# جحف (ج-ح-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ح - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والفاء معهما
ح ج ف، ج ح ف، ف ح ج مستعملات
حجف:
الحَجَفُ: ضَرْبٌ من التِّرَسةِ مُقوِّرَةٌ من جُلُود الإبِل، الواحدة حَجَفة. والحُجاف: داءٌ يَعَتَري الإنسان من كَثرة الآكل أو من شَيءٍ لا يلائِمُه فيأخُذُ البطنَ استطلاقاً. وقيل رجلٌ مَحْجُوف، قال:
والمُشتَكي من مَغْلة المحَجُوفِ
جحف:
الجَحْفُ: شِبْهُ الجَرْف إلاّ أنّ الجَرْف للشيء الكثير والجَحْف للماء والكُرة وةنحوهما، تقول: اجتَحَفْنا ماءَ البئر إلاّ جُحفةً واحدة بالكَفِّ أو بالإناء. وتَجاحَفْنا الكُرَةَ بيننا بالصَوالِجة. وتَجاحَفْنا بالقِتال: تناول بعضُنا بعضاً بالعِصِيِّ والسُيُوف، قال العجاج:
وكانَ ما اهتَضَّ الجِحافُ بَهْرَجا
اهتَضَّ: أي كَسَرَ، بَهْرَجاً: أي باطلاً، والجِحاف: مُزاحَمةُ الحرب. وسنة مُجْحفةٌ: تُجحفُ بالقَوم وَتْجَتحِفُ أموالَهم. ويقال: مَن آثَرَ الدُنْيا أجْحَفَتْ بآخِرتِه. والجُحْفةُ: ميقات للإحرام.
فحج:
الفَحَجُ: تَباعُدُ ما بينَ الساقَيْن في الإنسان والدايَّة، والنعْتُ: أفحَجُ وفَحْجاءُ، ويُقال: لا فَجَحٌ فيها ولا صَكَكٌ.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte (bulunduğu bölüm)
**ح ج ف**، **ج ح ف**، **ف ح ج** kullanımdadırlar.

**حجف**:
**الحَجَفُ**: **التِّرَسةِ**’den bir türdür; deve derilerinden oyuk (çukur) yapılmış (olan). Tekili **حَجَفة**’dir. **الحُجاف**: çok yiyenden yahut kendisine uygun olmayan bir şeyden insana arız olan bir hastalıktır; böylece karnı ishal olarak (gevşeklik) tutar. Ve “**رجلٌ مَحْجُوف**” denilmiştir; dedi ki:
والمُشتَكي من مَغْلة المحَجُوفِ

**جحف**:
**الجَحْفُ**: **الجَرْف**’e benzer; ancak **الجَرْف** çok olan şey içindir, **الجَحْف** ise su ve top ve benzerleri içindir. Dersin ki: “Kuyu suyunu, avuçla yahut kapla bir tek **جُحفة** (kadar) hariç, biz tükettik.” Ve “Topu aramızda sopalarla birbirimize atarak **تَجاحَفْنا** ettik.” Ve “Savaşta **تَجاحَفْنا** ettik”: bazımız bazımızı değneklerle ve kılıçlarla aldı (vurup aldı). **العجاج** dedi ki:
وكانَ ما اهتَضَّ الجِحافُ بَهْرَجا
**اهتَضَّ**: yani kırdı. **بَهْرَجاً**: yani bâtıl olarak. **الجِحاف**: savaşın itişip kakışmasıdır. **سنة مُجْحفةٌ**: kavmi **تُجحفُ** eder ve mallarını **تْجَتحِفُ** eder. Ve denilir: “Kim dünyayı tercih ederse, âhiretine **أجْحَفَتْ**.” **الجُحْفةُ**: ihram için bir mikattır.

**فحج**:
**الفَحَجُ**: insanda ve **الدايَّة**’de iki baldır arasının uzak olmasıdır. Sıfat: **أفحَجُ** ve **فَحْجاءُ**. Ve denilir: “Onda ne **فَجَحٌ** vardır ne de **صَكَكٌ**.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَجْحَفَ به، أي ذهب به. وأَجْحَفَ به أيضاً، أي قاربَهُ ودنا منه. وجاحَفَهُ، أي زاحَمَه وداناه. ويقال: مَرَّ الشيء مُضِراً ومُجْحِفاً، أي مقارباً. وسيلٌ جُحافٌ بالضم، إذا جرفَ كلَّ شَيْءٍ وذهبَ به. والجُحافُ أيضاً: الموتُ، عن أبي عمرو يقال: موتٌ جُحافٌ، يذهب بكلِّ شيء. قال ذو الرمة:
وكائِنْ تحَظَّتْ ناقَتي من مَـفـازَةٍوكم زَلَّ عنها من جُحافِ المَقادِرِ
والجُحافُ أيضاً: مَشْيُ البطن من تُخمَة. والجلُ مَجْحوفٌ. والجِحافُ بكسر الجيم: أن تصيب الدلوُ فمَ البئر فينصب ماؤها، وربَّما تخرقتْ. والجَحوفُ. الدلوُ التي تَجْحَفُ الماء، أي تأخذه وتذهبُ به. وقول الشاعر:
ولا يَسْتَوي الجَحْفانِ جَحْفُ ثَرِيدَةٍوجَحْفُ حَرورَيٍّ بأبيضَ صارِمِ
قال أبو عمرو: يعني أكْلَ الزبدِ بالتَمر والضربَ بالسيف.

##### Türkçe

**أَجْحَفَ به**: yani onu götürdü. Ve **أَجْحَفَ به** de: yani ona yaklaştı ve ona yaklaştı. Ve **جاحَفَهُ**: yani onunla itişti ve ona yakın oldu. Ve denilir: şey zararlı ve **مُجْحِفاً** olarak geçti; yani yakın. Ve **سيلٌ جُحافٌ** (ضم ile): her şeyi süpürüp götürdüğü ve onunla gittiği zaman. Ve **الجُحافُ** da: ölüm; Ebû Amr’dan: **موتٌ جُحافٌ** denilir; her şeyi götürür. Zû’r-Rumme dedi ki:
وكائِنْ تحَظَّتْ ناقَتي من مَـفـازَةٍوكم زَلَّ عنها من جُحافِ المَقادِرِ
Ve **الجُحافُ** da: tokluktan karın yürümesi. Ve **الجلُ** **مَجْحوفٌ**dur. Ve **الجِحافُ** (جيم’in kesriyle): kovayı kuyunun ağzına isabet ettirmen; böylece suyu dökülür; bazen de delinir. Ve **الجَحوفُ**: suyu **تَجْحَفُ** eden kova; yani onu alır ve onunla gider. Şairin sözü:
ولا يَسْتَوي الجَحْفانِ جَحْفُ ثَرِيدَةٍوجَحْفُ حَرورَيٍّ بأبيضَ صارِمِ
Ebû Amr dedi ki: yani hurma ile kaymak yemeyi ve kılıçla vurmayı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج ف
حجف ، حفج ، جحف ، فحج : مستعملة .
حجف : الليث . الحَجَفُ : ضربٌ من التِّرَسَة ، تُتَّخَذ من جلود الإبل مُقَوَّرة ، والواحدة جَحَفَة . ونحوَ ذلك قال أبو عُبيد في الحَجَفِ .
وقال الليث : الْحُجَافُ : ما يَعتَري من كثرة الأكل أو من شيء لا يلائمهُ فيأخذُه البطن استِطْلاقاً ، ورجل مَحْجُوفٌ . وقال الراجز :
يا أيها الدّارِىءُ كالمَنْكُوفِ
والمُتَشَكِّي مَغْلَةَ المحجوفِ
هكذا أنشدنيه المُنْذِري عن ثعلب عن ابن الأعرابي . قال : والمحجُوفُ والمجحوفُ واحد ، وهو الجُحافُ والحُجافُ : مَغْسٌ في البطن شديد . والمَنْكوف : الذي يشتكي نكْفَتهُ ، وهو أصل اللِّهْزِمة . وقال بعض الجعفريِّين : احْتَجَفْتُ نفسي واحتجَنتُها إذا ظَلَفتُها .
جحف : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : الجُحْفَة : مِلْء اليد وجمعها جُحَف .
وقال الليث : الجَحْفُ : شدة الجَرْف إلا أن الجَرْف للشيء الكثير ، والجَحْفَ للماء . تقول : اجتحفْنا ماء البئر إلا جُحفةً واحدة بالكَفِّ أو بالإناء .
والفِتْيان يتجاحفون الكرة بينهم بالصَّوالجة . قال : والتَّجاحف أيضاً في القتال : تناول بعضهم بعضاً بالعصي والسُّيوف ، وقال العجَّاج :
وكان ما اهْتَضَّ الْجِحافُ بَهْرَجا
يعني ما كسره التَّجاحُف بينهم ، يريد به القتل .
والسنة المُجحِفة : التي تُجْحِف بالقوم قتلاً وإفساداً للأَموال .
وقال بعض الحكماء : من آثر الدنيا أجْحفت بآخِرته .
والْجُحفَة : ميقات أهل الشام : قرية تقرب من سِيفِ البحر .
أبو عُبيد عن الفراء : الْجِحافُ : أن يستقِيَ الرجل فيصيب الدلو فم البئر فَيَنْخَرِق وأنشد :
قد عَلِمَتْ دلوُ بني منَافِ
تَقْوِيمَ فَرْغَيْهَا عن الْجِحاف
الأصمعي والفّراء : سيل جُحاف وجُرافٌ وهو الذي يذهب بكل شيء ، وأنشد .
أَبْرز عنها جُحافٌ مُضِرّ
ورُوِي عن الأصْمَعي أنه قال : الجَحْف : أكل الثَّريد ، والجَحْفُ : الضرب بالسيف ، وأنشد :
( و ) لا يستوي الْجحفَان جَحْفُ ثَرِيدَة
وجَحفُ حرُوريَة بأبيض صارم
والجَحَّاف السُّلَمي : رجل من العرب معروف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الجَحُوف : الثَّريد يبقى في وسط الجَفْنة .
فحج : قال الليث : الفَحَجُ : تباعد ما بين أوساط السَّاقين في الإنسان والدَّابة ، والنعت أفْحَجُ وفَحْجاء . أبو عُبيد عن أبي عمرو : الأفحج : الذي في رجليه اعوجاج .
وقال أبو زيد : يقال : أفْحَج فلان عنَّا ، وأحجم وأفَّج إذا تباعد .

##### Türkçe

ح ج ف
**حجف** ، **حفج** ، **جحف** ، **فحج** : kullanımdadır.

**حجف** : el-Leys. **الحَجَفُ** : **التِّرَسَة**’den bir tür darbe/çeşit; deve derilerinden içbükey yapılmış olarak edinilir; tekili **جَحَفَة**’dir. **الحَجَفِ** hakkında Ebû Ubeyd de bunun benzerini söyledi.

El-Leys dedi: **الْحُجَافُ** : çok yemekten yahut kendisine uygun olmayan bir şeyden dolayı karında meydana gelen, karnın onu ishal olarak alıp götürmesidir; ve **مَحْجُوفٌ** adam. Râciz dedi:
يا أيها الدّارِىءُ كالمَنْكُوفِ
والمُتَشَكِّي مَغْلَةَ المحجوفِ

Bunu bana Münzirî, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den rivayetle böyle okuttu. Dedi: **المحجُوفُ** ile **المجحوفُ** birdir; o, **الجُحافُ** ve **الحُجافُ**’tır: karında şiddetli bir **مَغْسٌ**. **المَنْكوف**: **نكْفَتهُ**’nden şikâyet eden kimsedir; o, **اللِّهْزِمة**’nin aslıdır. Ca‘ferîlerden bazısı dedi: Onu **ظَلَفتُها** ettiğimde, nefsimi **احْتَجَفْتُ** ve onu **احتجَنتُها** ettim.

**جحف** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجُحْفَة** : elin dolusu; çoğulu **جُحَف**’tır.

El-Leys dedi: **الجَحْفُ** : **الجَرْف**’in şiddetidir; ancak **الجَرْف** çok olan şey içindir, **الجَحْفَ** ise su içindir. Dersin ki: Kuyu suyunu, avuçla yahut kapla bir tek **جُحفةً** hariç, **اجتحفْنا** ettik.

Delikanlılar, **الصَّوالجة** ile topu aralarında **يتجاحفون** ederler. Dedi: **التَّجاحف** da savaşta: bazılarının bazısına sopalar ve kılıçlarla uzanıp erişmesidir. ‘Accâc dedi:
وكان ما اهْتَضَّ الْجِحافُ بَهْرَجا

Yani aralarındaki **التَّجاحُف**’un kırdığı şey; bununla öldürmeyi kasteder.

**والسنة المُجحِفة** : kavme öldürme ve malları bozma ile **تُجْحِف** eden (yıl).

Hikmet sahiplerinden bazısı dedi: Kim dünyayı tercih ederse, âhiretine **أجْحفت** etti.

