# جحش (ج-ح-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ح - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء الجيم والشيم معهما
ش ح ج، ج ح ش مستعملات فقط
شحج:
الشَّحيجُ: صَوْتُ البغل وبعض أصوات الحِمار. شَحَجَ يَشْحَجُ شَحيجاً. وشَحَجَ الغُرابُ شَحَجاناً: وهو تَرجيعُ الصَوْت فإذا مَدَّ قيل: نَعَب. ويقال للبِغال: بَناتُ شاحِج وشَحّاج. ويقال للحِمار الوَحْشيِّ من التهذيب عن العين. في ص، ط: الشّيء في س: وانحضج إذا اضرب مِشْحَج وشَحّاج، قال لبيد:
فهو شَحّاجُ مُـدِلٌّ سَـنِـقٌ		لاحِقُ البَطْن إذا يَعدُو زَمَلْ
جحش:
الجَحْشُ: وَلَدُ الحمار، والعَدَدُ: جِحَشة، والجميعُ جِحاشُ. والجَحْشة بتّخذها الرّاعي كالحلقة من الصّوف يلقيها في يده ليغزلها. والجِحاش: الدِفاع تُجاحِشُ: تُدافِعُ عن نفسك. والجَحْشُ: دون الخَدْش. جُحِشَ فهوَ مَجحُوش.

##### Türkçe

باب **الحاء** **الجيم** ve **الشيم** onlarla birlikte

**ش ح ج**، **ج ح ش** yalnızca kullanımdadır

**شحج**:
**الشَّحيجُ**: katırın sesi ve eşeğin bazı sesleri. **شَحَجَ** **يَشْحَجُ** **شَحيجاً**. Ve **شَحَجَ الغُرابُ شَحَجاناً**: o, sesin tekrarlanmasıdır; eğer uzatırsa **نَعَب** denilir. Ve katırlara: **بَناتُ شاحِج** ve **شَحّاج** denilir. Ve vahşi eşeğe, تهذيب’den, **العين**’den (naklen) denilir. **ص**، **ط**’da: **الشّيء**; **س**’de: ve **انحضج** eğer **مِشْحَج** ve **شَحّاج** vurursa; Lebîd dedi:
فهو **شَحّاجُ** مُـدِلٌّ سَـنِـقٌ		لاحِقُ البَطْن إذا يَعدُو زَمَلْ

**جحش**:
**الجَحْشُ**: eşeğin yavrusu; sayı (tekil): **جِحَشة**; çoğulu **جِحاشُ**. Ve **الجَحْشة**: çobanın onu yünden halka gibi edinmesi; onu eline atar ki onu eğirsin. Ve **الجِحاش**: savunma; **تُجاحِشُ**: kendini savunursun. Ve **الجَحْشُ**: **الخَدْش**’ten aşağıdır. **جُحِشَ**; o hâlde o **مَجحُوش**tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَحْشُ: سَحْجُ الجِلْدِ. يقال: أصابه شيءٌ فَجَحَشَ وجهه؛ وبه جَحْشٌ. والجَحْشُ: ولد الحمار، والجمع جِحاشٌ وجِحْشانٌ، والأنثى جَحْشَةٌ. ويقال للرجل إذا كان يستدُّ برأيه: جُحَيْشُ وحدِهِ، وعُيَيْرُ وحدِهِ، وهو ذَمٌّ. والجَحْشَةُ: صوفةٌ يلُفُّها الراعي على يده يَغْزِلُها. وجاحَشَهُ: أي دافعه. والجَحيشُ: المتنحِّي عن القوم. والجَحْوَشُ: الصبيُّ قبل أن يشتدّ.

##### Türkçe

**الجَحْشُ**: Derinin sıyrılması. Denir ki: Ona bir şey isabet etti de yüzünü **فَجَحَشَ**; onda **جَحْشٌ** vardır. Ve **الجَحْشُ**: eşeğin yavrusu; çoğulu **جِحاشٌ** ve **جِحْشانٌ**; dişisi **جَحْشَةٌ**’dir. Ve erkeğe, görüşüyle tek başına dikilip dayandığı zaman denir: **جُحَيْشُ وحدِهِ** ve **عُيَيْرُ وحدِهِ**; bu bir yermedir. Ve **الجَحْشَةُ**: çobanın eline sarıp onunla eğirdiği bir yün tutamı. Ve **جاحَشَهُ**: yani onu itti. Ve **الجَحيشُ**: kavimden uzaklaşan. Ve **الجَحْوَشُ**: güçlenmeden önceki çocuk.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج ش
شحج ، جحش : ( مستعملات ) .
شحج : قال الليث : الشِّحيجُ : صوت البغلِ وبعضُ أصوات الحِمار تقول : شَحَجَ البغلُ يَشْحَجُ شَحِيجاً ، والغُراب يَشْحَجُ شَحَجاناً ، وهو ترجِيعُه الصَّوتَ فإذا مَدَّ رأسه قلت : نَعَب . ويقال للبِغال : بنَاتُ شاحِجٍ وبنات شحَّاج ، ويقال لحِمار الوحش : مِشْحَج وشَحَّاج . وقال لَبِيد :
فهو شَحَّاجٌ مُدِلٌّ سَنِق
لاحق البَطْنِ إذا يَعْدُو زَمَل
وقال غيره : يقال للعربان : مُسْتَشْحَجَات ومُسْتَشْحِجَات بفتح الحاء وكسرها . قال ذو الرُّمَّة :
ومُسْتَشْحَجاتٍ بالفِراقِ كأنّها
مَثَاكِيلُ من صُيَّابَةِ النُّوبِ نُوَّحُ
وهو الشُّحَاجُ والشَّحِيجُ ، والنُّهاقُ والنَّهِيقُ .
جحش : الليث : الجَحْشُ : من أولاد الحمار كالمُهْرِ من الخَيْل والجميعُ الجِحَاش ، والعدد جِحَشَة . الأصمعي : الجَحْشُ : من أولاد الحَمِير من حين تَضَعُه أُمُّه إلى أن يُفْطَمَ من الرَّضاع ، فإذا استكمل الحَوْلَ فهو تَوْلَب . وقال الليث : الجَحْشَةُ يَتَّخِذُها الرَّاعي من صُوفة كالحَلْقة يُلقيها في يده ليَغْزِلها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الجَحْشَةُ : الحَلْقَةُ من الوَبَر تكون في يَدِ الرَّاعي يَغْزِلُ منها .
وقال الليث : الجِحاشُ : مُدَافَعَة الإنسان الشيء عن نفسه وعن غيره . وقال غيره : هو الجِحاشُ والجِحاسُ ، وقد جاحَشَه وجاحَسَه مُجاحَشَةً ومْجاحَسَةً إذا قاتَلَه .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه سَقَطَ من فرس فجُحِش شِقُّه . قال أبو عُبَيد : قال الكسائي في ( جَحَش ) : هو أن يُصِيبَه شيء فَيَنْسَحِج منه جلدُه وهو كالخَدْش أو أَكْبَر من ذلك . يقال : جُحِش يُجْحَشُ فهو مَجْحُوش .
وقال ابن الفَرَج : قال ابن الأعرابي : الجَحْش : الجِهادُ ، قال : وتُحوَّل الشين سِيناً ، وأنشد :
يوماً تَرَانا في عِراكِ الجَحْشِ
نَنْبُو بأجْلالِ الأُمُور الرُّبْشِ
أي الدواهي العظام .
والجَحْيش : الفريد . يقال : نزل فُلاَنٌ جَحِيشاً إذا نزل حَرِيداً فريدا .
وقال شمر : الجَحِيشُ : الشِّقّ والنَّاحيةُ ، يقال : نَزَل فلان الجَحيشَ . قال الأعشى :
إذا نَزَل الحَيُّ حَلَّ الجَحِيشُ
شَقِيّاً مُبِيناً غَوِيّاً غَيُورا
قال : ويكون الرجل مَجْحُوشا إذا أُصيب شِقُّه مُشْتَقّاً من هذا . قال : ولا يكون الجَحْشُ في الوجه ولا في البدن ، وأنشد :
لجارتنا الجَنْبُ الجَحِيشُ ولا يُرَى
لجارَتِنَا منا أخٌ وصَدِيقُ
وقال الآخر :
إذا الضَّيْفُ أَلْقَى نَعْلَه عن شمَالِه
جَحِيشاً وصَلَّى النارَ حَقّاً مُلَثَّما
قال : جَحِيشا أي جانباً بعيداً .

##### Türkçe

ح ج ش
**شحج** , **جحش**: (kullanılanlar).

**شحج**: Leys dedi: **الشِّحيجُ**: katırın sesi ve eşeğin bazı sesleri; “**شَحَجَ** katır **يَشْحَجُ** **شَحِيجاً**” dersin; karga da **يَشْحَجُ** **شَحَجاناً**; bu, onun sesi tekrar tekrar geri döndürmesidir; başını uzattığında “**نَعَب**” dersin. Katırlara “**بنَاتُ شاحِجٍ**” ve “**بنات شحَّاج**” denir; yaban eşeğine de “**مِشْحَج**” ve “**شَحَّاج**” denir. Lebîd dedi:
فهو **شَحَّاجٌ** مُدِلٌّ سَنِق
لاحق البَطْنِ إذا يَعْدُو زَمَل
Bir başkası dedi: Arabân’a “**مُسْتَشْحَجَات**” ve “**مُسْتَشْحِجَات**” denir; **الحاء**’nın fethasıyla ve kesrasiyle. Zü’r-Rumme dedi:
ومُسْتَشْحَجاتٍ بالفِراقِ كأنّها
مَثَاكِيلُ من صُيَّابَةِ النُّوبِ نُوَّحُ
Ve o, **الشُّحَاجُ** ve **الشَّحِيجُ**’dir; **النُّهاقُ** ve **النَّهِيقُ**’tir.

