# جحو (ج-ح-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ح - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم و واي معهما
ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح مستعملات
جحو:
حاجَيْتُه فحجَوْته، إذا ألقيتُ عليه كلمةً مُحجية مخالفة المعنى، والجواري يتحاجين. والأُحُجيَةُ اسم للمحاجاة، والحَجْوَى كذلك. قالت بنت الخُسّ العادية:
وقالت قالةً أخـتـي		وحَجْواها لها عقـل
تَرَى الفتيان كالنّخـل		وما يدريك ما الدَّخْل
الدَّخْلُ: العَيْب. وحَجَوْته بكذا، أي: ظننتُ به.
وحجا يحجو النحلُ الشُّوَّلَ إذا هَدَرَ بها فعرفت هديره وانصرفت إليه.
والحِجا: كلّ ما سترك. والحِجا: العَقُل. والحَجاةُ فقّاعةٌ ترتفع فوق الماء كقارورة ويجمع حَجَوات. وإنه لَحَجِيٌّ أن يفعلَ كذا، أي: حَرِيٌّ. وما أحجاه، أي ما أَخْلَقَهُ كذلك، وأَحْجِ به، أي: أَحْرِ بِهِ.
والحُجَيّا: تصغير الحَجْوى. وتقول الجارية للأُخْرَى: حُجَيّاكِ ما كان كذا وكذا.
والأُحجيّة: اسمُ المُحاجاة، والأُحْجُوَّة لغة، وبالياء أحسن لطول الكلمة.
والحَجَا: الزَّمْزَمة. قال:
زَمْزَمَة المجوسِ في أحْجائِها
والحَجْوَةْ الحَجْمَةْ، أي: الحَدَقة.
حوج:
الحوج من الحاجة. تقول: أحوجه الله، وأحوج هو، أي، احتاج. والحاجُ: جمع: حاجة وكذلك الحوائح والحاجات. والتّحوُّج: طلب الحاجة قال العجاج:
إلاّ انتظارَ الحاجِ مَنْ تَحَوَّجا
والحِوَجُ: الحاجات. قال:
لقد طال ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي		وعن حِوَجٍ قضاؤُها من شفائيا

وتقول: لقد جاءته إلينا حاجة حائجة. قال:
رُبّ حاجٍ أدركتها بكمال
والحاج من الشَّوْك: ضربٌ منه.
جوح:
الجَوْحُ من الاجتياح. اجتاحتهم السّنة. وجاحَتْهُم تَجوحُهم جيِاحةً وجَوْحاً.
وسنةٌ جائحة: جَدْبة.
واجتاح العدوّ مالخ: أي: أتى عليه. ونزلت به جائحة من الجوائح.
وجح:
أَوْجَحَ لنا الطّريق، وأوجحت النّار، أي: وَضَحَتْ ، وبَدَتْ. وأَوْجَحَتْ غُرّة الفرس إيجاحاً وأوضحت إيضاحاً.
وجاء فلانٌ وما عليه أَجاحٌ ولا وَجاح: أي: شيء يَسْتُرُهُ.
جيح:
جَيْحانُ: اسم نهر.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ج و**، **ج ح و**، **ح و ج**، **ج و ح**، **و ج ح**، **ج ي ح** kullanımdadırlar

**جحو**:
**حاجَيْتُه** de **فحجَوْته**; yani ona, mânâya aykırı, **مُحجية** bir kelime attığım zaman; ve câriyeler **يتحاجين** (birbirleriyle muhâcât ederler). Ve **الأُحُجيَةُ** muhâcât için bir isimdir; **الحَجْوَى** da böyledir. **بنت الخُسّ العادية** dedi ki:
Ve kız kardeşim bir söz söyledi		ve onun **حَجْواها** için bir akıl vardır
Delikanlıları hurma ağaçları gibi görürsün		ve sana **الدَّخْل**’in ne olduğunu ne bildirir?
**الدَّخْلُ**: ayıp. Ve **حَجَوْته** onu bununla; yani onun hakkında zannettim.

Ve **حجا يحجو**: arılar **الشُّوَّلَ**’i, onunla uğuldadıkları zaman; onun uğultusunu bildim de ona yöneldim.

Ve **الحِجا**: seni örten her şey. Ve **الحِجا**: akıl. Ve **الحَجاةُ**: suyun üstünde şişe gibi yükselen bir köpükçük; **حَجَوات** diye cem‘ olunur. Ve o, şöyle yapması için elbette **لَحَجِيٌّ**’dir; yani: **حَرِيٌّ** (lâyıktır). Ve **ما أحجاه**; yani onu buna ne kadar da **أَخْلَقَهُ** (yakıştırdı). Ve **أَحْجِ به**; yani: **أَحْرِ بِهِ**.