**والْجُحفَة** : Şam ehlinin mîkâtı; deniz kıyısına yakın bir köydür.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **الْجِحافُ** : adamın su çekmesi, sonra kovayı kuyunun ağzına isabet ettirmesi ve onun delinmesidir; ve şu şiiri okudu:
قد عَلِمَتْ دلوُ بني منَافِ
تَقْوِيمَ فَرْغَيْهَا عن الْجِحاف

Asma‘î ve Ferrâ: **سيل جُحاف** ve **جُرافٌ**; o, her şeyi götüren sel’dir; ve (şu şiiri) okudu:
أَبْرز عنها جُحافٌ مُضِرّ

Asma‘î’den rivayet olundu ki dedi: **الجَحْف** : **الثَّريد** yemek; **الجَحْفُ** : kılıçla vurmak; ve şu şiiri okudu:
( و ) لا يستوي الْجحفَان جَحْفُ ثَرِيدَة
وجَحفُ حرُوريَة بأبيض صارم

**والجَحَّاف السُّلَمي** : Araplardan bilinen bir adamdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَحُوف** : **الجَفْنة**’nin ortasında kalan **الثَّريد**.

**فحج** : el-Leys dedi: **الفَحَجُ** : insanda ve binek hayvanda iki baldırın orta kısımları arasının uzak olmasıdır; sıfatı **أفْحَجُ** ve **فَحْجاء**’dır. Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الأفحج** : ayaklarında eğrilik olan kimsedir.

Ebû Zeyd dedi: Denilir ki: Falan bizden **أفْحَج** etti, ve **أحجم** ve **أفَّج**; uzaklaştığında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والحاء وما يثلثهما)
(جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر:
* ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا *
وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]:
وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ مُجْحِدِ([2])ومن هذا الباب الجُحود، وهو ضدّ الإقرار، ولا يكون إلاّ مع علم الجاحد به أنّه صحيح. قال الله تعالى: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. وما جاء جاحدٌ بخيرٍ قطّ.
(جحر) الجيم والحاء والراء أصلٌ يدلّ على ضِيق الشيء والشدّة. فالجِحَرة جمع جُحْر. [وأجحَرَ([3])] فلاناً الفَزَعُ والخوفُ، إذا ألجأَه. ومَجاحِرُ القومِ مَكامِنهم. وجَحَرَتْ عينُه إذا غَارَت. والجَحْرة: السَّنَة الشديدة.
(جحس) الجيم والحاء والسين ليس أصلاً. وذلك أنّهم قالوا: الجِحاس([4])، ثم قالوا: السِّين [بدل] الشين. قال ابن دريد: جُحِسَ جلدُه مثل جُحِش، إذا كُدِح.
 (جحش) الجيم والحاء والشين متباعدةٌ جدّاً. فالجحش معروفٌ. والعرب تقول: "هو جُحَيشُ وَحْدِهِ" في الذّم، كما يقولون: "نَسِيج وَحْدِه" في المدح. فهذا أصلٌ.
وكلمةٌ أخرى، يقولون: جُحِش إذا تقشّر جلده. وفي الحديث: "أنه صلى الله عليه وآله وسلم سَقَط من فَرَسٍ فجُحِشَ شِقُّهُ".
وكلمةٌ أخرى: جاحَشْتُ عنه إذا دافَعْتَ عنه. ويقال نَزَل فلانٌ جحيشاً. وهذا من الكلمة التي قبله، وذلك إذا نزلَ ناحيةً من الناس. قال الأعشَى:
* إذا نَزَل الحيُّ حَلَّ الجَحِيشٌ([5]) *
وأمّا الجَحْوَشُ، وهو الصبيُّ قبل أن يشتدّ، فهذا من باب الجَحْش، وإنّما زيد في بنائه لئلا يسمَّى بالجَحْش، وإلاّ فالمعنى واحدٌ. قال:
قَتَلْنَا مَخْلَداً وابنَيْ حُراقٍ *** وآخَرَ جَحْوشاً فوق الفَطِيم([6])(جحظ) الجيم [والحاء] والظاء كلمةٌ واحدة: جحظت العينُ إذا عظُمَتْ مُقْلَتها وبرزَتْ.
(جحف) الجيم والحاء والفاء [أصلٌ] واحدٌ، قياسُه الذَّهاب بالشّيء مُسْتَوْعَباً. يقال* سَيْل جُحَافٌ إذا جَرَف كلَّ شيءٍ وذهَبَ به. قال:
لها كَفَلٌ كصَفَاةِ المَسيلِ *** أبْرَزَ عنها جُحَافٌ مُضِرّ([7])وسمِّيت الجُحْفة لأنَّ السيّلَ جَحَفَ أهلَها، أي حَمَلَهم. ويقال أجْحَفَ بالشَّيء إذا ذَهَبَ به. وموتٌ جُحافٌ مثل جُراف. قال:
 * وكم زَلَّ عنها من جُحافِ المَقَادِرِ([8]) *
ومن هذا الباب الجُحاف: داءٌ يصيب الإنسانَ في جوفه يُسْهِلُهُ، والقياس واحد. وجَحفْت له أي غَرَفْتُ.
وأصلٌ آخر، وهو المَيْل والعُدول. فمنها الجِحَاف وهو أنْ يُصيب الدّلوُ فَمَ البئر عند الاستقاء. قال:
* تَقْوِيمَ فَرْغَيْها عن الجِحافِ([9]) *
وتجاحَفَ القومُ في القتال: مالَ بعضُهم على بعضٍ بالسُّيوف والعِصِيّ. وجاحَفَ الذَّنْبَ إذا مالَ إليه. وفلان يُجْحِف لِفُلانٍ: إذا مال معه على غيره.
(جحل) الجيم والحاء واللام يدلُّ على عِظَم الشّيء. فالجَحْل السِّقاءُ العظيم. والجَيْحَل: الصّخرة العظيمة. والجَحْل: اليعسوب العظيم. والجَحْلُ: الحِرْباء. قال ذو الرّمة:
فلما تَقَضَّتْ حاجةً مِن تحمُّل	*** وأَظْهَرْنَ واقْلَوْلَى على عُودِه الجَحْلُ([10])وأمّا قولُهم جَحَّلت الرَّجلَ صرعْتُه فهو من هذا؛ لأنّ المصروع لا بد أن يتحوّز ويتجمَّع. قال الكميت:
ومالَ أبو الشَّعثاء أشعَثَ دامياً *** وأنَّ أبا جَحْلٍ قتيلٌ مُجَحَّلُ([11])ومما شذَّ عن الباب الجُحَال، وهو السمُّ القاتل. قال:
* جرَّعَهُ الذَّيْفَانَ والجُحالاَ([12]) *
(جحم) الجيم والحاء والميم عُظْمُها به الحرارةُ وشدَّتُها. فالجاحم المكان الشديدُ الحرّ. قال الأعشى:
يُعِدُّون للهيجاء قبلَ لِقائها *** غَداةَ احتضارِ البأْسِ والموتُ جاحمُ([13])وبه سُمِّيت الجحيمُ جحيماً. ومن هذا الباب وليس ببعيدٍ منه الجَحْمة العَيْن، ويقال إنّها بلغة اليمن. وكيف كان فهي من هذا الأصل؛ لأن العينين سِراجانِ متوقِّدان. قال:
أيا جَحْمَتِي بَكِّي على أمّ عامِرٍ *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([14])قالوا: جَحْمَتَا الأسدِ عيناه في اللغات كلِّها. وهذا صحيح؛ لأنّ عينيه أبداً
متوقدتان. ويقال جَحَّم الرّجل، إذا فتح عينيه كالشَّاخص([15])، والعينُ جاحمة. والجُحام: داءٌ يصيب الإنسانَ في عينيه فتَرِمُ عيناه. والأجحم: الشديدُ حمرةِ العين مع سَعتها، وامرأةٌ جحماء. وجَحَّمني بعينه إذا أحَدَّ النّظر. فأما قولهم أجْحَم عن الشيء: إذا كعّ عنه فليس بأصل، لأن ذلك مقلوبٌ عن أحجَم. وقد ذُكر في بابه.
(جحن) الجيم والحاء والنون أصلٌ واحد، وهو سوء النَّماء وصِغَرُ الشيء في نفسه. فالجَحَن سوءُ الغذاء، والجَحِن السّـيّئ الغِذاء. قال الشماخ:
وقد عَرِقَتْ مغابنُها وجادت *** بدِرَّتِها قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ([16])القتين: القليل الطُّعْم. يصف قُرَاداً، جعله جَحِناً لسوء غذائه. والمُجْحَن من النّبات: القصير الذي لم يتمّ. وأما [جَحْوَانُ فاشتقاقُه من] الجَحْوةِ([17])و [هي] الطَّلْعة.

--------------ـــــ
([1]) التكملة من اللسان (جحد). وبدلها في المجمل: "قال الشيباني: أجحد الرجل إذا قطع ووصل. قال الفرزدق"!
([2]) الكلمة الأخيرة ساقطة من الأصل، وقبلها فيه وفي المجمل: "لم تدق يبيساً" تحريف، صوابه في الديوان 180 واللسان (بأس). وروي في اللسان (جحد): "يبيساً" محرفاً. ووجه إنشاد صدره: "لبيضاء" لأن قبل البيت:
إذا شئت غنائي من العاج قاصف  *** على معصم ريان لم يتخدد
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) الجحاس والجحاش: المقاتلة. وأنشد في اللسان:
إذا كعكع القرن عن قرنه *** أبى لك عزك إلا شماسا
وإلا جلاداً بذي رونق  *** وإلا نزالاً وإلا جحاسا
 ([5]) عجزه، كما في ديوان الأعشى 86 واللسان (جحش):
* شقياً غويا مبينا غيورا *
          وفي الأصل: "الحي نزل الجحيش" صوابه من الديوان والمجمل واللسان. و"الجحيش" مرفوع على الفاعلية"، أو هو منصوب على الظرفية، أي ناحية منفردة، أو على الحالية مع زيادة اللام، كما قالوا: جاؤوا الجماء الغفير.
([6]) البيت في المجمل واللسان (جحش).
([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 13 واللسان (جحف) والمجمل.
([8]) عجز بيت لذي الرمة في ديوانه 292، واللسان (جحف). وصدره:
* وكائن تخطت ناقتي من مفازة *
([9]) قبله، كما في اللسان (جحف):
* قد علمت دلو بني مناف *
([10]) ديوان ذي الرمة 457 واللسان (جحل).
([11]) البيت في المجمل واللسان (جحل).
([12]) البيت لشريك بن حيان العنبري. وصواب إنشاده كما نبه ابن بري: "جرعته الذيفان".
([13]) ملحقات ديوان الأعشى 258 واللسان (14: 352). وفي الأصل: "احتفاد الناس" تحريف.
([14])جاء برواية: أيا جحمتا" في اللسان (قلب، جحم)، وفي (قلب): "أم واهب" وفي (جحم): "أم مالك". والقلوب: الذئب، يمانية أيضاً.
([15]) شاهده في اللسان:
كأن عينيه إذا ما جحما *** عينا أتان تبتغي أن ترطما
 ([16]) ديوان الشماخ 95 واللسان (جحن، قتن) وسيأتي في (قتن). ويروى : "جحن" بتقديم الحاء، وهي رواية الديوان واللسان (جحن، قتن).
([17]) في الأصل: "الجحونة" تحريف. وقد أصلحت العبارة وأتممتها اعتماداً على ما جاء في الجمهرة
(2: 60): "جحوان اسم، اشتقاقه من الجحوة من قولهم: حيا الله جحوتك، أي طلعتك".

ـ

##### Türkçe

(جîm, **الحاء** ve ikisini üçleyen(=üçüncü harf olarak onlara eklenen) şeyler bâbı)

(**جحد**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الدال**; hayrın azlığına delâlet eden bir asıldır. “Bir yıl **جَحِدٌ**” denir: yağmuru az. Ve “bir adam **جَحِْدٌ**” (denir): fakir; ve **جَحِدَ** ve **أَجْحَدَ**. İbn Düreyd dedi: **الجَحْد** her şeyden azlıktır. Şair dedi:
* Ve yaşadığı müddetçe **جَحْدا**’dan başka bir şey görmeyecektir *

Şeybânî dedi: [Adam **أجحَدَ** ve **جحدا** (oldu): eli boşaldığı ve malı gittiği zaman. Ferazdak için inşâd etti([1])]:
Ve Medîne ehlinden beyaz(tenli) bir (kadın); *** **بَئِيساً** tatmadı ve **حُمُولَةَ مُجْحِدِ**’e tâbi olmadı([2])

Ve bu bâbdandır **الجُحود**; o, ikrârın zıddıdır; ve ancak, inkâr edenin onun sahih olduğunu bilmesiyle olur. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. Ve hiçbir zaman bir inkârcı hayır getirmedi.

