# جحفل (ج-ح-ف-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ح - ف - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جَحفَلٌ

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

جحفل
جيشٌ جحفلٌ: كثير.

##### Türkçe

**جحفل**
**جيشٌ جحفلٌ**: çok.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَحْفَلُ: الجيشُ. ورجلٌ جَحْفَلٌ، أي عظيم القَدْر. والجَحْفَلَةُ للحافر، كالشَفة للإنسان. وجَحْفَلَهُ، أي صرعه ورماه. وتَجَحْفَلَ القومُ، أي اجتمعوا.

##### Türkçe

**الجَحْفَلُ**: ordu. Ve bir adam **جَحْفَلٌ**, yani büyük değer sahibi. Ve **الجَحْفَلَةُ** toynak içindir; insan için dudak gibi. Ve **جَحْفَلَهُ**, yani onu yere serdi ve attı. Ve kavim **تَجَحْفَلَ** etti, yani toplandılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: جَحفَلٌ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوله جيم)
وذلك على أضرب:
فمنه ما نُحِت من كلمتين صحيحتي المعنى، مطّردتَيِ القياس. ومنه ما أصله كلمةٌ واحدة وقد أُلحِق بالرُّباعي والخماسي بزيادةٍ تدخله. ومنه ما يوضع كذا وَضْعا. وسنفسر ذلك إن شاء الله تعالى.
فمن المنحوت قولهم للباقي من أصل السَّعَفة إذا قُطِعت (جُذمُور). قال:
باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أولـه جيم
بَنَانَتَيْنِ وجُذْمُوراً أُقِيمُ بها *** صَدْرَ القناةِ إذا ما آنَسُوا فَزَعا([1])وذلك من كلمتين: إحداهما الجِذْم وهو الأصل، والأخرى الجِذْر وهو الأصل. وقد مرّ تفسيرهما. وهذه الكلمة من أدَلّ الدليل على صحّة مذهبنا في هذا الباب. وبالله التوفيق.
ومن ذلك قولهم للرجل إذا سَتَر بيديه طعامَه كي لا يُتَناوَل (جَرْدَبَ) من كلمتين: من جَدَب لأنه يمنع طعامه، فهو كالجَدْب المانع خَيْرَه، ومن الجيم والراء والباء، كأنه جعل يديه جراباً يَعِي الشيءَ ويَحويه. قال:
إذا ما كُنْتَ في قومٍ شَهَاوَى *** فلا تَجْعَلْ شِمالَكَ جَُرْدُبَانا([2])ومن ذلك [قولهم] للرَّملة المشرفة على ما حولها (جُمْهُور). وهذا من كلمتين من جَمَرَ؛ وقد قلنا إنّ ذلك يدلُّ على الاجتماع، ووصفنا الجَمَرات من العرب بما مضى ذِكره. والكلمة الأخرى جَهَر؛ وقد قلنا إنّ ذلك من العلوّ. فالجمهور شيءٌ متجمِّعٌ عالٍ.
ومن ذلك قولهم لقرية النّمل (جُرثُومة). فهذا من كلمتين: من جَرَم وجَثَم، كأنه اقتَطَعَ من الأرض قطعةً فجثم فيها. والكلمتان قد مضتا بتفسيرهما.
ومن ذلك قولهم للرجل إذا صُرع (جُعْفِلَ). وذلك من كلمتين: من جُعِف *إذا صُرع، وقد مرّ تفسيره. وفي الحديث: "حتى يَكون انجعافُها مرة". ومن كلمة أخرى وهي جَفَل، وذلك إذا تجمَّع فذَهَب. فهذا كأنه جُمِع وذُهِب به. ومن ذلك قولهم للحَجَر وللإبل الكثيرة (جَلْمَدٌ). قال الشاعر في الحجارة:
جَلامِيدُ أملاءُ الأكُفِّ كأنها  *** رُؤوسُ رِجالٍ حُلِّقت في المواسِمِ([3])وقال آخر في الإبل الجَلْمَد:
أو مائةٍ تُجْعَلُ أولادُها *** لَغْواً وعُرْضَ المائَةِ الجَلْمَدِ([4])وهذا من كلمتين: من الجَلَد، وهي الأرض الصُّلبة، ومن [الجَُمَُد]، وهي الأرض اليابسة، وقد مرَّ تفسيرهما.
