# جحم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جحم

| | ( أَجْحَمَ عَنْهُ ) إِجْحاماً : ( كَفَّ ) ، | كَأَحْجَمَ ، بتقديم الحاء . وقال | شيخُنا : كلاهما من الأَضْدادِ | يستعملان بمعنَى تَقَدَّم وبمعنى تَأَخَّر . | | ( و ) أَجْحَم ( فُلاناً : دَنَا أنْ يُهْلِكَهُ ) . | | ( و الجَحِيمُ ) / ، كَأَمِيرٍ : اسمٌ من | أسماء النارِ ، وقيل : هي ( النَّارُ | الشَّدِيدةُ التَّأَجُّجِ ) كما أَجَّجُوا نارَ | إبراهيمَ على نبِّينا وعليه أفضلُ | الصَّلاة والسَّلام . ( و ) قيل : ( كُلُّ نارٍ | بعضُها فَوْقَ بَعْضٍ ) جَحِيمٌ ، | ( كالجَحْمَةِ ) ، بالفتح ، ( ويُضَمُّ ) ، | وجمعُ الأخير جُحَمٌ ، كَصُرَدٍ ، قال | ساعدةُ : |

| % ( إِنْ تَأْتِهِ في نَهارِ الصَّيْفِ لا تَرَهُ % | | إِلَّا يُجَمِّحُ ما يَصْلَى من الجُحَمِ ) % | ( وكُلُّ نارٍ عَظِيمَةٍ في مَهْواةٍ ) فهي | جَحِيمٌ من قوله تعالى : ! 2 \< قالوا ابنوا له بنيانا فألقوه في الجحيم > 2 ! . | | ( و ) الجَحِيمُ : ( المَكانُ الشَّدِيدُ | الحَرِّ ، كالجاحِمِ ) ، قال الأَعْشَى : | % ( يُعِدُّونَ للهَيْجاءِ قَبْلَ لِقائها % | غَداةَ احْتضارِ البَأْسِ والمَوْتُ جاحِمُ ) % | | ( وَجَحَمَها كَمَنَعَها : أَوْقدها ، | فَجَحُمَت ) هي ( كَكَرُمَتْ ، جُحُوماً ) | بالضم : عَظُمَتْ ، ( وَجَحِمَ ، كَفَرِحَ ) | هكذا في النُّسخ ، والصواب : | جَحِمَتْ كَفَرِحَ ، ( جَحَماً ) بالتَّحْريك ، | ( وَجَحْماً ) بالفتح ، ( وجُحُوماً ) | بالضم : ( اضْطَرَمَتْ ) وَتَوَقَّدَتْ وَكَثُرَ | جَمرُها ولَهَبُها . | | ( والجاحِمُ : الجَمْرُ الشَّدِيدُ | الاشْتِعالِ ) . | | ( و ) الجاحِمُ ( مِنَ الحَرْبِ : | مُعْظَمها ) ، وقيل : ضِيقُها ، ( و ) | قيل : ( شِدَّةُ القَتْلِ في مَعْرَكَتِها ) ، | وفي بعض الأُصول في مُعْتَرَكِها ، | قال : | % ( والحَرْبُ لا يَبْقَى لِجاحِمِها % | التَّخَيُّلُ والمِراحُ ) % | | ويقال : اصْطَلَى بجاحِمِ الحَرْب ، | وهو مجازٌ ، وقال : | % ( حَتَّى إذا ذاقَ مِنْها جاحِماً بَرَدَا % ) % | أي : فَتَرَ وَسَكَنَتْ حَفِيظَتُه . | | ( و ) الجُحام ، ( كَغُرابٍ : داءٌ في | العَيْنِ ) يُصيب الإنْسانَ فَتَرِمُ ، ( أو في | رُؤوسِ الكِلابِ ) فيُكْوَى منه بين | عَيْنَيْها ، وفي الحديث :   كان | لِمَيْمَونَةَ كَلْبٌ يُقال له مِسْمارٌ فَأَخَذَهُ |