**جحش**: Leys: **الجَحْشُ**: eşek yavrularındandır; tıpkı atlarda tay gibi; çoğulu **الجِحَاش**; sayısı **جِحَشَة**. Asmaî: **الجَحْشُ**: annesi onu doğurduğu andan süt emmeden kesilinceye kadar eşek yavrularındandır; bir yılı tamamlayınca o **تَوْلَب**’dır. Leys dedi: **الجَحْشَةُ**: çobanın bir yün parçasından halka gibi edindiği şeydir; onu eline atar ki onunla eğirsin.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَحْشَةُ**: çobanın elinde bulunan, ondan eğirdiği kıldan halka.

Leys dedi: **الجِحاشُ**: insanın bir şeyi kendisinden ve başkasından defetmesidir. Bir başkası dedi: o **الجِحاشُ** ve **الجِحاسُ**’tır; onunla **جاحَشَه** ve **جاحَسَه** **مُجاحَشَةً** ve **مْجاحَسَةً** yaptı; onunla savaştığında.

Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: bir attan düştü de yanı **جُحِش** oldu. Ebû Ubeyd dedi: Kisâî **( جَحَش )** hakkında dedi: ona bir şey isabet eder de derisi ondan sıyrılıp soyulur; bu, çizik gibidir yahut ondan daha büyüktür. “**جُحِش** **يُجْحَشُ**; o hâlde o **مَجْحُوش**’tur” denir.

İbnü’l-Ferec dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجَحْش**: cihaddır; dedi ki: **الشين** **سِين**’e çevrilir. Ve şu beyit okundu:
يوماً تَرَانا في عِراكِ **الجَحْشِ**
نَنْبُو بأجْلالِ الأُمُور الرُّبْشِ
Yani büyük musibetler.

**الجَحْيش**: tek, yalnız olan. “Falan **جَحِيشاً** indi” denir; yani tek başına, yalnız indi.

Şemmer dedi: **الجَحِيشُ**: yan ve taraf; “falan **الجَحيشَ** indi” denir. A‘şâ dedi:
إذا نَزَل الحَيُّ حَلَّ **الجَحِيشُ**
شَقِيّاً مُبِيناً غَوِيّاً غَيُورا
Dedi: kişi, yanı yaralanmış olarak isabet ettiğinde **مَجْحُوشا** olur; bu, buradan türetilmiştir. Dedi: **الجَحْشُ** yüzde olmaz ve bedende olmaz. Ve şu beyit okundu:
لجارتنا الجَنْبُ **الجَحِيشُ** ولا يُرَى
لجارَتِنَا منا أخٌ وصَدِيقُ
Bir başkası dedi:
إذا الضَّيْفُ أَلْقَى نَعْلَه عن شمَالِه
**جَحِيشاً** وصَلَّى النارَ حَقّاً مُلَثَّما
Dedi: **جَحِيشا** yani uzak bir yan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والحاء وما يثلثهما)
(جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ مُجْحِدِ([2])ومن هذا الباب الجُحود، وهو ضدّ الإقرار، ولا يكون إلاّ مع علم الجاحد به أنّه صحيح. قال الله تعالى: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. وما جاء جاحدٌ بخيرٍ قطّ.
(جحر) الجيم والحاء والراء أصلٌ يدلّ على ضِيق الشيء والشدّة. فالجِحَرة جمع جُحْر. [وأجحَرَ([3])] فلاناً الفَزَعُ والخوفُ، إذا ألجأَه. ومَجاحِرُ القومِ مَكامِنهم. وجَحَرَتْ عينُه إذا غَارَت. والجَحْرة: السَّنَة الشديدة.
(جحس) الجيم والحاء والسين ليس أصلاً. وذلك أنّهم قالوا: الجِحاس([4])، ثم قالوا: السِّين [بدل] الشين. قال ابن دريد: جُحِسَ جلدُه مثل جُحِش، إذا كُدِح.
 (جحش) الجيم والحاء والشين متباعدةٌ جدّاً. فالجحش معروفٌ. والعرب تقول: "هو جُحَيشُ وَحْدِهِ" في الذّم، كما يقولون: "نَسِيج وَحْدِه" في المدح. فهذا أصلٌ.
وكلمةٌ أخرى، يقولون: جُحِش إذا تقشّر جلده. وفي الحديث: "أنه صلى الله عليه وآله وسلم سَقَط من فَرَسٍ فجُحِشَ شِقُّهُ".
وكلمةٌ أخرى: جاحَشْتُ عنه إذا دافَعْتَ عنه. ويقال نَزَل فلانٌ جحيشاً. وهذا من الكلمة التي قبله، وذلك إذا نزلَ ناحيةً من الناس. قال الأعشَى:
* إذا نَزَل الحيُّ حَلَّ الجَحِيشٌ([5]) *
وأمّا الجَحْوَشُ، وهو الصبيُّ قبل أن يشتدّ، فهذا من باب الجَحْش، وإنّما زيد في بنائه لئلا يسمَّى بالجَحْش، وإلاّ فالمعنى واحدٌ. قال:
قَتَلْنَا مَخْلَداً وابنَيْ حُراقٍ *** وآخَرَ جَحْوشاً فوق الفَطِيم([6])(جحظ) الجيم [والحاء] والظاء كلمةٌ واحدة: جحظت العينُ إذا عظُمَتْ مُقْلَتها وبرزَتْ.
(جحف) الجيم والحاء والفاء [أصلٌ] واحدٌ، قياسُه الذَّهاب بالشّيء مُسْتَوْعَباً. يقال* سَيْل جُحَافٌ إذا جَرَف كلَّ شيءٍ وذهَبَ به. قال:
لها كَفَلٌ كصَفَاةِ المَسيلِ *** أبْرَزَ عنها جُحَافٌ مُضِرّ([7])وسمِّيت الجُحْفة لأنَّ السيّلَ جَحَفَ أهلَها، أي حَمَلَهم. ويقال أجْحَفَ بالشَّيء إذا ذَهَبَ به. وموتٌ جُحافٌ مثل جُراف. قال:
 * وكم زَلَّ عنها من جُحافِ المَقَادِرِ([8]) *
ومن هذا الباب الجُحاف: داءٌ يصيب الإنسانَ في جوفه يُسْهِلُهُ، والقياس واحد. وجَحفْت له أي غَرَفْتُ.
وأصلٌ آخر، وهو المَيْل والعُدول. فمنها الجِحَاف وهو أنْ يُصيب الدّلوُ فَمَ البئر عند الاستقاء. قال:
* تَقْوِيمَ فَرْغَيْها عن الجِحافِ([9]) *
وتجاحَفَ القومُ في القتال: مالَ بعضُهم على بعضٍ بالسُّيوف والعِصِيّ. وجاحَفَ الذَّنْبَ إذا مالَ إليه. وفلان يُجْحِف لِفُلانٍ: إذا مال معه على غيره.
(جحل) الجيم والحاء واللام يدلُّ على عِظَم الشّيء. فالجَحْل السِّقاءُ العظيم. والجَيْحَل: الصّخرة العظيمة. والجَحْل: اليعسوب العظيم. والجَحْلُ: الحِرْباء. قال ذو الرّمة:
فلما تَقَضَّتْ حاجةً مِن تحمُّل	*** وأَظْهَرْنَ واقْلَوْلَى على عُودِه الجَحْلُ([10])وأمّا قولُهم جَحَّلت الرَّجلَ صرعْتُه فهو من هذا؛ لأنّ المصروع لا بد أن يتحوّز ويتجمَّع. قال الكميت:
ومالَ أبو الشَّعثاء أشعَثَ دامياً *** وأنَّ أبا جَحْلٍ قتيلٌ مُجَحَّلُ([11])ومما شذَّ عن الباب الجُحَال، وهو السمُّ القاتل. قال:
* جرَّعَهُ الذَّيْفَانَ والجُحالاَ([12]) *
(جحم) الجيم والحاء والميم عُظْمُها به الحرارةُ وشدَّتُها. فالجاحم المكان الشديدُ الحرّ. قال الأعشى:
يُعِدُّون للهيجاء قبلَ لِقائها *** غَداةَ احتضارِ البأْسِ والموتُ جاحمُ([13])وبه سُمِّيت الجحيمُ جحيماً. ومن هذا الباب وليس ببعيدٍ منه الجَحْمة العَيْن، ويقال إنّها بلغة اليمن. وكيف كان فهي من هذا الأصل؛ لأن العينين سِراجانِ متوقِّدان. قال:
أيا جَحْمَتِي بَكِّي على أمّ عامِرٍ *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([14])قالوا: جَحْمَتَا الأسدِ عيناه في اللغات كلِّها. وهذا صحيح؛ لأنّ عينيه أبداً
متوقدتان. ويقال جَحَّم الرّجل، إذا فتح عينيه كالشَّاخص([15])، والعينُ جاحمة. والجُحام: داءٌ يصيب الإنسانَ في عينيه فتَرِمُ عيناه. والأجحم: الشديدُ حمرةِ العين مع سَعتها، وامرأةٌ جحماء. وجَحَّمني بعينه إذا أحَدَّ النّظر. فأما قولهم أجْحَم عن الشيء: إذا كعّ عنه فليس بأصل، لأن ذلك مقلوبٌ عن أحجَم. وقد ذُكر في بابه.
(جحن) الجيم والحاء والنون أصلٌ واحد، وهو سوء النَّماء وصِغَرُ الشيء في نفسه. فالجَحَن سوءُ الغذاء، والجَحِن السّـيّئ الغِذاء. قال الشماخ:
وقد عَرِقَتْ مغابنُها وجادت *** بدِرَّتِها قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ([16])القتين: القليل الطُّعْم. يصف قُرَاداً، جعله جَحِناً لسوء غذائه. والمُجْحَن من النّبات: القصير الذي لم يتمّ. وأما [جَحْوَانُ فاشتقاقُه من] الجَحْوةِ([17])و [هي] الطَّلْعة.