ومن ذلك قولهم للجمل العظيم (جُرَاهِمٌ جُرْهُم). وهذا من كلمتين من الجِرْم وهو الجَسَد، ومن الجَره وهو الارتفاع في تجمُّع. يقال سمِعْتُ جَرَاهِيَة القوم، وهو عالي كلامِهم دون السِّرّ.
ومن ذلك قولهم للأرض الغليظة (جَمْعَرَة). فهذا من الجمْع ومن الجمْر. وقد مضى ذكره.
ومن ذلك قولهم للطويل (جَسْرَبٌ). فهذا من الجَسْر وقد ذكرناه، ومن سَرَب إذا امتدَّ.
ومن ذلك قولهم للضخم الهامة المستدير الوجه (جَهْضَمٌ). فهذا من الجَهْم ومن الهَضَم. والهَضَم: انضمامٌ في الشيء. ويكون أيضاً من أهضام الوادي، وهي أعاليه. وهذا أقْيَسُ من الذي ذكرناه في الهَضَم الذي معناه الانضمام.
ومن ذلك قولهم للذاهب على وَجْهِه (مُجْرَهِدٌ). فهذا من كلمتين: من جَرَد أي انجرَدَ فمَرَّ، ومن جَهَد نَفْسَه في مُرُوره.
ومن ذلك قولهم للرّجُل الجافي المُتَنَفِّج([5]) بما ليس عنده (جِعْظَارٌ([6])). وهذا من كلمتين من الجَظِّ والجَعْظ، كلاهما الجافي، وقد فُسِّرَ فيما مضى([7]).
ومنه (الجِـنْعَاظ) وهو من الذي ذكرناه آنفاً والنون زائدة. قال الخليل: يقال إنه سيئ الخُلق، الذي يتسخَّط عند الطَّعام. وأنشد:
* جِنْعَاظَةٌ بأهلِهِ قد بَرَّحَا([8]) *
ومن ذلك قولهم للوحشيِّ إذا تَقَبَّض في وجاره (تَجَرْجَمَ)، والجيم الأولى زائدةٌ، وإنما هو من قولنا للحجارة المجتمعة رُجْمَةٌ. وأوضحُ من هذا قولهم للقَبْر الرَّجَم، فكأنَّ الوحشيَّ لمّا صار في وِجاره صار في قبرٍ.
ومنها قولهم للأرض ذات الحجارة (جَمْعَرة). وهذا من الجمرات، وقد قلنا إنّ أصلها تجمُّع الحجارة، ومن المَعِر وهو الأرض لا نبات به([9]).
ومنها قولهم للنهر (جَعْفر). ووجهه ظاهر أنه من كلمتين: من جَعَف إذا صَرَع؛ لأنه يصرع ما يلقاه من نباتٍ وما أشبهه، ومن الجَفْر والجُفْرَة والجِفار والأجْفَر وهي كالجُفَر.
ومن ذلك قولهم في صفة الأسد (جِرْفاسٌ) فهو من جَرَف ومن جرَس، كأنّه إذا أكل شيئاً وجَرَسه جَرَفَه.وأما قولهم للداهية (ذات الجنادِع) فمعلوم في الأصل الذي أصَّلناه أنّ النون زائدة، وأنه من الجَدْع، وقد مضى. وقد يقال إنّ جَنادع كلِّ شيءٍ أوائلُه، وجاءت جنادع الشرِّ.ومن ذلك قولهم للصُّلب الشديد (جَلْعَدٌ) فالعين زائدة، وهو من الجَلَد. وممكنٌ أنْ يكون منحوتاً من الجَلَعِ أيضاً، وهو البُروز؛ لأنه إذا كان مَكاناً صُلْباً فهو بارزٌ؛ لقلّةِ النبات به.ومن ذلك قولهم للحادِرِ([10]) السمين (جَحْدَلٌ) فممكن أن يقال إن الدال زائدةٌ، وهو من السِّقاء الجَحْل، وهو العظيم، ومن قولهم مَجدُول الخَلْق، وقد مضى. ومن ذلك قولهم ( تَجَرْمَزَ اللَّيلُ) ذهَبَ. فالزاء زائدة، وهو من تجرّم. والميم زائدةٌ في وجهٍ آخر، وهو من الجَرْز وهو القَطْع، كأنه شيءٌ قُطِعَ قَطْعاً؛ ومن رَمَزَ إذا تحرّكَ واضطرب. يقال للماء المجتمع المضطرب رَامُوزٌ. ويقال الرّاموز اسمٌ من أسماء البحر.
ومن ذلك (تَجَحْفَلَ القوم): اجتمعوا، وقولهم للجيش العظيم (جَحفَلٌ)، و(جَحْفَلة الفَرَس). وقياس هؤلاء الكلماتِ واحدٌ، وهو من كلمتين: من الحَفْل وهو الجَمْع، ومن الجَفْل، وهو تَجَمُّع([11]) الشيء في ذهابٍ. ويكون لـه وجه آخر: أن يكون من الجَفْل ومن الجَحْف، فإنهم يَجْحَفُون الشيءَ جحفاً. *وهذا عندي أصوبُ القولين.