(**جحر**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الراء**; şeyin darlığına ve şiddete delâlet eden bir asıldır. Öyleyse **الجِحَرة**; **جُحْر**’un cem‘idir. [Ve **أجحَرَ**([3])] falanı korku ve dehşet: onu mecbur bıraktığı zaman. Ve **مَجاحِرُ** kavmin: onların gizlendikleri yerleridir. Ve “gözü **جَحَرَتْ**” (denir): çöktüğü zaman. Ve **الجَحْرة**: şiddetli yıl.

(**جحس**) **الجيم** ve **الحاء** ve **السين** bir asıl değildir. Şu sebeple ki onlar **الجِحاس**([4]) dediler; sonra **السين**’i **الشين** yerine dediler. İbn Düreyd dedi: “Derisi **جُحِسَ** oldu” tıpkı **جُحِش** gibi: kazındığı/yaralandığı zaman.

(**جحش**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الشين** pek uzak(=dağınık)tır. Öyleyse **الجحش** mâlûmdur. Ve Araplar zemmde: “O, kendi başına **جُحَيشُ وَحْدِهِ**’dir” der; tıpkı medihte: “**نَسِيج وَحْدِه**” dedikleri gibi. İşte bu bir asıldır.

Ve başka bir kelime: “**جُحِش**” derler: derisi soyulduğu zaman. Ve hadiste: “O, sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem, bir attan düştü de yanı **جُحِشَ** oldu.”

Ve başka bir kelime: “Ondan yana **جاحَشْتُ**” (derim): ondan yana müdafaa ettiğin zaman. Ve “Falan **جحيشاً** indi” denir. Bu, ondan önceki kelimedendir; bu da, insanlardan bir tarafa indiği zamandır. A‘şâ dedi:
* Mahalle(=kabile) indiği zaman, **الجَحِيشٌ** konaklar([5]) *

Ama **الجَحْوَشُ**; o, kuvvetlenmeden önceki çocuktur; bu, **الجَحْش** bâbındandır; ancak, **الجَحْش** diye adlandırılmasın diye binâsına ziyade edilmiştir; yoksa mânâ birdir. Dedi:
Mahlad’ı ve Hırâk’ın iki oğlunu öldürdük *** ve sütten kesilmişin üstünde başka bir **جَحْوشاً**([6])

(**جحظ**) **الجيم** [ve **الحاء**] ve **الظاء** tek bir kelimedir: “Göz **جحظت**” (denir): gözbebeği büyüdüğü ve dışarı çıktığı zaman.

(**جحف**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الفاء** [tek] bir asıldır; kıyası, şeyi bütünüyle kapsanmış olarak götürüp götürmektir. “**سَيْل جُحَافٌ**” denir: her şeyi süpürüp götürdüğü ve onunla gittiği zaman. Dedi:
Onun sağrısı, sel yatağının kayası gibidir *** ondan, zarar verici bir **جُحَافٌ** ortaya çıkarmıştır([7])

Ve **الجُحْفة** diye adlandırıldı; çünkü sel, ehlini **جَحَفَ** etti; yani onları taşıdı. Ve “Şeyle **أجْحَفَ** etti” denir: onunla gittiği zaman. Ve “**موتٌ جُحافٌ**” (denir): **جُراف** gibi. Dedi:
* Ve nice **جُحافِ المَقَادِرِ**’den onun üzerinden kaydı([8]) *

Ve bu bâbdandır **الجُحاف**: insanın karnında ona isabet eden, onu ishâl eden bir hastalık; ve kıyas birdir. Ve “Ona **جَحفْت**” (dedim): yani aldım(=kepçeledim).

Ve başka bir asıl: o da meyil ve udûldür. Ondandır **الجِحَاف**: su çekerken kovayı kuyunun ağzına isabet ettirmesidir. Dedi:
* İki ağzını **الجِحاف**’tan doğrultma([9]) *

Ve kavim savaşta **تجاحَفَ** etti: bazısı bazısına kılıçlar ve sopalarla meyletti. Ve “Kuyruğa **جاحَفَ** etti” (denir): ona meylettiği zaman. Ve “Falan, falan için **يُجْحِف** eder”: başkasına karşı onunla beraber meylettiği zaman.

(**جحل**) **الجيم** ve **الحاء** ve **اللام**; şeyin büyüklüğüne delâlet eder. Öyleyse **الجَحْل**: büyük kırbadır. Ve **الجَيْحَل**: büyük kayadır. Ve **الجَحْل**: büyük yâsûbdur. Ve **الجَحْلُ**: kertenkeledir. Zû’r-Rumme dedi:
Taşınmadan bir ihtiyacı giderildiğinde *** ve onun dalı üzerinde **الجَحْلُ**’u ortaya çıkarıp **واقْلَوْلَى** ettiklerinde([10])

Ama onların “Adamı **جَحَّلت**” sözleri: onu yere serdim; bu, bundandır; çünkü yere serilenin mutlaka toparlanıp büzülmesi gerekir. Kumeyt dedi:
Ve Ebû’ş-Şa‘sâ, dağınık saçlı, kanlı olarak meyletti *** ve Ebû **جَحْلٍ** öldürülmüş, **مُجَحَّلُ**’dür([11])

Ve bâbdan şâz olanlardandır **الجُحَال**; o, öldürücü zehirdir. Dedi:
* Ona **الذَّيْفَانَ**’ı ve **الجُحالاَ**’yı içirdi([12]) *

(**جحم**) **الجيم** ve **الحاء** ve **الميم**; büyüklüğü, hararet ve onun şiddeti iledir. Öyleyse **الجاحم**: harareti şiddetli mekândır. A‘şâ dedi:
Onlar, onunla karşılaşmadan önce savaş için hazırlarlar *** şiddetin can çekişmesi sabahında; ve ölüm **جاحمُ**’dir([13])

Ve onunla **الجحيمُ** “**جحيماً**” diye adlandırıldı. Ve bu bâbdandır—ondan uzak değildir—**الجَحْمة**: göz; ve onun Yemen lügatinde olduğu söylenir. Nasıl olursa olsun, bu asıldandır; çünkü iki göz, tutuşmuş iki kandildir. Dedi:
Ey benim **جَحْمَتِي**’m, Ümmü Âmir’e ağla *** bir **قِلَّوْبٍ** yiyicisine, **المَذَانبِ**’den birinde([14])

Dediler: Aslanın **جَحْمَتَا**’sı, bütün lügatlerde iki gözüdür. Bu doğrudur; çünkü onun iki gözü daima tutuşmuştur. Ve “Adam **جَحَّم** etti” denir: gözlerini, dikilmiş gibi([15]) açtığı zaman; ve göz **جاحمة**’dir. Ve **الجُحام**: insana gözlerinde isabet eden bir hastalıktır; gözleri şişer. Ve **الأجحم**: gözün genişliğiyle beraber kızıllığının şiddetlisidir; ve **امرأةٌ جحماء**. Ve “Gözüyle bana **جَحَّمني**” (denir): bakışı keskinleştirdiği zaman. Ama onların “Şeyden **أجْحَم** etti” sözleri: ondan geri durduğu zaman; bu bir asıl değildir; çünkü bu, **أحجَم**’dan kalbedilmiştir. Kendi bâbında zikredilmiştir.

(**جحن**) **الجيم** ve **الحاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da, büyümenin kötülüğü ve şeyin kendi nefsinde küçüklüğüdür. Öyleyse **الجَحَن**: gıdanın kötülüğüdür; ve **الجَحِن**: gıdası kötü olandır. Şemmâh dedi:
Ve koltuk altları terledi ve sütüyle cömert davrandı *** az tatlı, kötü beslenmiş bir **جَحِنٍ**’in ikrâmı olarak([16])

**القتين**: tadı az olandır. Bir keneyi vasfeder; onu, gıdasının kötülüğünden dolayı **جَحِناً** kıldı. Ve bitkiden **المُجْحَن**: kısa olup tamamlanmamış olandır. Ama [**جَحْوَانُ**; onun اشتقاق’ı **الجَحْوةِ**([17])’dendir] ve [o] **الطَّلْعة**’dır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ح ف
أجحف بهم الدهر واجتحفهم‏:‏ استأصلهم‏.‏
وأجحف بهم فلان‏:‏ كلفهم ما لا يطاق‏.‏
وسنة مجحفة وموت جحاف وسيل جحاف وجراف‏.‏
وتجاحفوا فـي القتـال‏:‏ تناوشـوا بالسيـوف‏.‏
وتجاحف الفتيان بالكرة بينهم‏.‏
ودلوا جحوف‏:‏ تأخذ الماء‏.‏
وإنه ليجحف الزبد بالتمر‏.‏
قال جرير‏:‏
ودَعا الزُّبَيْرُ فما تحَرّكتِ الحُبَى
لو سُمْتَهُم جَحْفَ الخَزِيرِ لَثَارُوا