Ve **الحُجَيّا**: **الحَجْوى**’nın tasğîridir. Ve câriye ötekine der ki: **حُجَيّاكِ**; şu şöyle şöyle idi.

Ve **الأُحجيّة**: **المُحاجاة**’nın ismidir; ve **الأُحْجُوَّة** bir lugattır; ve **ياء** ile (yazmak) kelimenin uzunluğundan dolayı daha güzeldir.

Ve **الحَجَا**: mırıldanmadır. Dedi ki:
Mecûsîlerin **أحْجائِها**’sında mırıldanması

Ve **الحَجْوَةْ**: **الحَجْمَةْ**; yani: **الحَدَقة**.

**حوج**:
**الحوج** **الحاجة**’dendir. Dersin ki: **أحوجه الله**; ve **أحوج** o; yani: ihtiyaç duydu. Ve **الحاجُ**: **حاجة**’nin cem‘idir; ve yine **الحوائح** ve **الحاجات**. Ve **التّحوُّج**: ihtiyacı talep etmektir. **العجاج** dedi ki:
Ancak **الحاجِ**’in beklenmesi; kim **تَحَوَّجا** (ihtiyaç talep ettiyse)

Ve **الحِوَجُ**: ihtiyaçlardır. Dedi ki:
Ne kadar uzun oldu ki beni arkadaşlarımdan alıkoydun		ve **حِوَجٍ**’den; onun giderilmesi benim şifamdandır

Ve dersin ki: Ona bize bir **حاجة حائجة** geldi. Dedi ki:
Nice **حاجٍ** ki onu bir kemâl ile idrâk ettim

Ve **الحاج** dikenlerden: ondan bir türdür.

**جوح**:
**الجَوْحُ** **الاجتياح**’tandır. Sene onları silip süpürdü. Ve **جاحَتْهُم تَجوحُهم جيِاحةً وجَوْحاً**.

Ve **سنةٌ جائحة**: kıtlık.

Ve düşman **واجتاح** **مالخ**; yani: onu tüketti. Ve ona musîbetlerden bir musîbet indi.

**وجح**:
**أَوْجَحَ** bize yolu; ve **أوجحت** ateş; yani: **وَضَحَتْ** ve **بَدَتْ**. Ve atın alnındaki beyazlık **أَوْجَحَتْ** bir **إيجاحاً** ile; ve **أوضحت** bir **إيضاحاً** ile.

Ve falan geldi; ve onun üzerinde ne **أَجاحٌ** vardır ne **وَجاح**: yani onu örten bir şey.

**جيح**:
**جَيْحانُ**: bir nehrin adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

*!جَحاهُ ، كدعاه *!جَحْوًا : استأصله ، *!كاجْتَحاه ،
قالَ الجَوْهرِيُّ : هو قَلْبُ اجْتَاحَه .
( *!وجَحْوانُ رجُلٌ ) من بَني أَسَدٍ .
قالَ الأزْهرِيُّ : بنُو *!جحوانَ قَبِيلَةٌ .
قُلْتُ : هو جَحْوانُ بنُ فقعس بنِ طريفِ بنِ عمروِ بنِ قعين بنِ الحارِثِ بنِ ثعْلَبَة بنِ أَسَدٍ ؛ منهم : طَلحَةُ بنُ خُوَيْلد بنِ نوفلَةَ بنِ نضلَةَ بنِ الأَشْترِبنِ جَحْوان *!الجَحْوانيُّ صحابي .
وأَنْشَدَ الجوْهرِيّ للأَسْودِ بنِ يَعْفر :
وقَبْلِيَ ماتَ الخالِدَانِ كِلاهُما
عَمِيدُ بَني جَحْوانَ وابنُ المُضَلِّلِ