--------------ــ
([1]) البيت لعبد الله بن سبرة يرثي يده، وكانت قد قطعت في غزوات الروم. وقبل البيت كما في اللسان (جذمر) وأمالي القالي (1: 47):
فإن يكن أطربون الروم قطعها *** فإن فيها بحمد الله منتفعا
          وفي الأصل: "أقيم به" وإنما الضمير للبنانتين والجذمور.
([2]) البيت في اللسان (جردب) وأمالي القالي (2: 54) والجمهرة (3: 298) بدون نسبة. وفي الجمهرة
(3: 414): "يمينك"، تحريف. "وجردبان" يقال بضم الجيم والدال وفتحهما. والحق أن الكلمة من الفارسي المعرب، وهي في الفارسية "كردهبان" أي حافظ الرغيف. و" كرده" هو الرغيف. انظر اللسان والمعرب 110 ومعجم استينجاس 1081.
([3]) البيت من أبيات لنافع بن خليفة الغنوي، في أمالي القالي (3: 116) .
([4]) البيت للمثقب العبدي، من أول قصيدة له في ديوانه مخطوطة دار الكتب رقم 565. وسيأتي في (لغو) وهو في اللسان (عرض). وقد أنشده في (جلمد) محرفاً غير منسوب.
([5]) "المتنفج" المفتخر بأكثر مما عنده كما في القاموس. وفي الأصل: "المنتفج" تحريف.
([6]) في الأصل: "جعظار"، صوابه من المجمل واللسان، وفي اللسان: عند الكلام على الجعظار: "وهو أيضاً الذي ينتفج بما ليس عنده مع قصر ". وفي أصل اللسان: "يتنفخ" والوجه ما أثبت.
([7]) في هذا التخريج تقصير، وذاك أنه لم يأت بكلمة فيها الراء. ولعله جعل الراء زائدة، كما سيأتي في تخريج بعض الكلمات.
([8]) بعده كما في اللسان (جنعظ):
إن لم يجد يوماً طعاماً مصلحا *** قبح وجهاً لم يزل مقبحا
([9]) ذهب بلفظ "الأرض" هنا إلى الموضع والمكان، كما ذهب الآخر في قوله:
فلا مزنة ودقت ودقها *** ولا أرض أبقل إبقالها
 ([10]) الحادر، بالحاء المهملة: الممتلئ لحماً وشحماً مع ترارة. وفي الأصل: "قولهم مجدول للجادر"، وفيه إقحام وتحريف.
([11]) في الأصل: "وهو إذا تجمع".

-

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan, başı **جيم** olan Arap sözünden gelenler babı)
Bu da türlü türlüdür:
Bundan, mânâsı sahih iki kelimeden yontulmuş, kıyasa uygun olarak yürüyen vardır. Bundan, aslı tek bir kelime olup, ona giren bir ziyade ile dörtlü ve beşliye ilhak edilmiş olan vardır. Bundan, böyle vaz‘ ile konulan vardır. Bunu, yüce Allah dilerse açıklayacağız.

Yontulmuşlardan, kesildiği vakit **السَّعَفة**’nin aslından kalan şeye onların ( **جُذمُور** ) demeleridir. Dedi ki:
Başı **جيم** olan, Arap sözünden üç harften fazla gelenler babı
İki parmak ucu ve bir **جُذْمُور** ile orada dururum *** mızrağın göğsünü, korku sezince
Bu, iki kelimedendir: birisi **الجِذْم** ve o asıldır; öteki **الجِذْر** ve o asıldır. İkisinin tefsiri geçmiştir. Bu kelime, bu babda mezhebimizin sıhhatine en delâletli delildendir. Başarı Allah iledir.