--------------ـــــ
([1]) التكملة من اللسان (جحد). وبدلها في المجمل: "قال الشيباني: أجحد الرجل إذا قطع ووصل. قال الفرزدق"!
([2]) الكلمة الأخيرة ساقطة من الأصل، وقبلها فيه وفي المجمل: "لم تدق يبيساً" تحريف، صوابه في الديوان 180 واللسان (بأس). وروي في اللسان (جحد): "يبيساً" محرفاً. ووجه إنشاد صدره: "لبيضاء" لأن قبل البيت:
إذا شئت غنائي من العاج قاصف  *** على معصم ريان لم يتخدد
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) الجحاس والجحاش: المقاتلة. وأنشد في اللسان:
إذا كعكع القرن عن قرنه *** أبى لك عزك إلا شماسا
وإلا جلاداً بذي رونق  *** وإلا نزالاً وإلا جحاسا
 ([5]) عجزه، كما في ديوان الأعشى 86 واللسان (جحش):
* شقياً غويا مبينا غيورا *
          وفي الأصل: "الحي نزل الجحيش" صوابه من الديوان والمجمل واللسان. و"الجحيش" مرفوع على الفاعلية"، أو هو منصوب على الظرفية، أي ناحية منفردة، أو على الحالية مع زيادة اللام، كما قالوا: جاؤوا الجماء الغفير.
([6]) البيت في المجمل واللسان (جحش).
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 13 واللسان (جحف) والمجمل.
([8]) عجز بيت لذي الرمة في ديوانه 292، واللسان (جحف). وصدره:
* وكائن تخطت ناقتي من مفازة *
([9]) قبله، كما في اللسان (جحف):
* قد علمت دلو بني مناف *
([10]) ديوان ذي الرمة 457 واللسان (جحل).
([11]) البيت في المجمل واللسان (جحل).
([12]) البيت لشريك بن حيان العنبري. وصواب إنشاده كما نبه ابن بري: "جرعته الذيفان".
([13]) ملحقات ديوان الأعشى 258 واللسان (14: 352). وفي الأصل: "احتفاد الناس" تحريف.
([14])جاء برواية: أيا جحمتا" في اللسان (قلب، جحم)، وفي (قلب): "أم واهب" وفي (جحم): "أم مالك". والقلوب: الذئب، يمانية أيضاً.
([15]) شاهده في اللسان:
كأن عينيه إذا ما جحما *** عينا أتان تبتغي أن ترطما
 ([16]) ديوان الشماخ 95 واللسان (جحن، قتن) وسيأتي في (قتن). ويروى : "جحن" بتقديم الحاء، وهي رواية الديوان واللسان (جحن، قتن).
([17]) في الأصل: "الجحونة" تحريف. وقد أصلحت العبارة وأتممتها اعتماداً على ما جاء في الجمهرة
(2: 60): "جحوان اسم، اشتقاقه من الجحوة من قولهم: حيا الله جحوتك، أي طلعتك".

ـ

##### Türkçe

(جîm, **الحاء** ve ikisini üçleyenlerin bâbı)

(**جحد**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الدال**; hayrın azlığına delâlet eden bir asıldır. “Bir yıl **جَحِدٌ**” denir: yağmuru az. Ve “bir adam **جَحِْدٌ**” (denir): fakir; ve **جَحِدَ** ve **أَجْحَدَ**. İbn Düreyd dedi: **الجَحْد** her şeyden azlıktır. Şair dedi:
* Ve yaşadığı müddetçe **جَحْدا**’dan başka görmeyecektir *

Şeybânî dedi: [**أجحَدَ** adam ve **جحدا**; eğer tükenip malı giderse. Ferazdak için inşâd etti([1])]:
Ve Medîne ehlinden beyaz tenli (bir kadın); *** **بَئِيساً** tatmadı ve **حُمُولَةَ مُجْحِدِ**’e tâbi olmadı([2])

Ve bu bâbdan **الجُحود** (vardır); o, ikrârın zıddıdır; ve ancak, inkâr edenin onun sahih olduğunu bilmesiyle olur. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. Ve hiçbir zaman bir inkârcı hayır getirmedi.

(**جحر**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الراء**; şeyin darlığına ve şiddete delâlet eden bir asıldır. **الجِحَرة** ise **جُحْر**’un cem‘idir. [Ve **أجحَرَ**([3])] falancaya korku ve dehşet; eğer onu sığınmaya mecbur ederse. Kavmin **مَجاحِرُ**’i: onların gizlendikleri yerleridir. Ve “gözü **جَحَرَتْ**” (denir): eğer çökerse. Ve **الجَحْرة**: şiddetli yıl.

(**جحس**) **الجيم** ve **الحاء** ve **السين** bir asl değildir. Bu, onların **الجِحاس**([4]) demeleri sebebiyledir; sonra **السِّين**’i **الشين**’in [yerine] söylediler. İbn Düreyd dedi: “Derisi **جُحِسَ**; **جُحِش** gibi” (denir): eğer yaralanıp zedelendiyse.

(**جحش**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الشين** pek uzak (mânâlar)dır. **الجحش** ise mâlûmdur. Araplar zemmde: “O, ‘**جُحَيشُ وَحْدِهِ**’dir” derler; medihte dedikleri gibi: “**نَسِيج وَحْدِه**”. İşte bu bir asıldır.

Ve başka bir kelime: “**جُحِش**” derler; eğer derisi soyulursa. Hadiste: “O (sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem) bir attan düştü de yanı **جُحِشَ**.”

Ve başka bir kelime: “Ondan yana **جاحَشْتُ**” (denir): eğer ondan yana müdafaa ettiysen. Ve “Falanca **جحيشاً** indi” denir. Bu, ondan önceki kelimedendir; bu, insanlardan bir taraf(ta) konakladığı zamandır. A‘şâ dedi:
* Mahalle (kabile) indiği vakit **الجَحِيشٌ** konaklar([5]) *

Ama **الجَحْوَشُ**; o, kuvvetlenmeden önceki çocuk; bu, **الجَحْش** bâbındandır. Ancak, **الجَحْش** diye adlandırılmasın diye binâsında artırma yapılmıştır; yoksa mânâ birdir. Dedi:
Mahlad’ı ve Hırâk’ın iki oğlunu öldürdük *** ve sütten kesilmişin üstünde başka bir **جَحْوشاً**’u([6])

(**جحظ**) **الجيم** [ve **الحاء**] ve **الظاء** tek bir kelimedir: “Göz **جحظت**” (denir): eğer gözbebeği büyüyüp dışarı çıkarsa.

(**جحف**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الفاء** [bir] tek asıldır; kıyası, şeyi bütünüyle götürüp tüketmektir. “Bir sel **جُحَافٌ**” denir: eğer her şeyi süpürüp onunla giderse. Dedi:
Onun bir sağrısı vardır; selin kayası gibi *** ondan, zarar verici bir **جُحَافٌ** açığa çıkarmıştır([7])

Ve **الجُحْفة** diye adlandırıldı; çünkü sel, ehlini **جَحَفَ** etti; yani onları taşıdı. Ve “Şeyle **أجْحَفَ**” denir: eğer onunla gitti(yse). Ve “bir ölüm **جُحافٌ**” (denir): **جُراف** gibi. Dedi:
* Ve nice **جُحافِ المَقَادِرِ**’den onun üzerinden kaydı([8]) *

Ve bu bâbdan **الجُحاف**: insanın karnında ona isabet eden bir hastalıktır; onu ishâl eder; ve kıyas birdir. Ve “Ona **جَحفْت**” (denir): yani aldım/çektim.

Ve başka bir asıl: o da meyil ve sapmadır. Ondan: **الجِحَاف**; o, su çekerken kovayı kuyunun ağzına isabet ettirmektir. Dedi:
* İki ağzını **الجِحافِ**’tan doğrultma([9]) *

Ve kavim savaşta **تجاحَفَ** etti: bazısı bazısına kılıçlar ve sopalarla meyletti. Ve “Kuyruğa **جاحَفَ**” (denir): eğer ona meylederse. Ve falanca falancaya **يُجْحِف** eder: eğer onunla birlikte başkasına karşı meylederse.

(**جحل**) **الجيم** ve **الحاء** ve **اللام**; şeyin büyüklüğüne delâlet eder. **الجَحْل**: büyük kırbadır. **الجَيْحَل**: büyük kayadır. **الجَحْل**: büyük yâ‘sûbdur. Ve **الجَحْلُ**: kertenkeledir. Zû’r-Rumme dedi:
Taşınmadan bir ihtiyacını giderince *** ve onun dalı üzerinde **الجَحْلُ**’u gösterip **واقْلَوْلَى** ettiler([10])

Ama onların “Adamı **جَحَّلت**” sözleri: onu yere serdim; bu bundandır; çünkü yere serilenin mutlaka toplanıp büzülmesi gerekir. Kümeyt dedi:
Ebû’ş-Şa‘sâ dağınık saçlı, kanlı olarak meyletti *** ve Ebû **جَحْلٍ** öldürülmüş, **مُجَحَّلُ**’dür([11])

Ve bâbdan şâz olanlardan: **الجُحَال**; o, öldürücü zehirdir. Dedi:
* Ona **الذَّيْفَانَ**’ı ve **الجُحالاَ**’yı içirdi([12]) *

(**جحم**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الميم**; büyüklüğü, hararet ve onun şiddeti iledir. **الجاحم**: harareti şiddetli yerdir. A‘şâ dedi:
Onlar, onunla karşılaşmadan önce savaş için hazırlarlar *** şiddetin can çekiştiği sabah; ve ölüm **جاحمُ**’dur([13])

Ve onunla **الجحيمُ** “**جحيماً**” diye adlandırıldı. Ve bu bâbdan—ondan uzak olmayan—**الجَحْمة** (vardır): göz; ve onun Yemen lügatinde olduğu söylenir. Nasıl olursa olsun, bu asıldandır; çünkü iki göz, tutuşmuş iki kandildir. Dedi:
Ey benim **جَحْمَتِي**’m, Ümm Âmir’e ağla *** bir **قِلَّوْبٍ** yiyicisine, **المَذَانبِ**’den birinde([14])

Dediler: Aslanın iki gözü, bütün lügatlerde **جَحْمَتَا**’dır. Bu doğrudur; çünkü onun iki gözü daima tutuşmuştur. Ve “Adam **جَحَّم** etti” denir: eğer gözlerini, dikilmiş gibi([15]) açarsa; ve göz **جاحمة**’dir. Ve **الجُحام**: insana gözlerinde isabet eden bir hastalıktır; gözleri şişer. Ve **الأجحم**: gözün genişliğiyle beraber kızarıklığının şiddetlisidir; ve bir kadın **جحماء**. Ve “Gözüyle bana **جَحَّمني**” (denir): eğer bakışı keskinleştirdiyse. Ama onların “Şeyden **أجْحَم** etti” sözleri: eğer ondan geri durduysa; bu asl değildir; çünkü o, **أحجَم**’dan kalbedilmiştir. Kendi bâbında zikredilmiştir.