##### Türkçe

ج ح ف
**أجحف** onlarla **الدهر** ve **اجتحفهم**: onları kökünden kazıdı.
Ve falan onlarla **أجحف**: onlara tâkat getirilemeyeni yükledi.
Ve **سنة مجحفة** ve **موت جحاف** ve **سيل جحاف** ve **جراف**.
Ve savaşta **تجاحفوا**: kılıçlarla birbirlerine saldırdılar.
Ve delikanlılar aralarında topla **تجاحف** ettiler.
Ve **دلوا جحوف**: suyu alır.
Ve şüphesiz o, köpüğü hurmayla **ليجحف** eder.
Cerîr dedi ki:
Ve **الزُّبَيْرُ** çağırdı da **الحُبَى** kımıldamadı,
Eğer onları **جَحْفَ الخَزِيرِ** ile sürseydin elbette ayaklanırlardı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَحَفَ الشيءَ يَجْحَفُه جَحْفاً: قَشَرَه. والجَحْفُ
والـمُجاحَفَةُ: أَخْذُ الشيء واجْتِرافُه. والجَحْفُ: شِدَّةُ الجَرْفِ إلاَّ أَن الجَرْفَ للشيء الكثير والجَحْفَ للماء والكُرَةِ ونحوهما. تقول: اجْتَحَفْنا ماء البئرِ إِلا جَحْفَةً واحدةً بالكَفِّ أَو بالإناء. يقال: جَحَفْتُ الكُرةَ من وجْهِ الأَرض واجْتَحَفْتُها. وسَيْلٌ جُرافٌ وجُحافٌ: يَجْرُفُ كلَّ شيء ويَذْهَبُ به. قال ابن سيده: وسيل جُحاف، بالضم، يذهب بكل شيء ويَجْحَفُه أَي يَقْشُرُه وقد اجْتَحَفَه؛ وأَنشد الأَزهريّ لامرِئ القيس:
لَها كَفَلٌ كصَفاةِ المسيـ
ـلِ، أَبْرَزَ عنها جُحافٌ مُضِرُ
وأَجْحَفَ به أَي ذَهَبَ به، وأَجْحَفَ به أَي قاربه ودَنا منه، وجاحَفَ به أَي زاحَمه وداناهُ. ويقال: مرَّ الشيء مُضِرًّا ومُجْحِفاً أَي مُقارِباً. وفي حديث عَمّار: أَنه دخل على أُمّ سَلَمَة، وكان أَخاها من الرَّضاعةِ، فاجْتَحَفَ ابْنَتَها زَيْنَبَ من حِجْرِها أَي اسْتَلَبَها.والجُحْفَةُ: موضع بالحجاز بين مكة والمدينة، وفي الصحاح: جُحْفَةُ بغير أَلف ولام، وهي مِيقاتُ أَهلِ الشامِ؛ زعم ابن الكلبي أَن العَمالِيقَ أَخرجوا بني عَبِيلٍ، وهم إخْوة عادٍ، من يَثْرِبَ فنزلوا الجُحفة وكان اسمها مَهْيَعَة فجاءَهم سَيْلٌ فاجْتَحَفَهم فسميت جُحْفةَ، وقيل: الجحفة قرية تقرُب من سِيفِ البحر أَجْحَفَ السيلُ بأَهْلِها فسميت جُحْفَة. واجْتَحَفْنا ماء البئر: نَزَفْناه بالكفّ أَو بالإناء. والجُحْفَةُ: ما اجْتُحِفَ منها أَو بقي فيها بعد الاجْتحاف. والجَحْفَةُ والجُحْفَةُ: بقيَّةُ الماء في جوانب الحَوْض؛ الأَخيرة عن كراع.
والجَحْفُ: أَكل الثَّرِيدِ. والجَحْفُ: الضرْبُ بالسيف؛ وأَنشد: ولا يَسْتَوِي الجَحْفانِ: جَحْفُ ثَرِيدَةٍ،
وجَحْفُ حَرُورِيٍّ بأَبْيَضَ صارِمِ
يعني أَكلَ الزُّبْدِ بالتمر والضَرْبَ بالسيفِ. والجُحْفَةُ: اليَسيرُ من الثريد يكون في الإناء ليس يملؤُه. والجَحُوفُ: الثّرِيدُ يَبْقَى في وسَطِ الجَفْنَةِ. قال ابن سيده: والجُحْفَةُ أَيضاً مِلءُ اليدِ، وجمعها جُحَفٌ.
وجَحَفَ لهم: غَرَفَ.
وتَجاحفُوا الكُرَةَ بينهم: دَحْرَجُوها بالصَّوالجة. وتَجاحُفُ القومِ في القِتال: تناوُلُ بعضهم بعضاً بالعِصِيّ والسُّيُوفِ؛ قال العجاج: وكانَ ما اهْتَضَّ الجِحافُ بَهْرَجَا
يعني ما كسره التَّجاحُفُ بينهم، يريد به القتل. وفي الحديث: خذوا العطاء ما كان عَطاء، فإذا تَجاحَفَتْ قُرَيْشٌ الـمُلْكَ بينهم فارْفُضُوه، وقيل: فاتركوا العَطاء، أَي تَنَاوَلَ بعضهم بعضاً بالسيوف، يريد إذا تَقاتَلُوا على الملك.
والجِحافُ: مُزاحمةُ الحرْبِ. والجَحُوفُ: الدَّلْوُ التي تَجْحَفُ الماء أَي تأْخذه وتذهَب به. والجِحافُ، بالكسر: أَن يَسْتَقِيَ الرجلُ فَتُصِيبَ الدَّلْوُ فمَ البئر فتَنْخَرِقَ ويَنْصَبّ ماؤها؛ قال: قد عَلِمَتْ دَلْوُ بني مَنافِ
تَقْوِيمَ فَرْغَيْها عن الجِحافِ
والجِحافُ: الـمُزاولةُ في الأَمر. وجاحَفَ عنه كجاحَشَ، ومَوْتٌ جُحافٌ: شَدِيد يذهب بكل شيء؛ قال ذو الرمة:
وكائِنْ تَخَطَّتْ ناقَتي من مَفازةٍ،
وكمْ زَلَّ عنها من جُحافِ الـمَقادِرِ
وقيل: الجُحافُ الموتُ فجعلوه اسماً له. والـمُجاحَفةُ: الدُّنوُّ؛ ومنه قول الأَحْنف: إنما أَنا لبني تَمِيمٍ كعُلْبةِ الرّاعي يُجاحِفُون بها يومَ الوِرْدِ.
وأَجْحَف بالطريق: دَنا منه ولم يُخالِطْه. وأَجْحفَ بالأَمـْرِ: قارَبَ الإخْلالَ به. وسنةٌ مُجْحِفةٌ: مُضِرَّةٌ بالمال. وأَجْحَفَ بهم الدهرُ: اسْتأْصَلَهم. والسنة الـمُجْحِفَة:: التي تُجْحِفُ بالقوم قَتْلاً وإفساداً لَلأَمـْوالِ. وفي حديث عمر أَنه قال لعديّ: إنما فَرَضْتُ لقوم أَجْحَفَتْ بهم الفاقةُ أَي أَذْهَبَت أَموالَهم وأَفْقَرتْهم الحاجةُ. وقال بعض الحكماء: مَن آثَرَ الدنيا أَجْحَفَتْ بآخِرته. ويقال: أَجْحفَ العَدُوُّ بهم أَو السماء أَو الغيث أَو السيلُ دَنا منهم وأَخْطَأَهُم. والجُحْفَةُ: النُّقْطَةُ من الـمَرْتَعِ في قَرْنِ الفَلاةِ، وقَرْنُها رَأْسُها وقُلَّتُها التي تَشْتَبِهُ المياهُ من جوانبها جَمْعاء، فلا يَدْرِي القارِبُ أَيُّ المياه منه أَقْربُ بطَرَفِها.
وجَحَفَ الشيءَ بِرِجْلِه يَجْحَفُه جَحْفاً إذا رَفَسَه حتى يرمي به. والجُحافُ: وجَعٌ في البَطْنِ يأْخذ من أَكلِ اللحم بَحتاً كالحُجاف، وقد جُحِفَ، والرجل مَجْحُوفٌ. وفي التهذيب: الجُحافُ مَشْيُ البَطْنُ عن تُخَمةٍ، والرجل مَجْحُوفٌ؛ قال الراجز:
أَرُفقةٌ تَشْكُو الجُحافَ والقَبَصْ،
جُلُودُهُمْ أَلْيَنُ من مَسِّ القُمُصْ
الجُحافُ: وجع يأْخذ عن أَكل اللحم بَحْتاً، والقَبَص: عن أَكل التمر. وجَحّافٌ والجَحّافُ: اسم رجل من العرب معروف. وأَبو جُحَيْفةَ: آخِرُ من ماتَ بالكُوفة من أَصحاب رسولِ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم.

##### Türkçe

**جَحَفَ** şeyi **يَجْحَفُه** **جَحْفاً**: onu soydu. Ve **الجَحْفُ**
ve **الـمُجاحَفَةُ**: şeyin alınması ve kazınıp toplanmasıdır. Ve **الجَحْفُ**: kazımanın şiddetidir; ancak
**الجَرْفَ** çok şey için, **الجَحْفَ** ise su, top ve benzerleri içindir. Dersin ki:
**اجْتَحَفْنا ماء البئرِ إِلا جَحْفَةً واحدةً بالكَفِّ أَو بالإناء**. Denilir:
**جَحَفْتُ الكُرةَ من وجْهِ الأَرض واجْتَحَفْتُها**. Ve **سَيْلٌ جُرافٌ وجُحافٌ**:
her şeyi süpürür ve onu götürür. İbn Sîde dedi: ve **سيل جُحاف** (ötre ile), her şeyi götürür
ve onu **يَجْحَفُه** yani onu soyar; ve onu **اجْتَحَفَه**. Ezherî, İmru’ul-Kays için inşad etti:
لَها كَفَلٌ كصَفاةِ المسيـ
ـلِ، أَبْرَزَ عنها جُحافٌ مُضِرُ
Ve **أَجْحَفَ به** yani onu götürdü; ve **أَجْحَفَ به** yani ona yaklaştı ve ona yaklaştı, ve **جاحَفَ
به** yani onunla itişti ve ona yaklaştı. Ve denilir: şey **مُضِرًّا ومُجْحِفاً** geçti yani
yaklaşan olarak. Ve Ammâr hadîsinde: onun Ümmü Seleme’nin yanına girdiği, ve onun sütkardeşi olduğu,
böylece onun kızı Zeyneb’i onun kucağından **فاجْتَحَفَ** etti yani
onu çekip aldı. Ve **الجُحْفَةُ**: Hicaz’da Mekke ile Medine arasında bir yerdir; ve Sıhâh’ta: **جُحْفَةُ** elif-lâmsız,
ve o Şam ehlinin mîkâtıdır; İbnü’l-Kelbî, **العَمالِيقَ**’in
Benî **عَبِيلٍ**’i, ve onlar Âd’ın kardeşleridir, Yesrib’den çıkardıklarını iddia etti; böylece **الجُحفة**’ye indiler ve
onun adı **مَهْيَعَة** idi; derken onlara bir sel geldi de onları **فاجْتَحَفَهم** etti, böylece **جُحْفَةَ** diye adlandırıldı; ve denildi: **الجحفة**
deniz kıyısına yakın bir köydür; sel onun halkını **أَجْحَفَ** etti, böylece **جُحْفَة** diye adlandırıldı.
Ve **واجْتَحَفْنا ماء البئر**: onu avuçla yahut kapla tükettik. Ve **الجُحْفَةُ**: ondan **اجْتُحِفَ** edilen yahut **الاجْتحاف**’tan sonra onda kalan şeydir. Ve **الجَحْفَةُ** ve **الجُحْفَةُ**:
havuzun yanlarında suyun kalıntısıdır; sonuncusu Kurâ‘dan.
Ve **الجَحْفُ**: **الثَّرِيدِ** yemektir. Ve **الجَحْفُ**: kılıçla vuruştur; ve inşad etti:
ولا يَسْتَوِي الجَحْفانِ: جَحْفُ ثَرِيدَةٍ،
وجَحْفُ حَرُورِيٍّ بأَبْيَضَ صارِمِ
Yani hurma ile tereyağı yemeyi ve kılıçla vurmayı. Ve **الجُحْفَةُ**: kapta bulunan, onu doldurmayan **الثريد**’den az miktardır. Ve **الجَحُوفُ**: **الثّرِيدُ**’in çanağın ortasında kalmasıdır. İbn Sîde dedi: ve **الجُحْفَةُ** ayrıca elin dolusudur; onun çoğulu **جُحَفٌ**’tur.
Ve **جَحَفَ لهم**: kepçeledi.
Ve **تَجاحفُوا الكُرَةَ بينهم**: onu aralarında **بالصَّوالجة** ile yuvarladılar. Ve **تَجاحُفُ القومِ
في القِتال**: onların birbirlerini sopalar ve kılıçlarla ele almasıdır; ‘Accâc dedi:
وكانَ ما اهْتَضَّ الجِحافُ بَهْرَجَا
Yani aralarındaki **التَّجاحُفُ**’un kırdığı şey; onunla öldürmeyi kastediyor. Ve hadîste: “**خذوا
العطاء ما كان عَطاء، فإذا تَجاحَفَتْ قُرَيْشٌ الـمُلْكَ بينهم فارْفُضُوه**”،
ve denildi: “o halde atâyı bırakın”; yani birbirlerini kılıçlarla ele aldılar; yani mülk üzerine savaştıklarında.
Ve **الجِحافُ**: savaşın itişip kakışmasıdır. Ve **الجَحُوفُ**: suyu **تَجْحَفُ**
eden kova, yani onu alır ve onunla gider. Ve **الجِحافُ** (kesre ile): kişinin su çekmesi, sonra
kovanın kuyunun ağzına isabet edip delinmesi ve suyunun dökülmesidir; dedi ki:
قد عَلِمَتْ دَلْوُ بني مَنافِ
تَقْوِيمَ فَرْغَيْها عن الجِحافِ
Ve **الجِحافُ**: işte uğraşmadır. Ve **جاحَفَ عنه** **كجاحَشَ** gibidir. Ve **مَوْتٌ
جُحافٌ**: şiddetli, her şeyi götürür; Zû’r-Rumme dedi:
وكائِنْ تَخَطَّتْ ناقَتي من مَفازةٍ،
وكمْ زَلَّ عنها من جُحافِ الـمَقادِرِ
Ve denildi: **الجُحافُ** ölümdür; böylece onu onun için bir isim yaptılar. Ve **الـمُجاحَفةُ**: yakınlaşmadır; ondan
Ahnef’in sözü: “**إنما أَنا لبني تَمِيمٍ كعُلْبةِ الرّاعي يُجاحِفُون بها
يومَ الوِرْدِ**.”
Ve **أَجْحَف بالطريق**: ona yaklaştı ve ona karışmadı. Ve **أَجْحفَ بالأَمـْرِ**: onu eksik bırakmaya yaklaştı. Ve **سنةٌ مُجْحِفةٌ**: mala zarar verici. Ve **أَجْحَفَ بهم
الدهرُ**: onları kökünden kazıdı. Ve **السنة الـمُجْحِفَة**: kavme öldürme
ve malları bozma bakımından **تُجْحِفُ** eden yıldır. Ve Ömer hadîsinde: Adiyy’e dedi ki: “**إنما فَرَضْتُ لقوم
أَجْحَفَتْ بهم الفاقةُ**” yani mallarını götürdü ve ihtiyaç onları yoksullaştırdı.
Ve bazı hikmet sahipleri dedi: “**مَن آثَرَ الدنيا أَجْحَفَتْ بآخِرته**.” Ve denilir: düşman onlara yahut gök yahut yağmur yahut sel **أَجْحفَ**
etti: onlara yaklaştı ve onları ıskaladı. Ve **الجُحْفَةُ**: çölün boynuzunda otlağın bir noktasıdır; ve onun boynuzu
onun başı ve onun tepesi, suların yanlarından topluca benzeştiği yerdir; böylece yaklaşan, onun ucunda
hangi suyun ona daha yakın olduğunu bilmez.
Ve **جَحَفَ** şeyi ayağıyla **يَجْحَفُه جَحْفاً**: onu tekmelediği zaman, ta ki onu fırlatıncaya kadar. Ve **الجُحافُ**: karında bir ağrıdır; sırf et yemekten olur; **الحُجاف** gibi; ve **جُحِفَ** olmuştur, ve adam **مَجْحُوفٌ**’tur. Ve Tehzîb’de: **الجُحافُ** tıka basa yemekten karın yürüyüşüdür, ve adam **مَجْحُوفٌ**’tur; râciz dedi:
أَرُفقةٌ تَشْكُو الجُحافَ والقَبَصْ،
جُلُودُهُمْ أَلْيَنُ من مَسِّ القُمُصْ
**الجُحافُ**: sırf et yemekten olan bir ağrıdır; ve **القَبَص**: hurma yemekten olandır.
Ve **جَحّافٌ** ve **الجَحّافُ**: Araplardan bilinen bir adamın adıdır. Ve **أَبو جُحَيْفةَ**: Kûfe’de Allah’ın Resûlü’nün, Allah ona salât ve selâm etsin, ashabından ölenlerin sonuncusudur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ح ف * * أجْحَفَ * به ذهب به و * جُحْفُة * موضع بين مكة والمدينة وهي ميقات أهل الشام وكان اسمها مهيعة فأجحف السيل بأهلها فسميت جحفة