Bundan, adam için, yemeğini yenilmesin diye iki eliyle örttüğü vakit ( **جَرْدَبَ** ) demeleridir; iki kelimeden: **جَدَب**’den; çünkü yemeğini men eder; o hâlde o, hayrını men eden **الجَدْب** gibidir; ve **الجيم** ve **الراء** ve **الباء**’dan; sanki iki elini, şeyi içine alan ve onu kuşatan bir torba kılmıştır. Dedi ki:
Bir kavimde iştahlılar içinde olduğun vakit *** solunu **جَُرْدُبَانا** kılma

Bundan, etrafındakine nazır olan kum tepeciğine ( **جُمْهُور** ) demeleridir. Bu, iki kelimedendir: **جَمَرَ**’dan; ve biz, bunun toplanmaya delâlet ettiğini söyledik; ve Araplardan **الجَمَرات**’ı, geçmişte zikri geçenle vasfettik. Öteki kelime **جَهَر**’dir; ve biz, bunun yükseklikten olduğunu söyledik. O hâlde **الجمهور**, toplanmış, yüksek bir şeydir.

Bundan, karınca köyüne ( **جُرثُومة** ) demeleridir. Bu da iki kelimedendir: **جَرَم** ve **جَثَم**’den; sanki yerden bir parça kopardı da onda çöktü. İki kelime, tefsirleriyle geçmiştir.

Bundan, adam için, yere vurulup devrildiği vakit ( **جُعْفِلَ** ) demeleridir. Bu, iki kelimedendir: **جُعِف**’ten; *yere vurulup devrildiği vakit; tefsiri geçmiştir. Hadiste: “ta ki onun **انجعافُها**’sı bir kere olsun.” Ve başka bir kelimeden; o da **جَفَل**’dir; bu da, toplandığı vakit gidip gitmesidir. Bu, sanki toplanmış ve onunla götürülmüş gibidir. Bundan, taşa ve çok deveye ( **جَلْمَدٌ** ) demeleridir. Şair taşlar hakkında dedi:
Avuçları dolduran **جَلامِيدُ**; sanki onlar  *** mevsimlerde tıraş edilmiş adam başlarıdır
Bir başkası, **الجَلْمَد** develer hakkında dedi:
Yahut yüz (deve) ki yavruları  *** boş söz kılınır; ve yüzün arzı **الجَلْمَد**’dir
Bu, iki kelimedendir: **الجَلَد**’den; o, sert yerdir; ve **[الجَُمَُد]**’den; o, kuru yerdir; ikisinin tefsiri geçmiştir.

Bundan, büyük deveye ( **جُرَاهِمٌ جُرْهُم** ) demeleridir. Bu, iki kelimedendir: **الجِرْم**’den; o, bedendir; ve **الجَره**’den; o, toplanma içinde yükselmedir. Denir: “Kavmin **جَرَاهِيَة**’sini işittim”; o, onların sözünün yüksek olanıdır; sırdan aşağıdır.

Bundan, kalın toprağa ( **جَمْعَرَة** ) demeleridir. Bu, **الجمْع**’dan ve **الجمْر**’dendir. Zikri geçmiştir.

Bundan, uzuna ( **جَسْرَبٌ** ) demeleridir. Bu, **الجَسْر**’dendir; onu zikrettik; ve **سَرَب**’den; uzadığı vakit.

Bundan, iri başlı, yuvarlak yüzlü olana ( **جَهْضَمٌ** ) demeleridir. Bu, **الجَهْم**’den ve **الهَضَم**’dendir. **الهَضَم**: şeyde bir büzülmedir. Ayrıca, vadinin **أهضام**’ından da olur; o, onun yükseklikleridir. Bu, bizim **الهَضَم**’da zikrettiğimiz, mânâsı büzülme olan şeyden daha kıyasîdir.

Bundan, kendi hâline giden kimseye ( **مُجْرَهِدٌ** ) demeleridir. Bu, iki kelimedendir: **جَرَد**’den; yani soyunup sıyrıldı da geçti; ve **جَهَد**’den; geçişinde nefsini yordu.

Bundan, elinde olmayanla kaba, böbürlenen adam için ( **جِعْظَارٌ** ) demeleridir. Bu, iki kelimedendir: **الجَظِّ** ve **الجَعْظ**’dan; ikisi de kabadır; geçmişte tefsir edilmiştir.