(**جحن**) **الجيم** ve **الحاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da, büyümenin kötülüğü ve şeyin kendi nefsinde küçüklüğüdür. **الجَحَن**: beslenmenin kötülüğüdür; **الجَحِن**: beslenmesi kötü olandır. Şemmâh dedi:
Koltuk altları terledi ve sütüyle cömert davrandı *** az tatlı, semiz bir **جَحِنٍ**’in ikramı olarak([16])

**القتين**: tadı az olandır. Bir kene tasvir eder; beslenmesinin kötülüğünden onu **جَحِناً** kıldı. Bitkiden **المُجْحَن**: tamamlanmamış kısa olandır. Ama [**جَحْوَانُ**’un iştikakı] **الجَحْوةِ**([17])’dendir; ve [o] **الطَّلْعة**’dır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ح ش
فلان يرتبط الجحاش‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ هـو جحيـش وحـده وعبير وحده في ذم المستبد برأيه والمستأثر بكسبه‏.‏
وجاحش عن خيط رقبته إذا دافع عن نفسه وفـي مثـل‏:‏ ‏"‏ الجحـش لمـا بذلـك الأعيـار ‏"‏ وقـد يستعـار للمهر والغزال ويشتق منه للصبي‏.‏
قال المعترض الظفري‏:‏ قلنـا مخلـداً وابنـي حراق وآخـر جحوشـاً فوق الفطيم

##### Türkçe

ج ح ش
Falanca **الجحاش**’a bağlanır.

Mecazdan olarak: O, kendi başına **جحيش** ve kendi başına **عبير**’dir; bu, görüşünde müstebit olanı ve kazancıyla müstebitçe tek başına tasarruf edeni yermede (söylenir).

**جاحش**: Boynunun ipinden (bağından) (kurtulup) uzaklaştı; kendini savunduğu zaman. Ve bir meselde: “**الجحش** o **الأعيار**’ı (yükleri) ortaya koyduğunda.” Ve (bu kök) tay ve ceylan için ödünç alınabilir ve ondan çocuk için türetilir.

**المعترض الظفري** dedi ki: “Biz **مخلداً**’ı ve **ابني حراق**’ı ve bir başkasını, sütten kesilmişin üstünde **جحوشاً** (olarak) söyledik.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَحْشُ: ولدُ الحمار الوحشيّ والأَهليّ، وقيل: إِنما ذلك قبْل أَن يُفَطم. الأَزهري: الجَحْش من أَولاد الحِمار كالمُهْر من الخيل. الأَصمعي: الجَحْش من أَولاد الحَمِيرِ حين تَضَعُه أُمُّه إِلى أَن يُفْطم من الرِّضَاع، فإِذا اسْتَكْمَلَ الحولَ فهو تَوْلَب، والجمع جِحَاشٌ وجِحَشَةٌ وجِحْشانٌ، والأُنثى بالهاء جحْشَة. وفي المثل: الجَحْشَ لَمَّا بذَّكَ الأَعْيار أَي سَبَقَكَ الأَعْيار فَعَلَيْك بالجحش؛ يُضْرَب هذا لمن يَطْلُب الأَمرَ الكبِيرَ فيَفُوتُه فيقال له: اطلُب دون ذلك، وربما سمي المُهْر جَحْشاً تشبيهاً بولد الحمار. ويقال في العَيِّ الرأْي المنْفَرِد به: جُحَيْشُ وحْدِه كما قالوا: هو عُيَيْرُ وَحْدِه يشَبّهونه في ذلك بالجَحْش والعَيْرِ، وهو ذمٌّ، يقال ذلك في الرجل يَسْتَبِدُّ برأْيه. والجَحْش: ولدُ الظبْية، هُذَليّة؛ قال أَبو ذؤيب:
بأَسْفَلِ ذَاتِ الدَّيْرِ أُفْرِدَ جَحْشُها،
فقد وَلِهَتْ يَوْمَيْنِ، فهي خَلُوج
والجَحْش أَيضاً: الصَّبيُّ بِلُغَتِهِم. والجَحْوَشُ: الغُلام السمين، وقيل: هو فَوْقَ الجَفْرِ، والجفرُ فوق الفطيم. الجوهري: الجَحْوَشُ الصّبيّ قبل أَن يَشْتَدَّ؛ وأَنشد:
قَتَلْنا مَخْلَداً وابْنَيْ حراقٍ،
وآخَرَ جَحْوشاً فَوْقَ الفَطِيم
واجْحَنْشَشَ الغلامُ: عَظُم بطْنُه، وقيل: قارَبَ الاحْتِلامَ، وقيل: احْتَلَم، وقيل: إِذا شكّ فيه. والجحش: سحْجُ الجِلْدِ. يقال: أَصابه شيءٌ فجَحَشَ وجْهَه وبه جَحْشٌ، وقد قيل: لا يكون الجَحْشُ في الوجه ولا في البَدَنِ، وسنذكره هنا. قال ابن سيده: جَحَشَه يَجْحَشُه جَحْشاً خَدَشَه، وقيل: هو أَن يصيبَه شيء يَتَسَحَّجُ منه كالخَدْش أَو أَكْبر منه. وروي عن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، أَنه سَقَطَ من فَرَسٍ فجُحشَ شقُّه أَي انْخَدش جلدُه؛ قال الكسائي في جحش: هو أَن يُصيبَه شيء فينسَحِجَ منه جلدُه، وهو كالخدش أَو أَكبر من ذلك. يقال: جُحِشَ يُجْحَش، فهو مَجْحُوشٌ. وجَحَشَ عن القوم: تَنَحّى، ومنه قول النعمان بن بَشِير: فبَيْنا أَسِيرُ في بلادِ عُذْرَة إِذا بِبَيْتِ حَرِيدٍ جاحِشٍ عن الحيّ، والجَحِيش: المُتَنَحّي عن الناس؛ قال:
كَمْ ساقَ من دَارِ امْرِئ جَحِيش
وقال الأَعشى يصف رجُلاً غَيُوراً على امرأَته:
إِذا نَزَلَ الحَيُّ حَلَّ الجَحِيش،
سَقِيّاً مُبِيناً غَوِيًًا غَيُورا
لَها مالِكٌ كانَ يَخْشَى القِرَاف،
إِذا خالَطَ الظنُّ منْهُ الضَّمِيرا
ابن بري: مالكُها زوجُها. والقِرَافُ: أَن يُقارِف شَرّاً، وذلك إِذا دَنا مِنْها مَن يُفْسِدها عليه فهو يَبْعُد بها عن الناس. والحَرِيدُ في قول النُّعمان بن بَشِير: الذي تَنَحّى عن قَومِه وانفرد؛ معناه انفرد عن الناس لكونه غَوِيًّا بامرأَته غَيُوراً عليها، يقول: هو يَغَارُ فيَتَنَحَّى بِحُرْمَتِه عن الحُلاَل، ومن رواه الجَحيشُ رفَعَه بِحَلَّ، ويجوز أَن يكون خبر مُبْتَدَإِ مُضْمر من باب مررت به المِسْكينُ أَي هُو المسكينُ أَو المسكينُ هُو، ومن رواه الجَحِيشَ نصبَه على الظرف كأَنه قال ناحِيَةً مُنْفَرِدة، أَو جَعَلَه حالاً على زيادة اللام من باب جاؤوا الجَمَّاءَ الغَفِيرَ، وجَعَلَ اللامَ زائدةً البتَّةَ دخولُها كسُقوطِها؛ كما أَنشد الأَصمعي من قوله:
ولقد نَهَيْتُكَ عن بَناتِ الأَوبَرِ
أَراد بناتِ أَوْبَر فزاد اللام زيادة ساذجة؛ وروى الجوهريّ هذا البيت: إِذا نزل الحيّ حل الجحيش،
حَرِيدَ المَحَلِّ غَوِيًاً غيورا
وقال أَبو حنيفة: الجحيش الفَرِيد الذي لا يَزْحَمُه في دارِه مُزاحِمٌ. يقال: نزل فُلانٌ جَحِيشاً إِذا نزل حرِيداً فريداً. والجَحِيشُ: الشِّقّ والناحِية. ويقال: نزل فلان الجحيش؛ وأَنشد بيت الأَعشى: إِذا نزل الحيّ حل الجحيش،
سَقِيّاً مُبِيناً غَوِيّاً غَيورا
قال: ويكون الرجل مَجْحوشاً إِذا أُصِيبَ شقُّه مشتقّاً من هذا، قال: ولا يكون الجَحْشُ في الوَجْه ولا في البَدَنِ؛ وأَنشد:
لِجارَتِنا الجَنْبُ الجَحِيشُ، ولا يُرَى
لِجارَتِنا مِنَّا أَخٌ وَصَدِيق
وقال الآخر:
إِذا الضَّيفُ أَلْقَى نَعْلَه عن شِمالِه
جَحِيشاً، وصَلّى النارَ حقّاً مُلَثَّما
قال: جَحِيشاً أَي جانباً بعيداً.
والجِحاشُ والمُجاحَشَة: المزاولَة في الأَمْر. وجاحَشَ القومَ جحاشاً: زحَمَهم. وجاحَشَ عن نفسه وغيرها جِحاشاً: دَافَعَ. الليث: الجِحاش مدافعةُ الإِنسان الشيءَ عن نفسه وعن غيره، وقال غيرُه: هُوَ الجِحاش والجِحاس، وقد جاحَشَه وجاحَسَه مُجاحَشَة ومُجاحَسَة: دافَعَه وقاتَلَه. وفي حديث شهادة الأَعضاء يوم القيامة: بُعْداً لكُنْ وسُحْقاً فعَنْكُنّ كُنْتُ أُجاحِشُ أَي أُحامِي وأُدافعُ. والجِحاش أَيضاً: القتال. ابن الأَعرابي: الجَحْشُ الجهاد، قال: وتُحَوّلُ الشينُ سِيناً: وأَنشد: يَوْماً تَرانا في عِرَاكِ الجَحْشِ،
نَنْبُو بأَجْلال الأُمُورِ الرُّبْشِ
أَي الدَّواهِي العِظام. والجَحْشة: حَلقة من صوف أَو وبَر يجعلُها الرجُل في ذِراعه ويَغْزِلها.
وقد سمَّوا جَحْشاً ومُجاحِشاً وجُحَيشاً. وبنو جِحاش: بطنٌ، منهم الشمّاخ بن ضِرار. الجوهري: جِحاشٌ أَبو حَيٍّ من غَطَفان، وهو جحاش بن ثَعْلَبة بن ذُبْيان بن بَغِيض بن رَيْث بن غَطَفان.
قال: وهُم قوم الشماخ بن ضِرار؛ قال الشاعر:
وجاءت جِحاشٌ قَضُّها بقَضِيضِها،
وجَمعُ عُوالٍ، ما أَدَقَّ وأَلأَما

