# جحو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AD%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جحو

*!جَحاهُ ، كدعاه *!جَحْوًا : استأصله ، *!كاجْتَحاه ،
قالَ الجَوْهرِيُّ : هو قَلْبُ اجْتَاحَه .
( *!وجَحْوانُ رجُلٌ ) من بَني أَسَدٍ .
قالَ الأزْهرِيُّ : بنُو *!جحوانَ قَبِيلَةٌ .
قُلْتُ : هو جَحْوانُ بنُ فقعس بنِ طريفِ بنِ عمروِ بنِ قعين بنِ الحارِثِ بنِ ثعْلَبَة بنِ أَسَدٍ ؛ منهم : طَلحَةُ بنُ خُوَيْلد بنِ نوفلَةَ بنِ نضلَةَ بنِ الأَشْترِبنِ جَحْوان *!الجَحْوانيُّ صحابي .
وأَنْشَدَ الجوْهرِيّ للأَسْودِ بنِ يَعْفر :
وقَبْلِيَ ماتَ الخالِدَانِ كِلاهُما
عَمِيدُ بَني جَحْوانَ وابنُ المُضَلِّلِ

( *!وجُحاً ، كهُدىً : لَقَبُ أَبي الغُصْنِ دُجَيْنِ بنِ ثابِتٍ .
( وسبقَ للمصنِّفِ في دَجَنَ وفي غَصَنَ .
وفي الصِّحاحِ : أَبو الغُصْنِ كُنْيَة *!جُحَا ، وفيه جُحا اسمُ رجُلٍ .
قالَ الأَخْفَش : لا يَنْصَرفُ لأنَّه مِثْلُ زُفَرَ .
قالَ الأزْهرِيُّ : إذا سَمَّيت رجُلاً *!بجُحًا فألْحِقْه ببابِ زُفَرَ ، وجُحا مَعْدولٌ من *!جَحَا *!يَجْحُو إذا خَطَا .
ونَقَلَ شيْخُنا عن شرْحِ تَقْريبِ النَّووي للجلال : الدُّجَيْنُ بنُ الحارِثِ أَبو الغُصْن .
قالَ ابنُ الصَّلاح : قيلَ : إنَّه جُحا المَعْروفُ ، والأَصحّ أنَّه غيرُهُ ؛ قالَ : وعلى الأَوّل مَشَى الشِّيرازِيُّ في الأَلْقابِ ورَواهُ عن ابنِ معينٍ واخْتارَ ما صَحَّحه ابنُ حبَّان وابنُ عدِيَ ، وقالَ : قد رَوَى ابنُ المُبارَكِ ووَكِيعٌ ومُسْلمُ بنُ إبْراهيمَ عنه ، وهؤلاء أَعْلَم باللَّهِ مِن أَن يَرووا عن جُحا .
قُلْتُ : وفي ديوانِ الذهبيِّ : دُجَيْن بنُ ثابِتٍ أَبو الغُصْن البَصْريُّ عن أسْلَم مَوْلى عُمَر ضَعَّفُوه ، ثم قالَ شيْخُنا : وفي كتابِ المنهج المطهر للقلْب والفُؤادِ للقطبِ الشَّعْراني ما نَصَّه : عبدُ اللَّهِ جُحا هو تابِعيٌّ كما رأَيْتُه بخطِّ الجلالِ السّيوطيّ ، قالَ : وكانتْ أُمُّه خادِمَةً لأُمِّ أَنَس بنِ مالِكٍ ، وكانَ الغالِبُ عليه السَّماحَة وصَفَاء السَّرِيرَةِ ، فلا يَنْبغِي لأَحدٍ أَنْ يَسْخَر به إذا سَمِع ما يُضافُ إليه مِن الحِكَاياتِ المُضْحِكَة ، بل يَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعه ببَرَكاتِه .
قالَ الجلالُ : وغالِبُ ما يُذْكَر عنه مِن الحِكَاياتِ المُضْحِكَة لا أَصْل له .
قالَ شيْخُنا : وذَكَرَه غيرُ واحِدٍ ونَسَبُوا له كَرامات وعلوماً جمة .

( ووَهِمَ الجَوْهرِيُّ ) في قوْلِه إنَّه اسمٌ وهو لَقَبٌ .
قالَ شيْخُنا : وهذا لا يُعَدُّ مِن الغَلَطِ في شيءٍ لأنَّ الاسمَ يعمُّ اللّقَبَ والكُنْيَة على ما عُرِفَ في العربيَّةِ على أنَّه قد يكونُ له اسْمانِ إذ جُحا لا دَلالَة فيه على ذمَ أَو مَدْحٍ فتأَمَّل .
( *!وجَحَا ) بالمَكانِ : ( أَقَامَ ) به ، كحَجَا .
( و ) جَحَا *!جَحْواً : ( مَشَى .
( و ) قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : جَحَا إذا ( خَطَا .
( *!والجَحْوَةُ : الخَطْوَةُ الواحِدَةُ .
( و ) *!الجَحْوَةُ : ( الوَجْهُ ) والطَّلْعَةُ : يقالُ : حَيَّا اللَّهُ *!جَحْوَتَك ، أَي طَلْعَتَك ؛ عن ابنِ دُرَيْدٍ .
( و ) قالَ ابنُ الاعْرابيِّ : ( *!الجاحِي المُثاقِفُ .
( و ) أَيْضاً : ( الحَسَنُ الصَّلاةِ .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَجاحيَا الأمْوالَ : يُريدُ *!اجْتاحَا ، عن الفرَّاء ، وهو مَقْلوبه .