Bundan ( **الجِـنْعَاظ** ) vardır; o, az önce zikrettiğimizdendir; **النون** ziyadedir. **الخليل** dedi: Denir ki o, kötü huyludur; yemek yanında huysuzlanandır. Şu beyti okudu:
* **جِنْعَاظَةٌ** ailesiyle, gerçekten eziyet etti *

Bundan, vahşî hayvan için, ininde büzüşüp toplandığı vakit ( **تَجَرْجَمَ** ) demeleridir; ilk **الجيم** ziyadedir; aslında, bizim toplanmış taşlara **رُجْمَةٌ** dememizdendir. Bundan daha açık olan, kabre **الرَّجَم** demeleridir; sanki vahşî, inine girince bir kabirde olmuş gibidir.

Bundan, taşlı araziye ( **جَمْعَرة** ) demeleridir. Bu, **الجمرات**’dendir; ve biz, aslının taşların toplanması olduğunu söyledik; ve **المَعِر**’dendir; o, bitkisi olmayan yerdir.

Bundan, nehre ( **جَعْفر** ) demeleridir. Veçhi açıktır ki iki kelimedendir: **جَعَف**’ten; yere vurup devirdiği için; çünkü karşılaştığı bitkiyi ve benzerini devirir; ve **الجَفْر** ve **الجُفْرَة** ve **الجِفار** ve **الأجْفَر**’den; bunlar **الجُفَر** gibidir.

Bundan, aslanın sıfatında ( **جِرْفاسٌ** ) demeleridir; o, **جَرَف**’ten ve **جرَس**’dendir; sanki bir şeyi yediği ve onu çiğnediği vakit onu kazıyıp süpürür. Ama onların, felâkete ( **ذات الجنادِع** ) demeleri; bizim temellendirdiğimiz asılda malûmdur ki **النون** ziyadedir ve o, **الجَدْع**’dendir; geçmiştir. Ve denebilir ki her şeyin **جَنادع**’ı, onun evvelleridir; ve şerrin **جنادع**’ı geldi.

Bundan, sert, şiddetli olana ( **جَلْعَدٌ** ) demeleridir; **العين** ziyadedir; o, **الجَلَد**’dendir. Mümkündür ki **الجَلَعِ**’dan da yontulmuş olsun; o, çıkıntıdır; çünkü sert bir yer olduğu vakit, bitkisi az olduğundan çıkıntılıdır.

Bundan, dolgun, şişman **الحادِرِ** için ( **جَحْدَلٌ** ) demeleridir; denebilir ki **الدال** ziyadedir; o, büyük olan **السِّقاء الجَحْل**’dendir; ve “yaratılışı örülmüş” sözündendir; geçmiştir. Bundan, onların ( **تَجَرْمَزَ اللَّيلُ** ) demeleridir: gitti. O hâlde **الزاء** ziyadedir; o, **تجرّم**’dendir. Ve başka bir veçhte **الميم** ziyadedir; o, **الجَرْز**’dendir; o, kesmedir; sanki o, kesilerek kesilmiş bir şeydir; ve **رَمَزَ**’dendir; hareket edip çalkalandığı vakit. Toplanmış, çalkalanan suya **رَامُوزٌ** denir. Ve **الرّاموز**’un denizin adlarından bir ad olduğu söylenir.

Bundan, ( **تَجَحْفَلَ القوم** ): toplandılar; ve büyük orduya ( **جَحفَلٌ** ) demeleri; ve ( **جَحْفَلة الفَرَس** ). Bu kelimelerin kıyası birdir; o da iki kelimedendir: **الحَفْل**’den; o, toplamadır; ve **الجَفْل**’den; o, gidiş içinde şeyin toplanmasıdır. Onun başka bir vechi de olur: **الجَفْل**’den ve **الجَحْف**’ten olması; çünkü onlar şeyi **جحفاً** ile **يَجْحَفُون**. *Bu, bana göre iki sözün daha isabetlisidir.

