوه إِذَا خاضه بالْمِجْدَح حتى يختَلِط .
قال : والْمِجْدَح : خَشَبَة في رَأْسها خشبتان مُعتَرِضتان .
قال : وَالْمِجْدَح في أَمْر السَّماء يقال : تردُّدُ رَيِّق الماء في السحاب . يقال : أرسلت السماء مَجَاديحَها . وروي عن عُمَرَ أنه خرج إلى الاسْتِسْقَاء فصعد الْمِنبر فلم يزد على الاستغفار حتى نزل ، فقيل له : إنك لم تسْتَسْقِ ، فقال : لقد استسقَيْتُ بمجاديح السَّماء . قال أَبُو عُبَيْد : قال أَبُو عمْرو : الْمَجَاديحُ واحدها مِجْدح وهو نَجْم من النُّجُوم كانت العرب تزعم أنه يُمْطَر به كقولهم في الأَنْوَاء ، وقال الأُمَوِيّ : هو الْمُجْدَحُ أيضاً بالضَّم ، وأنشدنا :
وأَطْعُنُ بالقوم شطر الْمُلوك حتى إذا خَفَقَ الْمِجْدَحُ
قال : والذي يُراد من الحديث أنه جعل الاستغفار استسْقَاء ، يتَأَوَّلُ قول الله جلّ وعزّ : ( لله فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً يُرْسِلِ ) ( نوح : 10 ، 11 ) وأراد عُمَرُ إبطال الأنواء والتكذيبَ بها ، لأنه جعل الاستغفار هو الذي يُسْتَسْقَى به لا الْمَجَاديحَ والأنواء التي كانوا يسْتَسْقُون بِها . وأَخبرني المُنْذريّ عن ثعلب عن ابن الأعْرابي قال : المِجْدَحُ : نَجْم صغير بين الدَّبَران والثُّريَّا . وقال شَمِر : الدَّبَران يقال له المِجْدَحُ
والتَّالي والتَّابع ، قال : وقال بعضهم : ندعو جَناحَي الجَوْزاء المِجْدَحَين . ويقال : هي ثلاثة كَواكِب كأنها مِجْدح يُعْتبر بطلوعِها الْحَرُّ ، ومنه قول الرَّاجز :
يَلْفَحُها المِجْدَحُ أَيَّ لفح
تلوذ منه بجَنَاء الطَّلْح
قلت : وأما ما قاله الليث في تفسير المجاديح أَنَّها تَرَدُّدُ رَيِّقِ الماء في السحاب فباطل ، والعرب لا تعرفه .
وقال ابن دريد : المَجْدوح : من أطعمة أهل الجاهلية : كان أحدهم يَعْمِد إلى الناقة فتُقْصَد له ، ويأْخذ دَمَها في إناء فيشربه .

##### Türkçe

ح ج د
**حدج** ، **جدح** ، **جحد** ، **دحج** : kullanımdadır.

**دحج** : onu Leys ihmal etti. Ebû Amr dedi ki: **دَحَج**; cinsel birleşmede bulunduğu zaman.

**جحد** : Leys dedi ki: **الجُحود**: **الإقرار**’ın zıddıdır; **الإنكار** ve **المعرفة** gibi.
Dedi ki: ve **الجَحَد** darlıktan ve cimriliktendir. Denir ki: adam **جَحِد**: hayrı az.
Ferrâ dedi ki: **الجَحْد** ve **الجُحْد**: geçimde darlıktır. Denir ki: **جَحِد عَيْشُهم جَحَداً**; daraldığı ve şiddetlendiği zaman. Ve bana Araplardan bazısı **الجُحْد** hakkında şu şiiri okudu:
لئِنْ بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيْدَيْنِ مائِراً
لقد غَنِيَتْ في غير بُؤسٍ ولا جُحْد

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Adam **أَجْحد** olur ve **جَحَد**; azığı tükendiği ve malı gittiği zaman. Ve şu beyti okudu:
وبيضاءَ من أهل المدينة لم تَذُقْ
يبيساً ولم تَتْبَع حَمُولَةَ مُجْحِدقِ

Ebû Ubeyd: **فرس جَحْد**; dişisi **جَحْدَة** ve hepsi **جِحاد**; o, kalın kısa olandır.

Şemmer dedi ki: **الجُحادِيَّة**: sütle doldurulmuş bir kırba; yahut hurma veya buğdayla doldurulmuş bir çuval. Ve şu beyti okudu:
وحتى تَرَى أنّ العَلاَةَ تُمِدّها
جُحَاديَّة والرائحاتُ الرَّواسم

Ve beytin tefsiri **مُعْتَلِّ العَيْنِ**’de geçti.

**حدج** : Leys: **الحَدَج**: yaş kaldığı müddetçe karpuz ve acı kavun yüküdür; teki **حَدَجَة**.
Dedi ki: yaş kaldığı müddetçe **حَسَك القُطْب** için de söylenir; ve **الحُدْج** onda bir dildir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الْحَنْظَلُ** şiddetlendiği ve sertleştiği zaman o **الحَدَج**’dir; teki **حَدَجَة**; ve ağaç **أحْدَجَت**. Dedi ki: buna benzerini Ebû’l-Velîd el-A‘râbî de söyledi.
Leys: **التَّحْديج**: bir ürküntü ve korkudan sonra bakışın şiddetidir.
İbn Mes‘ûd’dan rivayet olundu ki o dedi: ( **حَدِّثِ القَوْمَ مَا حَدَجُوك بأَبْصَارهم** ).
Ebû Ubeyd dedi ki: yani sana bakışı keskinleştirdikleri müddetçe. Denir ki: **حدَجَني بِبَصره**; bakışı ona keskinleştirdiği zaman. Dedi ki: ve ondan, mi‘râc hakkında rivayet olunan bir hadis: ( ألم
تَرَوْا إلى مَيِّتِكم حين يَحْدِج ببصره فإنما يَنظُر إلى المِعْراج من حُسْنه ) .
Ebû’n-Necm dedi ki:
تُقَتِّلُنا منها عُيونٌ كأَنها
عُيون المهَا ما طَرْفُهن بحادِجِ
Onun, bakışı sakin olduğunu kasteder. Dedi ki: hadisten murad edilen, “Siz konuşmanı arzuladıkları ve sizi gözleriyle hedefledikleri müddetçe onlara konuş; onları bıktıklarını görürsen bırak” demesidir. Dedim ki: bu, hadisin ürküntü ve korku olmaksızın bakış hakkında olduğuna delâlet eder.

İbnü’s-Sikkît: Ona okla **حَدَجَه**; onunla attığı zaman. Denir ki: **حَدَجَه بذَنْب غَيْره**; onu ona yükledi ve onunla attı. Dedi ki: ve deveyi **حَدَج** ile **حَدْجاً**; aletini ona sıktığı zaman. Ve onu bakışıyla **حَدَجَه**; onu onunla atar gibi **حَدْجاً**. İbnü’l-Ferec dedi ki: Sopayla onu **حَدَجَه** **حَدْجاً** ve onunla **حَبَجَه** **حَبْجاً**; onunla vurduğu zaman.

Leys dedi ki: **الْحِدْجُ**: eyer de değil, **هَوْدَج** da değil; bedevî kadınlarının bindiği bir binek. Dedi ki: dişi deveyi **حَدَجْتُ**; onu **أَحْدِجُها** **حَدْجاً**; çoğulu **حُدُوجٌ** ve **أَحْدَاجٌ**.
Şemmer dedi ki: bir bedevînin şöyle dediğini işittim: “Üzerinde **الحِدَاجَةُ** bulunan şu **الغُرْنُوقِ** deveye bak.” Dedi ki: deve, içindeki alet tamamlanmadıkça **يُحْدَجُ** edilmez; o da **البِدادان** ve **البِطانُ** ve **الحَقَبُ**’dır.
Dedim ki: Arapların “deveyi **حَدَجْتُ**” dediklerini işittim; ona **حِدَاجَتَه**’yi sıktığın zaman. **الحِدَاجَةِ**’nin çoğulu **حَدائجُ**’dir. Araplar **القَتَب**’in torbalarına **أَبِدَّةٌ** der; teki **بِدَادٌ**’dır. Bunlar bir araya getirildiği, bağlandığı ve eyerlerine doldurulmuş olarak sıkıca bağlandığı zaman, o vakit **حِدَاجَة** olur. Ve **القَتَب** üstüne bağlanmış **الهَوْدَج**’e, deveye bütün aletiyle tek bir bağlama ile sıkıca bağlanıncaya kadar **حِدْجاً** denir; çoğulu **حُدوج**. Denir ki: **أَحْدِج بعيرَك**; yani eyerini aletiyle ona sık.
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den, İbnü’s-Sikkît’e nispetle haber verdi: **الحُدوجُ** ve **الأَحْداجُ** ve **الحَدَائجُ**: kadınların binekleridir; teki **حِدْجٌ** ve **حِداجةٌ**. Dedim ki: doğru olan, sana açıkladığımdır; İbnü’s-Sikkît **الحِدْج** ile **الحِداجَة** arasında ayırmadı; Araplar katında ikisi arasında, sana açıkladığım gibi, fark vardır.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû Sâ‘id el-Kilâbî’yi işittim, şöyle diyordu: Araplardan bir adam, kaçak bir dişi eşek hakkında arkadaşına dedi ki: “Ona yapış; Allah onu **قليل الْحِداجَة بعيد الحاجة** bir biniciyle vursun.” **الحِداجة** ile **القَتَب**’in aletini kastetti.
Ömer’den rivayet olundu ki o dedi: ( **حَجَّةً هاهنا ثم احْدِجْ هاهنا حتى تفْنَى** ). Ebû Ubeyd dedi ki: “Burada **أحْدج**” yani gazaya. Dedi ki: **الحَدْجُ** yükleri sıkmak ve bağlayıp düzenlemektir. Denir ki: yükleri **حَدَجْتُ**; onları **أَحْدِجُها** **حَدْجاً**; bunların teki **حِدْج**; çoğulu **حُدُوجٌ** ve **أَحْدَاجٌ**. A‘şâ’nın sözünü okudu:
أَلاَ قُلْ لِمَيْثَاء ما بالها
أَلِلْبَيْنِ تُحْدَجُ أَحمَالُهَا
Dedi ki: **تُحْدَجُ أجمالُها** diye de rivayet olunur; yani ona sıkıca bağlanır. Dedim ki: Ömer’in sözünün manası: “Sonra burada **أحْدِج**” yani gazaya; **الحِدَاجَة**’yi—o da aletiyle **القَتَب**’dir—deveye sık. Sahih rivayet **تُحدَجُ أَحمالُها**’dır. Yükleri bağlayıp düzenlemek manasında **حَدْجُ الأحمالِ** ise Araplar katında bilinmez; o bir yanlıştır. **الحِدْجُ** ise, **الحاء**’ın kesresiyle, kadınların bineklerinden bir binektir; **الهودج** ve **المحفَّةُ** gibi. Ondan, dolaşan beyit:
شَرَّ يَوْمَيْها وأَغْوَاهُ لها
ركِبَتْ عَنْزٌ بِحِدْجٍ جَمَلاَ
Ve diğeri:
فَخْرَ البَغِيّ بِحِدْج رَبَّ
تها إذا ما الناس شَلُّوا

Şemmer, Ebû Amr eş-Şeybânî’den: Denir ki: ona kötü bir satışla **حَدَجْتُهُ**; bunu ona yaptığın zaman. Dedi ki: ve İbnü’l-A‘râbî bana şu beyti okudu:
حَدَجْتُ ابن محدوج بستين بَكْرَةً
فلمَّا استَوَتْ رِجْلاهُ ضجَّ من الوِقر
Dedi ki: bu, altmış genç deve üzerine bir adamın evlendiği bir kadının şiiridir. Başkası dedi ki: ona kötü bir satış ve kötü bir meta ile **حَدَجْتُه**; onu, içinde aldattığın bir satışa zorladığın zaman. Ondan şairin sözü:
يَعِجُّ ابنُ خِرْباقٍ من البيع بعد ما
حَدَجْتُ ابن خرباقٍ بجَرْباء نازعِ
Dedim ki: onu, kendisine **حِداجته** sıkılmış deve gibi yaptı; onu, kendisinden söylenmeyen bir satışa zorladığı zaman.