##### Türkçe

**الجَحْشُ**: yabanî ve ehlî eşeğin yavrusu; ve denildi ki: ancak bu, sütten kesilmeden öncedir. el-Ezherî: **الجَحْش** eşek yavrularındandır; tıpkı atlarda **المُهْر** gibi. el-Asma‘î: **الجَحْش** eşek yavrularındandır; anası onu doğurduğu vakitten, sütten kesilinceye kadar; artık yılı tamamladığında o **تَوْلَب**’dır; çoğulu **جِحَاشٌ** ve **جِحَشَةٌ** ve **جِحْشانٌ**’dır; dişisi **جحْشَة** (ه ile). Meselde: **الجَحْشَ لَمَّا بذَّكَ الأَعْيار** yani: **الأَعْيار** seni geçti; öyleyse sana **الجحش** gerekir; bu, büyük işi isteyen, sonra o kendisini geçip giden kimse için darb-ı mesel yapılır; ona denir ki: ondan aşağısını iste. Bazen **المُهْر**’e, eşek yavrusuna benzetme yoluyla **جَحْشاً** ad verilmiştir. Ve tek başına olan zayıf görüşte denir: **جُحَيْشُ وحْدِه**; nitekim dediler: **عُيَيْرُ وَحْدِه**; bunda onları **الجَحْش** ve **العَيْر** ile benzetirler; bu bir yergidir; bu, görüşünde tek başına kalan adam hakkında söylenir.

Ve **الجَحْش**: ceylanın yavrusu; Hüzeyl lehçesi; Ebû Züeyb dedi ki:
بأَسْفَلِ ذَاتِ الدَّيْرِ أُفْرِدَ جَحْشُها،
فقد وَلِهَتْ يَوْمَيْنِ، فهي خَلُوج

Ve **الجَحْش** ayrıca: onların lügatinde çocuk. Ve **الجَحْوَشُ**: semiz oğlan; ve denildi ki: o, **الجَفْرِ**’in üstündedir; **الجفرُ** ise **الفطيم**’in üstündedir. el-Cevherî: **الجَحْوَشُ** çocuktur, güçlenmeden önce; ve inşad etti:
قَتَلْنا مَخْلَداً وابْنَيْ حراقٍ،
وآخَرَ جَحْوشاً فَوْقَ الفَطِيم

Ve **اجْحَنْشَشَ** oğlan: karnı büyüdü; ve denildi ki: ihtilâma yaklaştı; ve denildi ki: ihtilâm oldu; ve denildi ki: onda şüphe edildiği vakit. Ve **الجحش**: derinin sıyrılmasıdır. Denir: ona bir şey isabet etti de yüzünü **جَحَشَ**; onda **جَحْشٌ** vardır. Ve denilmiştir ki: **الجَحْشُ** yüzde de bedende de olmaz; onu burada zikredeceğiz. İbn Sîde dedi: onu **جَحَشَه يَجْحَشُه جَحْشاً**: onu çizdi; ve denildi ki: ona bir şey isabet eder de ondan, çizik gibi yahut ondan daha büyük olarak, sıyrılır. Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet olundu ki: bir attan düştü de yanı **فجُحشَ شقُّه**; yani derisi çizildi. el-Kisâî **جحش** hakkında dedi: ona bir şey isabet eder de ondan derisi sıyrılır; o, çizik gibidir yahut ondan daha büyüktür. Denir: **جُحِشَ يُجْحَش**; o hâlde o **مَجْحُوشٌ**’tur.

Ve **جَحَشَ عن القوم**: kavimden uzaklaştı; Nu‘mân b. Beşîr’in sözü bundandır: **فبَيْنا أَسِيرُ في بلادِ عُذْرَة إِذا بِبَيْتِ حَرِيدٍ جاحِشٍ عن الحيّ،**. Ve **الجَحِيش**: insanlardan uzaklaşan; dedi ki:
كَمْ ساقَ من دَارِ امْرِئ جَحِيش

Ve el-A‘şâ, karısına kıskanç bir adamı vasfederek dedi:
إِذا نَزَلَ الحَيُّ حَلَّ الجَحِيش،
سَقِيّاً مُبِيناً غَوِيًًا غَيُورا
لَها مالِكٌ كانَ يَخْشَى القِرَاف،
إِذا خالَطَ الظنُّ منْهُ الضَّمِيرا

İbn Berrî: onun **مالكُها**’sı kocasıdır. Ve **القِرَافُ**: bir şerri işlemek; bu, onu kendisine karşı bozacak kimse ondan ona yaklaştığı vakittir; o da onu insanlardan uzaklaştırır. Nu‘mân b. Beşîr’in sözündeki **الحَرِيدُ**: kavminden uzaklaşıp tek kalan kimsedir; manası: karısı yüzünden azgın, ona kıskanç olduğundan insanlardan ayrılıp tek kaldı; der ki: o kıskanır da, helâllerden, hürmetiyle uzaklaşır. Kim **الجَحيشُ** diye rivayet ettiyse onu **بِحَلَّ** ile merfû kıldı; ve caizdir ki, gizli bir mübtedânın haberi olsun; “مررت به المِسْكينُ” babından; yani “o miskindir” yahut “miskin odur”. Kim **الجَحِيشَ** diye rivayet ettiyse onu zarf olarak nasb etti; sanki dedi ki: tek bir taraf; yahut onu, lâmın ziyadesiyle hâl kıldı; “جاؤوا الجَمَّاءَ الغَفِيرَ” babından; ve lâmı kesinlikle زائد kıldı; onun girişi, onun düşmesi gibidir; nitekim el-Asma‘î onun sözünden inşad etti:
ولقد نَهَيْتُكَ عن بَناتِ الأَوبَرِ
**بناتِ أَوْبَر**’i murad etti de lâmı sade bir ziyade olarak artırdı. el-Cevherî bu beyti şöyle rivayet etti:
إِذا نزل الحيّ حل الجحيش،
حَرِيدَ المَحَلِّ غَوِيًاً غيورا

Ebû Hanîfe dedi: **الجحيش** evinde onu sıkıştıracak bir sıkıştıran bulunmayan tek kimsedir. Denir: falan **جَحِيشاً** indi; yani tek, yalnız indi. Ve **الجَحِيشُ**: yarık ve taraf. Ve denir: falan **الجحيش**’e indi; ve el-A‘şâ’nın beytini inşad etti:
إِذا نزل الحيّ حل الجحيش،
سَقِيّاً مُبِيناً غَوِيّاً غَيورا
Dedi ki: adam **مَجْحوشاً** olur; eğer yanı isabet alırsa; bundan türemiştir. Dedi ki: **الجَحْشُ** yüzde de bedende de olmaz; ve inşad etti:
لِجارَتِنا الجَنْبُ الجَحِيشُ، ولا يُرَى
لِجارَتِنا مِنَّا أَخٌ وَصَدِيق
Ve başkası dedi:
إِذا الضَّيفُ أَلْقَى نَعْلَه عن شِمالِه
جَحِيشاً، وصَلّى النارَ حقّاً مُلَثَّما
Dedi ki: **جَحِيشاً** yani uzak bir yan.

