# جخر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AE%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جخر

جَخِرَ الفرسُ جَخَراً: امتلأَ بطنه فذهب نشاطه وانكسر. وجَخِرَ الفرسُ
(* قوله: «جخر الفرس» هذا والذي بعده من باب فرح، وقوله وجخر البئر إلخ من باب منع كما في القاموس). جَخَراً: جَزِعَ من الجوع وانكسر عليه. ورجل جَخِرٌ: جبان أَكولٌ، والأُنثى جَخِرَةٌ. وجَخِرَ جوف البئر، بالكسر: اتسع، وتَجْخِيرها: توسيعها، وأَجْخَر فلان إِذا وَسَّعَ رأْسَ بئره. وأَجْخَرَ إِذا أَنْبَعَ ماءً كثيراً في غير موضع بئر. وأَجْخَرَ إِذا تَزَوَّج جَخْراء، وهي الواسعة. وأَجْخَرَ إِذا غسل دبره ولم يُنْقِها فبقي نَتْنُه. الجوهري: الجَخَرُ، بالتحريك، الاتساع في البئر. وجَخَرَ البئرَ يَجْخَرُها جَخْراً وجَخَّرها: وسعها. والجَخَرُ: قبح رائحة الرَّحِمِ. وامرأَة جَخْراءُ: واسعة البطن. وقال اللحياني: الجَخْراء من النساء المُنْتِنَةُ التَّفِلَةُ. وفي الحديث في صفة عين الدجال: أَعْورُ مطموسُ العين ليست بِناتِئَةٍ ولا جَخْراءَ؛ قال: يعني الضَّيِّقَةَ التي فيها غَمْصٌ ورَمَصٌ؛ ومنه قيل للمرأَة جَخْراءُ إِذا لم تكن نظيفةَ المكانِ، وروي بالحاء المهمَلة، وهو مذكور في موضعه؛ وقال الأَزهري: هي بالخاء وأَنكر الحاء. ابن شميل: الجَخَرُ في الغنم أَن تشرب الماء وليس في بطنها شيء فيَتَخَضْخَضَ الماءُ في بطونها فتراها جَخِرَةً خاسِفَة
(* قوله: «خاسفة»
كذا بالأصل بالسين المهملة والفاء أَي مهزولة، وفي القاموس خاشعة بالمعجمة والعين)؛ وقال الأَصمعي في قوله:
بِبَطْنِهِ يَعْدُو الذَّكَرْ
قال: الذكر من الخيل لا يعدو إِلا إِذا كان بين الممتلئ والطاوي، فهو أَقل احتمالاً للجَخَرِ من الأُنثى. والجَخَرُ: الخلاء، والذكر إِذا خلا بطنه انكسر وذهب نشاطه. والجاخِرُ: الوادي الواسع. وتَجَخَّرَ الحوض إِذا تَفَلَّقَ طينه وانفجر ماؤه. الأَزهري: والجُخَيرة تصغير الجَخَرة، وهي نَفْحَة تبقى في القندودة إِذا لم تنق.

### Türkçe

**جَخِرَ** at, **جَخَراً**: karnı doldu da canlılığı gitti ve kırıldı. Ve **جَخِرَ**
at
(*Onun sözü: «**جخر الفرس**» bu ve bundan sonrası **فرح** babındandır; ve onun sözü **وجخر البئر** ilh. **منع** babındandır, **القاموس**’ta olduğu gibi). **جَخَراً**: açlıktan ürktü ve onun üzerine kırıldı.
Ve adam **جَخِرٌ**: korkak, obur; dişisi **جَخِرَةٌ**. Ve **جَخِرَ** kuyunun içi, kesre ile: genişledi; ve onun **تَجْخِير**’i: onu genişletmektir; ve falan kimse **أَجْخَر** etti, kuyusunun başını genişlettiği zaman.
Ve **أَجْخَرَ**: kuyu yeri olmayan bir yerde çok su fışkırttığı zaman. Ve **أَجْخَرَ**: **جَخْراء** ile evlendiği zaman; o da geniş olandır. Ve **أَجْخَرَ**: makatını yıkadığı ve onu temizlemediği zaman; böylece onun kokusu kaldı.
**الجوهري**: **الجَخَرُ**, hareke ile: kuyuda genişliktir. Ve **جَخَرَ** kuyuyu, onu **يَجْخَرُها** **جَخْراً** ve onu **جَخَّرها**: onu genişletti. Ve **الجَخَرُ**: rahmin kokusunun çirkinliğidir. Ve kadın **جَخْراءُ**: karınca geniş.
Ve **اللحياني** dedi: kadınlardan **الجَخْراء**: pis kokulu, tükürüklü olandır.
Ve hadiste, Deccal’in gözünün sıfatında: **أَعْورُ مطموسُ العين ليست بِناتِئَةٍ ولا جَخْراءَ**; dedi: yani içinde **غَمْصٌ** ve **رَمَصٌ** bulunan dar olan; ve bundan dolayı kadına, yerini temiz tutmadığı zaman, **جَخْراءُ** denildi; ve hâ-i mu‘ceme olmayanla rivayet edildi; o da yerinde zikredilmiştir; ve **الأَزهري** dedi: o, hâ ile değil, hâ’yı inkâr etti.
**ابن شميل**: koyunda **الجَخَرُ**, karnında hiçbir şey yokken su içmesidir; böylece su karınlarında çalkalanır da onları **جَخِرَةً** **خاسِفَة** görürsün
(*Onun sözü: «**خاسفة**» asılda sin mu‘ceme olmayan ve fâ ile böyledir; yani zayıf; **القاموس**’ta ise mu‘ceme ile ve ‘ayn ile **خاشعة**).
Ve **الأَصمعي**, onun sözü hakkında:
بِبَطْنِهِ يَعْدُو الذَّكَرْ
dedi: atlardan erkek, ancak dolu ile boş arasındayken koşar; o hâlde o, dişiden **الجَخَرِ**’e daha az dayanıklıdır.
Ve **الجَخَرُ**: boşluktur; ve erkek, karnı boşaldığı zaman kırılır ve canlılığı gider.
Ve **الجاخِرُ**: geniş vadidir. Ve havuz **تَجَخَّرَ** etti; çamuru yarıldığı ve suyu fışkırdığı zaman.
**الأَزهري**: ve **الجُخَيرة** **الجَخَرة**’nin küçültmesidir; o da, temizlenmediği zaman **القندودة**’de kalan bir nefhadır.