-

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ح ف ل
وجاءوا في جَحْفَلٍ عظيم؛ والتَفّتْ عليهم الجحافل‏.‏

##### Türkçe

ج ح ف ل
Ve **جَحْفَلٍ** büyük (bir topluluk) içinde geldiler; ve **الجحافل** onların üzerine toplandı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَحْفَل: الجيش الكثير، ولا يكون ذلك حتى يكون فيه خَيْل؛ وأَنشد الليث:
وأَرْعَنَ مَجْرٍ عليه الأَدا
ةُ، ذي تُدْرَإِ لَجِبٍ جَحْفَلِ
والجَحْفَل: السَّيِّد الكريم. ورجل جَحْفَل: سيد عظيم القَدْر؛ قال أَوس بن حجر:
بَني أُمِّ ذي المال الكثير يَرَوْنَه،
وإِن كان عبداً، سَيِّدَ القَوْم جَحْفَلا
وتَجَحْفَل القومُ: تَجَمَّعوا، وهو من ذلك. وجَحافل الخَيْل: أَفْواهُها. وجَحْفَلة الدّابة: ما تَنَاوَلُ به العَلَفَ، وقيل: الجَحْفَلة من الخَيْل والحُمُر والبغالِ والحافر بمنزلة الشفة من الإِنسان والمِشْفَر للبعير؛ واستعاره بعضهم لذوات الخُفِّ؛ قال:
جاب لها لُقْمانُ في قِلاتِها
ماءً نَقُوعاً لَصَدى هاماتِها،
تَلْهَمُه لَهْماً بجَحْفَلاتها
وأَنشد ابن بري لراجز يصف إِبلاً:
تَسْمَعُ للماء كصَوْتِ المَسْحَلِ،
بَينَ وَرِيدَيْها، وبَينَ الجَحْفَلِ
ابن الأَعرابي: الجَحْفَل العريضُ الجنبين. وجَحْفَله أَي صَرَع ورماه، وربما قالوا جَعْفَله.
والجَحَنْفَل، بزيادة النون: الغليظ، وهو أَيضاً الغليظ الشفتين، ونونه مُلْحِقة له ببناء سَفَرْجَلٍ.

##### Türkçe

**الجَحْفَل**: çok olan ordu; bu, içinde **خَيْل** bulunmadıkça olmaz;

Leys şöyle inşad etti:
وأَرْعَنَ مَجْرٍ عليه الأَدا
ةُ، ذي تُدْرَإِ لَجِبٍ **جَحْفَلِ**

Ve **الجَحْفَل**: kerîm efendi. Ve **رجل جَحْفَل**: değeri büyük bir efendi; Evs b. Hacer dedi:
بَني أُمِّ ذي المال الكثير يَرَوْنَه،
وإِن كان عبداً، سَيِّدَ القَوْم **جَحْفَلا**

Ve **تَجَحْفَل القومُ**: toplandılar; ve o, bundandır. Ve **جَحافل الخَيْل**: ağızlarıdır. Ve **جَحْفَلة الدّابة**: onunla yemi aldığı şeydir; ve denildi ki: **الجَحْفَلة** **الخَيْل**den, **الحُمُر**dan ve **البغالِ**den ve **الحافر** sahibinden, insandaki dudak ve deve için **المِشْفَر** menzilesindedir; ve bazıları onu **ذوات الخُفِّ** için ödünç aldı; dedi ki:
جاب لها لُقْمانُ في قِلاتِها
ماءً نَقُوعاً لَصَدى هاماتِها،
تَلْهَمُه لَهْماً بجَحْفَلاتها

Ve İbn Berrî, **إِبلاً**yı vasfeden bir recez söyleyeni için inşad etti:
تَسْمَعُ للماء كصَوْتِ المَسْحَلِ،
بَينَ وَرِيدَيْها، وبَينَ الجَحْفَلِ

İbnü’l-A‘râbî: **الجَحْفَل** iki yan(ı) geniş olandır. Ve **جَحْفَله** yani devirdi ve attı; ve bazen **جَعْفَله** derler.

Ve **الجَحَنْفَل**, **النون**un ziyadesiyle: kalın olan; ve o, ayrıca iki dudak(ı) kalın olandır; ve onun **نون**u, onu **سَفَرْجَلٍ** veznine ilhak edicidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ح ف ل * * الجَحْفَلُ * الجيش و * الجَحْفَلَةُ * لذي الحافر كالشفة للإنسان

##### Türkçe

* ج ح ف ل * * **الجَحْفَلُ** * ordu ve * **الجَحْفَلَةُ** * toynak sahibine (ait olan), insan için dudak gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجحفل، كجعفر: الجيش الكثير قال الحطيمة:
  وجحفل كبهيم الليل منتـجـع                      أرض العدو ببؤسى بعد إنعام