Ve **الجِحاشُ** ve **المُجاحَشَة**: işte uğraşmadır. Ve **جاحَشَ القومَ جحاشاً**: onları sıkıştırdı. Ve **جاحَشَ عن نفسه وغيرها جِحاشاً**: savundu. el-Leys: **الجِحاش** insanın bir şeyi kendisinden ve başkasından savmasıdır. Ve başkası dedi: o, **الجِحاش** ve **الجِحاس**’tır. Ve onu **جاحَشَه** ve **جاحَسَه**; **مُجاحَشَة** ve **مُجاحَسَة** olarak: onu savundu ve onunla savaştı. Kıyamet günü uzuvların şahitliği hadîsinde: **بُعْداً لكُنْ وسُحْقاً فعَنْكُنّ كُنْتُ أُجاحِشُ** yani: korur ve savunurdum. Ve **الجِحاش** ayrıca: savaş. İbnü’l-A‘râbî: **الجَحْشُ** cihaddır, dedi; ve dedi ki: şîn sîn’e çevrilir; ve inşad etti:
يَوْماً تَرانا في عِرَاكِ الجَحْشِ،
نَنْبُو بأَجْلال الأُمُورِ الرُّبْشِ
Yani büyük musibetler.

Ve **الجَحْشة**: yünden yahut kıldan bir halka; adam onu koluna koyar ve onu eğirir.

Ve **جَحْشاً** ve **مُجاحِشاً** ve **جُحَيشاً** diye adlandırdılar. Ve **بنو جِحاش**: bir batındır; onlardan eş-Şemmâh b. Dırâr. el-Cevherî: **جِحاشٌ** Gatafân’dan bir hayyın babasıdır; o, **جحاش بن ثَعْلَبة بن ذُبْيان بن بَغِيض بن رَيْث بن غَطَفان**’dır. Dedi ki: onlar eş-Şemmâh b. Dırâr’ın kavmidir; şair dedi ki:
وجاءت جِحاشٌ قَضُّها بقَضِيضِها،
وجَمعُ عُوالٍ، ما أَدَقَّ وأَلأَما

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ح ش * * الجَحْشُ * ولد الحمار وجمعه * جِحَاشٌ * بالكسر و * جِحشانٌ * بوزن غلمان والأنثى * جَحْشةٌ * ويقال للرجل إذا كان يستبد برأيه * جُحَيْشُ * وحده وعيير وحده وهو ذم

##### Türkçe

* ج ح ش * **الجَحْشُ**: eşeğin yavrusu; çoğulu kesre ile **جِحَاشٌ** ve **جِحشانٌ** (غلمان vezninde); dişisi **جَحْشةٌ**. Ve erkeğe, görüşünde tek başına zorba kesildiği zaman, **جُحَيْشُ** (tek başına) ve عيير (tek başına) denir; bu bir yergidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجحش، كالمنع: سحج الجلد وقشره من شيء يصيبه، يقال: أصابه شيء فجحش وجهه، وبه جحش، كما في الصحاح، وقيل: لا يكون الجحش في الوجه، ولا في البدن، كما سيأتي، أو كالخدش، عن الكسائي، أو دونه، عن الليث، أو فوقه، قاله الكسائي أيضا، وقد جحشه جحشا، إذا خدشه، وفي الحديث أنه صلى الله عليه وسلم سقط من فرس فجحش شقه أي انخدش جلده، وقال الكسائي في جحش: هو أن يصيبه شيء فينسحج منه جلده، وهو كالخدش، أو أكبر من ذلك. والجحش: ولد الحمار الوحشي والأهلي، وقيل: إنما ذلك قبل أن يفطم، ج: جحاش وجحشان، بكسرهما، وهي بهاء، وقال الأصمعي: الجحش من أولاد الحمير، حين تضعه أمه إلى أن يفطم من الرضاع، فإذا استكمل الحول فهو تولب. وزاد في الجموع: جحشة. وربما سمي مهر الفرس جحشا: تشبيها بولد الحمار. والجحش: الجفاء والغلظ. والجحش: الجهاد، عن ابن الأعرابي، قال: وقد تحول الشين سينا وأنشد:
  يوما ترانا في عراك الجحس                      تنبو بأجلاد الأمور الربـس وقد تقدم. والجحش: الظبى، في لغة هذيل، عن ابن عباد. وجحش: صحابي جهني، مجهول، بل معدوم، روى ابنه عبد الله عنه، وحديث الصحيح مجيئه عن ابن عبد الله بن أنيس عن أبيه، كما في معجم ابن فهد. وزينب أم المؤمنين وأخواها عبد الله وعبد، وأختاها: حمنة وأم حبيبة، بنو جحش بن رئاب، الأسديون من بني غنم بن دودان بن أسد، أما عبد الله فكنيته أبو محمد، وأمه وأم أخته زينب أميمة عمة النبي صلى الله عليه وسلم، من السابقين، هاجر الهجرتين، وشهد بدرا، وأخوه عبد يكنى أبا أحمد، حليف بني أمية، رضي الله تعالى عنهم. وأما أخوهم عبيد الله بن جحش فقد كان أسلم ثم تنصر بأرض الحبشة، وفي كتاب المؤتلف والمختلف للدار قطنى: وكان اسم جحش بن رئاب برة، بالضم، فقالت زينب لرسول الله صلى الله عليه وسلم: يا رسول الله لو غيرت اسمه؛ فإن البرة صغيرة، فقيل: إن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال لها: لو كان أبوك مسلما لسميته باسم من أسماء أهل البيت، ولكن قد سميته جحشا، والجحش أكبر من البرة. كذا في الروض للسهيلي. والجحش: ة، بالخابور، كذا في العباب، والذي ضبطه في التكملة وجوده أنها الجحشية. والجحشة صوف يجعل كحلقة، يجعله الراعي في ذراعه، ويغزله، عن ابن دريد وعبارة الصحاح: صوفة يلفها الراعي على يده يغزلها، وقال غيره حلقة من صوف أو وبر. والجحوش، كجرول: الصبي قبل أن يشتد، كما في الصحاح، وأنشد للمعترض السلمي:
  قتلنا مخلدا وابني حـراق                      وآخر جحوشا فوق الفطيم

  وقال غيره: الجحوش: الغلام السمين، وقيل: هو فوق الجفر، والجفر: فوق الفطيم وقال ابن فارس: وإنما زيد في بنائه لئلا يسمى بالجحش، وإلا فالمعنى واحد. والجحيش، كأمير: الشق والناحية، عن شمر، ويقال: نزل فلان الجحيش. ورجل جحيش المحل، إذا نزل ناحية عن الناس، ولم يختلط بهم، عن ابن دريد، وقال الأعشى يصف رجلا غيورا على امرأته:
  إذا نزل الحي حل الجحـيش                      حريد المحل غويا غـيورا
  لها مالك كان يخشى القراف                      إذا خالط الظن منه الضميرا قال ابن بري: من رواه: الجحيش، بالرفع، رفعه بحل، ومن رواه منصوبا نصبه على الظرف، كأنه قال: ناحية منفردة، وقال أبو حنيفة: الجحيش: الفريد الذي لا يزاحمه في داره مزاحم، يقال: نزل فلان جحيشا، إذا نزل حريدا فريدا. والمجحوش: من أصيب جحيشه، أي شفه، ولا يكون الجحش في الوجه، ولا في البدن، أنشد شمر:
  لجارتنا الجنب الجحيش ولا يرى                      لجارتنـا مـنـا أخ وصـديق وجحاش، ككتاب: ابن ثعلبة، أبو حي من غطفان، وهو ابن ثعلبة بن ذبيان بن بغيض بن ريث ابن غطفان، قال الجوهري: وهم قوم الشماخ بن ضرار، قال الشاعر:
  وجاءت ججاش قضها بقضيضها                      وجمع عوال مـا أدق وألأمـا ويقال: هو جحيش وحده، كزبير، أي مستبد برأيه، مستأثر بكيسه لا يشاور الناس ولا يخالطهم، وكذلك عيير وحده. وهو مجاز، يشبهونه في ذلك بالجحش والعير، وهو ذم. وجاحشه جحاشا: دافعه، قال الليث: الجحاش: مدافعة الإنسان الشيء عن نفسه، وعن غيره، وقال غيره: هو الجحاش والجحاس، وقد جاحشه وجاحسه: دافعه وقاتله، ومنه حديث شهادة الأعضاء يوم القيامة بعدا لكن وسحقا، فعنكن كنت أجاحش أي أحامي وأدافع واجحنشش بطن الصبي: عظم، عن ابن عباد، والأولى أن يقول: وأجحنشش الصبي: عظم بطنه، وقيل: قارب الاحتلام، كما في التكملة، وقيل: إذا احتلم، وقيل: إذا شك فيه. ومما يستدرك عليه: الجحش: ولد الظبية، هذلية، وهو مجاز، قال أبو ذؤيب:
  بأسفل ذات الدير أفرد جحشها                      فقد ولهت يومين فهي خلوج قلت: ويروى: خشفها. وبيت جاحش: منفرد عن الحي. والجحاش والمجاحشة: المزاولة في الأمر والمزاحمة. والجحاش: القتال. وقد سموا مجاحشا وجحيشا ومن المجاز: جاحش عن خيط رقبته، أي عن نفسه. ومن أمثالهم: الجحش لما بذك الأعيار. أي سبقك الأعيار فعليك بالجحش. يضرب لمن يطلب الأمر الكثير فيفوته، فيقال له: اطلب دون ذلك.

##### Türkçe

**الجحش**, **المنع** gibi: Deriyi sıyırmak ve onu, ona isabet eden bir şeyden soymak; denir ki: Ona bir şey isabet etti de yüzünü **جحش** etti; onda **جحش** vardır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: **الجحش** yüzde olmaz, bedende de olmaz; ileride geleceği üzere. Yahut **الخدش** gibi; **الكسائي**’den. Yahut ondan aşağı; **الليث**’ten. Yahut onun üstünde; bunu da **الكسائي** söyledi. Ve onu **جحشا** ile **جحش** etti; onu çizdiği vakit. Ve hadiste: O, صلى الله عليه وسلم, bir attan düştü de yanını **جحش** etti; yani derisi çizildi. Ve **الكسائي**, **جحش** hakkında dedi: Ona bir şey isabet eder de ondan derisi sıyrılır; o **الخدش** gibidir, yahut bundan daha büyüktür.