İbn Şümeyl dedi ki: Yemâme halkı, yanlarında yeşil olan bir karpuza—Basra’da **التِّيرمَاه** günlerinde yanımızda olan gibi—**الحَدَج** derler.
Dedi: ve **الحَدَجَةُ** de. **طائر**; **القطَا**’ya benzer. Irak halkı, bizim **اللَّقْلقَ** dediğimiz bu kuşa **أَبَا حُدَيجٍ** derler.

**جدح** : Leys: **جَدَحَ السويقَ** süt ve benzerinde; onu **الْمِجْدَح** ile karıştırıp da birleştiği zaman.
Dedi ki: **الْمِجْدَح**: başında enlemesine iki tahta bulunan bir tahta parçasıdır.
Dedi ki: ve gök işi hakkında **الْمِجْدَح** denir: bulutta suyun ince akışının gidip gelmesi. Denir ki: gök **مَجَاديحَها**’yı saldı. Ömer’den rivayet olundu ki o yağmur duasına çıktı, minbere çıktı; ininceye kadar istiğfardan başka bir şey artırmadı. Ona denildi ki: “Sen yağmur istemedin.” Dedi ki: “Ben göğün **مجاديح**’larıyla yağmur istedim.” Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Amr dedi ki: **الْمَجَاديحُ**; teki **مِجْدح**; o, yıldızlardan bir yıldızdır; Araplar, **الأَنْوَاء** hakkındaki sözleri gibi, onunla yağmur yağdırıldığını sanırlardı. Ümevî dedi ki: o, zamme ile **الْمُجْدَحُ** da olur. Ve bize şu beyti okuttu:
وأَطْعُنُ بالقوم شطر الْمُلوك حتى إذا خَفَقَ الْمِجْدَحُ
Dedi ki: hadisten murad edilen, istiğfarı yağmur isteme kılmasıdır; Allah’ın—aziz ve celîl—şu sözünü te’vil eder: ( لله فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً يُرْسِلِ ) ( نوح : 10 ، 11 ) Ve Ömer, **الأنواء**’u iptal etmeyi ve onları yalanlamayı istedi; çünkü yağmurun, **الْمَجَاديحَ** ve **الأنواء** ile değil, istiğfar ile istendiğini kıldı; onların onunla yağmur istedikleri şeylerdi. Münzirî bana Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **المِجْدَحُ**: **الدَّبَران** ile **الثُّريَّا** arasında küçük bir yıldız. Şemmer dedi ki: **الدَّبَران**’a **المِجْدَحُ** ve **التَّالي** ve **التَّابع** denir. Dedi ki: bazısı dedi ki: **جَناحَي الجَوْزاء**’a **المِجْدَحَين** deriz. Denir ki: onlar üç yıldızdır; sanki bir **مِجْدح** gibidir; doğuşlarıyla sıcaklık ölçülür. Ondan, recez söyleyenin sözü:
يَلْفَحُها المِجْدَحُ أَيَّ لفح
تلوذ منه بجَنَاء الطَّلْح
Dedim ki: Leys’in **المجاديح**’ın tefsirinde söylediği “bulutta suyun ince akışının gidip gelmesi” sözü bâtıldır; Araplar onu bilmez.

İbn Düreyd dedi ki: **المَجْدوح**: cahiliye ehlinin yiyeceklerindendir: onlardan biri, deveye yönelir; onun için boğazlanır; kanını bir kapta alır, sonra onu içer.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والحاء وما يثلثهما)
(جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ مُجْحِدِ([2])ومن هذا الباب الجُحود، وهو ضدّ الإقرار، ولا يكون إلاّ مع علم الجاحد به أنّه صحيح. قال الله تعالى: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. وما جاء جاحدٌ بخيرٍ قطّ.
(جحر) الجيم والحاء والراء أصلٌ يدلّ على ضِيق الشيء والشدّة. فالجِحَرة جمع جُحْر. [وأجحَرَ([3])] فلاناً الفَزَعُ والخوفُ، إذا ألجأَه. ومَجاحِرُ القومِ مَكامِنهم. وجَحَرَتْ عينُه إذا غَارَت. والجَحْرة: السَّنَة الشديدة.
(جحس) الجيم والحاء والسين ليس أصلاً. وذلك أنّهم قالوا: الجِحاس([4])، ثم قالوا: السِّين [بدل] الشين. قال ابن دريد: جُحِسَ جلدُه مثل جُحِش، إذا كُدِح.
 (جحش) الجيم والحاء والشين متباعدةٌ جدّاً. فالجحش معروفٌ. والعرب تقول: "هو جُحَيشُ وَحْدِهِ" في الذّم، كما يقولون: "نَسِيج وَحْدِه" في المدح. فهذا أصلٌ.
وكلمةٌ أخرى، يقولون: جُحِش إذا تقشّر جلده. وفي الحديث: "أنه صلى الله عليه وآله وسلم سَقَط من فَرَسٍ فجُحِشَ شِقُّهُ".
وكلمةٌ أخرى: جاحَشْتُ عنه إذا دافَعْتَ عنه. ويقال نَزَل فلانٌ جحيشاً. وهذا من الكلمة التي قبله، وذلك إذا نزلَ ناحيةً من الناس. قال الأعشَى:
* إذا نَزَل الحيُّ حَلَّ الجَحِيشٌ([5]) *
وأمّا الجَحْوَشُ، وهو الصبيُّ قبل أن يشتدّ، فهذا من باب الجَحْش، وإنّما زيد في بنائه لئلا يسمَّى بالجَحْش، وإلاّ فالمعنى واحدٌ. قال:
قَتَلْنَا مَخْلَداً وابنَيْ حُراقٍ *** وآخَرَ جَحْوشاً فوق الفَطِيم([6])(جحظ) الجيم [والحاء] والظاء كلمةٌ واحدة: جحظت العينُ إذا عظُمَتْ مُقْلَتها وبرزَتْ.
(جحف) الجيم والحاء والفاء [أصلٌ] واحدٌ، قياسُه الذَّهاب بالشّيء مُسْتَوْعَباً. يقال* سَيْل جُحَافٌ إذا جَرَف كلَّ شيءٍ وذهَبَ به. قال:
لها كَفَلٌ كصَفَاةِ المَسيلِ *** أبْرَزَ عنها جُحَافٌ مُضِرّ([7])وسمِّيت الجُحْفة لأنَّ السيّلَ جَحَفَ أهلَها، أي حَمَلَهم. ويقال أجْحَفَ بالشَّيء إذا ذَهَبَ به. وموتٌ جُحافٌ مثل جُراف. قال:
 * وكم زَلَّ عنها من جُحافِ المَقَادِرِ([8]) *
ومن هذا الباب الجُحاف: داءٌ يصيب الإنسانَ في جوفه يُسْهِلُهُ، والقياس واحد. وجَحفْت له أي غَرَفْتُ.
وأصلٌ آخر، وهو المَيْل والعُدول. فمنها الجِحَاف وهو أنْ يُصيب الدّلوُ فَمَ البئر عند الاستقاء. قال:
* تَقْوِيمَ فَرْغَيْها عن الجِحافِ([9]) *
وتجاحَفَ القومُ في القتال: مالَ بعضُهم على بعضٍ بالسُّيوف والعِصِيّ. وجاحَفَ الذَّنْبَ إذا مالَ إليه. وفلان يُجْحِف لِفُلانٍ: إذا مال معه على غيره.
(جحل) الجيم والحاء واللام يدلُّ على عِظَم الشّيء. فالجَحْل السِّقاءُ العظيم. والجَيْحَل: الصّخرة العظيمة. والجَحْل: اليعسوب العظيم. والجَحْلُ: الحِرْباء. قال ذو الرّمة:
فلما تَقَضَّتْ حاجةً مِن تحمُّل	*** وأَظْهَرْنَ واقْلَوْلَى على عُودِه الجَحْلُ([10])وأمّا قولُهم جَحَّلت الرَّجلَ صرعْتُه فهو من هذا؛ لأنّ المصروع لا بد أن يتحوّز ويتجمَّع. قال الكميت:
ومالَ أبو الشَّعثاء أشعَثَ دامياً *** وأنَّ أبا جَحْلٍ قتيلٌ مُجَحَّلُ([11])ومما شذَّ عن الباب الجُحَال، وهو السمُّ القاتل. قال:
* جرَّعَهُ الذَّيْفَانَ والجُحالاَ([12]) *
(جحم) الجيم والحاء والميم عُظْمُها به الحرارةُ وشدَّتُها. فالجاحم المكان الشديدُ الحرّ. قال الأعشى:
يُعِدُّون للهيجاء قبلَ لِقائها *** غَداةَ احتضارِ البأْسِ والموتُ جاحمُ([13])وبه سُمِّيت الجحيمُ جحيماً. ومن هذا الباب وليس ببعيدٍ منه الجَحْمة العَيْن، ويقال إنّها بلغة اليمن. وكيف كان فهي من هذا الأصل؛ لأن العينين سِراجانِ متوقِّدان. قال:
أيا جَحْمَتِي بَكِّي على أمّ عامِرٍ *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([14])قالوا: جَحْمَتَا الأسدِ عيناه في اللغات كلِّها. وهذا صحيح؛ لأنّ عينيه أبداً
متوقدتان. ويقال جَحَّم الرّجل، إذا فتح عينيه كالشَّاخص([15])، والعينُ جاحمة. والجُحام: داءٌ يصيب الإنسانَ في عينيه فتَرِمُ عيناه. والأجحم: الشديدُ حمرةِ العين مع سَعتها، وامرأةٌ جحماء. وجَحَّمني بعينه إذا أحَدَّ النّظر. فأما قولهم أجْحَم عن الشيء: إذا كعّ عنه فليس بأصل، لأن ذلك مقلوبٌ عن أحجَم. وقد ذُكر في بابه.
(جحن) الجيم والحاء والنون أصلٌ واحد، وهو سوء النَّماء وصِغَرُ الشيء في نفسه. فالجَحَن سوءُ الغذاء، والجَحِن السّـيّئ الغِذاء. قال الشماخ:
وقد عَرِقَتْ مغابنُها وجادت *** بدِرَّتِها قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ([16])القتين: القليل الطُّعْم. يصف قُرَاداً، جعله جَحِناً لسوء غذائه. والمُجْحَن من النّبات: القصير الذي لم يتمّ. وأما [جَحْوَانُ فاشتقاقُه من] الجَحْوةِ([17])و [هي] الطَّلْعة.