  وقال شيخنا: لامه زائدة، لأنه من الجحف، وهو الذهاب بالشيء، يقال منه: جحف السيل الشجر والمدر، وسيل جحاف، فهو ثلاثي لا رباعي، قاله ابن القطاع في كتاب الأبنية، له. وعليه فموضعه الفاء، وإن ذكره جماعة ك الجوهري هنا، وتبعهم المصنف. الجحفل: الرجل العظيم القدر. أيضا: السيد الكريم. قال ابن الأعرابي: الجحفل: العظيم الجنبين. والجحفلة: بمنزلة الشفة للخيل والبغال والحمير كالشفة للإنسان، وقد استعارها جرير للإنسان، حيث قال:
  وضع الخزير فقيل أين مجاشع                      فشحا جحافله جراف هبلـع قال: شيخنا: ولا تختص بالشفة العليا، كما زعمه ابن حجة وغيره، وجزم به في نوع سلامة الاختراع، بل تطلق على كل منهما، كما هوظاهر المصنف ونص غيره. الجحفلتان: رقمتان في ذراعي الفرس كأنهما كيتان متقابلتان في باطنهما تجحفلوا: تجمعوا. وجحفله. جحفلة: صرعه ورماه وربما قالوا: جعفله. جحفله أيضا: بكته بفعله نقله الصاغاني. والجحنفل بزيادة النون: الغليظ الشفة.

##### Türkçe

**الجحفل**; **جعفر** gibi: çok olan ordu. **الحطيمة** dedi ki:
  Ve **جحفل**, gecenin karanlığı gibi, otlak arayan;                      düşmanın toprağını, nimetlendirmeden sonra sıkıntıyla (dolaşan).

Ve şeyhimiz dedi ki: **لام**’ı ziyadedir; çünkü o **الجحف**’tandır; o da şey ile gitmektir. Ondan denilir: **جحف** sel, ağacı ve toprağı (sürükleyip) götürdü; ve **جحاف** sel (vardır). O hâlde o üçlüdür, dörtlü değildir. Bunu, kendisine ait **كتاب الأبنية**’de **ابن القطاع** söylemiştir. Buna göre yeri **الفاء**’dır; her ne kadar bir cemaat, burada **الجوهري** gibi, onu zikretmiş ve musannif de onlara tâbi olmuştur. **الجحفل**: büyük kadirli adam. Yine: kerîm efendi. **ابن الأعرابي** dedi ki: **الجحفل**: iki yanı büyük olan. Ve **الجحفلة**: atlar, katırlar ve eşekler için, insan için olan dudak gibi, dudak mesabesindedir. **جرير** onu insan için ödünç almıştır; şöyle dediği yerde:
  **الخزير**’i koydu; “**مجاشع** nerede?” denildi;                      derken **جحافله**’ini açtı; **جراف** (olan) obur.
Şeyhimiz dedi ki: Ve o, **ابن حجة** ve başkasının zannettiği gibi yalnız üst dudağa mahsus değildir; bilakis **نوع سلامة الاختراع**’da onunla kesin hüküm verdi; aksine her ikisine de ıtlak olunur; musannifin zâhiri ve başkasının nassı gibi. **الجحفلتان**: atın iki kolunda iki benek; sanki iç taraflarında birbirine karşı iki dağlama izi gibidir. **تجحفلوا**: toplandılar. Ve **جحفله**. **جحفلة**: onu yere serdi ve attı; bazen derler: **جعفله**. **جحفله** ayrıca: fiiliyle onu susturdu; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الجحنفل** ( **النون**’un ziyadesiyle): kalın dudaklı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَحْفَلَهُ
Q. 1 جَحْفَلَهُ جحفل جحفله جحفلة , (S, K,) inf. n. جَحْفَلَةٌ, (TA,) He prostrated him on the ground; threw him down: (S, K:) and sometimes they said, جَعْفَلَهُ. (S.) -A2- He reproved, chid, or reproached, him for his deed; or did so severely. (Sgh, K.)

تَجَحْفَلُوا
Q.2 تَجَحْفَلُوا تجحفل تجحفلوا They congregated; collected themselves together. (S, K.)