Ve **الجحش**: yabanî ve evcil eşeğin yavrusu. Ve denildi: Bu ancak sütten kesilmeden öncedir. Çoğulu: **جحاش** ve **جحشان**, ikisi de kesre ile; ve o, **هاء** iledir. Ve **الأصمعي** dedi: **الجحش**, eşeklerin yavrularındandır; annesi onu doğurduğu vakitten sütten kesilinceye kadar; bir yılı tamamladığı vakit o **تولب**’dur. Ve çoğullara ekledi: **جحشة**. Ve bazen atın tayı **جحشا** diye adlandırıldı: eşeğin yavrusuna benzetme olarak.

Ve **الجحش**: kabalık ve katılık.

Ve **الجحش**: cihad; **ابن الأعرابي**’den. Dedi: Ve **الشين** **سينا**’ya dönüşür ve şu beyti okudu:
  يوما ترانا في عراك **الجحس**                      تنبو بأجلاد الأمور الربـس وقد تقدم.

Ve **الجحش**: ceylan; **هذيل** dilinde; **ابن عباد**’dan.

Ve **جحش**: **جهني** bir sahabî; meçhul, bilakis yok. Oğulu **عبد الله** ondan rivayet etti; ve sahihin hadisi, onun gelişinin **ابن عبد الله بن أنيس**’ten, babasından olmasıdır; **معجم ابن فهد**’de olduğu gibi.

Ve **زينب** müminlerin annesi ve iki kardeşi **عبد الله** ve **عبد** ve iki kız kardeşi: **حمنة** ve **أم حبيبة**; **جحش بن رئاب**’ın oğullarıdır; **الأسديون**’dur; **بني غنم بن دودان بن أسد**’dendir. **عبد الله**’a gelince, künyesi **أبو محمد**’dir; onun annesi ve kız kardeşi **زينب**’in annesi **أميمة**’dir; النبي صلى الله عليه وسلم’in halasıdır; öncülerdendir; iki hicreti hicret etti; Bedir’e şahit oldu. Kardeşi **عبد** ise **أبو أحمد** diye künyelenir; **بني أمية**’nin müttefikidir; Allah تعالى onlardan razı olsun.

Ve onların kardeşi **عبيد الله بن جحش**’a gelince: Müslüman olmuştu, sonra Habeş diyarında Hristiyan oldu. Ve **الدار قطنى**’nin **كتاب المؤتلف والمختلف**’inde: **جحش بن رئاب**’ın adı **برة** idi, damme ile; bunun üzerine **زينب**, رسول الله صلى الله عليه وسلم’e dedi: Ey Allah’ın رسول’ü, keşke adını değiştirsen; çünkü **البرة** küçüktür. Denildi ki: رسول الله صلى الله عليه وسلم ona dedi: Baban Müslüman olsaydı onu ehl-i beytin isimlerinden bir isimle adlandırırdım; fakat onu **جحشا** diye adlandırdım; ve **الجحش** **البرة**’den daha büyüktür. **السهيلي**’nin **الروض**’unda böyledir.

Ve **الجحش**: **ة**; **الخابور**’da; **العباب**’da böyledir. Ve **التكملة**’de onun varlığını ضبط eden: onun **الجحشية** olduğudur.

Ve **الجحشة**: halka gibi yapılan bir yündür; çoban onu kolunda yapar ve onu eğirir; **ابن دريد**’den. **الصحاح**’ın ibaresi: Çobanın eline doladığı, onu eğirdiği bir yün parçası. Ve başkası dedi: Yünden yahut kıldan bir halka.

Ve **الجحوش**, **جرول** gibi: çocuğun, kuvvetlenmeden önceki hâli; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المعترض السلمي**’nin şu beyti okundu:
  قتلنا مخلدا وابني حـراق                      وآخر **جحوشا** فوق الفطيم

Ve başkası dedi: **الجحوش**: semiz oğlan. Ve denildi: O, **الجفر**’in üstündedir; **الجفر**: **الفطيم**’in üstündedir. Ve **ابن فارس** dedi: Ancak yapısına ziyade edildi ki **الجحش** diye adlandırılmasın; yoksa mana birdir.

Ve **الجحيش**, **أمير** gibi: yarık ve taraf; **شمر**’den. Ve denilir: Falan **الجحيش**’e indi. Ve adam **جحيش المحل**’dir; insanlardan bir yana indiği ve onlarla karışmadığı vakit; **ابن دريد**’den. Ve **الأعشى**, karısına karşı kıskanç bir adamı vasfederek dedi:
  إذا نزل الحي حل **الجحـيش**                      حريد المحل غويا غـيورا
  لها مالك كان يخشى القراف                      إذا خالط الظن منه الضميرا

**ابن بري** dedi: Onu **الجحيش** diye, merfu olarak rivayet eden, onu **بحل** ile رفع etti; onu mansub rivayet eden ise onu zarf olarak نصب etti; sanki dedi ki: münferit bir taraf. Ve **أبو حنيفة** dedi: **الجحيش**: evinde ona sıkışacak bir sıkıştıran bulunmayan tek olan; denilir: Falan **جحيشا** indi; yalnız, tek indiği vakit.

Ve **المجحوش**: **جحيشه**’ne isabet eden; yani yanına. Ve **الجحش** yüzde olmaz, bedende de olmaz. **شمر** şu beyti okudu:
  لجارتنا الجنب **الجحيش** ولا يرى                      لجارتنـا مـنـا أخ وصـديق

Ve **جحاش**, **كتاب** gibi: **ثعلبة**’nin oğlu; **غطفان**’dan bir kabile babasıdır. O, **ثعلبة بن ذبيان بن بغيض بن ريث ابن غطفان**’dır. **الجوهري** dedi: Onlar **الشماخ بن ضرار**’ın kavmidir. Şair dedi:
  وجاءت **ججاش** قضها بقضيضها                      وجمع عوال مـا أدق وألأمـا

Ve denilir: O, yalnız başına **جحيش**’tir; **زبير** gibi; yani görüşünde müstebit, aklında müstebit; insanlara danışmaz ve onlarla karışmaz; ve aynı şekilde yalnız başına **عيير**. Ve o mecazdır; bunda onu **الجحش** ve **العير** ile benzetirler; ve o zemmdir.

Ve onu **جحاشا** ile **جاحشه**: onu itti. **الليث** dedi: **الجحاش**: insanın bir şeyi kendinden ve başkasından defetmesidir. Ve başkası dedi: O, **الجحاش** ve **الجحاس**’tır. Ve onu **جاحشه** ve **جاحسه**: onu defetti ve onunla savaştı. Ondandır: kıyamet günü uzuvların şahitliği hadisi: “Uzaklık size ve ezilme size; sizin yüzünüzden **أجاحش** ederdim”; yani korur ve defederim.

Ve çocuğun karnı **اجحنشش** etti: büyüdü; **ابن عباد**’dan. Ve daha evlâ olan, şöyle demesidir: Ve çocuk **أجحنشش** etti: karnı büyüdü. Ve denildi: ihtilâma yaklaştı; **التكملة**’de olduğu gibi. Ve denildi: ihtilâm olduğu vakit. Ve denildi: onda şüphe edildiği vakit.

Ve onun üzerine istidrâk edilendir: **الجحش**: ceylan yavrusu; **هذيل** dilinde; ve o mecazdır. **أبو ذؤيب** dedi:
  بأسفل ذات الدير أفرد **جحشها**                      فقد ولهت يومين فهي خلوج

Dedim: **خشفها** diye de rivayet edilir.

Ve **بيت جاحش**: kabileden münferit.

Ve **الجحاش** ve **المجاحشة**: işte uğraşma ve sıkışma.

Ve **الجحاش**: savaş.

Ve **مجاحشا** ve **جحيشا** diye adlandırdılar.

Ve mecazdandır: **جاحش** boynunun ipinden; yani kendinden.

Ve onların mesellerindendir: **الجحش لما بذك الأعيار**. Yani **الأعيار** seni geçti; artık sana **الجحش** gerekir. Çok olan işi isteyen de onu kaçıran kimse için darb-ı mesel yapılır; ona denilir: Ondan aşağısını iste.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَحَشَهُ
1 جَحَشَهُ ذ , (Ks, S, Mgh, K, *) aor. جَحَشَ , (Mgh, K,) inf. n. جَحْشٌ, (S, K,) It scratched it, or the like, (namely the skin, S, Mgh, K, or a man's side, Ks,) so as to abrade the surface, (Mgh, K,) or so as to abrade the skin; (Ks;) syn. سَحَجَهُ, (Ks, K,) and قَشَرَهُ: (Mgh, K:) or i. q. خَدَشَهُ: or it signifies more than this last: (Ks, K:) or less than this last: (Lth, K:) and it (an arrow) made a mark upon it; [or grazed it;] namely, a wall. (Mgh.) You say, أَصَابَهُ شَىْءٌ فَجَحَشَ وَجْهَهُ [A thing struck him, and abraded the surface of the skin of his face]: and بِهِ جَحْشٌ [in him, or it, is an abrasion of the skin]: (S, TA:) or جَحْشٌ is not in the face, nor [anywhere] in the body [except in the side]. (L, TA.) It is said in a trad., respecting Mohammad, سَقَطَ مِنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ شِقَّهُ He fell from a horse, and the skin of his side was scratched, or lacerated, or abraded. (Mgh, * TA.) [See also مَجْحُوشٌ.]