--------------ـــــ
([1]) التكملة من اللسان (جحد). وبدلها في المجمل: "قال الشيباني: أجحد الرجل إذا قطع ووصل. قال الفرزدق"!
([2]) الكلمة الأخيرة ساقطة من الأصل، وقبلها فيه وفي المجمل: "لم تدق يبيساً" تحريف، صوابه في الديوان 180 واللسان (بأس). وروي في اللسان (جحد): "يبيساً" محرفاً. ووجه إنشاد صدره: "لبيضاء" لأن قبل البيت:
إذا شئت غنائي من العاج قاصف  *** على معصم ريان لم يتخدد
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) الجحاس والجحاش: المقاتلة. وأنشد في اللسان:
إذا كعكع القرن عن قرنه *** أبى لك عزك إلا شماسا
وإلا جلاداً بذي رونق  *** وإلا نزالاً وإلا جحاسا
 ([5]) عجزه، كما في ديوان الأعشى 86 واللسان (جحش):
* شقياً غويا مبينا غيورا *
          وفي الأصل: "الحي نزل الجحيش" صوابه من الديوان والمجمل واللسان. و"الجحيش" مرفوع على الفاعلية"، أو هو منصوب على الظرفية، أي ناحية منفردة، أو على الحالية مع زيادة اللام، كما قالوا: جاؤوا الجماء الغفير.
([6]) البيت في المجمل واللسان (جحش).
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 13 واللسان (جحف) والمجمل.
([8]) عجز بيت لذي الرمة في ديوانه 292، واللسان (جحف). وصدره:
* وكائن تخطت ناقتي من مفازة *
([9]) قبله، كما في اللسان (جحف):
* قد علمت دلو بني مناف *
([10]) ديوان ذي الرمة 457 واللسان (جحل).
([11]) البيت في المجمل واللسان (جحل).
([12]) البيت لشريك بن حيان العنبري. وصواب إنشاده كما نبه ابن بري: "جرعته الذيفان".
([13]) ملحقات ديوان الأعشى 258 واللسان (14: 352). وفي الأصل: "احتفاد الناس" تحريف.
([14])جاء برواية: أيا جحمتا" في اللسان (قلب، جحم)، وفي (قلب): "أم واهب" وفي (جحم): "أم مالك". والقلوب: الذئب، يمانية أيضاً.
([15]) شاهده في اللسان:
كأن عينيه إذا ما جحما *** عينا أتان تبتغي أن ترطما
 ([16]) ديوان الشماخ 95 واللسان (جحن، قتن) وسيأتي في (قتن). ويروى : "جحن" بتقديم الحاء، وهي رواية الديوان واللسان (جحن، قتن).
([17]) في الأصل: "الجحونة" تحريف. وقد أصلحت العبارة وأتممتها اعتماداً على ما جاء في الجمهرة
(2: 60): "جحوان اسم، اشتقاقه من الجحوة من قولهم: حيا الله جحوتك، أي طلعتك".

ـ

##### Türkçe

(جîm, **الحاء** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)

(**جحد**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الدال**; hayrın azlığına delâlet eden bir asıldır. “Az yağmurlu” demektir; “az yağmurlu, yağmuru az bir yıl” için **عامٌ جَحِدٌ** denir. Ve **رجل جَحِدٌ**: fakir; ve **جَحِدَ** ve **أَجْحَدَ**. İbn Düreyd dedi: **الجَحْد** her şeyden azlıktır. Şair dedi:
* Ve yaşadığı müddetçe ancak **جَحْدا** görmeyecektir *
Şeybânî dedi: [**أجحَدَ** adam ve **جحدا**; eğer tükenip (malı) gider ve malı giderse. Ferazdak için (şu beyti) inşâd etti([1])]:
Ve Medîne ehlinden beyaz (bir kadın); *** **بَئِيساً** tatmadı ve **حُمُولَةَ مُجْحِدِ**’e tâbi olmadı([2])
Ve bu bâbdan **الجُحود** (vardır); o, ikrârın zıddıdır; ve ancak inkâr edenin onun sahih olduğunu bilmesiyle beraber olur. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. Ve hiçbir zaman bir inkârcı hayır getirmemiştir.

(**جحر**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الراء**; şeyin darlığına ve şiddete delâlet eden bir asıldır. **الجِحَرة**: **جُحْر**’un cem‘idir. [Ve **أجحَرَ**([3])] falanı korku ve dehşet; eğer onu sığınmaya/ilticâya mecbur ederse. **مَجاحِرُ القومِ**: onların gizlendikleri yerleridir. Ve “gözü çöktü” denir: **جَحَرَتْ عينُه**; eğer oyuldu/çöktüyse. Ve **الجَحْرة**: şiddetli yıl.

(**جحس**) **الجيم** ve **الحاء** ve **السين** bir asl değildir. Bu, onların **الجِحاس**([4]) demiş olmaları sebebiyledir; sonra **السين**’i **الشين** yerine söylediler. İbn Düreyd dedi: **جُحِسَ** derisi, **جُحِش** gibi; eğer yaralanıp berelenirse.

(**جحش**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الشين** pek uzak (mânâlar)dır. **الجحش** mâlûmdur. Ve Araplar zemmde: “O, yalnız başına **جُحَيشُ وَحْدِهِ**’dir” derler; medihte dedikleri gibi: “**نَسِيج وَحْدِه**”. İşte bu bir asıldır.
Ve başka bir kelime: “Derisi soyuldu” denir: **جُحِش**; eğer derisi kabuk kabuk soyulursa. Hadiste: “O, صلى الله عليه وآله وسلم bir attan düştü de yanı **جُحِشَ** (sıyrıldı/yaralandı).”
Ve başka bir kelime: “Onun hakkında müdafaa ettin” denir: **جاحَشْتُ عنه**; eğer onun hakkında savunup karşı koyarsan. Ve “Falan **جحيشاً** indi/konakladı” denir. Bu, ondan önceki kelimedendir; bu da, insanlardan bir tarafa indiği zamandır. A‘şâ dedi:
* Mahalle (kabile) indiği zaman **الجَحِيشٌ** konaklar([5]) *
Ama **الجَحْوَشُ**; o, kuvvetlenmeden önceki çocuktur; bu, **الجَحْش** bâbındandır; ancak binâsında bir ziyâde yapıldı ki **الجَحْش** diye adlandırılmasın; yoksa mânâ birdir. Dedi ki:
**قَتَلْنَا مَخْلَداً وابنَيْ حُراقٍ** *** **وآخَرَ جَحْوشاً فوق الفَطِيم**([6])

(**جحظ**) **الجيم** [ve **الحاء**] ve **الظاء** tek bir kelimedir: “Göz pörtledi” denir: **جحظت العينُ**; eğer gözbebeği büyüyüp dışarı çıkarsa.

(**جحف**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الفاء** [tek] bir asıldır; kıyası, şeyi bütünüyle kapsanmış olarak götürüp yok etmektir. “Her şeyi süpürüp götüren sel” için **سَيْل جُحَافٌ** denir; eğer her şeyi sürükleyip götürürse. Dedi ki:
Onun sağrısı, sel yatağının kayası gibidir; *** ondan, zarar verici bir **جُحَافٌ** açığa çıkarmıştır([7])
Ve **الجُحْفة** bu yüzden adlandırıldı; çünkü sel, ehlini **جَحَفَ** etti; yani onları taşıdı. Ve “Şeyi götürdü” denir: **أجْحَفَ بالشَّيء**; eğer onu götürürse. Ve **موتٌ جُحافٌ**: **جُراف** gibi. Dedi ki:
 * Nice **جُحافِ المَقَادِرِ** ondan kaydı([8]) *
Ve bu bâbdan **الجُحاف**: insanın karnında ona ishal veren bir hastalıktır; ve kıyas birdir. Ve “Ona kepçeledim/aldım” demektir: **جَحفْت له**; yani aldım.
Ve başka bir asıl: o da meyil ve sapmadır. Ondan: **الجِحَاف**; o, su çekerken kovayı kuyunun ağzına isabet ettirmektir. Dedi ki:
* İki ağzını **الجِحافِ**’tan doğrultma([9]) *
Ve “Kavim savaşta birbirine yüklendi” denir: **تجاحَفَ القومُ في القتال**; bazıları bazılarına kılıçlar ve sopalarla meyletti. Ve “Kuyruğa meyletti” denir: **جاحَفَ الذَّنْبَ**; eğer ona meylederse. Ve “Falan, falan için (başkasına karşı) meyleder” denir: **فلان يُجْحِف لِفُلانٍ**; eğer onunla birlikte başkasına karşı meylederse.

(**جحل**) **الجيم** ve **الحاء** ve **اللام**; şeyin büyüklüğüne delâlet eder. **الجَحْل**: büyük kırbadır. **الجَيْحَل**: büyük kayadır. **الجَحْل**: büyük yaban arısı (ya‘سûb)’dur. Ve **الجَحْلُ**: keler (حِرْباء)’dır. Zû’r-Rumme dedi:
Taşınmadan bir ihtiyacı tamamlanınca *** ve onun dalı üzerinde **الجَحْلُ**’u ortaya çıkarıp ve **واقْلَوْلَى** ettiler([10])
Ama “Adamı devirdim” demeleri: **جَحَّلت الرَّجلَ**; bu bundandır; çünkü devrilenin mutlaka toplanıp büzülmesi gerekir. Kümeyt dedi:
Ebû’ş-Şa‘sâ, dağınık saçlı, kanlı olarak meyletti *** ve Ebû **جَحْلٍ** öldürülmüş, **مُجَحَّلُ**’dür([11])
Ve bâbdan şâz olanlardan: **الجُحَال**; o, öldürücü zehirdir. Dedi ki:
* Ona **الذَّيْفَانَ**’ı ve **الجُحالاَ**’yı içirdi([12]) *

(**جحم**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الميم**; büyüklüğü, hararet ve onun şiddeti iledir. **الجاحم**: harareti şiddetli yerdir. A‘şâ dedi:
Savaş için, onunla karşılaşmadan önce hazırlarlar *** şiddetin can çekiştiği sabah; ve ölüm **جاحمُ**’dir([13])
Ve bununla **الجحيمُ** “**جحيماً**” diye adlandırıldı. Ve bu bâbdan—ondan uzak olmayan—**الجَحْمة**: göz; ve onun Yemen lügatinden olduğu söylenir. Nasıl olursa olsun, bu asıldandır; çünkü iki göz, tutuşmuş iki kandildir. Dedi ki:
Ey benim **جَحْمَتِي**’m, Ümmü Âmir için ağla *** bir **قِلَّوْبٍ** yiyicisi; **المَذَانبِ**’den birinde([14])
Dediler: Aslanın iki gözü, bütün lügatlerde **جَحْمَتَا الأسدِ**’dir. Bu doğrudur; çünkü onun iki gözü daima tutuşmuştur. Ve “Adam gözlerini dikti” denir: **جَحَّم الرّجل**; eğer **الشَّاخص**([15]) gibi gözlerini açarsa; ve göz **جاحمة**’dir. Ve **الجُحام**: insanın gözlerinde olan bir hastalıktır; gözleri şişer. Ve **الأجحم**: gözün genişliğiyle beraber kızarıklığının şiddetlisidir; ve **امرأةٌ جحماء**. Ve “Gözüyle bana keskin baktı” denir: **جَحَّمني بعينه**; eğer bakışı keskinleştirirse. Ama “Şeyden geri durdu” demeleri: **أجْحَم عن الشيء**; eğer ondan çekinip geri durursa; bu asl değildir; çünkü o, **أحجَم**’dan kalb edilmiştir. Bâbında zikredilmiştir.