| داءٌ يقال له الجُحامُ فقالَت : وارَحْمَتا | لِمسْمارٍ تَعْنِي كَلْبَها   . | | ( و ) الجَحَّامُ ، ( كَشَدَّادٍ : البَخِيلُ ) ، | مأخوذٌ من جاحِمِ الحَرْب ؛ وهو | ضِيقُها وَشِدَّتُها . | | ( و ) الجُحَمُ ، ( كَصُرَدٍ : طائرٌ ) . | | ( و ) الجُحُمُ ، ( كَعُنُقٍ : القَلِيلُ | الحِياءِ ) ، عن ابن الأعرابيّ . | | ( وَجَحَّمَنِي بِعَيْنِه ) ، وفي الصِّحاح : | بعينيه ( تَجْحِيماً ) ، أي : ( اسْتَثْبَتَ في | نَظَرِهِ لا تَطْرِفُ عَيْنُه ) ، قال : | % ( كَأَنَّ عَيْنَيْه إذا ما جَحَّما % ) % | % ( عينا أتانٍ تَبْتَغِي أَنْ تُرْطَما % ) % | | ( أَوْ أَحَدَّ النَّظَرَ ) إليَّ ، نقله | الجوهريُّ . ( وَعيْنٌ جاحِمَةٌ ) ؛ أي : | ( شاخِصَةٌ ) . | | ( والأَجْحَمُ ) من الناس : ( الشَّدِيدُ | حُمْرَة العَيْنَيْن مع سَعَتِهِما وهي | جَحْماءُ ، ج جُحُمٌ ) وجَحْمَى ، | ( كَكُتُبِ وسَكْرَى ) كِلاهُما جمعان | للجَحْماء . | | ( والجَوْحَمُ ) : الوَرْدُ الأَحْمَر ، | والأَعْرَفُ ( الحَوْجَمُ ) بتقديم الحاء ، | نقله ابنُ سِيدَه . | | ( وَأَجْحَمُ بنَ دَنْدَنَةَ ) الخُزاعِيّ ، | وفي بعض الأصول زندية : ( أَحَدُ | رِجالاتِهِم ) ، وهو زَوْجُ بِنْت هِشام | ابن عَبْد مَنافٍ . | | ( وَتَجَحَّمَ ) تَجَحُّمّا : ( تَحَرَّق | حِرْصاً وَبُخْلاً ) ، مأخوذٌ من جاحِمِ | الحَرْب . | | ( و ) تَجَحَّمَ أيضاً : ( تَضايَقَ ) ، وهو | أيضاً من جاحِمِ الحَرْب . | | ( والجَحْمَةُ : العَيْن ) بِلُغَةِ حِمْيَر ، | وَيُنْشَد : |

| % ( أيا جَحْمَتا بَكِّي عَلَى أُمّ عامِر % | أَكِيلَةِ قِلَّوْبٍ بِإِحدَى المَذانِبِ ) % | | هكذا في الصحاح ، وقال ابنُ | بَرّي : وصَوابُه بما قَبْله وما بَعْدَه : | % ( أُتِيحَ لها القِلَّوْبُ من أَرْضِ قَرْقَرَى % | وقد يَجْلُبُ الشَّرَّ البَعِيدَ الجَوالِبُ ) % | % ( فيا جَحْمَتِي بَكِّي على أُمِّ مالِكٍ % | أَكِيلَةِ قِلِّيبٍ بِبعْض المَذانِبِ ) % | % ( فَلَمْ يُبْقِ منها غَيْرَ نِصْفِ عِجانِها % | وَشَنْتُرَةٍ منها وإِحْدَى الذَّوائِبِ ) % | | وقال غَيْرُه : جَحْمَتا الأَسَدِ : عَيْناهُ | بِلُغَةِ حِمْيَر ، وقالَ ابنُ سِيدَه : بِلُغَةِ | اليَمَنِ خاصَّة ، وقالَ الأَزْهَريّ : بَكُلِّ | لُغَةٍ . | | ( وجَحَم ) الرجلُ عَيْنَه ، ( كَمَنَعَ : | فَتَحَها كالشاخِصِ ، والعَيْنُ | جاحِمَةٌ ) ، كما في الصحاح . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدرَكُ عَلَيه : | جاحِمُ النارِ : تَوَقُّدُها والتِهابُها . | والجَحِيمُ من أَسْماءِ النار ، أعاذنا | الله تَعالَى منها . | | وتَجاحَم ، تَحَرَّق حِرْصاً وَبُخْلاً . | | وَرَوى المُنْذِرِيّ عن أبي طالِبٍ : هو | يَتَجاحَمُ عَلَيْنا ، أي : يَتَضايَق . | | والجاحِمَةُ : النارُ . | | وأجْحَم العَيْنَ : جاحَمَها . | | وَإِبْراهيمُ بن أبي الجَحِيم ، | كَأَمِيرٍ : مُحّدِّث . |