##### Türkçe

* ج ح ف * * **أجْحَفَ** * onunla gitti, onu götürdü ve * **جُحْفُة** * Mekke ile Medine arasında bir yerdir; Şam ehlinin mîkātıdır. Adı **مهيعة** idi; sonra sel onun halkını alıp götürdü de **جحفة** diye adlandırıldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جحفه، كمنعه جحفا: قشره، وجحفه: جرفه، وأخذه، وقيل: الجحف: شدة الجرف، إلا أن الجرف للشيء الكثير .
 جحفه لنفسه: جمعه، قال ابن دريد: جحف الشيء برجله: رفسه بها حتى يرمي به، وجحف معه على غيرهمال وكذلك جحف له، وقال ابن الأعرابي جحف له الطعام: أي غرف، وكذلك المشروب جحف لنفسه: جمع وهذا تكرار مع ما سبق له . وجحف الكرة من وجه الأرض خطفها .
 والجحوف، كصبور: الثريد يبقى في وسط الجفنة عن ابن الأعرابي، وفي الصحاح: الجحوف: الدلو التي تجحف الماء، أي تأخذه وتذهب به .
 الجحاف كشداد: محلة بنيسابور نسب إليها بعض المحدثين .
 وأبو الجحاف: رؤبة بن العجاج، واسم العجاج عبد الله، وكنيته أبو الشعثاء: راجز من بني سعد بن مالك بن سعد بن زيد مناة بن تميم، تقدم نسبه في )رأب( وفي )ع ج ج( .
 وأبو جحيفة، كجهينة: كنية وهب بن عبد الله، ويقال: وهب بن وهب السوائي الصحابي رضي الله عنه، توفي رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو مراهق، وولي بيت المال لعلى رضي الله عنه، وهو آخر من مات بالكوفة من الصحابة .
 والجحفة: القطعة من السمن، نقله الصاغاني، والجحفة أيضا: بقية الماء في جاونب الحوض، ويضم، وهذه عن كراع، الجحفة: شبه المغص في البطن عن تخمة، والجحفة: اللعب بالكرة، كالجحف بغير هاء، وقد جحفها من الأرض: إذا خطفها . الجحفة، بالضم: ما اجتحف من ماء البئر، أو بقي فيها بعد الاجتحاف، والمراد بالاجتحاف النزف بالكف أو بالإناء، والجحفة: اليسير من الثريد في الإناء لا يملؤه، يقال: أتي بقصعة ليس فيها إلا جحفة: أي ليست ملأي، نقله الجوهري، والجحفة: النقطة من المرتع في قوز الفلاة، هكذا في النسخ، والصواب في قرن الفلاة، وقرنها: رأسها وقتلها التي تشبه المياه من جوانبها جمعاء فلا يدري القارب أي المياه منه أقرب بطرفها، والجحفة الغرفة من الطعام، أو ملء اليد، وهذا عن ابن الأعرابي، والجمع: جحف .
 الجحفة: ميقات أهل الشأم، كما جاء في حديث ابن عباس، رضي الله عنهما، وكانت قرية جامعة، على اثنين وثمانين ميلا من مكة، وفي بعض النسخ: وكانت به، وكانت تسمى مهيعة كما تقدم في هيع فنزل بها بنو عبيد كأمير باللام، وهو الصواب، وفي بعض النسخ بنو عبيد، كزبير بالدال، وهو غلط، وهم إخوة عاد ابن عوص بن إرم، وكان أخرجهم العماليق، وهم من ولد عمليق بن لاوذ بن إرم من يثرب، فجاءهم سيل الجحاف، فاجتحفهم، فسميت الجحفة، قال ابن دريد: هكذا ذكره ابن الكلبي، وقال غيره: الجحفة قرية تقرب من سيف البحر، أجحف السيل بأهلها ؛ فسميت جحفة .
 وجبل جحاف، ككتاب باليمن، هكذا ضبطه الصاغاني في العباب، ووقع في التكملة ضبطه بالضم، ومثله في التبصير للحافظ، وهو الصواب، ومنه الفقيه إسماعيل الجحافي، قال الحافظ: شاعر معاصر، من أهل تعز طارحني بأبيات لما قدمتها، فأجبته .

  والجحاف كغراب: الموت عن أبي عمرو، نقله الجوهري، جعله اسما له .
 الجحاف: مشى البطن عن تخمة، والرجل مجحوف، كذا في الصحاح والتهذيب، وأنشد قول الراجز:
  أرفقه تشكو الجحاف والقبص
  جلودهم ألين من مس القمص وقيل: الجحاف: وجع يأخذ عن أكل اللحم بحتا، والقبص: عن أكل التمر، وقد جحف الرجل كعني .
 وسيل جحاف: يجحف كل شيء ويجرفه ويقشره، وكذلك جراف، نقله الجوهري، قال امرؤ القيس:
  لها كفل كصفاة المـسـي                      ل أبرز عنها جحاف مضر وموت جحاف: شديد: يذهب بكل شيء، نقله الجوهري، وأنشد لذي الرمة:
  وكائن تخطت ناقتي من مـفـازة                      وكم زل عنها من جحاف المقادر وأجحف به: ذهب، نقله الجوهري، وأجحفت به الفاقة: أذهبت ماله، وأفقرته الحاجة، ومنه حديث عمر: قال لعدي: ) إنما فرضت لقوم أجحفت بهم الفاقة( وقال بعض الحكماء، من آثر الدنيا أجحف بآخرته .
 وأجحف به أيضا: قاربه، ودنا منه، نقله الجوهري .
 يقال: مر الشيء مضرا، ومجحفا، أي: مقاربا، ويقال: أجحف بالطريق: دنا منه، ولم يخالطه .
 والمجحفة، كمحسنة: الداهية ؛ لأنها تجحف بالقوم، أي: تستأصلهم .
 واجتحفه اجتحافا: استلبه، ومنه حديث عمار: ) أنه دخل على أم سلمة - وكان أخاها من الرضاعة - فاجتحف ابنتها زينب من حجرها ( .
 اجتحف الثريد: حمله بالأصابع الثلاث، نقله الصاغاني .
 اجتحف ماء البئر: نزحه ونزفه بالكف، أو بالإناء، وما بقي منه هي الجحفة التي ذكرها المصنف آنفا .
 وتجاحفوا في القتال: تناول بعضهم بعضا بالعصى، ووقع العباب: بالقسي والسيوف ومنه الحديث: ) خذوا العطاء ما كان عطاء، فإذا تجاحفت قريش الملك بينهم فارفضوه، يريد: إذا تقاتلوا على الملك .
 وتجاحفوا الكرة بينهم: دحرجوها، وتخاطفوها بالصوالج .
 ويقال: جاحفه مجاحفة: إذا زاحمه، وكذا جاحف به، ومنه قول الأحنف: ) إنما أنا لبني تميم كعلبة الراعي يجاحفون بها يوم الورد( .
 وقال ابن فارس: جاحف الذنب: داناه .
 الجحاف، ككتاب القتال .
 قال العجاج:
  وكان ما اهتض الجحاف بهرجا يعني ما كسره التجاحف بينهم يريد به القتل.
 في الصحاح: الجحاف: أن تصيب الدلو فم البئر فينصب ماؤها، وربما تخرقت، قال الراجز:
  قد علمت دلو بني مناف
  تقويم فرغيها عن الجحاف . ومما يستدرك عليه: المجاحفة: أخذ الشيء: واجترافه، واجتحف السيل الوادي: قشره .
 واجتحف الكرة خطفها .
 والجحف، بالفتح أكل الثريد .
 والجحف أيضا الضرب بالسيف، ومنه قول الشاعر:
  ولا يستوي الجحفان جحف ثريدة                      وجحف حروري بأبيض صارم قال أبو عمرو، والجحاف بالكسر: المزاحمة في الحراب، والمزاولة في الأمر .
 وجاحف عنه كجاحش .
 وأجحف بالأمر: قارب الإخلال به .
 وأجحف بهم فلان: كلفهم ما لا يطيقون .
 وسنة مجحفة: مضرة بالمال .
 وأجحف بهم الدهر: استأصلهم .

  وقيل: السنة: المجحفة: التي تجحف بالقوم قتلا وإفسادا للأموال، وأجحف العدو بهم، والسماء والسيل، أو الغيث: دنا منهم: وأخطأهم، وسيل جاحف، كجحاف.
 وجحاف، كشداد: اسم رجل من العرب معروف، ويقال: الجحاف باللام .
 والقاضي أبو أحمد جعفر بن عبد الله الجحافي، قتل ببلنسية سنة 341 ذكره الرشاطي .
 قلت: وهو نسبة إلى الجد، أو إلى موضع بالغرب، ويبعد أن يكون منسوبا إلى محل بنيسابور بالضم، والتخفيف، محمد بن عبد الله بن أبي الوزير التاجر الجحافي سمع أبا حاتم الرازي، وعنه الحاكم وغيره، مات سمة 341، وهو ابن إحدى وتسعين سنة .
 والجحاف، كشداد: لقب محمد بن جعفر بن القاسم بن علي بن عبد الله بن محمد بن القاسم الرسي الحسني، ومن ولده إبراهيم بن المهدي بن أحمد بن يحيى بن القاسم بن يحيى بن عليان بن الحسن بن محمد بن الحسن بن محمد ابن حيان بن محمد الجحاف، عقبه باليمن سادة علماء بلغاء شعراء ووزراء أمراء .

الحجف، محركة: التروس من جلود خاصة، وقيل: من جلود الإبل مقورة، بلا خشب، ولا عقب، وقال ابن سيده: يطارق بعضها ببعض، وكذلك الدرق، وأنشد ابن فارس:
  أيمنعنا القوم مـاء الـفـرات                      وفينا السيوف وفينا الحجف ? وقال أبو العميثل: الحجف: الصدور، على التشبيه بالتروس، واحدتهما حجفة بالتحريك أيضا، ومنه الحديث: ) أنه صلى الله عليه وسلم أتى بسارق سرق حجفة، فقطعه( وأنشد الجوهري للراجز وهو سؤر الذئب:
  ما بال عين عن كراها قد جفت
  مسبلة تستن لـمـا عـرفـت
  دارا لليلي بعد حول قد عفـت
  بل جوز تيهاء كظهر الحجفت يريد: رب جوز تيهاء، قال: ومن العرب من إذا سكت على الهاء جعلها تاء، فقال: هذا طلحت، وخبز الذرت، قال الصاغاني: وهم طيئ .
 قلت: والرجز المذكور مداخل، وقد أنشده صاحب اللسان على الصواب، فانظره .
 وقال بعضهم: الحجاف، كغراب: مشى البطن عن تخمة، أو من شيء لا يلائم لغة في تقديم الجيم .
 وقال ابن الأعرابي: المجحوف، والمجحوف واحد، وأنشد الليث:
  بل أيها الدارىء كالمنكوف
  والمتشكي مغلة المحجوف قلت: والرجز لرؤبة، والدارىء: الذي درأت غدته: أي خرجت .
 قال ابن الأعرابي، والمنكوف: المشتكي نكفته، وهي أصل اللهزمة، نقله الأزهري هكذا، وقيل: النكفتان اللتان في رأدي اللحيين، كما سيأتي، وعلى كل حال فكلام المصنف لا يخلو عن نظر، فإن الذي ذكره إنما هو تفسير المنكوف، لا المحجوف، وإنما المحجوف: من به مغس في بطنه شديد، فتأمل .
 الحجيف، كأمير: صوت يخرج من الجوف كالجحيف .
 واجتحفه: استخلصه .
 اجتحف الشيء: حازه .
 اجتحف نفسه عن كذا: أي ظلفها، وكذلك اجتحفها .
 والمحاجف: صاحب الحجفة المقاتل، نقله الجوهري .
 المحاجفث: المعارض يقال: حاجفت فلانا: إذا عارضته ودافعته، نقله الجوهري .
 وانحجف: تضرع، نقله الصاغاني .
 ومما يستدرك عليه: جحفة: محركة: من أسمائهم . وأبو ذورة بن حجفة، من شعرائهم، قاله ثعلب، كذا في اللسان .

##### Türkçe

**جحفه**، **منعه** gibi, **جحفا**: onu soydu; ve **جحفه**: onu kazıdı, ve onu aldı; ve denildi ki: **الجحف**: kazımanın şiddetidir; ancak **الجرف** çok olan şey içindir.
**جحفه لنفسه**: onu topladı; İbn Düreyd dedi ki: **جحف الشيء برجله**: onu ayağıyla tekmeledi; ta ki onu fırlatıncaya kadar; ve **جحف معه على غيرهمال** ve yine **جحف له**; İbnü’l-A‘râbî dedi: **جحف له الطعام**: yani kepçeledi; ve yine içecek de; **جحف لنفسه**: topladı; ve bu, daha önce geçenle bir tekrardır. Ve **جحف الكرة من وجه الأرض**: onu yer yüzünden kaptı.

