# جحو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جحو

باب الحاء والجيم و واي معهما
ح ج و، ج ح و، ح و ج، ج و ح، و ج ح، ج ي ح مستعملات
جحو:
حاجَيْتُه فحجَوْته، إذا ألقيتُ عليه كلمةً مُحجية مخالفة المعنى، والجواري يتحاجين. والأُحُجيَةُ اسم للمحاجاة، والحَجْوَى كذلك. قالت بنت الخُسّ العادية:
وقالت قالةً أخـتـي		وحَجْواها لها عقـل
تَرَى الفتيان كالنّخـل		وما يدريك ما الدَّخْل
الدَّخْلُ: العَيْب. وحَجَوْته بكذا، أي: ظننتُ به.
وحجا يحجو النحلُ الشُّوَّلَ إذا هَدَرَ بها فعرفت هديره وانصرفت إليه.
والحِجا: كلّ ما سترك. والحِجا: العَقُل. والحَجاةُ فقّاعةٌ ترتفع فوق الماء كقارورة ويجمع حَجَوات. وإنه لَحَجِيٌّ أن يفعلَ كذا، أي: حَرِيٌّ. وما أحجاه، أي ما أَخْلَقَهُ كذلك، وأَحْجِ به، أي: أَحْرِ بِهِ.
والحُجَيّا: تصغير الحَجْوى. وتقول الجارية للأُخْرَى: حُجَيّاكِ ما كان كذا وكذا.
والأُحجيّة: اسمُ المُحاجاة، والأُحْجُوَّة لغة، وبالياء أحسن لطول الكلمة.
والحَجَا: الزَّمْزَمة. قال:
زَمْزَمَة المجوسِ في أحْجائِها
والحَجْوَةْ الحَجْمَةْ، أي: الحَدَقة.
حوج:
الحوج من الحاجة. تقول: أحوجه الله، وأحوج هو، أي، احتاج. والحاجُ: جمع: حاجة وكذلك الحوائح والحاجات. والتّحوُّج: طلب الحاجة قال العجاج:
إلاّ انتظارَ الحاجِ مَنْ تَحَوَّجا
والحِوَجُ: الحاجات. قال:
لقد طال ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي		وعن حِوَجٍ قضاؤُها من شفائيا

وتقول: لقد جاءته إلينا حاجة حائجة. قال:
رُبّ حاجٍ أدركتها بكمال
والحاج من الشَّوْك: ضربٌ منه.
جوح:
الجَوْحُ من الاجتياح. اجتاحتهم السّنة. وجاحَتْهُم تَجوحُهم جيِاحةً وجَوْحاً.
وسنةٌ جائحة: جَدْبة.
واجتاح العدوّ مالخ: أي: أتى عليه. ونزلت به جائحة من الجوائح.
وجح:
أَوْجَحَ لنا الطّريق، وأوجحت النّار، أي: وَضَحَتْ ، وبَدَتْ. وأَوْجَحَتْ غُرّة الفرس إيجاحاً وأوضحت إيضاحاً.
وجاء فلانٌ وما عليه أَجاحٌ ولا وَجاح: أي: شيء يَسْتُرُهُ.
جيح:
جَيْحانُ: اسم نهر.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ج و**، **ج ح و**، **ح و ج**، **ج و ح**، **و ج ح**، **ج ي ح** kullanımdadırlar

**جحو**:
**حاجَيْتُه** de **فحجَوْته**; yani ona, mânâya aykırı, **مُحجية** bir kelime attığım zaman; ve câriyeler **يتحاجين** (birbirleriyle muhâcât ederler). Ve **الأُحُجيَةُ** muhâcât için bir isimdir; **الحَجْوَى** da böyledir. **بنت الخُسّ العادية** dedi ki:
Ve kız kardeşim bir söz söyledi		ve onun **حَجْواها** için bir akıl vardır
Delikanlıları hurma ağaçları gibi görürsün		ve sana **الدَّخْل**’in ne olduğunu ne bildirir?
**الدَّخْلُ**: ayıp. Ve **حَجَوْته** onu bununla; yani onun hakkında zannettim.

Ve **حجا يحجو**: arılar **الشُّوَّلَ**’i, onunla uğuldadıkları zaman; onun uğultusunu bildim de ona yöneldim.

Ve **الحِجا**: seni örten her şey. Ve **الحِجا**: akıl. Ve **الحَجاةُ**: suyun üstünde şişe gibi yükselen bir köpükçük; **حَجَوات** diye cem‘ olunur. Ve o, şöyle yapması için elbette **لَحَجِيٌّ**’dir; yani: **حَرِيٌّ** (lâyıktır). Ve **ما أحجاه**; yani onu buna ne kadar da **أَخْلَقَهُ** (yakıştırdı). Ve **أَحْجِ به**; yani: **أَحْرِ بِهِ**.

Ve **الحُجَيّا**: **الحَجْوى**’nın tasğîridir. Ve câriye ötekine der ki: **حُجَيّاكِ**; şu şöyle şöyle idi.

Ve **الأُحجيّة**: **المُحاجاة**’nın ismidir; ve **الأُحْجُوَّة** bir lugattır; ve **ياء** ile (yazmak) kelimenin uzunluğundan dolayı daha güzeldir.

Ve **الحَجَا**: mırıldanmadır. Dedi ki:
Mecûsîlerin **أحْجائِها**’sında mırıldanması

Ve **الحَجْوَةْ**: **الحَجْمَةْ**; yani: **الحَدَقة**.

**حوج**:
**الحوج** **الحاجة**’dendir. Dersin ki: **أحوجه الله**; ve **أحوج** o; yani: ihtiyaç duydu. Ve **الحاجُ**: **حاجة**’nin cem‘idir; ve yine **الحوائح** ve **الحاجات**. Ve **التّحوُّج**: ihtiyacı talep etmektir. **العجاج** dedi ki:
Ancak **الحاجِ**’in beklenmesi; kim **تَحَوَّجا** (ihtiyaç talep ettiyse)

Ve **الحِوَجُ**: ihtiyaçlardır. Dedi ki:
Ne kadar uzun oldu ki beni arkadaşlarımdan alıkoydun		ve **حِوَجٍ**’den; onun giderilmesi benim şifamdandır

Ve dersin ki: Ona bize bir **حاجة حائجة** geldi. Dedi ki:
Nice **حاجٍ** ki onu bir kemâl ile idrâk ettim

Ve **الحاج** dikenlerden: ondan bir türdür.

**جوح**:
**الجَوْحُ** **الاجتياح**’tandır. Sene onları silip süpürdü. Ve **جاحَتْهُم تَجوحُهم جيِاحةً وجَوْحاً**.

Ve **سنةٌ جائحة**: kıtlık.

Ve düşman **واجتاح** **مالخ**; yani: onu tüketti. Ve ona musîbetlerden bir musîbet indi.

**وجح**:
**أَوْجَحَ** bize yolu; ve **أوجحت** ateş; yani: **وَضَحَتْ** ve **بَدَتْ**. Ve atın alnındaki beyazlık **أَوْجَحَتْ** bir **إيجاحاً** ile; ve **أوضحت** bir **إيضاحاً** ile.

Ve falan geldi; ve onun üzerinde ne **أَجاحٌ** vardır ne **وَجاح**: yani onu örten bir şey.

**جيح**:
**جَيْحانُ**: bir nehrin adıdır.