### Türkçe

| | ( **أَجْحَمَ عَنْهُ** ) **إِجْحاماً**: (vazgeçti/geri durdu), | **أَحْجَمَ** gibi; **الحاء**’yı öne almakla. Ve dedi | şeyhimiz: ikisi de zıt anlamlılardandır; | “ilerledi” anlamıyla da, “geri kaldı” anlamıyla da kullanılırlar. | | (Ve) **أَجْحَمَ** (falancaya: onu helâk etmeye yaklaştı). | | (Ve **الجَحِيمُ**) /, **أَمِير** gibi: ateşin isimlerinden bir isimdir; ve denildi: o, (**النَّارُ الشَّدِيدةُ التَّأَجُّجِ**)dir; nitekim İbrâhîm’in ateşini, nebîmize ve ona en faziletli salât ve selâm üzerine, tutuşturdukları gibi. (Ve) denildi: (her ateş ki | bir kısmı bir kısmının üstündedir) **جَحِيمٌ**dir, | (**الجَحْمَةِ** gibi), fetha ile, (ve damme de yapılır); | sonuncunun çoğulu **جُحَمٌ**dur, **صُرَد** gibi. Dedi | Sâ‘ide: |

| % ( Eğer ona yaz gününün gündüzünde gelirsen onu görmezsin % | | ancak **الجُحَمِ**den yanılan şeyden sıçrayıp ürker ) % | (Ve her büyük ateş ki bir çukurda) o | Allah تعالى’nın sözüne göre **جَحِيمٌ**dir: ! 2 \< Dediler: Ona bir bina yapın da onu **الجَحِيمِ**e atın > 2 ! . | | (Ve) **الجَحِيمُ**: (şiddetli | sıcaklık yeri), **الجاحِمِ** gibi. Dedi el-A‘şâ: | % (Onlar, onunla karşılaşmadan önce savaş için hazırlarlar % | şiddetin hazır bulunması sabahında; ve ölüm **جاحِمُ**dur) % | | (Ve **جَحَمَها** **مَنَعَها** gibi: onu yaktı; | böylece **فَجَحُمَت**), o (**كَرُمَتْ** gibi, **جُحُوماً**) | damme ile: büyüdü. (Ve **جَحِمَ** , **فَرِحَ** gibi) | nüshalarda böyle; doğrusu: | **جَحِمَتْ** **فَرِحَ** gibi, (**جَحَماً**) hareke ile, | (ve **جَحْماً**) fetha ile, (ve **جُحُوماً**) | damme ile: (alevlendi) ve tutuştu; ve | koru ve alevi çoğaldı. | | (Ve **الجاحِمُ**: şiddetli | tutuşmanın korudur). | | (Ve) **الجاحِمُ** (savaştan: | onun en büyüğü)dür; ve denildi: onun darlığıdır. (Ve) | denildi: (onun muharebesinde öldürmenin şiddeti)dir; | bazı asıllarda “onun çarpışma yerinde” şeklindedir. | Dedi: | % (Ve savaş, **جاحِمِها** için bırakmaz % | hayal kurmayı ve rahatça dolaşmayı) % | | Ve denilir: savaşın **جاحِمِ**iyle ısındı; | bu mecazdır. Ve dedi: | % (Ta ki ondan bir **جاحِماً** tadınca soğudu) % | yani: gevşedi ve hamiyeti/siniri sakinleşti. | | (Ve) **الجُحام** , (**غُراب** gibi: gözde bir hastalıktır) | insana isabet eder de şişer; (yahut | köpeklerin başlarında) olur da ondan dolayı iki | gözünün arasından dağlanır. Hadiste: | Meymûne’nin **مِسْمار** denilen bir köpeği vardı; onu aldı; |