(**جحن**) **الجيم** ve **الحاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da, büyümenin kötülüğü ve şeyin kendi nefsinde küçüklüğüdür. **الجَحَن**: beslenmenin kötülüğüdür; **الجَحِن**: beslenmesi kötü olandır. Şemmâh dedi:
Ve koltuk altları terledi ve sütüyle ikram etti *** az tatlı, semiz bir **قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ**([16])
**القتين**: tadı az olan. Bir keneyi vasfeder; kötü beslenmesi sebebiyle onu **جَحِناً** kıldı. Bitkiden **المُجْحَن**: tamamlanmamış kısa olandır. Ama [**جَحْوَانُ**’ın iştikakı **الجَحْوةِ**([17])’dendir] ve [o] **الطَّلْعة**’dır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ح د
جحده حقه وبحقه جحداً وجحوداً‏.‏
وما أنت إلا جاحد جحد أي قليل الخير وفيك جحد وجحد كعدم وعدم وقد جحد فلان وأجحد‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ لبيضاء من أهل المدينة لم تذق يبيسـاً ولـم تتبـع حمولـة مجحـد وقلة الخير على معنيين‏:‏ الشح والفقر‏.‏
ويقال‏:‏ قد جحد عامنا وعام جحد‏.‏

##### Türkçe

ج ح د
**جحده** hakkını ve hakkıyla **جحداً** ve **جحوداً** (inkâr etti).‏.‏
Ve sen ancak **جاحد**sın; **جحد** yani hayrı az (olan). Ve sende **جحد** ve **جحد** vardır; **كعدم** ve **عدم** gibi. Ve falan kimse **جحد** etti ve **أجحد** etti.‏.‏
**الفرزدق** dedi ki:
“Medine ehlinden beyaz tenli bir (kadın) için: kuru (şey) tatmadı ve **حمولة مجحد** (hayırsız/az hayırlı yük) tâbi olmadı.”
Ve hayrın azlığı iki mânâ üzeredir: cimrilik ve fakirlik.‏.‏
Ve denilir: “Bu yılımız **جحد** etti; ve **عام جحد** (hayırsız yıl).”‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَحْدُ والجُحُود: نقيض الإِقرار كالإِنكار والمعرفة، جَحَدَهُ يَجْحَدُه جَحْداً وجُحوداً.
الجوهري: الجُحودُ الإِنكار مع العلم. جَحَدَه حقَّه وبحقه. والجَحْدُ والجُحْدُ، بالضم، والجحود: قلة الخير.
وجَحِدَ جَحَداً، فهو جَحِدٌ وجَحْدٌ وأَجْحَدُ إِذا كان ضيقاً قليل الخير. الفراء: الجَحْدُ والجُحْدُ الضيق في المعيشة. يقال: جَحِدَ عَيْشُهم جَحَداً إِذا ضاق واشتدَّ؛ قال: وأَنشدني بعض الأَعراب في الجَحد: لئن بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيْدَيْنِ مائراً،
لقد غَنِيَتْ في غير بُوسٍ ولا جَحْدِ
والجَحَدُ، بالتحريك: مثله؛ يقال: نَكَداً له وجَحَداً وأَرض جَحْدَة: يابسة لا خير فيها. وقد جَحِدَت وجَحِدَ النبات: قلَّ ونكد. والجَحْد: القلة من كل شيءٍ، وقد جُحِدَ. ورجل جَحِدٌ وجَحْدٌ: كقولهم نَكِدٌ ونَكْدٌ. قليل المطر. وجَحِدَ النبتُ إِذا قلَّ ولم يَطُلْ. أَبو عمرو: أَجْحَدَ الرجل وجَحَدَ إِذا أَنْفَضَ وذهب ماله؛ وأَنشد الفرزدق:
وبَيْضاءَ من أَهل المدينة لم تَذُقْ
يَبِيساً، ولم تَتْبَعْ حَمولةَ مُجْحِدِ
قال ابن بري: أَورده شاهداً على مُجْحِدٍ للقليل الخير، وصوابه: لبيضاء من أَهل المدينة؛ وقبله:
إِذا شئتُ غَنَّاني، من العاج، قاصِفٌ
على مِعْصَمٍ رَيَّانَ لم يَتَخَدَّدِ
وفرس جَحْدٌ والأُنثى جَحْدَةٌ، وهو الغليظ القصير، والجمع جِحاد. شمر: الجُحاديَّة قربة ملئت لبناً أَو غَرارة ملئت تمراً أَو حنطة؛ وأَنشد:
وحتى ترى أَن العَلاة تُمِدُّها
جُحاديَّةٌ، والرائحاتُ الرواسمُ
وقد مضى تفسيره في ترجمة عَلأَ.
وجُحادةُ: اسم رجل.
والجُحاديُّ: الضخم، حكاه يعقوب، قال والخاء لغة.

##### Türkçe

**الجَحْدُ** ve **الجُحُود**: **الإِقرار**’ın zıddı; **الإِنكار** ve **المعرفة** gibi. **جَحَدَهُ**; **يَجْحَدُه** **جَحْداً** ve **جُحوداً**.

el-Cevherî: **الجُحودُ** ilimle beraber inkârdır. **جَحَدَه** hakkını ve onun hakkında. Ve **الجَحْدُ** ve **الجُحْدُ**, zamme ile, ve **الجحود**: hayrın azlığıdır.

Ve **جَحِدَ** **جَحَداً**, o hâlde o **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ** ve **أَجْحَدُ**; dar, hayrı az olduğu zaman. el-Ferrâ: **الجَحْدُ** ve **الجُحْدُ** geçimde darlıktır. Denilir: **جَحِدَ عَيْشُهم** **جَحَداً**; daraldığı ve şiddetlendiği zaman; dedi: ve bana bazı bedevîler **الجَحد** hakkında okudu:
لئن بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيْدَيْنِ مائراً،
لقد غَنِيَتْ في غير بُوسٍ ولا جَحْدِ

Ve **الجَحَدُ**, hareke ile: onun gibidir; denilir: ona **نَكَداً** ve **جَحَداً**; ve **أَرض جَحْدَة**: kuru, içinde hayır olmayan. Ve muhakkak **جَحِدَت** ve **جَحِدَ النبات**: azaldı ve kötüleşti. Ve **الجَحْد**: her şeyden azlıktır; ve muhakkak **جُحِدَ**. Ve adam **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ**: onların “**نَكِدٌ** ve **نَكْدٌ**” demeleri gibi. Yağmuru az. Ve **جَحِدَ النبتُ**; azaldığı ve uzamadığı zaman. Ebû Amr: **أَجْحَدَ** adam ve **جَحَدَ**; boşaldığı ve malı gittiği zaman; ve el-Ferezdak okudu:
وبَيْضاءَ من أَهل المدينة لم تَذُقْ
يَبِيساً، ولم تَتْبَعْ حَمولةَ مُجْحِدِ

İbn Berrî dedi: onu, hayrı az olan için **مُجْحِدٍ** üzerine şahit olarak getirdi; ve doğrusu: **لبيضاء** min ehlil-medîne; ve ondan önce:
إِذا شئتُ غَنَّاني، من العاج، قاصِفٌ
على مِعْصَمٍ رَيَّانَ لم يَتَخَدَّدِ

Ve at **جَحْدٌ**; dişisi **جَحْدَةٌ**; o, kalın kısa olandır; çoğulu **جِحاد**.

Şemmer: **الجُحاديَّة**; içine süt doldurulmuş bir kırba yahut içine hurma yahut buğday doldurulmuş bir çuvaldır; ve okudu:
وحتى ترى أَن العَلاة تُمِدُّها
جُحاديَّةٌ، والرائحاتُ الرواسمُ

Ve onun tefsiri **عَلأَ** maddesinin tercümesinde geçti.

Ve **جُحادةُ**: bir adam adıdır.

Ve **الجُحاديُّ**: iri olan; Yakub onu nakletti; dedi: ve **الخاء** bir lehçedir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ح د * * الجُحُودُ * الإنكار مع العلم يقال * جَحَدَهُ * حقه وجحده بحقه وبابه قطع وخضع و * الجَحْدُ * قلة الخير

##### Türkçe

* ج ح د * * **الجُحُودُ** * bilmekle birlikte inkâr; denir: * **جَحَدَهُ** * onun hakkını; ve onu, onun hakkıyla inkâr etti; ve onun bâbı **قطع** ve **خضع**’dır; ve * **الجَحْدُ** * hayrın azlığıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جحده حقه. وجحده بحقه، كمنعه - يتعدى إلى المفعول الثاني تارة بنفسه وتلرة بحرف الجر، وقال بعضهم: لا يتعدى بالباء إلا بتضمين معنى كفر، أو بحمله عليه، قاله شيخنا - يجحده جحدا، بفتح فسكون، وجحودا كقعود: أنكره مع علمه، قاله الجوهري، أي فهو أخص. ويقال له المكابرة. وقد يطلق على مطلق الإنكار، قاله شيخنا. وجحد فلانا: صادفضه بخيلا قليل الخير. وفي الأساس: وقلة الخير، على معنيين: الشح والفقر. وجحد، كفرح: قل من كل شيء وجحد: نكد. يقال رجل جحد وجحد، كقولهم نكد ونكد. ونكدا له وجحدا، دعاء عليه، وجحد النبت: قل ونكد ولم يطل والجحد، بالفتح والضم والتحريك: قلة الخير والضيق في المعيشة، كالجحود. جحد عيشهم، كفرح جحدا، إذا ضاق واشتد. وأنشد بعض الأعراب في الجحد:
  لئن بعثت أم الحـمـيدين مـائرا                      لقد غنيت في غير بوس ولا جحد

  فهو جحد، ككتف، وجحد، بفتح فسكون، وأجحد. والجحاد، كشداد: الرجل البطيء الإنزلال، نقله الصغاني. والجحادي بالضم: الضخم من كل شيء، حكاه يعقوب. قال: والخاء لغة. وقال شمر: الجحادية، بهاء: القربة المملوءة لبنا، والغرارة الملوءة تمرا أو حنطة. وأنشد أبو عبيدة:
  وحتى ترى أن العلاة تمدها                      جحادية والرائحات الرواسم وفرس جحد ككتف: غليظ قصير. وهي بهاء. ج جحاد، ككتاب، نقله الصغاني. ومما يستدرك عليه: أرض جحدة: يابسة لا خير فيها. وقد جحدت، وعام جحد: قليل المطر. وعن أبي عمرو: أجحد الرجل وجحد، إذا أنفض وذهب ماله. وجحادة اسم رجل. وقال الزجاج: أجحدت فلانا: صادفته بخيلا.

##### Türkçe

**جحده** hakkını. Ve **جحده بحقه**; **منعه** gibi – bazen ikinci mef‘ûle bizzat kendisiyle, bazen de cer harfiyle geçişli olur. Bazıları dedi ki: **الباء** ile ancak “**كفر**” mânâsını tazmîn etmekle yahut onu ona hamletmekle geçişli olur; bunu şeyhimiz söyledi – **يجحده جحدا**; fetha sonra sükûn ile, ve **جحودا**; **قعود** gibi: onu, bildiği hâlde inkâr etti; bunu Cevherî söyledi; yani o daha özeldir. Ve ona **المكابرة** denilir. Ve mutlak inkâr üzerine de ıtlak olunur; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **جحد فلانا**: onu cimri, hayrı az olarak buldu. Ve **الأساس**’ta: ve hayrın azlığı, iki mânâ üzeredir: cimrilik ve fakirlik. Ve **جحد**; **فرح** gibi: her şeyden az oldu. Ve **جحد**: sıkıntılı oldu. “**رجل جحد وجحد**” denilir; onların “**نكد ونكد**” demeleri gibi. Ve “**نكدا له وجحدا**”, ona bedduadır. Ve **جحد النبت**: az oldu ve sıkıntılı oldu ve uzamadı. Ve **الجحد**; fetha ile ve damme ile ve hareke ile: **الجحود** gibi, hayrın azlığı ve geçimde darlık. **جحد عيشهم**; **فرح** gibi, **جحدا**: daraldığı ve şiddetlendiği zaman. Ve bazı bedevîler **الجحد** hakkında inşâd etti:
  لئن بعثت أم الحـمـيدين مـائرا                      لقد غنيت في غير بوس ولا جحد