Ve **الجحوف**، **صبور** gibi: İbnü’l-A‘râbî’den, **الثريد**in çanağın ortasında kalanıdır; ve **الصحاح**’ta: **الجحوف**: suyu **تجحف** eden kova; yani onu alır ve onunla gider.

**الجحاف**، **شداد** gibi: Nîsâbûr’da bir mahalle; bazı muhaddisler ona nisbet edilmiştir.

Ve **أبو الجحاف**: Rü’be b. el-‘Accâc; ve el-‘Accâc’ın adı Abdullah’tır; künyesi **أبو الشعثاء**: Benî Sa‘d b. Mâlik b. Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’den bir recez şairi; nesebi )**رأب**(’de ve )**ع ج ج**(’de geçti.

Ve **أبو جحيفة**، **جهينة** gibi: Vehb b. Abdullah’ın künyesi; ve denilir ki: es-Süvâ’î sahâbî Vehb b. Vehb, Allah ondan razı olsun; Resûlullah صلى الله عليه وسلم vefat ettiğinde o ergenliğe yaklaşmıştı; Ali رضي الله عنه için beytülmâle nezaret etti; ve Kûfe’de sahâbeden en son ölen odur.

Ve **الجحفة**: sadeyağın bir parçası; es-Sağânî nakletti; ve **الجحفة** ayrıca: havuzun yanlarında kalan su artığı; ve damme ile de gelir; bu, Kurâ‘dandır; **الجحفة**: tıka basa yemekten dolayı karında sancıya benzer şey; ve **الجحفة**: topla oyun; **الجحف** gibi, **هاء**sız; ve onu yerden **جحفها** etmiştir: onu kaptığında. **الجحفة** damme ile: kuyunun suyundan **اجتحف** edilen şey; yahut **الاجتحاف**tan sonra onda kalan; **الاجتحاف** ile kastedilen, avuçla yahut kapla çekip boşaltmadır; ve **الجحفة**: kapta **الثريد**den az olup onu doldurmayan; denilir: içinde ancak **جحفة** bulunan bir çanak getirildi: yani dolu değildir; el-Cevherî nakletti; ve **الجحفة**: çöl kum tepesinde otlak yerinden bir nokta; nüshalarda böyle; doğrusu, çölün boynuzunda; ve onun boynuzu: başı ve ucu; yanlarının tümünden sulara benzeyen öldürücü yeri; yaklaşan kimse, ucundan hangi suyun kendisine daha yakın olduğunu bilemez; ve **الجحفة**: yemekten bir kepçe; yahut elin dolusu; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; çoğulu: **جحف**.

**الجحفة**: Şam ehlinin mîkâtı; İbn Abbâs hadîsinde geldiği üzere, Allah ikisinden de razı olsun; ve o, toplayıcı bir köydü; Mekke’den seksen iki mil üzerindeydi; bazı nüshalarda: “ve onda idi”; ve **مهيعة** diye adlandırılırdı; **هيع** maddesinde geçtiği üzere; oraya, **أمير** gibi, **لام** ile Benû Ubeyd yerleşti; doğru olan budur; bazı nüshalarda **بنو عبيد** **زبير** gibi, **الدال** ile; bu yanlıştır; ve onlar, Âd b. ‘Avs b. İrem’in kardeşleridir; onları ‘Amâlîk çıkarmıştı; onlar, Yesrib’den, ‘Amîlik b. Lâvuz b. İrem’in soyundandır; derken **سيل الجحاف** onlara geldi; onları **اجتحف** etti; böylece **الجحفة** diye adlandırıldı; İbn Düreyd dedi ki: İbnü’l-Kelbî onu böyle zikretti; başkası dedi ki: **الجحفة** denize yakın bir köydür; sel, halkına **أجحف** etti; bu yüzden **جحفة** diye adlandırıldı.

Ve **جبل جحاف**، **كتاب** gibi, Yemen’dedir; es-Sağânî onu **العباب**’da böyle ضبط etti; **التكملة**’de damme ile ضبطı vâki oldu; Hâfız’ın **التبصير**’inde de böyledir; doğru olan budur; ondan, fakih İsmâ‘îl el-Cuhâfî; Hâfız dedi: çağdaş bir şair; Ta‘izz ehlindendir; onu getirdiğimde beni beyitlerle karşılamıştı; ben de ona cevap verdim.

Ve **الجحاف**، **غراب** gibi: Ebû ‘Amr’a göre ölüm; el-Cevherî nakletti; onu bunun adı kıldı.

**الجحاف**: tıka basa yemekten karın yürüyüşü; ve adam **مجحوف**; **الصحاح** ve **التهذيب**’de böyledir; ve recez şairinin sözünü okudu:
أرفقه تشكو الجحاف والقبص
جلودهم ألين من مس القمص
Ve denildi ki: **الجحاف**: sırf et yemekten dolayı tutan ağrıdır; **القبص**: hurma yemekten dolayıdır; ve adam **جحف** etti, **عني** gibi.

Ve **سيل جحاف**: her şeyi **يجحف** eder, onu **يجرف** eder ve onu soyar; ve yine **جراف**; el-Cevherî nakletti; İmru’ul-Kays dedi:
لها كفل كصفاة المـسـي                      ل أبرز عنها جحاف مضر
Ve **موت جحاف**: şiddetli; her şeyi götürür; el-Cevherî nakletti; ve Zü’r-Rumme’den okudu:
وكائن تخطت ناقتي من مـفـازة                      وكم زل عنها من جحاف المقادر
Ve **أجحف به**: gitti; el-Cevherî nakletti; ve **أجحفت به الفاقة**: malını götürdü; ihtiyaç onu fakirleştirdi; ondan, Ömer hadîsi: Adiyy’e dedi ki: “(Ancak, yoksulluğun kendilerine **أجحفت** ettiği bir kavme farz kıldım)”; ve bazı hikmet sahipleri dedi: kim dünyayı tercih ederse, âhiretine **أجحف** eder.

Ve **أجحف به** ayrıca: ona yaklaştı ve ona yaklaştı; el-Cevherî nakletti.

Denilir: şey, zararlı olarak, ve **مجحفا** olarak geçti; yani: yakın; ve denilir: **أجحف بالطريق**: ona yaklaştı; ve ona karışmadı.

Ve **المجحفة**، **محسنة** gibi: felâket; çünkü kavme **تجحف** eder; yani onları kökünden kazır.

Ve onu **اجتحفه اجتحافا**: onu soyup aldı; ondan, Ammâr hadîsi: “(O, Ümmü Seleme’nin yanına girdi — süt emmede onun kardeşiydi — derken onun kızı Zeyneb’i kucağından **فاجتحف** etti)”.

**اجتحف الثريد**: onu üç parmakla taşıdı; es-Sağânî nakletti.

**اجتحف ماء البئر**: onu çekti ve avuçla yahut kapla boşalttı; ondan kalan ise, müellifin az önce zikrettiği **الجحفة**dir.

Ve **تجاحفوا في القتال**: birbirlerinin üzerine sopalarla uzandılar; **العباب**’da: yaylar ve kılıçlarla; ve ondan hadîs: “(Atıyye olduğu müddetçe atıyyeyi alın; Kureyş aralarında mülk için **تجاحفت** ederse onu bırakın)”; yani: mülk için savaştıklarında.

Ve **تجاحفوا الكرة بينهم**: onu yuvarladılar ve sopalarla birbirlerinden kaptılar.

Ve denilir: **جاحفه مجاحفة**: onu sıkıştırdığında; ve yine **جاحف به**; ondan Ahnef’in sözü: “(Ben, Benî Temîm için, çobanın tulumu gibiyim; su başı gününde onunla **يجاحفون** ederler)”.

Ve İbn Fâris dedi: **جاحف الذنب**: ona yaklaştı.

**الجحاف**، **كتاب** gibi: savaş.

el-‘Accâc dedi:
وكان ما اهتض الجحاف بهرجا
Yani: aralarındaki **التجاحف**in kırdığı şey; bununla öldürmeyi kasteder.

**الصحاح**’ta: **الجحاف**: kovanın kuyu ağzına isabet etmesi; böylece suyu dökülür; bazen de yırtılır; recez şairi dedi:
قد علمت دلو بني مناف
تقويم فرغيها عن الجحاف
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المجاحفة**: bir şeyi almak; ve onu **اجتراف** etmek; ve selin vadiyi **اجتحف** etmesi: onu soydu.

Ve **اجتحف الكرة**: onu kaptı.

Ve **الجحف** fetha ile: **الثريد** yemek.

Ve **الجحف** ayrıca: kılıçla vurma; şairin sözü ondan:
ولا يستوي الجحفان جحف ثريدة                      وجحف حروري بأبيض صارم
Ebû ‘Amr dedi: **الجحاف** kesra ile: mızraklarda itişip kakışma; ve işte uğraşma.

Ve ondan **جاحف عنه** **جاحش** gibi.

Ve **أجحف بالأمر**: onu bozma noktasına yaklaştı.

Ve falan, onlara **أجحف** etti: onlara güç yetiremeyecekleri şeyi yükledi.

Ve **سنة مجحفة**: mala zarar verici.

Ve zaman, onlara **أجحف** etti: onları kökünden kazıdı.

Ve denildi ki: **السنة المجحفة**: kavme öldürme ve malları bozma ile **تجحف** eden yıldır; ve düşman onlara **أجحف** etti; ve gök ve sel, yahut yağmur: onlara yaklaştı ve onları ıskaladı; ve **سيل جاحف**، **جحاف** gibi.

Ve **جحاف**، **شداد** gibi: Araplardan bilinen bir adamın adıdır; ve denilir: **الجحاف** **اللام** ile.

Ve kadı Ebû Ahmed Ca‘fer b. Abdullah el-Cuhâfî; Belensiye’de 341 yılında öldürüldü; er-Ruşâtî onu zikretti.

Dedim ki: o, dedeye nisbet; yahut batıda bir yere nisbet; Nîsâbûr’daki mahalleye, damme ile ve hafifletme ile nisbet edilmiş olması uzak görünür; Muhammed b. Abdullah b. Ebî’l-Vezîr et-Tâcir el-Cuhâfî, Ebû Hâtim er-Râzî’den işitti; ondan Hâkim ve başkaları rivayet etti; 341 yılında öldü; o, doksan bir yaşındaydı.

Ve **الجحاف**، **شداد** gibi: Muhammed b. Ca‘fer b. el-Kâsım b. Ali b. Abdullah b. Muhammed b. el-Kâsım er-Resî el-Hasenî’nin lakabıdır; ve onun soyundan İbrâhîm b. el-Mehdî b. Ahmed b. Yahyâ b. el-Kâsım b. Yahyâ b. Aliyân b. el-Hasen b. Muhammed b. el-Hasen b. Muhammed b. Hayyân b. Muhammed **الجحاف**; onun nesli Yemen’de, efendiler, âlimler, beliğler, şairler, vezirler, emirlerdir.

**الحجف**, harekeli: özel derilerden (yapılmış) kalkanlar; ve denildi ki: oyulmuş deve derilerinden, tahtasız ve kenarsız. İbn Sîde dedi ki: bazısı bazısına vurulur; **الدرق** da böyledir. İbn Fâris şu beyti okudu:
  “Kavim bize Fırat suyunu mu men eder,
  hâlbuki bizde kılıçlar var ve bizde **الحجف** var?”

Ebû’l-Umeysil dedi ki: **الحجف**: göğüslerdir; kalkanlara benzetme üzere. İkisinin de birili **حجفة**’dir, yine hareke ile. Ondan hadis: “(O, sallallahu aleyhi ve sellem, **حجفة** çalan bir hırsız getirildi; onu kesti.)” Cevherî, râciz için—o da “**سؤر الذئب**”dir—şu (şiiri) okudu:
  “Ne oluyor göze ki, uykusundan dolayı kurudu;
  sarkık, tanıdığı şeye karşı yaş döker;
  Leylâ’nın yurdunu, bir yıl sonra silinmiş (olarak) tanıdı;
  bilakis, **الحجفت**’in sırtı gibi bir ıssız düzlükte bir ceviz (ağacı) (vardır).”

İster: “nice ıssız düzlükte bir ceviz (ağacı)”; dedi ki: Araplardan kimi, **الهاء** üzerinde sükûn edince onu **تاء** yapar; şöyle der: “bu **طلحت**”, “**خبز الذرت**”. Sâgânî dedi ki: onlar **طيئ**’dir.

Dedim ki: zikredilen recez karışıktır; **اللسان** sahibi onu doğru üzere okumuştur; ona bak.