جَحْفَلٌ
جَحْفَلٌ جحفل An army: (S:) or a numerous army. (K.) MF holds it to be formed, with an augmentative ل, from الجَحْفُ, meaning “ the taking, ” or “ carrying, ” a thing “ away. ” (TA.) -A2- A great man: (K:) or a man of great estimation or dignity. (S.) ― -b2- A generous, noble, or high-born, chief or lord. (K.) ― -b3- Great in the sides. (IAar, K.)

جَحْفَلَةٌ
جَحْفَلَةٌ جحفل جحفله جحفلة The lip (S, K) of a solid-hoofed animal, (Sudot;,) [i. e.,] of a horse, a mule, and an ass: (K:) and metaphorically applied to that of a man, which is properly termed شَفَةٌ: (TA:) not, as some assert, peculiarly the upper lip: (MF:) pl. جَحَافِلُ. (TA.) ― -b2- Also, (K,) جَحْفَلَتَانِ, (TA,) Two callosities (رَقْمَتَانِ) in the two arms of the horse, (K,) resembling two marks made with a hot iron, facing each other, in the inner side of each arm. (TA.)

جَحَنْفَلٌ
جَحَنْفَلٌ جحنفل (with an augmentative ن S) Thicklipped. (S, K.)

##### Türkçe

جَحْفَلَهُ
Q. 1 **جَحْفَلَهُ** جحفل جحفله جحفلة, (S, K,) mastar adı **جَحْفَلَةٌ**, (TA,) O, onu yere yüzüstü serdi; onu yere attı: (S, K:) ve bazen **جَعْفَلَهُ** dediler. (S.) -A2- O, onu fiilinden dolayı azarladı, payladı yahut kınadı; yahut bunu şiddetle yaptı. (Sgh, K.)

تَجَحْفَلُوا
Q.2 **تَجَحْفَلُوا** تجحفل تجحفلوا Toplandılar; kendilerini bir araya topladılar. (S, K.)

جَحْفَلٌ
**جَحْفَلٌ** جحفل Bir ordu: (S:) yahut çok sayılı bir ordu. (K.) MF, onu, “bir şeyi alıp götürme” mânâsındaki **الجَحْفُ**’dan, artırma bir **ل** ile yapılmış sayar. (TA.) -A2- Büyük bir adam: (K:) yahut büyük itibar veya vakar sahibi bir adam. (S.) ― -b2- Cömert, asil yahut soylu bir reis veya efendi. (K.) ― -b3- Yanlarda büyük. (IAar, K.)

جَحْفَلَةٌ
**جَحْفَلَةٌ** جحفل جحفله جحفلة Katı toynaklı bir hayvanın dudağı (S, K) (Sudot;), [yani] atın, katırın ve eşeğin: (K:) ve mecazen, asıl adı **شَفَةٌ** olan insanınkine de uygulanır: (TA:) bazıların iddia ettiği gibi, özellikle üst dudak değildir: (MF:) çoğulu **جَحَافِلُ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (K,) **جَحْفَلَتَانِ**, (TA,) atın iki kolunda iki nasır (رَقْمَتَانِ), (K,) her kolun iç tarafında birbirine bakan, kızgın demirle yapılmış iki işarete benzeyen. (TA.)

جَحَنْفَلٌ
**جَحَنْفَلٌ** جحنفل (artırma bir **ن** ile S) Kalın dudaklı. (S, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَحْفَلَ
جَحْفَلَ
a.  Threw down.

b.  Reproved, reprimanded, chid.

تَجَحْفَلَ
تَجَحْفَلَ II ,
a.  Assembled.

جَحْفَل
جَحْفَل 51 , ( pl. جَحَاْفِلُ 47 ),
a.  Army, host.

b.  Great man.

جَحْفَلَة
جَحْفَلَة 51t , ( pl. جَحَاْفِلُ 47 ),
a.  Lip ( animal ).

##### Türkçe

**جَحْفَلَ**
**جَحْفَلَ**
a. Aşağı attı.

b. Azarladı, kınadı, payladı.

**تَجَحْفَلَ**
**تَجَحْفَلَ** II ,
a. Toplandı.

**جَحْفَل**
**جَحْفَل** 51 , ( çoğ. **جَحَاْفِلُ** 47 ),
a. Ordu, asker topluluğu.

b. Büyük adam.

**جَحْفَلَة**
**جَحْفَلَة** 51t , ( çoğ. **جَحَاْفِلُ** 47 ),
a. Dudak (hayvan).