O hâlde o **جحد**; **كتف** gibi, ve **جحد**; fetha sonra sükûn ile, ve **أجحد**. Ve **الجحاد**; **شداد** gibi: yavaş inen adam; bunu Sığânî nakletti. Ve **الجحادي** damme ile: her şeyden iri olan; bunu Ya‘kūb hikâye etti. Dedi ki: ve **الخاء** bir lehçedir. Ve Şemmer dedi ki: **الجحادية**; **هاء** ile: sütle dolu kırba, ve hurma yahut buğdayla dolu çuval. Ve Ebû Ubeyde inşâd etti:
  وحتى ترى أن العلاة تمدها                      جحادية والرائحات الرواسم وفرس **جحد** **كتف** gibi: kalın kısa. Ve o **هاء** iledir. Çoğulu **جحاد**; **كتاب** gibi; bunu Sığânî nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أرض جحدة**: içinde hayır olmayan kuru. Ve **جحدت** olmuştur. Ve **عام جحد**: yağmuru az. Ve Ebû Amr’dan: **أجحد الرجل وجحد**; malı tükenip gittiği zaman. Ve **جحادة** bir adam adıdır. Ve Zeccâc dedi ki: **أجحدت فلانا**: onu cimri olarak buldum.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَحَدَ
1 جَحَدَ جحد , aor. حَدَ٣َ , inf. n. جَحْدٌ and جُحُودٌ, He denied a thing; disacknowledged it; (L, MF;) in an absolute sense, whether knowing it to be otherwise than as he represented it to be or not. (MF.) [It is used by grammarians, and often by others, as relating to something past, or supposed or asserted to be past; and thus, in a more restricted sense than نَفَى.] You say, جَحَدَهُ حَقَّهُ, and بِحَقِّهِ, inf. ns. as above; [and ↓ جاحدهُ; (see 3 in art. كبر, where جاحَدَهُ is used in explaining كَابَرَهُ; and see what follows;)] He denied, or disacknowledged, his right, or due, knowing it to be such, (S, A, * Msb, K, MF,) and also, not knowing it; (MF;) the doing of which is also termed مُكَابَرَةٌ: (TA:) but accord. to some, it is made trans. by means of ب only by its being made to imply the meaning of كَفَرَ. (MF.) -A2- Also جَحَدَهُ, He found him to be niggardly, or avaricious: (K:) or he found him to possess little good; i. e., to be either niggardly or poor. (TA.) -A3- جَحِدَ, (S, K,) aor. حَدِ٣َ , (K,) inf. n. جَحْدٌ, (S,) He (a man) was, or became, niggardly, or avaricious; (S;) possessed little good; (S, K;) as also ↓ اجحد: (S:) or his property became dissipated or dispersed, and passed away; and so ↓ the latter verb. (AA, TA.) ― -b2- It (anything, TA) was, or became, little in quantity, or scanty. (K, TA.) ― -b3- It (a person's life, TA) was, or became, strait, and difficult. (K, * TA.) ― -b4- It (a plant) was, or became, scanty; (S;) did not grow tall. (S, K.) ― -b5- جَحِدَتِ الأَرْضُ The land became dry, and of no good. (L.) ― -b6- جَحَدَ عَامُنَا [Our year was, or became, one of little rain: see جَحِدٌ]. (A.)

3 حَاْدَ٣َ see 1.

4 أَحْدَ٣َ see 1, in two places.

جَحْدٌ
جَحْدٌ جحد and ↓ جُحْدٌ and ↓ جَحَدٌ Paucity, or scantiness, of good; (S, K;) which means both niggardliness and poverty: (A:) straitness of the means of subsistence; as also ↓ جُحُودٌ. (TA.) One says, ↓ نَكَدًا لَهُ وَجَحَدًا (S) and نُكْدًا لَهُ ↓ وَجُحْدًا (L in art. نكد) [May God decree straitness, or difficulty, to him, and poverty]: a form of imprecation. (TA.) -A2- جَحْدٌ as an epithet, fem. with ة: see جَحْدٌ, in three places.

جُحْدٌ
جُحْدٌ جحد : see جَحْدٌ, in four places.

جَحَدٌ
جَحَدٌ جحد : see جَجْدٌ, in four places.

جَحِدٌ
جَحِدٌ جحد (S, K) and ↓ جَجْدٌ and ↓ أَجْحَدُ (K) A man niggardly, or avaricious; (S;) possessing little good. (S, K.) [Hence,] ↓ أَرْضٌ جَحْدَةٌ Dry land, in which is no good. (L.) And عَامٌ جَحِدٌ, (S,) or ↓ جَحْدٌ, (A,) A year in which is little rain. (S.) ― -b2- Also جَحِدٌ, A thick and short horse: fem. with ة: pl. جِحَادٌ. (K.)

جُحُودٌ
جُحُودٌ جحود : see جَحْدٌ.

جَحَّادٌ
جَحَّادٌ جحاد (applied to a man, TA) Slow in emitting his seminal fluid; syn. بَطىْءُ الاـِنْزَالِ. (K.)

أَجْحَدُ
أَجْحَدُ ذ : see جَحِدٌ.

##### Türkçe

**جَحَدَ**
1 **جَحَدَ** جحد, muzâri‘ **حَدَ٣َ**, mastar ismi **جَحْدٌ** ve **جُحُودٌ**, O, bir şeyi inkâr etti; onu tanımadı; (L, MF;) mutlak mânâda, onu tasvir ettiği şeyin hilâfı olduğunu bilerek olsun ya da olmasın. (MF.) [Nahivciler tarafından kullanılır; ve çoğu kez başkaları tarafından da, geçmişe ait olan, yahut geçmiş olduğu farz edilen veya iddia edilen bir şeye ilişkin olarak kullanılır; böylece, **نَفَى**’dan daha dar bir mânâda.] Sen dersin ki, **جَحَدَهُ حَقَّهُ**, ve **بِحَقِّهِ**, mastarlar yukarıdaki gibidir; [ve ↓ **جاحدهُ**; (bk. كبر maddesinde 3, orada **جاحَدَهُ** **كَابَرَهُ**’yi açıklamada kullanılır; ve aşağıdakine bak;)] O, onun hakkını yahut alacağını, onun böyle olduğunu bilerek, (S, A, * Msb, K, MF,) ve ayrıca bilmeyerek de; (MF;) inkâr etti yahut tanımadı; bunun yapılmasına ayrıca **مُكَابَرَةٌ** da denir: (TA:) fakat bazılarına göre, yalnız **ب** vasıtasıyla müteaddî kılınması, **كَفَرَ** mânâsını tazammun ettirilmesi sebebiyledir. (MF.) -A2- Ayrıca **جَحَدَهُ**, O, onu cimri yahut pinti buldu: (K:) yahut onda az hayır bulunduğunu; yani ya cimri ya da fakir olduğunu buldu. (TA.) -A3- **جَحِدَ**, (S, K,) muzâri‘ **حَدِ٣َ**, (K,) mastar ismi **جَحْدٌ**, (S,) O (bir adam) cimri yahut pinti oldu yahut oldu; (S;) az hayır sahibi oldu; (S, K;) bunun gibi ↓ **اجحد**: (S:) yahut onun malı dağınık hâle geldi yahut dağıldı ve yok olup gitti; ve bunun gibi ↓ şu ikinci fiil. (AA, TA.) ― -b2- O (herhangi bir şey, TA) miktarca az oldu yahut kıt oldu. (K, TA.) ― -b3- O (bir kimsenin hayatı, TA) dar oldu yahut zor oldu. (K, * TA.) ― -b4- O (bir bitki) kıt oldu yahut seyrek oldu; (S;) boy atmadı. (S, K.) ― -b5- **جَحِدَتِ الأَرْضُ** Arazi kurudu ve hayırsız oldu. (L.) ― -b6- **جَحَدَ عَامُنَا** [Bizim yılımız az yağmurlu oldu yahut oldu: bk. **جَحِدٌ**]. (A.)

3 **حَاْدَ٣َ** bk. 1.

4 **أَحْدَ٣َ** bk. 1, iki yerde.

**جَحْدٌ**
**جَحْدٌ** جحد ve ↓ **جُحْدٌ** ve ↓ **جَحَدٌ** Hayrın azlığı yahut kıtlığı; (S, K;) ki bu, hem cimrilik hem de fakirlik mânâsına gelir: (A:) geçim vasıtalarının darlığı; bunun gibi ↓ **جُحُودٌ**. (TA.) Denir ki, ↓ **نَكَدًا لَهُ وَجَحَدًا** (S) ve **نُكْدًا لَهُ** ↓ **وَجُحْدًا** (L, نكد maddesinde) [Allah ona darlık yahut zorluk ve fakirlik takdir etsin]: bir beddua kalıbı. (TA.) -A2- **جَحْدٌ** sıfat olarak, müennesi ة ile: bk. **جَحْدٌ**, üç yerde.

**جُحْدٌ**
**جُحْدٌ** جحد: bk. **جَحْدٌ**, dört yerde.

**جَحَدٌ**
**جَحَدٌ** جحد: bk. **جَجْدٌ**, dört yerde.

**جَحِدٌ**
**جَحِدٌ** جحد (S, K) ve ↓ **جَجْدٌ** ve ↓ **أَجْحَدُ** (K) Cimri yahut pinti bir adam; (S;) az hayır sahibi. (S, K.) [Bundan dolayı,] ↓ **أَرْضٌ جَحْدَةٌ** İçinde hayır bulunmayan kuru arazi. (L.) Ve **عَامٌ جَحِدٌ**, (S,) yahut ↓ **جَحْدٌ**, (A,) Yağmurun az olduğu bir yıl. (S.) ― -b2- Ayrıca **جَحِدٌ**, Kalın ve kısa bir at: müennesi ة ile: çoğulu **جِحَادٌ**. (K.)

**جُحُودٌ**
**جُحُودٌ** جحود: bk. **جَحْدٌ**.

**جَحَّادٌ**
**جَحَّادٌ** جحاد (bir adama söylenir, TA) Menîsini çıkarmada yavaş; eş anlamlısı **بَطىْءُ الاـِنْزَالِ**. (K.)

**أَجْحَدُ**
**أَجْحَدُ** ذ: bk. **جَحِدٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَحَدَ
جَحَدَ A ,  U ( n. ac. جَحْد 1 ,  جُحُوْد 27 )
a.  [ acc. or Bi ], Disavowed; disowned; denied.

جَحِدَ
جَحِدَ A ( n. ac. جَحَد 4 ),
a.  Was poor, scanty; was niggardly.

جَحْد
جَحْد 1 ,
a.  Scantiness, straitness; niggardliness.

جَحِد
جَحِد 5 ,
a.  Scanty; niggardly.

جَاْحِد
جَاْحِد 21 ,
a.  Denying.

b.  Apostate, renegade.

جُحُوْد
جُحُوْد 27 ,
a.  Denial.

b.  Renunciation.

جَحَّاْد
جَحَّاْد 28 ,
a.  Sceptic; unbeliever.

b.  Ungrateful, thankless, cynical; cynic.

##### Türkçe

جَحَدَ
جَحَدَ A , U ( n. ac. **جَحْد** 1 , **جُحُوْد** 27 )
a. [ acc. or Bi ], İnkâr etti; reddetti; yalanladı.

جَحِدَ
جَحِدَ A ( n. ac. **جَحَد** 4 ),
a. Fakir oldu, kıt oldu; cimri oldu.

جَحْد
**جَحْد** 1 ,
a. Kıtlık, darlık; cimrilik.

جَحِد
**جَحِد** 5 ,
a. Kıt; cimri.

جَاْحِد
**جَاْحِد** 21 ,
a. İnkâr eden.

b. Mürted, dönek.

جُحُوْد
**جُحُوْد** 27 ,
a. İnkâr.

b. Vazgeçme.