| ona **الجُحامُ** denilen bir hastalık isabet etti; o da dedi: “Vay merhametim!” | **مِسْمار** için; köpeğini kastediyor. | | (Ve) **الجَحَّامُ** , (**شَدَّاد** gibi: cimri)dir; | savaşın **جاحِمِ**inden alınmıştır; o da | onun darlığı ve şiddetidir. | | (Ve) **الجُحَمُ** , (**صُرَد** gibi: bir kuştur). | | (Ve) **الجُحُمُ** , (**عُنُق** gibi: hayâsı az olan)dır; | İbnü’l-A‘râbî’den. | | (Ve **جَحَّمَنِي بِعَيْنِه**); Sıhâh’ta: | “iki gözüyle” (**تَجْحِيماً**) [şeklinde]; yani: (bakışında | sabitleşti; gözü kırpmaz). Dedi: | % (Sanki iki gözü, **جَحَّما** ettiklerinde % ) % | % (vurulmayı arayan bir dişi eşeğin iki gözü) % | | (yahut bana bakışı keskinleştirdi); bunu | Cevherî nakletti. (Ve **عَيْنٌ جاحِمَةٌ**); yani: | (dikilmiş/sabit)tir. | | (Ve **الأَجْحَمُ**) insanlardan: (iki gözün kızıllığı şiddetli olan, | ikisinin genişliğiyle beraber); o **جَحْماءُ**dır; çoğulu **جُحُمٌ**dur; ve **جَحْمَى**; | (**كُتُبِ** ve **سَكْرَى** gibi); ikisi de | **الجَحْماء** için iki çoğuldur. | | (Ve **الجَوْحَمُ**): kırmızı gül; | daha bilinen (**الحَوْجَمُ**)dur, **الحاء**’yı öne almakla; | bunu İbn Sîde nakletti. | | (Ve **أَجْحَمُ بنَ دَنْدَنَةَ**) el-Huzâ‘î; | bazı asıllarda “Zindiyye”de: (onların | adamlarından biridir); ve o, Hişâm | b. ‘Abd Menâf’ın kızının kocasıdır. | | (Ve **تَجَحَّمَ**) **تَجَحُّمّا**: (hırs ve cimrilikle yanıp tutuştu); | savaşın **جاحِمِ**inden alınmıştır. | | (Ve) **تَجَحَّمَ** ayrıca: (daraldı)dır; o da | savaşın **جاحِمِ**indendir. | | (Ve **الجَحْمَةُ**: göz) Himyer lügatinde; | ve şu şiir okunur: |

| % (Ey **جَحْمَتا**, Ümmü ‘Âmir için ağla % | bir **قِلَّوْب** yiyicisi; **المَذانِبِ**den birinde) % | | Sıhâh’ta böyle; İbn | Berrî dedi: Öncesi ve sonrasıyla doğrusu: | % (Ona **القِلَّوْبُ**, **قَرْقَرَى** toprağından nasip oldu % | ve uzak olan getiriciler uzak şerri getirebilir) % | % (O hâlde ey **جَحْمَتِي**, Ümmü Mâlik için ağla % | bir **قِلِّيب** yiyicisi; **المَذانِبِ**in bir kısmında) % | % (Ondan, eğerinin yarısından başka bir şey bırakmadı % | ve ondan bir **شَنْتُرَة** ve saç örgülerinden biri) % | | Ve başkası dedi: Aslanın **جَحْمَتا**’sı: iki gözüdür; | Himyer lügatinde. İbn Sîde dedi: Yemen lügatinde | özellikle. Ezherî dedi: her | lügatte. | | (Ve **جَحَم**) adam gözünü, (**مَنَعَ** gibi: | dikilmiş gibi açtı); ve göz | **جاحِمَةٌ**dir; Sıhâh’ta olduğu gibi. | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | **جاحِمُ النارِ**: onun tutuşması ve alevlenmesidir. | Ve **الجَحِيمُ**, ateşin isimlerindendir; Allah تعالى bizi | ondan korusun. | | Ve **تَجاحَم**: hırs ve cimrilikle yanıp tutuştu. | | Münzirî, Ebû Tâlib’den rivayet etti: “O, bize karşı **يَتَجاحَمُ** eder”; yani: daralır. | | Ve **الجاحِمَةُ**: ateştir. | | Ve **أجْحَم** gözü: onu **جاحَمَ** etti. | | Ve **إِبْراهيمُ بن أبي الجَحِيم** , | **أَمِير** gibi: muhaddistir. |