( *!وجُحاً ، كهُدىً : لَقَبُ أَبي الغُصْنِ دُجَيْنِ بنِ ثابِتٍ .
( وسبقَ للمصنِّفِ في دَجَنَ وفي غَصَنَ .
وفي الصِّحاحِ : أَبو الغُصْنِ كُنْيَة *!جُحَا ، وفيه جُحا اسمُ رجُلٍ .
قالَ الأَخْفَش : لا يَنْصَرفُ لأنَّه مِثْلُ زُفَرَ .
قالَ الأزْهرِيُّ : إذا سَمَّيت رجُلاً *!بجُحًا فألْحِقْه ببابِ زُفَرَ ، وجُحا مَعْدولٌ من *!جَحَا *!يَجْحُو إذا خَطَا .
ونَقَلَ شيْخُنا عن شرْحِ تَقْريبِ النَّووي للجلال : الدُّجَيْنُ بنُ الحارِثِ أَبو الغُصْن .
قالَ ابنُ الصَّلاح : قيلَ : إنَّه جُحا المَعْروفُ ، والأَصحّ أنَّه غيرُهُ ؛ قالَ : وعلى الأَوّل مَشَى الشِّيرازِيُّ في الأَلْقابِ ورَواهُ عن ابنِ معينٍ واخْتارَ ما صَحَّحه ابنُ حبَّان وابنُ عدِيَ ، وقالَ : قد رَوَى ابنُ المُبارَكِ ووَكِيعٌ ومُسْلمُ بنُ إبْراهيمَ عنه ، وهؤلاء أَعْلَم باللَّهِ مِن أَن يَرووا عن جُحا .
قُلْتُ : وفي ديوانِ الذهبيِّ : دُجَيْن بنُ ثابِتٍ أَبو الغُصْن البَصْريُّ عن أسْلَم مَوْلى عُمَر ضَعَّفُوه ، ثم قالَ شيْخُنا : وفي كتابِ المنهج المطهر للقلْب والفُؤادِ للقطبِ الشَّعْراني ما نَصَّه : عبدُ اللَّهِ جُحا هو تابِعيٌّ كما رأَيْتُه بخطِّ الجلالِ السّيوطيّ ، قالَ : وكانتْ أُمُّه خادِمَةً لأُمِّ أَنَس بنِ مالِكٍ ، وكانَ الغالِبُ عليه السَّماحَة وصَفَاء السَّرِيرَةِ ، فلا يَنْبغِي لأَحدٍ أَنْ يَسْخَر به إذا سَمِع ما يُضافُ إليه مِن الحِكَاياتِ المُضْحِكَة ، بل يَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعه ببَرَكاتِه .
قالَ الجلالُ : وغالِبُ ما يُذْكَر عنه مِن الحِكَاياتِ المُضْحِكَة لا أَصْل له .
قالَ شيْخُنا : وذَكَرَه غيرُ واحِدٍ ونَسَبُوا له كَرامات وعلوماً جمة .

( ووَهِمَ الجَوْهرِيُّ ) في قوْلِه إنَّه اسمٌ وهو لَقَبٌ .
قالَ شيْخُنا : وهذا لا يُعَدُّ مِن الغَلَطِ في شيءٍ لأنَّ الاسمَ يعمُّ اللّقَبَ والكُنْيَة على ما عُرِفَ في العربيَّةِ على أنَّه قد يكونُ له اسْمانِ إذ جُحا لا دَلالَة فيه على ذمَ أَو مَدْحٍ فتأَمَّل .
( *!وجَحَا ) بالمَكانِ : ( أَقَامَ ) به ، كحَجَا .
( و ) جَحَا *!جَحْواً : ( مَشَى .
( و ) قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : جَحَا إذا ( خَطَا .
( *!والجَحْوَةُ : الخَطْوَةُ الواحِدَةُ .
( و ) *!الجَحْوَةُ : ( الوَجْهُ ) والطَّلْعَةُ : يقالُ : حَيَّا اللَّهُ *!جَحْوَتَك ، أَي طَلْعَتَك ؛ عن ابنِ دُرَيْدٍ .
( و ) قالَ ابنُ الاعْرابيِّ : ( *!الجاحِي المُثاقِفُ .
( و ) أَيْضاً : ( الحَسَنُ الصَّلاةِ .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَجاحيَا الأمْوالَ : يُريدُ *!اجْتاحَا ، عن الفرَّاء ، وهو مَقْلوبه .