جَحَّاْد
**جَحَّاْد** 28 ,
a. Şüpheci; kâfir.

b. Nankör, şükretmez, sinik; sinik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جحد
جَحَدَ - يَجْحَدُ

جَحَدَ - يَجْحَدُ + كائن + بـ شيء أو بـِ أمر: يُظْهِرُ إنكارَه حقيقة وصواب شيءٍ أو أمرٍ، وهو يبطن خلاف ذلك: تتبين له الحقيقة بشكل يقيني ثم يرفضها وينكرها ولا يقبل بها على أنها حقيقة، وذلك بسبب متعة نفسية أو منفعة أو مرض نفسي خلقي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم التعرف على معلومة وعدم قبول صوابها، وذلك لجهل أو نسيان أو هوى أو غرض" وهي:
جَحَدَ - يَجْحَدُ، جَهِلَ - يَجْهَلُ، نَكِرَ - يَنْكَرُ، كَفَرَ - يَكْفُرُ، نَسِيَ - يَنْسَى، كَنَد - يَكْنُدُ
جحد +كائن + بـشيء
أسباب الجحود بآيات الله
خلقي بنيوي	﴿الله الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(61)ذلكم الله ربكم خالق كل شيء لا إله إلا هو فأنا تؤفكون(62) كذلك يؤفك الذين كانوا بآيات الله يجحدون(63)﴾ غافر ﴿والله فضل بعضكم على بعض في الرزق فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء أفبنعمة الله يجحدون(71)﴾ النحل
الكافرون كل ختار كفور	﴿وكذلك أنزلنا إليك الكتاب فالذين آتيناهم الكتاب يؤمنون به ومن هؤلاء من يؤمن به وما يجحد بآياتنا إلا الكافرون(47)﴾ العنكبوت ﴿وإذا غشيهم موج كالظلل دعوا الله مخلصين له الدين فلما نجاهم إلى البر فمنهممقتصد وما يجحد بآياتنا إلا كل ختار كفور(32)﴾ لقمان
الظالمون	﴿قد نعلم إنه ليحزنك الذي يقولون فإنهم لا يكذبونك ولكن الظالمين بآيات الله يجحدون (33)﴾ الأنعام ﴿بل هو آيات بينات في صدور الذين أوتوا العلم وما يجحد بآياتنا إلا الظالمون(49)﴾ العنكبوت
العمى النفسي (الهوى والاستهزاء)	﴿ولقد مكناهم فيما إن مكناكم فيه وجعلنا لهم سمعا وأبصارا وأفئدة فما أغنى عنهم سمعهم ولا أبصارهم ولا أفئدتهم من شيء إذ كانوا يجحدون بآيات الله وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(26)﴾ الأحقاف ﴿الذين اتخذوا دينهم لهوا ولعبا وغرتهم الحياة الدنيا فاليوم ننساهم كما نسوا لقاء يومهم هذا وما كانوا بآياتنا يجحدون(51)﴾ الأعراف
ظلما وعلوا استكبروا	﴿فلما جاءتهم آياتنا مبصرة قالوا هذا سحر مبين(13) وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم ظلما وعلوا فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(14)﴾ النمل ﴿فأما عاد فاستكبروا في الأرض بغير الحق وقالوا من أشد منا قوة أولم يروا أن الله الذي خلقهم هو أشد منهم قوة وكانوا بآياتنا يجحدون(15)﴾ فصلت
أنواع الجحود
بآيات الله في القرآن
﴿قد نعلم إنه ليحزنك الذي يقولون فإنهم لا يكذبونك ولكن الظالمين بآيات الله يجحدون (33)﴾ الأنعام ﴿بل هو آيات بينات في صدور الذين أوتوا العلم وما يجحد بآياتنا إلا الظالمون(49)﴾ العنكبوت
	﴿وكذلك أنزلنا إليك الكتاب فالذين آتيناهم الكتاب يؤمنون به ومن هؤلاء من يؤمن به وما يجحد بآياتنا إلا الكافرون(47)﴾ العنكبوت ﴿وقال الذين كفروا لا تسمعوا لهذا القرآن والغوا فيه لعلكم تغلبون (26) فلنذيقن الذين كفروا عذابا شديدا ولنجزينهم أسوأ الذي كانوا يعملون(27) ذلك جزاء أعداء الله النار لهم فيها دار الخلد جزاء بما كانوا بآياتنا يجحدون (28)﴾  فصلت
بآيات الله التي جاء بها الرسل
﴿وتلك عاد جحدوا بآيات ربهم وعصوا رسله واتبعوا أمر كل جبار عنيد(59)﴾ هود ﴿فأما عاد فاستكبروا في الأرض بغير الحق وقالوا من أشد منا قوة أولم يروا أن الله الذي خلقهم هو أشد منهم قوة وكانوا بآياتنا يجحدون(15)﴾ فصلت
	﴿ولقد مكناهم فيما إن مكناكم فيه وجعلنا لهم سمعا وأبصارا وأفئدة فما أغنى عنهم سمعهم ولا أبصارهم ولا أفئدتهم من شيء إذ كانوا يجحدون بآيات الله وحاق بهم ما كانوا به يستهزئون(26)﴾ الأحقاف ﴿وأدخل يدك في جيبك تخرج بيضاء من غير سوء في تسع آيات إلى فرعون وقومه إنهم كانوا قوما فاسقين(12) فلما جاءتهم آياتنا مبصرة قالوا هذا سحر مبين(13)وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم ظلما وعلوا فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(14)﴾ النمل
بآيات الله في الخلق وفي نعمه على البشر
﴿الله الذي جعل لكم الليل لتسكنوا فيه والنهار مبصرا إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(61)ذلكم الله ربكم خالق كل شيء لا إله إلا هو فأنا تؤفكون(62) كذلك يؤفك الذين كانوا بآيات الله يجحدون(63)﴾ غافر
	﴿وإذا غشيهم موج كالظلل دعوا الله مخلصين له الدين فلما نجاهم إلى البر فمنهم مقتصد وما يجحد بآياتنا إلا كل ختار كفور(32)﴾ لقمان
	﴿والله فضل بعضكم على بعض في الرزق فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء أفبنعمة الله يجحدون(71)﴾ النحل
عقاب الجحود بآيات الله
﴿الذين اتخذوا دينهم لهوا ولعبا وغرتهم الحياة الدنيا فاليوم ننساهم كما نسوا لقاء يومهم هذا وما كانوا بآياتنا يجحدون(51)﴾ الأعراف ﴿ذلك جزاء أعداء الله النار لهم فيها دار الخلد جزاء بما كانوا بآياتنا يجحدون(28)﴾ فصلت
مختار الصحاح
● [جحد] ج ح د: الجُحُودُ الإنكار مع العلم يقال جَحَدَهُ حقه وجحده بحقه وبابه قطع وخضع و الجَحْدُ قلة الخير
الراغب
جحد
الجحود: نفي ما في القلب إثباته، وإثبات ما في القلب نفيه، يقال: جحد جحودا وجحدا قال عز وجل: }وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم﴿[النمل/14]، وقال عز وجل:﴾بآياتنا يجحدون{ [الأعراف/51]. وتجحد تخصص بفعل ذلك، يقال: رجل جحد: شحيح قليل الخير يظهر الفقر، وأرض جحدة: قليلة النبت، يقال: جحدا له ونكدا، وأجحد: صار ذا جحد.
ملخص اللسان
1.     جَحَدَهُ  يَجْحَدُه جَحْداً وجُحوداً.  الجَحْدُ والجُحُود: نقيض الإِقرار
2.     الجُحودُ الإِنكار مع العلم.
3.     والجحود: قلة الخير.
4.     وجَحِدَ جَحَداً، فهو جَحِدٌ وجَحْدٌ وأَجْحَدُ إِذا كان ضيقاً قليل  الخير.
5.     الجَحْدُ والجُحْدُ الضيق في المعيشة.
6.     جَحِدَ عَيْشُهم  جَحَداً إِذا ضاق واشتدَّ؛
7.     وأَرض جَحْدَة:  يابسة لا خير فيها.
8.      وجَحِدَ النبات: قلَّ ونكد.
9.     والجَحْد:  القلة من كل شيءٍ،
10.                        وجَحِدَ النبتُ إِذا قلَّ ولم يَطُلْ.
11.                        أَجْحَدَ  الرجل وجَحَدَ إِذا أَنْفَضَ وذهب ماله؛
12.                        الجُحاديَّة قربة ملئت لبناً أَو غَرارة ملئت تمراً أَو حنطة؛
13.                        والجُحاديُّ: الضخم،
لسان العرب
● - جحد: الجَحْدُ والجُحُود: نقيض الإِقرار كالإِنكار والمعرفة، جَحَدَهُ  يَجْحَدُه جَحْداً وجُحوداً.  الجوهري: الجُحودُ الإِنكار مع العلم. جَحَدَه حقَّه وبحقه. والجَحْدُ  والجُحْدُ، بالضم، والجحود: قلة الخير.  وجَحِدَ جَحَداً، فهو جَحِدٌ وجَحْدٌ وأَجْحَدُ إِذا كان ضيقاً قليل  الخير. الفراء: الجَحْدُ والجُحْدُ الضيق في المعيشة. يقال: جَحِدَ عَيْشُهم  جَحَداً إِذا ضاق واشتدَّ؛ قال: وأَنشدني بعض الأَعراب في الجَحد:  لئن بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيْدَيْنِ مائراً،  لقد غَنِيَتْ في غير بُوسٍ ولا جَحْدِ  والجَحَدُ، بالتحريك: مثله؛ يقال: نَكَداً له وجَحَداً وأَرض جَحْدَة:  يابسة لا خير فيها. وقد جَحِدَت وجَحِدَ النبات: قلَّ ونكد. والجَحْد:  القلة من كل شيءٍ، وقد جُحِدَ. ورجل جَحِدٌ وجَحْدٌ: كقولهم نَكِدٌ  ونَكْدٌ. قليل المطر. وجَحِدَ النبتُ إِذا قلَّ ولم يَطُلْ. أَبو عمرو: أَجْحَدَ  الرجل وجَحَدَ إِذا أَنْفَضَ وذهب ماله؛ وأَنشد الفرزدق:  وبَيْضاءَ من أَهل المدينة لم تَذُقْ  يَبِيساً، ولم تَتْبَعْ حَمولةَ مُجْحِدِ  قال ابن بري: أَورده شاهداً على مُجْحِدٍ للقليل الخير، وصوابه: لبيضاء  من أَهل المدينة؛ وقبله:  إِذا شئتُ غَنَّاني، من العاج، قاصِفٌ  على مِعْصَمٍ رَيَّانَ لم يَتَخَدَّدِ  وفرس جَحْدٌ والأُنثى جَحْدَةٌ، وهو الغليظ القصير، والجمع جِحاد.  شمر: الجُحاديَّة قربة ملئت لبناً أَو غَرارة ملئت تمراً أَو حنطة؛  وأَنشد:  وحتى ترى أَن العَلاة تُمِدُّها  جُحاديَّةٌ، والرائحاتُ الرواسمُ  وقد مضى تفسيره في ترجمة عَلأَ.  وجُحادةُ: اسم رجل.  والجُحاديُّ: الضخم، حكاه يعقوب، قال والخاء لغة.
مقاييس اللغة:
(جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ مُجْحِدِ([2])
ومن هذا الباب الجُحود، وهو ضدّ الإقرار، ولا يكون إلاّ مع علم الجاحد به أنّه صحيح. قال الله تعالى: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. وما جاء جاحدٌ بخيرٍ قطّ.
القاموس المحيط:
جَحَدَهُ حَقَّهُ وبحَقِّهِ، كمنعه، جَحْداً وجُحوداً أنْكَرَهُ مع عِلْمِهِ، وفلاناً صادَفَهُ بَخِيلاً. وكفَرِحَ قَلَّ ونَكِدَ، والنَّبْتُ لم يَطُلْ. والجَحْدُ، بالفتح والضم والتحريك قِلَّةُ الخيرِ. جَحِدَ، كفرحَ،
فهو جَحِدٌ وجَحْدٌ وأَجْحَدُ. والجَحَّادُ: البَطيء الإِنزالِ. والجُحادِيُّ، بالضم: الضَّخْمُ من كُلِّ شيءٍ، وبهاءٍ: القِرْبَةُ المَمْلُوءةُ لَبَنَاً، والغِرَارَةُ المَمْلُوءةُ تَمْرَاً أو حِنْطَةً. وفَرَسٌ جَحِدٌ، ككتِفٍ: غَلِيظٌ قصيرٌ، وهي بهاء، ج: ككتابٍ.
تاج العروس:
جحد
جَحَدَه حَقَّهُ . وجَحَدَه بحَقِّه كمَنعَهُ - يَتعدَّى إِلى المفعول الثاني تارةً بنفْسه وتلرةً بحرف الجرّ وقال بعضهم : لا يَتعدّى بالبَاءِ إِلا بتضمين معنَى كَفَرَ أَو بحَمْلِه عليه قاله شيخنا - يَجْحَده جَحْداً بفتح فسكون وجُحُوداً كَقُعُودٍ : أَنكَرَه معَ عِلْمِه قاله الجوهريّ أَي فهو أَخصُّ . ويقال له المكابَرَة . وقَد يُطلَق على مُطْلَق الإِنكارِ قاله شيخنا . وجَحَدَ فُلاناً : صادَفضه بَخِيلاً قَليلَ الخَيرِ . وفي الأَساس : وقِلّة الخَيْر على معنَيين : الشُّحِّ والفَقْر . وجَحِدَ كفَرِحَ : قَلَّ من كُلّ شيْءٍ وجَحِدَ : نَكِدَ . يقالُ رجلٌ جَحِدٌ وجَحْدٌ كقولهم نَكِدٌ ونَكْد . ونَكْداً له وجَحْداً دعاءٌ عليه وجَحِدَ النَّبتُ : قَلَّ ونَكِدَ ولَم يَطُلْ والجحدُ بالفتح والضمّ والتحريك : قِلَّةُ الخَيْرِ والضِّيقُ في المَعيشة كالجُحُود . جَحِدَ عَيْشُهم كفَرِحَ جَحَداً إِذَا ضَاقَ واشتَدَّ . وأَنشدَ بعض الأَعرَاب في الجحد :
لَئِن بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيدَين مائِراً ... لقد غَنِيَتْ في غَيْرِ بُوسٍ ولا جَحْدِ فهو جَحِدٌ ككَتفٍ وجَحْدٌ بفتح فسكون وأَجْحَدُ . والجَحّادُ كشَدّادِ : الرجُلُ البَطيءُ الإِنزلالِ نقله الصغانيّ . والجُحَادِيُّ بالضّمّ : الضَّخْم من كلِّ شيْءٍ حكاه يعقوب . قال : والخاءُ لُغة . وقال شَمِرٌ : الجُحَادِيَّةُ بهاءٍ : القِرْبَةُ المملوءَةُ لَبَناً والغِرَارَةُ الملوءَةُ تَمْراً أَو حِنْطَةً . وأَنشد أَبو عُبيدةَ :
وحتّى تَرَى أَنَّ العَلاَة تَمُدُّها ... جُحَادِيّةٌ والرَّائحاتُ الرَّواسمُ وفَرَسٌ جَحِدٌ ككَتِفٍ : غَليظٌ قَصِيرٌ . وهي بهاءٍ . ج جِحَادٌ ككِتَاب نقله الصغانيّ . ومما يستدرك عليه : أَرضٌ جَحْدة : يابسةٌ لا خَيْرَ فيها . وقد جَحِدَت وعامٌ جَحِدٌ : قَليلُ المطَرِ . وعن أَبِي عَمرٍو : أَجحَدَ الرَّجلُ وجَحَدَ إِذَا أَنفَضَ وذهَبَ مالُه . وجُحَادَةُ اسمُ رَجلٍ . وقال الزّجّاج : أَجْحَدْتُ فُلاناً : صادَفْتُه بَخيلاً