جَحْشٌ
جَحْشٌ ذ A young ass; (S, Msb, K;) domestic and wild: or before it becomes big: (TA:) or from the time when it is brought forth until it becomes big from sucking: when it has completed the year, it is called تَوْلَبٌ: (As:) [or the latter is applied to a wild ass of that age:] pl. [of pauc.] أَجْحَاشٌ (so in a copy of the S) and [of mult.] جِحَاشٌ and جِحْشَانٌ (S, Msb, K) and جُحُوشٌ (Msb) and جِحَشَةٌ: (As, TA:) [dim. جُحَيْشٌ:] and fem. جَحْشَةٌ. (S, K.) It is said in a prov., الجَحْشَ لَمَّا بَذَّكَ الأَعْيَارُ, (A, TA,) i. e., Seek thou, or pursue thou, the young ass when the full-grown asses outstrip thee: applied to him who seeks much, and it escapes him; so one says to him, Seek thou less than that. (TA.) [Meyd gives فَاتَكَ in the place of بَذَّكَ.] ― -b2- Also (tropical:) A mare's colt; (A, K;) as being likened to a young ass. (TA.) ― -b3- And (tropical:) A gazelle; (Ibn- 'Abbلd, K;) in the dial. of Hudheyl: (TA:) or a young gazelle; (A, TA;) in that dial.; occurring in a poem of Aboo-Dhu-eyb; but accord. to one relation, the word there is خشْف. (TA.)

جَحِيشٌ
جَحِيشٌ ذ The side, (K, TA,) of a man: (TA:) and a lateral, or an adjacent, part, or place, or tract. (Sh, K.) You say, أُصِيبَ جَحِيشُهُ His side was hit, or hurt. (TA.) And نَزَلَ فُلَانٌ الجَحِيشَ Such a one alighted in the adjacent part or tract. (TA.) -A2- A man who retires to a distance, apart from others: (S:) who alights apart from others, and does not mix with them: (IDrd, K:) who lives alone, with none to incommode him in his house. (AHn.) You say, نَزَلَ فُلَانٌ جَحِيشًا Such a one alighted alone; apart from others. (TA.)

جُحَيْشٌ
جُحَيْشٌ ذ [dim. of جَحْشٌ]. You say, هُوَ جُحَيْشُ وَحْدِهِ (tropical:) He is one who follows his own opinion only, (S, A, K,) who has his gain to himself exclusively, (TA,) and does not consult others, nor mix with them; (K, TA;) as also عُيَيْرُ وَحْدِهِ; [q. v.;] meaning dispraise; (S, A, TA;) the man being thereby likened to a [little] young ass. (TA.)

بَيْتٌ جَاحِشٌ
بَيْتٌ جَاحِشٌ ذ [A tent] apart from the tribe. (TA.)

مَجْحُوشٌ
مَجْحُوشٌ ذ One whose side (جَحِيشُهُ, TA) is hit, or hurt. (K, TA.)

##### Türkçe

**جَحَشَهُ**
1 **جَحَشَهُ** ذ , (Ks, S, Mgh, K, *) muzâri‘i **جَحَشَ** , (Mgh, K,) mastar ismi **جَحْشٌ**, (S, K,) Onu çizdi, yahut benzeri; (yani deriyi, S, Mgh, K, yahut bir adamın yanını, Ks,) yüzeyi aşındıracak şekilde, (Mgh, K,) yahut deriyi aşındıracak şekilde; (Ks;) eşanlamlısı **سَحَجَهُ**, (Ks, K,) ve **قَشَرَهُ**: (Mgh, K:) yahut **خَدَشَهُ** ile aynı mânâdadır: yahut bu sonuncudan daha fazlasını ifade eder: (Ks, K:) yahut bu sonuncudan daha azını: (Lth, K:) ve o (bir ok) onda bir iz yaptı; [yahut onu sıyırdı;] yani bir duvarı. (Mgh.) Şöyle dersin: **أَصَابَهُ شَىْءٌ فَجَحَشَ وَجْهَهُ** [Bir şey ona isabet etti de yüzünün derisinin yüzeyini aşındırdı]: ve **بِهِ جَحْشٌ** [onda, yahut onda, deride bir aşınma vardır]: (S, TA:) yahut **جَحْشٌ** yüzde olmaz, ne de bedende [yan hariç herhangi bir yerde]. (L, TA.) Muhammed hakkında bir rivayette şöyle denilmiştir: **سَقَطَ مِنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ شِقَّهُ** Bir attan düştü de yanının derisi çizildi, yahut yırtıldı, yahut aşındı. (Mgh, * TA.) [Ayrıca **مَجْحُوشٌ**’a bak.]

**جَحْشٌ**
**جَحْشٌ** ذ Genç eşek; (S, Msb, K;) evcil ve yabanî: yahut büyümeden önce: (TA:) yahut doğurulduğu zamandan, emmekle büyüyünceye kadar: yılı tamamlayınca ona **تَوْلَبٌ** denir: (As:) [yahut ikincisi o yaştaki yabanî eşeğe uygulanır:] cem‘ [kıllet] **أَجْحَاشٌ** (S’nin bir nüshasında böyle) ve cem‘ [kesret] **جِحَاشٌ** ve **جِحْشَانٌ** (S, Msb, K) ve **جُحُوشٌ** (Msb) ve **جِحَشَةٌ**: (As, TA:) [tasğîri **جُحَيْشٌ**:] ve müennesi **جَحْشَةٌ**. (S, K.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **الجَحْشَ لَمَّا بَذَّكَ الأَعْيَارُ**, (A, TA,) yani: Büyük eşekler seni geçince genç eşeği ara yahut onun peşine düş: çok arayan ve o kendisinden kaçıp giden kimseye uygulanır; böylece ona, “ondan daha azını ara” denir. (TA.) [Meyd, **بَذَّكَ** yerine **فَاتَكَ** verir.] ― -b2- Ayrıca (mecazen:) Kısrağın tayı; (A, K;) genç eşeğe benzetildiği için. (TA.) ― -b3- Ve (mecazen:) Ceylan; (Ibn- 'Abbلd, K;) Huzeyl lehçesinde: (TA:) yahut genç ceylan; (A, TA;) o lehçede; Ebû-Zu-eyb’in bir şiirinde vârid olmuştur; fakat bir rivayete göre oradaki kelime **خشْف**’tır. (TA.)

**جَحِيشٌ**
**جَحِيشٌ** ذ İnsanın yanı, (K, TA,) (TA:) ve yanal, yahut bitişik, bir kısım, yahut yer, yahut saha. (Sh, K.) Şöyle dersin: **أُصِيبَ جَحِيشُهُ** Yanı vuruldu, yahut incitildi. (TA.) Ve **نَزَلَ فُلَانٌ الجَحِيشَ** Falan kimse bitişik kısımda yahut sahada konakladı. (TA.) -A2- Başkalarından uzak bir yere çekilen adam: (S:) başkalarından ayrı konaklayan ve onlarla karışmayan: (IDrd, K:) evinde kendisini rahatsız edecek kimse olmaksızın yalnız yaşayan. (AHn.) Şöyle dersin: **نَزَلَ فُلَانٌ جَحِيشًا** Falan kimse yalnız, başkalarından ayrı olarak konakladı. (TA.)

**جُحَيْشٌ**
**جُحَيْشٌ** ذ [**جَحْشٌ**’un tasğîri]. Şöyle dersin: **هُوَ جُحَيْشُ وَحْدِهِ** (mecazen:) O, yalnız kendi görüşüne uyan kimsedir, (S, A, K,) kazancı yalnız kendisine mahsus olandır, (TA,) başkalarına danışmayan ve onlarla karışmayan; (K, TA;) bunun gibi **عُيَيْرُ وَحْدِهِ**; [ona bak;] zemm mânâsındadır; (S, A, TA;) adamın bununla [küçük] genç eşeğe benzetilmesi sebebiyle. (TA.)

**بَيْتٌ جَاحِشٌ**
**بَيْتٌ جَاحِشٌ** ذ [Bir çadır] kabileden ayrı. (TA.)

**مَجْحُوشٌ**
**مَجْحُوشٌ** ذ Yanı (**جَحِيشُهُ**, TA) vurulmuş, yahut incitilmiş olan. (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَحَشَ
جَحَشَ A ( n. ac. جَحْش 1 ),
a.  Scratched, grazed.

جَاْحَشَ
جَاْحَشَ III
a.  [ acc. &  'An ], Repelled, warded off, pushed away from.

جَحْش
جَحْش 1 , ( pl. جِحَشَة 7t ,  جِحَاْش 23 ,  جُحُوْش 27 ,  جِحْشَاْن 34 ,  أَجْحَاْش 38 ),
a.  Young ass.

b.  Foal, colt.

c.  Trestle; clothes-horse, towel horse.

d.  Blockhead, donkey, dummy.

جَاْحِش
جَاْحِش 21 ,
a.  Detached, isolated.

جَحِيْش
جَحِيْش 25 ,
a.  Side; adjacent part.

جَحِيْشًا
جَحِيْشًا
a.  Apart, alone.

##### Türkçe

جَحَشَ
**جَحَشَ** A ( n. ac. **جَحْش** 1 ),
a. Tırmaladı, sıyırdı.

جَاْحَشَ
**جَاْحَشَ** III
a. [ acc. &  'An ], Uzaklaştırdı, defetti, -den/-dan itti.

جَحْش
**جَحْش** 1 , ( pl. **جِحَشَة** 7t ,  **جِحَاْش** 23 ,  **جُحُوْش** 27 ,  **جِحْشَاْن** 34 ,  **أَجْحَاْش** 38 ),
a. Genç eşek.

b. Tay, erkek tay.

c. Sehpa; elbise askısı, havlu askısı.

d. Ahmak, eşek, aptal.

جَاْحِش
**جَاْحِش** 21 ,
a. Ayrılmış, yalıtılmış.

جَحِيْش
**جَحِيْش** 25 ,
a. Yan; bitişik kısım.

جَحِيْشًا
**جَحِيْشًا**
a. Ayrı, yalnız.
