# جحلنجع (ج-ح-ل-ن-ج-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ح - ل - ن - ج - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حكى الأَزهري عن الخليل بن أَحمد قال: الرباعي يكون اسماً ويكون فعلاً، وأَما الخماسي فلا يكون إِلاَّ اسماً، وهو قول سيبويه ومن قال بقوله. وقال أَبو تراب: كنت سمعت من أَبي الهميسع حرفاً، وهو جَحْلَنْجَع، فذكرته لشمر بن حمدويه وتبرأْت إِليه من معرفته وأَنشدته فيه ما كان أَنشدني، قال: وكان أَبو الهميسع ذكر أَنه من أَعراب مَدْيَنَ وكنا لا نكاد نفهم كلامه وكتبه شمر والأَبيات التي أَنشدني:
إِن تَمْنَعِي صَوْبَكِ صَوْبَ المَدْمَعِ،
يَجْرِي على الخَدِّ كضِئْبِ الثَّعْثَعِ
وطَمْحةٍ صَبِيرُها جَحْلَنْجَعِ،
لم يَحْضُها الجَدْوَلُ بالتَّنَوُّعِ
قال: وكان يسمِّي الكُورَ المِحْضَى. وقال الأَزهري عن هذه الكلمة وما بعدها في أَوّل باب الرباعي من حرف العين: هذه حروف لا أَعرفها ولم أَجد لها أَصلاً في كتب الثقات الذين أَخذوا عن العرب العارِبة ما أَوْدَعُوا كتبهم، ولم أَذكرها وأَنا أَحقُّها، ولكني ذكرتها اسْتِنْداراً لها وتَعَجُّباً منها ولا أَدري ما صحّتها، ولم أَذكرها أَنا هنا مع هذا القول إِلاَّ لئلا يذكرها ذاكر أَو يسمعها سامع فيظنّ بها غير ما نقلت فيها، والله أَعلم.

##### Türkçe

Ezherî, Halîl b. Ahmed’den hikâye etti; dedi ki: Dörtlü (kök) isim olur ve fiil olur; ama beşli (kök) ise ancak isim olur; bu, Sîbeveyh’in ve onun sözüyle söyleyenin sözüdür. Ebû Turâb dedi ki: Ebû’l-Humeysî‘den bir harf işitmiştim; o da **جَحْلَنْجَع**’dır; onu Şemr b. Hamdevayh’a zikrettim ve onu bilmekten ona karşı beri olduğumu bildirdim ve onda bana inşad ettiği şeyi ona inşad ettim; dedi ki: Ebû’l-Humeysî‘, onun Medyen’in a‘râbından olduğunu zikretmişti; biz onun sözünü neredeyse anlamazdık; Şemr onu ve bana inşad ettiği beyitleri yazdı:

Eğer sen gözyaşının akışını, senin akışını men edersen,
yanak üzerinde, **ضِئْبِ الثَّعْثَعِ** gibi akar.
Ve bir taşkınlık ki onun sabırlısı **جَحْلَنْجَع**’dır,
onu çeşitlenme ile ark (su kanalı) hazırlamamıştır.