##### Türkçe

جحد
**جَحَدَ - يَجْحَدُ**

**جَحَدَ - يَجْحَدُ** + bir varlık + bir şey ile veya bir iş ile: bir şeyin veya bir işin hakikatini ve doğruluğunu inkârını açığa vurur; hâlbuki o, bunun tersini içinde gizler: hakikat ona yakînî bir biçimde belirginleşir, sonra onu reddeder ve inkâr eder ve onu hakikat olarak kabul etmez; bu da psikolojik bir haz veya bir menfaat yahut yaratılıştan bir psikolojik hastalık sebebiyledir.
Ve lafız, “bir bilgiyi tanımama ve onun doğruluğunu kabul etmeme; bu da cehalet veya unutma veya heves veya amaç sebebiyledir” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَحَدَ - يَجْحَدُ**، **جَهِلَ - يَجْهَلُ**، **نَكِرَ - يَنْكَرُ**، **كَفَرَ - يَكْفُرُ**، **نَسِيَ - يَنْسَى**، **كَنَد - يَكْنُدُ**
جحد + bir varlık + bir şey ile
Allah’ın âyetlerini inkârın sebepleri
Yaratılıştan yapısal	﴿Sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye ve gündüzü aydınlık kılan Allah’tır; şüphesiz Allah insanların üzerinde elbette fazl sahibidir; fakat insanların çoğu şükretmezler(61) İşte bu, Allah’tır; Rabbinizdir; her şeyin yaratıcısıdır; O’ndan başka ilâh yoktur; öyleyse nasıl çevriliyorsunuz?(62) İşte böyle, Allah’ın âyetlerini inkâr edenler çevrilir(63)﴾ Gâfir ﴿Ve Allah, rızıkta bazınızı bazınıza üstün kıldı; üstün kılınanlar, rızıklarını sağ ellerinin sahip olduklarına geri çevirenler değildir; böylece onlar onda eşittirler; öyleyse Allah’ın nimetine mi inkâr ederler?(71)﴾ Nahl
Kâfirler; her çok hilekâr, çok nankör	﴿Ve işte böyle, sana Kitab’ı indirdik; kendilerine Kitab verdiklerimiz ona iman ederler; ve bunlardan ona iman eden de vardır; âyetlerimizi inkâr edenler ancak kâfirlerdir(47)﴾ Ankebût ﴿Ve onları gölgeler gibi bir dalga bürüdüğünde, dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ettiler; onları karaya kurtarınca, onlardan orta yolu tutan vardır; âyetlerimizi ancak her çok hilekâr, çok nankör inkâr eder(32)﴾ Lokmân
Zâlimler	﴿Biz elbette biliyoruz ki söyledikleri seni gerçekten üzer; çünkü onlar seni yalanlamazlar; fakat zâlimler Allah’ın âyetlerini inkâr ederler(33)﴾ En‘âm ﴿Bilakis o, kendilerine ilim verilenlerin göğüslerinde apaçık âyetlerdir; âyetlerimizi ancak zâlimler inkâr eder(49)﴾ Ankebût
Psikolojik körlük (heves ve alay)	﴿Andolsun, onları, sizi yerleştirmediğimiz şeye yerleştirdik; ve onlara işitme, görme ve gönüller kıldık; fakat işitmeleri, görmeleri ve gönülleri onlara hiçbir şeyden fayda vermedi; çünkü Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlardı; ve alay etmekte oldukları şey onları kuşattı(26)﴾ Ahkâf ﴿Dinlerini eğlence ve oyun edinenler ve dünya hayatı kendilerini aldatanlar; bugün onları unuturuz, tıpkı onların bu günlerinin buluşmasını unuttukları gibi; ve âyetlerimizi inkâr etmekte oldukları için(51)﴾ A‘râf
Zulüm ve yücelik; büyüklendiler	﴿Âyetlerimiz onlara göz açıcı olarak gelince dediler: Bu apaçık bir sihirdir(13) Ve onu inkâr ettiler; hâlbuki nefisleri ona yakîn getirmişti; zulüm ve yücelik sebebiyle; öyleyse bak, bozguncuların âkıbeti nasıl oldu(14)﴾ Neml ﴿Âd’a gelince, yeryüzünde haksız yere büyüklendiler ve dediler: Bizden daha güçlü kim var? Görmediler mi ki onları yaratan Allah, onlardan daha güçlüdür; ve âyetlerimizi inkâr ediyorlardı(15)﴾ Fussilet
İnkârın türleri
Kur’ân’daki Allah’ın âyetleri ile
﴿Biz elbette biliyoruz ki söyledikleri seni gerçekten üzer; çünkü onlar seni yalanlamazlar; fakat zâlimler Allah’ın âyetlerini inkâr ederler(33)﴾ En‘âm ﴿Bilakis o, kendilerine ilim verilenlerin göğüslerinde apaçık âyetlerdir; âyetlerimizi ancak zâlimler inkâr eder(49)﴾ Ankebût
	﴿Ve işte böyle, sana Kitab’ı indirdik; kendilerine Kitab verdiklerimiz ona iman ederler; ve bunlardan ona iman eden de vardır; âyetlerimizi inkâr edenler ancak kâfirlerdir(47)﴾ Ankebût ﴿Ve kâfir olanlar dedi: Bu Kur’ân’a kulak vermeyin ve onda gürültü edin; umulur ki galip gelirsiniz(26) Elbette kâfir olanlara şiddetli bir azabı tattıracağız ve elbette onları yapmakta olduklarının en kötüsüyle cezalandıracağız(27) İşte bu, Allah’ın düşmanlarının cezasıdır: ateş; onlar için orada ebedîlik yurdu vardır; âyetlerimizi inkâr etmekte oldukları için bir ceza olarak(28)﴾ Fussilet
Resullerin getirdiği Allah’ın âyetleri ile
﴿Ve işte Âd; Rablerinin âyetlerini inkâr ettiler ve resullerine isyan ettiler ve her inatçı zorbanın emrine uydular(59)﴾ Hûd ﴿Âd’a gelince, yeryüzünde haksız yere büyüklendiler ve dediler: Bizden daha güçlü kim var? Görmediler mi ki onları yaratan Allah, onlardan daha güçlüdür; ve âyetlerimizi inkâr ediyorlardı(15)﴾ Fussilet
	﴿Andolsun, onları, sizi yerleştirmediğimiz şeye yerleştirdik; ve onlara işitme, görme ve gönüller kıldık; fakat işitmeleri, görmeleri ve gönülleri onlara hiçbir şeyden fayda vermedi; çünkü Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlardı; ve alay etmekte oldukları şey onları kuşattı(26)﴾ Ahkâf ﴿Ve elini koynuna sok; dokuz âyet içinde Firavun’a ve kavmine, bir kusur olmaksızın bembeyaz çıkar; şüphesiz onlar fasık bir kavim idiler(12) Âyetlerimiz onlara göz açıcı olarak gelince dediler: Bu apaçık bir sihirdir(13) Ve onu inkâr ettiler; hâlbuki nefisleri ona yakîn getirmişti; zulüm ve yücelik sebebiyle; öyleyse bak, bozguncuların âkıbeti nasıl oldu(14)﴾ Neml
Yaratılışta ve insanlara olan nimetlerinde Allah’ın âyetleri ile
﴿Sizin için geceyi onda sükûn bulasınız diye ve gündüzü aydınlık kılan Allah’tır; şüphesiz Allah insanların üzerinde elbette fazl sahibidir; fakat insanların çoğu şükretmezler(61) İşte bu, Allah’tır; Rabbinizdir; her şeyin yaratıcısıdır; O’ndan başka ilâh yoktur; öyleyse nasıl çevriliyorsunuz?(62) İşte böyle, Allah’ın âyetlerini inkâr edenler çevrilir(63)﴾ Gâfir
	﴿Ve onları gölgeler gibi bir dalga bürüdüğünde, dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ettiler; onları karaya kurtarınca, onlardan orta yolu tutan vardır; âyetlerimizi ancak her çok hilekâr, çok nankör inkâr eder(32)﴾ Lokmân
	﴿Ve Allah, rızıkta bazınızı bazınıza üstün kıldı; üstün kılınanlar, rızıklarını sağ ellerinin sahip olduklarına geri çevirenler değildir; böylece onlar onda eşittirler; öyleyse Allah’ın nimetine mi inkâr ederler?(71)﴾ Nahl
Allah’ın âyetlerini inkârın cezası
﴿Dinlerini eğlence ve oyun edinenler ve dünya hayatı kendilerini aldatanlar; bugün onları unuturuz, tıpkı onların bu günlerinin buluşmasını unuttukları gibi; ve âyetlerimizi inkâr etmekte oldukları için(51)﴾ A‘râf ﴿İşte bu, Allah’ın düşmanlarının cezasıdır: ateş; onlar için orada ebedîlik yurdu vardır; âyetlerimizi inkâr etmekte oldukları için bir ceza olarak(28)﴾ Fussilet
Muhtârü’s-sıhâh
● [**جحد**] ج ح د: **الجُحُودُ** ilim ile beraber inkârdır; denir: **جَحَدَهُ** hakkını ve **جحده بحقه**; ve babı **قطع** ve **خضع**’dır; ve **الجَحْدُ** hayrın azlığıdır.
Râgıb
جحد