##### Türkçe

*!**جَحاهُ** , **دعاه** gibi *!**جَحْوًا**: onu kökünden kazıdı, *!**كاجْتَحاه** gibi,
el-Cevherî dedi: o, **اجْتَاحَه**’nin kalbidir.
( *!**وجَحْوانُ** bir adamdır ) Benî Esed’dendir.
el-Ezherî dedi: Benû *!**جحوانَ** bir kabiledir.
Dedim: o, Cehvân b. Faq‘as b. Tarîf b. ‘Amr b. Qu‘ayn b. el-Hâris b. Sa‘lebe b. Esed’dir; onlardan: Talha b. Huveylid b. Nevfele b. Nadle b. el-Eşter b. Cehvân; *!**الجَحْوانيُّ** sahabîdir.
Ve el-Cevherî, el-Esved b. Ya‘fer için inşâd etti:
Ve benden önce iki Hâlid, ikisi de öldü:
Benî Cehvân’ın direği ve el-Mudallil’in oğlu

( *!**وجُحاً** , **هُدىً** gibi: Ebû’l-Ğusn Duceyn b. Sâbit’in lakabıdır.
( Ve musannifin **دَجَنَ**’da ve **غَصَنَ**’da daha önce geçti.
Ve **الصِّحاح**’ta: Ebû’l-Ğusn, *!**جُحَا**’nın künyesidir; onda **جُحا** bir adamın adıdır.
el-Ahfeş dedi: **زُفَرَ** gibi olduğu için munsarif olmaz.
el-Ezherî dedi: Bir adamı *!**بجُحًا** diye adlandırdığında onu **زُفَرَ** bâbına ilhak et; ve **جُحا**, *!**جَحَا**’dan ma‘dûldür; *!**يَجْحُو**: adım attığında.
Şeyhimiz, en-Nevevî’nin Takrîb’inin Celâl’e ait şerhinden nakletti: Duceyn b. el-Hâris, Ebû’l-Ğusn’dur.
İbnü’s-Salâh dedi: denildi ki: o, meşhur Cuhâ’dır; daha sahih olan, onun başkası olduğudur; dedi: ve birincisine göre eş-Şîrâzî **الأَلْقاب**’da yürüdü ve onu İbn Ma‘în’den rivayet etti ve İbn Hibbân ile İbn ‘Adî’nin sahih gördüğünü seçti; dedi: İbnü’l-Mübârek, Vekî‘ ve Müslim b. İbrâhîm ondan rivayet etmiştir; bunlar, Cuhâ’dan rivayet edecek kadar Allah’ı daha iyi bilendir.
Dedim: ez-Zehebî’nin divanında: Duceyn b. Sâbit, Ebû’l-Ğusn el-Basrî, Eslem (Ömer’in mevlâsı)’dan; onu zayıf saydılar; sonra şeyhimiz dedi: Kutb eş-Şa‘rânî’nin kalb ve fuâd için **المنهج المطهر** kitabında lafzı şudur: ‘Abdullâh Cuhâ, Celâl es-Süyûtî’nin hattıyla gördüğüm üzere tâbiîdir; dedi: annesi Enes b. Mâlik’in annesine hizmetçiydi; onda galip olan, cömertlik ve iç temizliğiydi; bu sebeple, ona nispet edilen güldürücü hikâyelerden bir şey işittiğinde hiç kimsenin onunla alay etmesi uygun değildir; bilakis Allah’tan, onun bereketleriyle kendisine fayda vermesini ister.
Celâl dedi: ona dair zikredilen güldürücü hikâyelerin çoğunun aslı yoktur.
Şeyhimiz dedi: onu birden fazla kimse zikretti ve ona kerametler ve pek çok ilimler nispet ettiler.

( Ve el-Cevherî vehmetti ) onun sözünde: onun bir isim olduğu; hâlbuki o bir lakaptır.
Şeyhimiz dedi: bu, hiçbir şekilde hata sayılmaz; çünkü isim, Arapçada bilindiği üzere lakabı ve künyeyi kapsar; ayrıca onun iki ismi olabilir; zira Cuhâ’da zemme yahut medhe delalet yoktur; öyleyse düşün.
( *!**وجَحَا** ) mekânda: ( ikamet etti ) onda; **حَجَا** gibi.
( Ve ) **جَحَا** *!**جَحْواً**: ( yürüdü ).
( Ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **جَحَا**: ( adım attı ) olduğunda.
( *!**والجَحْوَةُ**: tek adım.
( Ve ) *!**الجَحْوَةُ**: ( yüz ) ve görünüş; denir ki: Allah *!**جَحْوَتَك**’i yaşatsın; yani görünüşünü; İbn Düreyd’den.
( Ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: ( *!**الجاحِي**: becerikli olan.
( Ve ) ayrıca: ( namazı güzel olan.
( Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
*!**تَجاحيَا** malları: *!**اجْتاحَا**’yı ister; el-Ferrâ’dan; ve o, onun maklûbudur.