Bazıları dedi ki: **الحجاف**, **غراب** gibi: tıka basa yemekten, yahut uygun düşmeyen bir şeyden dolayı karnın yürüyüşü; **الجيم**’i öne alma lügatidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المجحوف** ve **المجحوف** birdir. Leys şu beyti okudu:
  “Bilakis, ey bilen, **كالمنكوف**;
  ve şikâyet eden, **مغلة المحجوف**.”

Dedim ki: recez Rü’be’nindir; **الدارىء**: **غدته**’sini **درأت** eden, yani çıktı.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المنكوف**: **نكفته**’sini şikâyet edendir; o, **اللهزمة**’nin aslıdır. Ezherî onu böyle nakletti. Ve denildi ki: **النكفتان** çenelerin iki yanındaki **رأدي**’dedir; geleceği üzere. Her hâlükârda musannifin sözü nazardan hâlî değildir; çünkü onun zikrettiği ancak **المنكوف**’un tefsiridir, **المحجوف**’un değil. **المحجوف** ise: karnında şiddetli bir sancı bulunan kimsedir; öyleyse düşün.

**الحجيف**, **أمير** gibi: **الجحيف** gibi, içten çıkan bir sestir.

**واجتحفه**: onu ayıklayıp aldı.

**اجتحف الشيء**: onu elde etti.

**اجتحف نفسه عن كذا**: yani onu (nefsini) ondan alıkoydu; **اجتحفها** da böyledir.

**والمحاجف**: savaşçı olan **الحجفة** sahibidir; Cevherî nakletti.

**المحاجفث**: muarızdır; “**حاجفت فلانا**” denir: ona muaraza ettiğinde ve onu savdığında; Cevherî nakletti.

**وانحجف**: yalvardı; Sâgânî nakletti.

Ona istidrâk olunanlardandır: **جحفة**, harekeli: onların isimlerindendir. Ve şairlerinden **أبو ذورة بن حجفة**; Sa‘leb söyledi; **اللسان**’da böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَحَفَهُ
1 جَحَفَهُ جحف جحفه جحفة , aor. جَحَفَ , (K,) inf. n. جَحْفٌ, (TA,) He, or it, stripped off, scraped off, or otherwise removed, its superficial part; (K;) [and so ↓ اجتحفهُ; for you say,] اجتحف السَّيْلُ الوَادِي The torrent stripped off [or swept away] the superficial parts of the valley. (TA.) ― -b2- He, or it, took away, carried away, or removed, the whole of it, or the greater part of it, or much of it; or swept it away: (K, TA:) or, as some say, vehemently. (TA.) And مُجَاحَفَةٌ [an inf. n. of ↓ جاحف] signifies The taking a thing, taking it away, removing it, or sweeping it away. (TA.) ― -b3- He, or it, destroyed, and extirpated, him, or it; as also ↓ اجتحفهُ and به ↓ اجحف. (Mgh.) ― -b4- It (a bucket) took it and bore it away; namely, water. (S, K.) ― -b5- He collected it, لَنَفْسه for himself. (K.) ― -b6- He laded it out with his hand or with a ladle, namely, food, (IAar, K,) and beverage, (TA,) لَهُ for him. (IAar, K.) ― -b7- He threw it (a thing, IDrd) by kicking it with his foot. (IDrd, K.) ― -b8- جَحَفَ الكُرَةَ (K) and ↓ اجتحفها (TA) He snatched away the ball (K, TA) from the ground. (TA in explanation of the former. See also جَحْفَةٌ.) ― -b9- [The inf. n.] جَحْفٌ also signifies The act of eating (AA, S, TA) what is called ثَرِيد, (S, * TA,) or butter with dates, or with dried dates. (AA, S.) ― -b10- And The act of striking, or smiting, with the sword. (AA, S, TA.) ― -b11- And The act of ejecting, or expelling. (KL.) ― -b12- And The doing damage, or an injury. (KL. [See also 4.]) ― -b13- And جَحَفَ مَعَهُ He inclined with him, (K, TA,) عَلَى غَيْرِهِ against another: and in like manner, جَحَفَ لَهُ [he inclined to him]. (TA.) -A2- جَحِفَ He (a man) was affected with the flux of the belly termed جُحَاف. (TA.)

جاحف
3 جاحف جاحف , inf. n. مُجَاحَفَةٌ: see 1. ― -b2- جاحفهُ, (S, K,) inf. n. as above, (TA,) also signifies He pushed, or pressed, against, or upon, him, or it; (S, K, TA;) and so جاحف بِهِ: (TA:) and clave to him, or it: (Ham p. 62:) and جِحَافٌ [which is also an inf. n. of the same verb] signifies the pushing, or pressing, one against another, or one upon another, in war: and the striving, struggling, contending, or conflicting, in an affair. (AA, TA.) Hence the saying of El-Ahnaf, اـِنَّمَا أَنَا بَيْنَ تَمِيمٍ كَعُلْبَةِ الرَّاعِى يُجَاحِفُونَ بِهَا يَوْمَ الوِرْدِ, i. e. [I am, among Temeem, only like the milkingvessel of the pastor,] upon which they press, or crowd, together [on the day of coming to water]. (TA.) ― -b3- He was, or became, near to him, or it. (S, IF, K.) So in the phrase جاحف الذَّنْبَ [He was, or became, near to committing the crime, or sin, or act of disobedience]. (IF, TA.) [See also 4.] ― -b4- جاحف عَنْهُ He repelled from him. (TA.) ― -b5- [The inf. n.] جِحَافٌ also signifies The act of fighting, or combating: (K:) and slaying. (TA.) ― -b6- And A bucket's striking against the mouth of the well, so that its water pours out, and sometimes it becomes rent. (S, K.)

اجحف بِهِ
4 اجحف بِهِ اجحف به اجحف بة , (inf. n. اـِجْحَافٌ, Msb,) He, or it, took away, carried away, or removed, him, or it; (S, Msb, K;) said, in this sense, of a torrent: (Msb:) and extirpated him, or it; (S, Mgh, Msb;) said of a torrent, (S, Msb,) and of time, or fortune, and of a calamity. (TA.) See also 1. ― -b2- He, or it, did damage, or an injury, to him. (KL, * MA.) [See also 1.] It is said by one of the sages, مَنْ آثَرَ الدُّنْيَا أَجْحَفَ بِآخِرَتِهِ [He who prefers the enjoyments of the present life mars his enjoyments of the life to come]. (TA.) And you say, أَجْحَفَتْ بِهِ الفَاقَهُ Want reduced him to poverty, (K, TA,) and caused his property to pass away. (TA.) And أَجْحَفَتِ السَّنَةُ The year was, or became, one of drought, and dearth, or sterility. (Msb.) [Accord. to Fei,] اـِجْحَافٌ is met. used as meaning (tropical:) The making to suffer excessive loss or detriment. (Msb.) [It is also used as a simple subst., meaning Damage, harm, or injury: pl. اـِجْحَافَاتٌ.] ― -b3- He imposed upon him, or tasked him with, (namely, his slave, Msb,) that which he was unable to do. (Msb, TA.) ― -b4- [Hence, perhaps, (assumed tropical:) He strained it, or wrested it; namely, a word, or an expression.] ― -b5- He approached him, or it; was, or became, near to him, or it. (S, K.) [See also 3.] ― -b6- He approached it, or drew near to it, (namely, a road,) but did not enter it. (TA.) And اجحف بِهِمْ, said of an enemy, and of a torrent, or rain, He, or it, approached them, or drew near to them, but missed them. (TA.) ― -b7- He was near to falling short of accomplishing it, namely, an affair, or of doing what was requisite therein; or was near to being remiss therein. (TA.)

تجاحفوا
6 تجاحفوا جاحف تجاحفوا They reached, or hit, one another with staves, (K, TA,) in the O, with bows, (TA,) and swords, (K, TA,) in fighting. (TA.) Hence the phrase, in a trad., اـِذَا تَجَاحَفَتْ قُرَيشٌ المُلْكَ بَيْنَهُمْ, i. e., When Kureysh shall contend together in fight for dominion. (TA.) ― -b2- تجاحفوا الكُرَةَ بَيْنَهُمْ They contended together in snatching away the ball (تَخَاطَفُوهَا) with the goff-sticks, (K, * TA,) after rolling it along. (TA.)

اجتحفهُ
8 اجتحفهُ اجتحفه اجتحفة : see 1, in three places. ― -b2- Also He seized it, took it, or carried it off, by force. (K, TA.) ― -b3- He took it up, namely, the food called ثَريد, with the three fingers. (Sgh, K.) ― -b4- He exhausted it, namely, the water of a well, (K, TA,) with the hand or with a vessel. (TA.)

جَحْفٌ
جَحْفٌ جحف : see the next paragraph.

جَحْفَةٌ
جَحْفَةٌ جحف جحفه جحفة A portion of clarified butter. (Sgh, K.) ― -b2- See also the next paragraph. -A2- An affection resembling مَغَص [or pain and griping] in the belly, (K, TA,) arising from indigestion. (TA.) [See also جَحَافٌ.] -A3- The playing with the ball; as also ↓ جَحْفٌ [inf. n. of جَحَفَ, q. v.]. (K.)

جُحْفَةٌ
جُحْفَةٌ جحف جحفه جحفة A portion of water remaining in the sides of a watering-trough or tank; as also ↓ جَحْفَةٌ. (Kr, K.) ― -b2- The water that is exhausted from a well: or, that remains in the well after the exhausting [of the rest]. (K.) ― -b3- A small quantity of the food called ثَرِيد, in a vessel, not filling it. (K.) ― -b4- The quantity that is laded out at once, of food: or a handful: (IAar, K:) pl. جُحَفٌ. (TA.) ― -b5- A portion of scattered herbage in the قَوْز (a mistake for قَرْن, meaning the most elevated part, TA) of a desert, (K, TA,) resembling waters on all its sides, such as that the seeker of water knows not which of the waters is the nearest to the extremity thereof. (TA.)

جُحَافٌ
جُحَافٌ جحاف That carries away everything; applied to a torrent; (S, K;) as also ↓ جَاحِفٌ; (TA;) and to death. (S, K.) ― -b2- Death [itself]. (S, K.) ― -b3- A flux of the belly, arising from indigestion: (S, K:) or a pain that attacks in consequence of eating flesh-meat without bread. (TA.) [See also جَحْفَةٌ.]

جَحُوفٌ
جَحُوفٌ جحوف A bucket (دَلْوٌ) that takes and bears away water. (S, K.) ― -b2- Food of the kind called ثَرِيد remaining in the middle of a bowl. (IAar, K.)

جَاحِفٌ
جَاحِفٌ جاحف : see جُحَافٌ

مَرَّ الشَّىْءُ مُضِرًّا وَمُجْحِفًا
مَرَّ الشَّىْءُ مُضِرًّا وَمُجْحِفًا ذ The thing passed by approaching, or coming near. (S.) ― -b2- سَنَةٌ مُجْحِفَةٌ A year that renders the cattle lean: or a year that destroys people, or impoverishes them, or injures them, (تُجْحِفُ بِهِمْ,) by slaughter, or by marring, or destroying, the cattle. (TA.) ― -b3- And مُجْحِفَةٌ, alone, A calamity; (K;) because it extirminates people. (TA.)

مَجْحُوفٌ
مَجْحُوفٌ مجحوف A man affected with the flux of the belly termed جُحَافٌ. (S, K.)

##### Türkçe

**جَحَفَهُ**
1 **جَحَفَهُ** جحف جحفه جحفة, aor. **جَحَفَ**, (K,) inf. n. **جَحْفٌ**, (TA,) O, yahut o, onun yüzeysel kısmını soydu, kazıdı, yahut başka bir suretle giderdi; (K;) [ve böylece aşağıdaki **اجتحفهُ**; zira sen dersin ki,] **اجتحف السَّيْلُ الوَادِي** Sel, vadinin yüzeysel kısımlarını soydu [yahut süpürüp götürdü]. (TA.) ― -b2- O, yahut o, onun tamamını, yahut onun daha büyük kısmını, yahut onun çoğunu alıp götürdü, taşıdı götürdü, yahut giderdi; yahut onu süpürüp götürdü: (K, TA:) yahut, bazılarının dediğine göre, şiddetle. (TA.) Ve **مُجَاحَفَةٌ** [aşağıdaki **جاحف**’in bir mastarı] Bir şeyi alma, onu alıp götürme, giderme, yahut süpürüp götürme demektir. (TA.) ― -b3- O, yahut o, onu helâk etti ve kökünü kazıdı; yine aşağıdaki **اجتحفهُ** ve **به اجحف** dahi böyledir. (Mgh.) ― -b4- O (bir kova) onu aldı ve götürdü; yani suyu. (S, K.) ― -b5- O, onu, **لَنَفْسه** kendisi için topladı. (K.) ― -b6- O, onu eliyle yahut bir kepçeyle çıkardı; yani yiyeceği, (IAar, K,) ve içeceği, (TA,) **لَهُ** onun için. (IAar, K.) ― -b7- O, onu (bir şeyi, IDrd) ayağıyla tekmeleyerek attı. (IDrd, K.) ― -b8- **جَحَفَ الكُرَةَ** (K) ve aşağıdaki **اجتحفها** (TA) O, topu (K, TA) yerden kapıp aldı. (TA, ilkinin açıklamasında. Ayrıca **جَحْفَةٌ**’ye bak.) ― -b9- [Mastar] **جَحْفٌ** ayrıca, **ثَرِيد** denilen şeyi yeme fiili demektir, (AA, S, TA) (S, * TA,) yahut hurma ile, yahut kuru hurma ile tereyağı (yeme). (AA, S.) ― -b10- Ve kılıçla vurma, yahut darbetme fiili. (AA, S, TA.) ― -b11- Ve dışarı atma, yahut kovma fiili. (KL.) ― -b12- Ve zarar verme, yahut incitme fiili. (KL. [Ayrıca 4’e bak.]) ― -b13- Ve **جَحَفَ مَعَهُ** O, onunla meyletti, (K, TA,) **عَلَى غَيْرِهِ** bir başkasına karşı: ve aynı şekilde, **جَحَفَ لَهُ** [ona meyletti]. (TA.) -A2- **جَحِفَ** O (bir adam), **جُحَاف** denilen karın akıntısından etkilendi. (TA.)