**الجحود**: kalpte olanın ispatını nefyetmek ve kalpte olanın nefyini ispat etmektir; denir: **جحد** **جحودا** ve **جحدا**. Aziz ve celil dedi: }**وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم**﴿[Neml/14], ve Aziz ve celil dedi:﴾**بآياتنا يجحدون**{ [A‘râf/51]. Ve **تجحد** bunu yapmakla tahsis olunur; denir: **رجل جحد**: cimri, hayrı az; fakirliği gösterir. Ve **أرض جحدة**: bitkisi az. Denir: **جحدا له ونكدا**. Ve **أجحد**: **ذا جحد** oldu.
Lisân’ın özeti
1.     **جَحَدَهُ** **يَجْحَدُه** **جَحْداً** ve **جُحوداً**. **الجَحْدُ** ve **الجُحُود**: ikrarın zıddı.
2.     **الجُحودُ**: ilim ile beraber inkâr.
3.     Ve **الجحود**: hayrın azlığı.
4.     Ve **جَحِدَ** **جَحَداً**; o hâlde o **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ** ve **أَجْحَدُ**’dır; dar, hayrı az olduğunda.
5.     **الجَحْدُ** ve **الجُحْدُ**: geçimde darlık.
6.     **جَحِدَ عَيْشُهم** **جَحَداً**: daraldığında ve şiddetlendiğinde;
7.     Ve **أَرض جَحْدَة**: hayır olmayan kuru.
8.      Ve **جَحِدَ النبات**: azaldı ve kötüleşti.
9.     Ve **الجَحْد**: her şeyden azlık,
10.                        ve **جَحِدَ النبتُ**: azaldığında ve uzamadığında.
11.                        **أَجْحَدَ** adam ve **جَحَدَ**: malı tükendiğinde ve gittiğinde;
12.                        **الجُحاديَّة**: sütle doldurulmuş kırba yahut hurma yahut buğdayla doldurulmuş çuval;
13.                        ve **الجُحاديُّ**: iri.
Lisânü’l-ʿArab
● - جحد: **الجَحْدُ** ve **الجُحُود**: ikrarın zıddı; inkâr ve marifet gibi; **جَحَدَهُ** **يَجْحَدُه** **جَحْداً** ve **جُحوداً**. Cevherî: **الجُحودُ** ilim ile beraber inkârdır. **جَحَدَه** hakkını ve **بحقه**. Ve **الجَحْدُ** ve **الجُحْدُ**, zamme ile, ve **الجحود**: hayrın azlığıdır. Ve **جَحِدَ** **جَحَداً**; o hâlde o **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ** ve **أَجْحَدُ**’dır; dar, hayrı az olduğunda. Ferrâ: **الجَحْدُ** ve **الجُحْدُ** geçimde darlıktır. Denir: **جَحِدَ عَيْشُهم** **جَحَداً**: daraldığında ve şiddetlendiğinde; dedi: ve bana bazı bedevîler **الجَحد** hakkında şu beyiti okudu:
لَئِن بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيْدَيْنِ مائِراً،
لَقَدْ غَنِيَتْ في غَيْرِ بُوسٍ ولا جَحْدِ
Ve **الجَحَدُ**, hareke ile: onun gibidir; denir: **نَكَداً له وجَحَداً** ve **أَرض جَحْدَة**: hayır olmayan kuru. Ve gerçekten **جَحِدَت**; ve **جَحِدَ النبات**: azaldı ve kötüleşti. Ve **الجَحْد**: her şeyden azlık; ve gerçekten **جُحِدَ**. Ve adam **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ**: onların “**نَكِدٌ** ve **نَكْدٌ**” demeleri gibi. Yağmuru az. Ve **جَحِدَ النبتُ**: azaldığında ve uzamadığında. Ebû Amr: **أَجْحَدَ** adam ve **جَحَدَ**: malı tükendiğinde ve gittiğinde; ve Ferazdak’ı okudu:
وبَيْضاءَ من أَهل المدينة لم تَذُقْ
يَبِيساً، ولم تَتْبَعْ حَمولةَ مُجْحِدِ
İbn Berrî dedi: onu, hayrı az olan için **مُجْحِدٍ**’e şahit olarak getirdi; doğrusu: **لبيضاء** min ehli’l-medîne; ve ondan önce:
إِذا شئتُ غَنَّاني، من العاج، قاصِفٌ
على مِعْصَمٍ رَيَّانَ لم يَتَخَدَّدِ
Ve at **جَحْدٌ**, dişisi **جَحْدَةٌ**; o, kalın kısa olandır; çoğulu **جِحاد**. Şemr: **الجُحاديَّة** sütle doldurulmuş kırba yahut hurma yahut buğdayla doldurulmuş çuvaldır; ve okudu:
وحتّى ترى أَن العَلاة تُمِدُّها
جُحاديَّةٌ، والرائحاتُ الرواسمُ
Ve onun tefsiri **عَلأَ** tercümesinde geçti. Ve **جُحادةُ**: bir adam adıdır. Ve **الجُحاديُّ**: iri; Yakub onu nakletti; dedi: ve **الخاء** bir lehçedir.
Mekâyîsü’l-luğa:
(**جحد**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الدال** bir asıldır; hayrın azlığına delâlet eder. Denir: **عامٌ جَحِدٌ**: yağmuru az. Ve adam **جَحِْدٌ**: fakir; ve gerçekten **جَحِدَ** ve **أَجْحَدَ**. İbn Düreyd dedi: ve **الجَحْد** her şeyden azlıktır. Şair dedi:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
Şeybânî dedi: [**أجحَدَ الرّجلُ وجحدا**: malı tükendiğinde ve gittiğinde. Ve Ferazdak için okudu([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ مُجْحِدِ([2])
Ve bu babdandır **الجُحود**; o, ikrarın zıddıdır; ve ancak, inkâr edenin onun doğru olduğunu bildiği hâlde olur. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ**﴾ [Neml 14]. Ve hiçbir zaman bir inkârcı hayır getirmedi.
El-Kâmûsü’l-muhît:
**جَحَدَهُ حَقَّهُ** ve **بحَقِّهِ**, “**منعه**” gibi; **جَحْداً** ve **جُحوداً**: onu, ilmiyle beraber inkâr etti; ve birini, cimri olarak buldu. Ve “**كفَرِحَ**” gibi: azaldı ve kötüleşti; ve bitki uzamadı. Ve **الجَحْدُ**, fetha ve zamme ve hareke ile: hayrın azlığıdır. **جَحِدَ**, “**كفرحَ**” gibi; o hâlde o **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ** ve **أَجْحَدُ**’dır. Ve **الجَحَّادُ**: indirmesi yavaş olan. Ve **الجُحادِيُّ**, zamme ile: her şeyden iri olan; ve “هاء” ile: sütle doldurulmuş kırba; ve hurma yahut buğdayla doldurulmuş çuval. Ve at **جَحِدٌ**, “**كتِفٍ**” gibi: kalın kısa; ve o “هاء” iledir; çoğulu: “**ككتابٍ**” gibi.
Tâcü’l-ʿarûs:
جحد
**جَحَدَه حَقَّهُ**. Ve **وجَحَدَه بحَقِّه** “**كمَنعَهُ**” gibi—bazen ikinci mef‘ûle bizzat kendisiyle, bazen de cer harfiyle geçişli olur; ve bazıları dedi: ancak **كَفَرَ** mânâsını tazmîn etmekle yahut onu ona حمل etmekle **البَاءِ** ile geçişli olur; şeyhimiz dedi. **يَجْحَده** **جَحْداً** fetha sonra sükûn ile ve **جُحُوداً** “**كَقُعُودٍ**” gibi: onu, ilmiyle beraber inkâr etti; Cevherî dedi; yani o daha özeldir. Ve ona **المكابَرَة** denir. Ve bazen mutlak inkâr üzerine de إطلاق olunur; şeyhimiz dedi. Ve **جَحَدَ فُلاناً**: onu, cimri, hayrı az olarak buldu. Ve **الأَساس**’ta: ve hayrın azlığı iki mânâ üzeredir: cimrilik ve fakirlik. Ve **جَحِدَ** “**كفَرِحَ**” gibi: her şeyden azaldı; ve **جَحِدَ**: kötüleşti. Denir: adam **جَحِدٌ** ve **جَحْدٌ**; onların “**نَكِدٌ** ve **نَكْد**” demeleri gibi. Ve **نَكْداً له وجَحْداً**: ona bedduadır. Ve **جَحِدَ النَّبتُ**: azaldı ve kötüleşti ve uzamadı. Ve **الجحدُ** fetha ile ve zamme ile ve hareke ile: hayrın azlığı ve geçimde darlık; **كالجُحُود** gibi. **جَحِدَ عَيْشُهم** “**كفَرِحَ**” gibi **جَحَداً**: daraldığında ve şiddetlendiğinde. Ve bazı bedevîlerin **الجحد** hakkında şu beyiti okudu:
لَئِن بَعَثَتْ أُمُّ الحُمَيدَين مائِراً ... لقد غَنِيَتْ في غَيْرِ بُوسٍ ولا جَحْدِ
O hâlde o **جَحِدٌ** “**كَكَتفٍ**” gibi ve **جَحْدٌ** fetha sonra sükûn ile ve **أَجْحَدُ**’dır. Ve **الجَحّادُ** “**كَشَدّادِ**” gibi: indirmesi yavaş olan adam; Sığânî onu nakletti. Ve **الجُحَادِيُّ** zamme ile: her şeyden iri; Yakub onu rivayet etti. Dedi: ve **الخاءُ** bir lehçedir. Ve Şemr dedi: **الجُحَادِيَّةُ** “هاء” ile: sütle doldurulmuş kırba ve hurma yahut buğdayla doldurulmuş çuval. Ve Ebû Ubeyde okudu:
وحتّى تَرَى أَنَّ العَلاَة تَمُدُّها ... جُحَادِيّةٌ والرَّائحاتُ الرَّواسمُ
Ve at **جَحِدٌ** “**كَكَتِفٍ**” gibi: kalın kısa. Ve o “هاء” iledir. Çoğulu **ج جِحَادٌ** “**ككِتَاب**” gibi; Sığânî onu nakletti. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أَرضٌ جَحْدة**: hayır olmayan kuru; ve gerçekten **جَحِدَت**. Ve **عامٌ جَحِدٌ**: yağmuru az. Ve Ebû Amr’dan: **أَجحَدَ الرَّجلُ وجَحَدَ**: malı tükendiğinde ve gittiğinde. Ve **جُحَادَةُ**: bir adamın adıdır. Ve Zeccâc dedi: **أَجْحَدْتُ فُلاناً**: onu cimri olarak buldum.