Dedi ki: Ve **الكُورَ**’a **المِحْضَى** adını verirdi. Ezherî, bu kelime ve ondan sonrakiler hakkında, **حرف العين**’ın dörtlü babının evvelinde dedi ki: Bunlar, bilmediğim harflerdir; ve arapların fasihlerinden alıp kitaplarına koydukları şeyi koyan güvenilirlerin kitaplarında onlar için bir asıl bulmadım; ve ben onları zikretmedim; ben onlara daha layığım; fakat onları, onlara karşı bir istindâr olarak ve onlardan bir taaccüb olarak zikrettim; ve onların sıhhatini bilmiyorum; ve ben onları burada, bu söz ile birlikte, ancak bir zikreden onları zikretmesin yahut bir işiten onları işitmesin de, onda benim onda naklettiğimden başka bir şey zannetmesin diye zikrettim; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جحلنجع، أهمله الجوهري، وقد جاء في قول أبي الهميسع، قال أبو تراب: كنت سمعت من أبي الهميسع حرفا وهو جحلنجع، فذكرته لشمر بن حمدويه، وتبرأت إليه من معرفته، وأنشد فيه ما كان أنشدني، وكتبه شمر، والأبيات التي أنشدني:
  إن تمنعي صوبك صوب المدمع
  يجري على الخد كضئب الثلع ضئبه: ما فيه من حب اللؤلؤ، شبه قطران الدمع به:
  من طمحة صبيرها جحلنجع وفي بعض النسخ:
  لم يحضها الجدول بالتنوع هكذا ذكروه ولم يفسروه. وقالوا: القائل أبو تراب: كان أبو الهميسع - فيما ذكر - من أعراب مدين، وما كنا نكاد نفهم كلامه، قال: وكان يسمى الكوز المحضي. وقال الأزهري عن هذه الكلمة وما بعدها في أول باب الرباعي من حرف العين: هذه حروف لا أعرفها، ولم أجد لها أصلا في كتب الثقات الذي أخذوا عن العرب العاربة ما أودعوا كتبهم، ولم أذكرها وأنا أحقها، ولكن ذكرتها استندارا لها، وتعجبا منها، ولا أدري ما صحتها، ولم أذكرها هنا مع هذا القول إلا لئلا يذكرها ذاكر، أو يسمعها سامع فيظن بها غير ما نقلت فيها. والله أعلم.
 قال شيخنا: وقد اختلفت فيه كلمة أئمة الصرف، وادعوا فيه الاسمية والفعلية، وقال الذين زعموا أنه فعل: لم يرد فعل سداسي ليس أوله همزة وصل غير هذا اللفظ، والفعلية فيه - ولا سيما في نظم أبي الهميسع - غير ظاهرة، ولا فيه ما يدل عليها، والله أعلم.
 قلت: الذي حكاه الأزهري عن الخليل بن أحمد قال: الرباعي يكون اسما ويكون فعلا، وأما الخماسي فلا يكون إلا اسما، وهو قول سيبويه ومن قال بقوله، فتأمل. هذا ما أورده شيخنا.

##### Türkçe

**جحلنجع**; el-Cevherî onu ihmal etti. Ve Ebû’l-Humeysî‘in sözü içinde gelmiştir. Ebû Turâb dedi: Ebû’l-Humeysî‘den bir harf (lafız) işitmiştim; o da **جحلنجع** idi. Onu Şemr b. Hamdevayh’e zikrettim ve onu bilmekten ona karşı beri olduğumu (bilmediğimi) bildirdim. Ve onda, bana inşâd etmiş olduğu şeyi inşâd etti; Şemr de onu yazdı. Bana inşâd ettiği beyitler:
  “Eğer gözyaşının akışını engellersen,
  yanak üzerinde, **ضئب الثلع**’ın **ضئبه**’si gibi akar.”
**ما فيه من حب اللؤلؤ**: onda inci tanesi yoktur. Gözyaşının katranına onu benzetti:
  “Bir sıçrayıştan; sabrı **جحلنجع**’dır.”
Ve bazı nüshalarda:
  “Onu, çeşitlilikle ırmakçık yoğurmadı.”
Böylece onu zikrettiler ve onu açıklamadılar. Ve dediler: söyleyen Ebû Turâb’dır. Ebû’l-Humeysî‘ - zikredildiği üzere - Medyen’in bedevîlerinden idi; biz onun sözünü neredeyse anlayamazdık. Dedi: ve **الكوز المحضي** diye adlandırılırdı. Ezherî, bu kelime ve ondan sonrakiler hakkında, **حرف العين**’den rubâî bâbının evvelinde dedi: Bunlar, bilmediğim harflerdir; ve Arapların fasihlerinden alıp kitaplarına koyduklarını, güvenilirlerin kitaplarında bunlara bir asl bulmadım. Ve ben onları zikretmedim; ben onları hak etmeye daha lâyığım. Fakat onları, sırf nadirlik olsun diye ve onlara hayret ederek zikrettim; ve onların sıhhatini bilmiyorum. Ve bu sözle beraber burada onları ancak, bir zikreden onları zikretmesin yahut bir işiten onları işitmesin de, onlarda benim naklettiğimden başka bir şey zannetmesin diye zikrettim. Allah daha iyi bilir.
 Şeyhimiz dedi: Ve onda sarf imamlarının sözü ihtilâf etti; onda isimlik ve fiillik iddia ettiler. Ve onun fiil olduğunu zannedenler dedi: Bunun lafzı dışında, evveli vasıl hemzesi olan altılı bir fiil vârid olmamıştır. Ve ondaki fiillik - özellikle Ebû’l-Humeysî‘in nazmında - zâhir değildir; ve onda ona delâlet eden bir şey de yoktur. Allah daha iyi bilir.
 Dedim: Ezherî’nin Halîl b. Ahmed’den hikâye ettiği: Rubâî, isim olur ve fiil olur. Amma humâsî ise ancak isim olur. Bu, Sîbeveyh’in ve onun sözüyle söyleyenin sözüdür; öyleyse düşün. Bu, şeyhimizin vârid kıldığıdır.