**جاحف**
3 **جاحف** جاحف, inf. n. **مُجَاحَفَةٌ**: 1’e bak. ― -b2- **جاحفهُ**, (S, K,) inf. n. yukarıdaki gibi, (TA,) ayrıca, O, ona yahut ona doğru itti, yahut bastırdı; (S, K, TA;) ve böylece **جاحف بِهِ**: (TA:) ve ona yahut ona yapıştı: (Ham p. 62:) ve **جِحَافٌ** [ki bu da aynı fiilin bir mastarıdır] savaşta birini diğerine, yahut birini diğerinin üzerine itme yahut bastırma demektir: ve bir işte çabalama, boğuşma, çekişme, yahut çatışma. (AA, TA.) Buradan El-Ahnaf’ın sözü: **اـِنَّمَا أَنَا بَيْنَ تَمِيمٍ كَعُلْبَةِ الرَّاعِى يُجَاحِفُونَ بِهَا يَوْمَ الوِرْدِ**, yani [Ben, Temîm arasında, ancak çobanın sağma kabı gibiyim,] ki onun üzerine suya geliş gününde birbirlerine bastırırlar yahut sıkışırlar. (TA.) ― -b3- O, ona yahut ona yakın oldu, yahut yakınlaştı. (S, IF, K.) Şu ibarede olduğu gibi: **جاحف الذَّنْبَ** [O, suçu, yahut günahı, yahut itaatsizlik fiilini işlemeye yakın oldu, yahut yaklaştı]. (IF, TA.) [Ayrıca 4’e bak.] ― -b4- **جاحف عَنْهُ** O, ondan defetti. (TA.) ― -b5- [Mastar] **جِحَافٌ** ayrıca, savaşma yahut çarpışma fiili demektir: (K:) ve öldürme. (TA.) ― -b6- Ve bir kovanın kuyunun ağzına çarpması; öyle ki suyu dökülür, ve bazen yırtılır. (S, K.)

**اجحف بِهِ**
4 **اجحف بِهِ** اجحف به اجحف بة, (inf. n. **اـِجْحَافٌ**, Msb,) O, yahut o, onu alıp götürdü, taşıdı götürdü, yahut giderdi; (S, Msb, K;) bu mânâda sel hakkında söylenir: (Msb:) ve onu kökünden kazıdı; (S, Mgh, Msb;) sel hakkında, (S, Msb,) ve zaman yahut talih hakkında, ve bir musibet hakkında söylenir. (TA.) Ayrıca 1’e bak. ― -b2- O, yahut o, ona zarar verdi, yahut onu incitti. (KL, * MA.) [Ayrıca 1’e bak.] Hikmet ehlinin birinden şöyle denmiştir: **مَنْ آثَرَ الدُّنْيَا أَجْحَفَ بِآخِرَتِهِ** [Kim dünya(ya ait zevkleri) tercih ederse âhiretine zarar verir]. (TA.) Ve sen dersin ki: **أَجْحَفَتْ بِهِ الفَاقَهُ** Yoksulluk onu fakirliğe düşürdü, (K, TA,) ve malının yok olup gitmesine sebep oldu. (TA.) Ve **أَجْحَفَتِ السَّنَةُ** Yıl, kuraklık ve kıtlık, yahut verimsizlik yılı oldu, yahut öyle oldu. (Msb.) [Fei’ye göre,] **اـِجْحَافٌ** mecazen şu mânâda kullanılır: Aşırı kayıp yahut zarar çektirme. (Msb.) [Ayrıca yalın bir isim olarak da kullanılır; mânâsı: Zarar, ziyan, yahut incitme: çoğulu **اـِجْحَافَاتٌ**.] ― -b3- O, ona yükledi, yahut onu (yani kölesini, Msb) yapamayacağı şeyle mükellef kıldı. (Msb, TA.) ― -b4- [Bundan dolayı belki, (varsayılan mecaz:) O, onu zorladı, yahut çekiştirip çevirdi; yani bir kelimeyi yahut bir ifadeyi.] ― -b5- O, ona yahut ona yaklaştı; ona yahut ona yakın oldu, yahut yakınlaştı. (S, K.) [Ayrıca 3’e bak.] ― -b6- O, ona yaklaştı yahut ona doğru yaklaştı; (yani bir yola,) fakat ona girmedi. (TA.) Ve **اجحف بِهِمْ**, düşman hakkında ve sel yahut yağmur hakkında söylenerek: O, onlara yaklaştı yahut onlara doğru yaklaştı, fakat onları ıskaladı. (TA.) ― -b7- O, onu başarmada; yani bir işi, yahut onda gerekli olanı yapmada; eksik kalmaya yakındı; yahut onda gevşekliğe yakındı. (TA.)

**تجاحفوا**
6 **تجاحفوا** جاحف تجاحفوا Onlar, dövüşte, sopalarla birbirlerine ulaştılar yahut birbirlerine vurdular, (K, TA,) O’da, yaylarla, (TA,) ve kılıçlarla, (K, TA,). (TA.) Buradan, bir rivayetteki ifade: **اـِذَا تَجَاحَفَتْ قُرَيشٌ المُلْكَ بَيْنَهُمْ**, yani, Kureyş aralarında mülk için dövüşte çekiştiği zaman. (TA.) ― -b2- **تجاحفوا الكُرَةَ بَيْنَهُمْ** Onlar, topu aralarında, yuvarlayıp götürdükten sonra, goff sopalarıyla kapıp alma hususunda birlikte çekiştiler (**تَخَاطَفُوهَا**). (TA.)

**اجتحفهُ**
8 **اجتحفهُ** اجتحفه اجتحفة: 1’e, üç yerde, bak. ― -b2- Ayrıca, O, onu zorla yakaladı, aldı, yahut alıp götürdü. (K, TA.) ― -b3- O, **ثَريد** denilen yiyeceği üç parmakla aldı. (Sgh, K.) ― -b4- O, bir kuyunun suyunu tüketti; (K, TA,) el ile yahut bir kap ile. (TA.)

**جَحْفٌ**
**جَحْفٌ** جحف: bir sonraki paragrafa bak.

**جَحْفَةٌ**
**جَحْفَةٌ** جحف جحفه جحفة Arıtılmış tereyağından bir parça. (Sgh, K.) ― -b2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak. -A2- Karında **مَغَص**’a [yahut ağrı ve sancıya] benzeyen bir rahatsızlık, (K, TA,) hazımsızlıktan doğar. (TA.) [Ayrıca **جَحَافٌ**’a bak.] -A3- Topla oynama; yine aşağıdaki **جَحْفٌ** dahi böyledir [**جَحَفَ**’ın mastarı, ona bak]. (K.)

**جُحْفَةٌ**
**جُحْفَةٌ** جحف جحفه جحفة Bir sulama yalak yahut havuzunun yanlarında kalan bir miktar su; yine aşağıdaki **جَحْفَةٌ** dahi böyledir. (Kr, K.) ― -b2- Kuyudan tüketilip çıkarılan su: yahut (geri kalanının tüketilmesinden) sonra kuyuda kalan su. (K.) ― -b3- Bir kapta, onu doldurmayan, **ثَرِيد** denilen yiyecekten az bir miktar. (K.) ― -b4- Bir defada çıkarılan yiyecek miktarı; yahut bir avuç: (IAar, K:) çoğulu **جُحَفٌ**. (TA.) ― -b5- Çölün **قَوْز**’unda (TA’da, **قَرْن** için bir yanlış; en yüksek kısım mânâsında) dağınık otlardan bir parça, (K, TA,) her yanından sulara benzeyen; öyle ki su arayan, o sulardan hangisinin onun ucuna en yakın olduğunu bilmez. (TA.)

**جُحَافٌ**
**جُحَافٌ** جحاف Her şeyi alıp götüren; sele sıfat olarak; (S, K;) ve yine aşağıdaki **جَاحِفٌ** dahi; (TA;) ve ölüme (sıfat olarak). (S, K.) ― -b2- Ölümün kendisi. (S, K.) ― -b3- Hazımsızlıktan doğan karın akıntısı: (S, K:) yahut ekmeksiz et yemekten dolayı gelen bir ağrı. (TA.) [Ayrıca **جَحْفَةٌ**’a bak.]

**جَحُوفٌ**
**جَحُوفٌ** جحوف Suyu alıp götüren bir kova (**دَلْوٌ**). (S, K.) ― -b2- Bir çanağın ortasında kalan **ثَرِيد** türünden yiyecek. (IAar, K.)

**جَاحِفٌ**
**جَاحِفٌ** جاحف: **جُحَافٌ**’a bak

**مَرَّ الشَّىْءُ مُضِرًّا وَمُجْحِفًا**
**مَرَّ الشَّىْءُ مُضِرًّا وَمُجْحِفًا** ذ Şey, yaklaşarak yahut yakın gelerek geçti. (S.) ― -b2- **سَنَةٌ مُجْحِفَةٌ** Sığırları zayıflatan bir yıl: yahut insanları helâk eden, yahut onları fakirleştiren, yahut onlara zarar veren (**تُجْحِفُ بِهِمْ**), boğazlama ile, yahut hayvanları bozmakla, yahut helâk etmekle. (TA.) ― -b3- Ve **مُجْحِفَةٌ**, tek başına, bir musibet; (K;) çünkü insanları kökünden kazır. (TA.)

**مَجْحُوفٌ**
**مَجْحُوفٌ** مجحوف **جُحَافٌ** denilen karın akıntısından etkilenen bir adam. (S, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَحَفَ
جَحَفَ A ( n. ac. جَحْف 1 ),
a.  Scraped, stripped off, peeled.

b.  Swept, carried away.

c.  [ La ], Inclined to, sided with.

d.  [ pass. ], Had diarrhœa.

e.  Kicked.

جَاْحَفَ
جَاْحَفَ III ,
a.  Pushed, pressed against, jostled. ( b ) [ Bi ], Clave to, kept near to.

c.  [ 'An ], Pushed back, repelled.

أَجْحَفَ
أَجْحَفَ IV
a.  [ Bi ], Carried, took away, removed, swept off.

b.  [ Bi ], Injured.

c.  [ Bi ], Approached, drew near; was near to.

اِجْتَحَفَ
اِجْتَحَفَ VIII ,
a.  Seized, carried off.

جَحْفَة
جَحْفَة 1t ,  جُحْفَة 3t ,
a.  Piece, portion.

جُحَاْف
جُحَاْف 24 ,
a.  Torrent.

b.  Death.

c.  Diarrhœa.

##### Türkçe

جَحَفَ
جَحَفَ A ( n. ac. **جَحْف** 1 ),
a. Kazıdı, sıyırdı, soydu.

b. Süpürdü, alıp götürdü.

c. [ **لَ** ], -e meyletti, -in tarafını tuttu.

d. [ edilgen ], ishal oldu.

e. Tekmeledi.

جَاْحَفَ
جَاْحَفَ III ,
a. İtti, üzerine bastırdı, sıkıştırdı. ( b ) [ **بِ** ], yapıştı, yakın tuttu.

c. [ **عَنْ** ], geri itti, püskürttü.

أَجْحَفَ
أَجْحَفَ IV
a. [ **بِ** ], taşıdı, alıp götürdü, uzaklaştırdı, süpürüp attı.

b. [ **بِ** ], incitti.

c. [ **بِ** ], yaklaştı, yakın oldu; yakın idi.

اِجْتَحَفَ
اِجْتَحَفَ VIII ,
a. Ele geçirdi, alıp götürdü.

جَحْفَة
جَحْفَة 1t ,  **جُحْفَة** 3t ,
a. Parça, pay.

جُحَاْف
جُحَاْف 24 ,
a. Sel.

b. Ölüm.

c. İshal.
