# جحلنجع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جحلنجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%84%D9%86%D8%AC%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جحلنجع

جحلنجع، أهمله الجوهري، وقد جاء في قول أبي الهميسع، قال أبو تراب: كنت سمعت من أبي الهميسع حرفا وهو جحلنجع، فذكرته لشمر بن حمدويه، وتبرأت إليه من معرفته، وأنشد فيه ما كان أنشدني، وكتبه شمر، والأبيات التي أنشدني:
  إن تمنعي صوبك صوب المدمع
  يجري على الخد كضئب الثلع ضئبه: ما فيه من حب اللؤلؤ، شبه قطران الدمع به:
  من طمحة صبيرها جحلنجع وفي بعض النسخ:
  لم يحضها الجدول بالتنوع هكذا ذكروه ولم يفسروه. وقالوا: القائل أبو تراب: كان أبو الهميسع - فيما ذكر - من أعراب مدين، وما كنا نكاد نفهم كلامه، قال: وكان يسمى الكوز المحضي. وقال الأزهري عن هذه الكلمة وما بعدها في أول باب الرباعي من حرف العين: هذه حروف لا أعرفها، ولم أجد لها أصلا في كتب الثقات الذي أخذوا عن العرب العاربة ما أودعوا كتبهم، ولم أذكرها وأنا أحقها، ولكن ذكرتها استندارا لها، وتعجبا منها، ولا أدري ما صحتها، ولم أذكرها هنا مع هذا القول إلا لئلا يذكرها ذاكر، أو يسمعها سامع فيظن بها غير ما نقلت فيها. والله أعلم.
 قال شيخنا: وقد اختلفت فيه كلمة أئمة الصرف، وادعوا فيه الاسمية والفعلية، وقال الذين زعموا أنه فعل: لم يرد فعل سداسي ليس أوله همزة وصل غير هذا اللفظ، والفعلية فيه - ولا سيما في نظم أبي الهميسع - غير ظاهرة، ولا فيه ما يدل عليها، والله أعلم.
 قلت: الذي حكاه الأزهري عن الخليل بن أحمد قال: الرباعي يكون اسما ويكون فعلا، وأما الخماسي فلا يكون إلا اسما، وهو قول سيبويه ومن قال بقوله، فتأمل. هذا ما أورده شيخنا.

### Türkçe

**جحلنجع**; el-Cevherî onu ihmal etti. Ve Ebû’l-Humeysî‘in sözü içinde gelmiştir. Ebû Turâb dedi: Ebû’l-Humeysî‘den bir harf (lafız) işitmiştim; o da **جحلنجع** idi. Onu Şemr b. Hamdevayh’e zikrettim ve onu bilmekten ona karşı beri olduğumu (bilmediğimi) bildirdim. Ve onda, bana inşâd etmiş olduğu şeyi inşâd etti; Şemr de onu yazdı. Bana inşâd ettiği beyitler:
  “Eğer gözyaşının akışını engellersen,
  yanak üzerinde, **ضئب الثلع**’ın **ضئبه**’si gibi akar.”
**ما فيه من حب اللؤلؤ**: onda inci tanesi yoktur. Gözyaşının katranına onu benzetti:
  “Bir sıçrayıştan; sabrı **جحلنجع**’dır.”
Ve bazı nüshalarda:
  “Onu, çeşitlilikle ırmakçık yoğurmadı.”
Böylece onu zikrettiler ve onu açıklamadılar. Ve dediler: söyleyen Ebû Turâb’dır. Ebû’l-Humeysî‘ - zikredildiği üzere - Medyen’in bedevîlerinden idi; biz onun sözünü neredeyse anlayamazdık. Dedi: ve **الكوز المحضي** diye adlandırılırdı. Ezherî, bu kelime ve ondan sonrakiler hakkında, **حرف العين**’den rubâî bâbının evvelinde dedi: Bunlar, bilmediğim harflerdir; ve Arapların fasihlerinden alıp kitaplarına koyduklarını, güvenilirlerin kitaplarında bunlara bir asl bulmadım. Ve ben onları zikretmedim; ben onları hak etmeye daha lâyığım. Fakat onları, sırf nadirlik olsun diye ve onlara hayret ederek zikrettim; ve onların sıhhatini bilmiyorum. Ve bu sözle beraber burada onları ancak, bir zikreden onları zikretmesin yahut bir işiten onları işitmesin de, onlarda benim naklettiğimden başka bir şey zannetmesin diye zikrettim. Allah daha iyi bilir.
 Şeyhimiz dedi: Ve onda sarf imamlarının sözü ihtilâf etti; onda isimlik ve fiillik iddia ettiler. Ve onun fiil olduğunu zannedenler dedi: Bunun lafzı dışında, evveli vasıl hemzesi olan altılı bir fiil vârid olmamıştır. Ve ondaki fiillik - özellikle Ebû’l-Humeysî‘in nazmında - zâhir değildir; ve onda ona delâlet eden bir şey de yoktur. Allah daha iyi bilir.
 Dedim: Ezherî’nin Halîl b. Ahmed’den hikâye ettiği: Rubâî, isim olur ve fiil olur. Amma humâsî ise ancak isim olur. Bu, Sîbeveyh’in ve onun sözüyle söyleyenin sözüdür; öyleyse düşün. Bu, şeyhimizin vârid kıldığıdır.