### Türkçe

*!**جَحاهُ** , **دعاه** gibi *!**جَحْوًا**: onu kökünden kazıdı, *!**كاجْتَحاه** gibi,
el-Cevherî dedi: o, **اجْتَاحَه**’nin kalbidir.
( *!**وجَحْوانُ** bir adamdır ) Benî Esed’dendir.
el-Ezherî dedi: Benû *!**جحوانَ** bir kabiledir.
Dedim: o, Cehvân b. Faq‘as b. Tarîf b. ‘Amr b. Qu‘ayn b. el-Hâris b. Sa‘lebe b. Esed’dir; onlardan: Talha b. Huveylid b. Nevfele b. Nadle b. el-Eşter b. Cehvân; *!**الجَحْوانيُّ** sahabîdir.
Ve el-Cevherî, el-Esved b. Ya‘fer için inşâd etti:
Ve benden önce iki Hâlid, ikisi de öldü:
Benî Cehvân’ın direği ve el-Mudallil’in oğlu

( *!**وجُحاً** , **هُدىً** gibi: Ebû’l-Ğusn Duceyn b. Sâbit’in lakabıdır.
( Ve musannifin **دَجَنَ**’da ve **غَصَنَ**’da daha önce geçti.
Ve **الصِّحاح**’ta: Ebû’l-Ğusn, *!**جُحَا**’nın künyesidir; onda **جُحا** bir adamın adıdır.
el-Ahfeş dedi: **زُفَرَ** gibi olduğu için munsarif olmaz.
el-Ezherî dedi: Bir adamı *!**بجُحًا** diye adlandırdığında onu **زُفَرَ** bâbına ilhak et; ve **جُحا**, *!**جَحَا**’dan ma‘dûldür; *!**يَجْحُو**: adım attığında.
Şeyhimiz, en-Nevevî’nin Takrîb’inin Celâl’e ait şerhinden nakletti: Duceyn b. el-Hâris, Ebû’l-Ğusn’dur.
İbnü’s-Salâh dedi: denildi ki: o, meşhur Cuhâ’dır; daha sahih olan, onun başkası olduğudur; dedi: ve birincisine göre eş-Şîrâzî **الأَلْقاب**’da yürüdü ve onu İbn Ma‘în’den rivayet etti ve İbn Hibbân ile İbn ‘Adî’nin sahih gördüğünü seçti; dedi: İbnü’l-Mübârek, Vekî‘ ve Müslim b. İbrâhîm ondan rivayet etmiştir; bunlar, Cuhâ’dan rivayet edecek kadar Allah’ı daha iyi bilendir.
Dedim: ez-Zehebî’nin divanında: Duceyn b. Sâbit, Ebû’l-Ğusn el-Basrî, Eslem (Ömer’in mevlâsı)’dan; onu zayıf saydılar; sonra şeyhimiz dedi: Kutb eş-Şa‘rânî’nin kalb ve fuâd için **المنهج المطهر** kitabında lafzı şudur: ‘Abdullâh Cuhâ, Celâl es-Süyûtî’nin hattıyla gördüğüm üzere tâbiîdir; dedi: annesi Enes b. Mâlik’in annesine hizmetçiydi; onda galip olan, cömertlik ve iç temizliğiydi; bu sebeple, ona nispet edilen güldürücü hikâyelerden bir şey işittiğinde hiç kimsenin onunla alay etmesi uygun değildir; bilakis Allah’tan, onun bereketleriyle kendisine fayda vermesini ister.
Celâl dedi: ona dair zikredilen güldürücü hikâyelerin çoğunun aslı yoktur.
Şeyhimiz dedi: onu birden fazla kimse zikretti ve ona kerametler ve pek çok ilimler nispet ettiler.

( Ve el-Cevherî vehmetti ) onun sözünde: onun bir isim olduğu; hâlbuki o bir lakaptır.
Şeyhimiz dedi: bu, hiçbir şekilde hata sayılmaz; çünkü isim, Arapçada bilindiği üzere lakabı ve künyeyi kapsar; ayrıca onun iki ismi olabilir; zira Cuhâ’da zemme yahut medhe delalet yoktur; öyleyse düşün.
( *!**وجَحَا** ) mekânda: ( ikamet etti ) onda; **حَجَا** gibi.
( Ve ) **جَحَا** *!**جَحْواً**: ( yürüdü ).
( Ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **جَحَا**: ( adım attı ) olduğunda.
( *!**والجَحْوَةُ**: tek adım.
( Ve ) *!**الجَحْوَةُ**: ( yüz ) ve görünüş; denir ki: Allah *!**جَحْوَتَك**’i yaşatsın; yani görünüşünü; İbn Düreyd’den.
( Ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: ( *!**الجاحِي**: becerikli olan.
( Ve ) ayrıca: ( namazı güzel olan.
( Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
*!**تَجاحيَا** malları: *!**اجْتاحَا**’yı ister; el-Ferrâ’dan; ve o, onun maklûbudur.
