# جخر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AE%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جخر

الجخر، محركة: تغير رائحة اللحم، هكذا في التكملة، وفي بعض النسخ: رائحة الفم.
 الجخر: رائحة مكروهة نتنة في قبل المرأة. وعن ابن دريد: سببها من فساد الرحم، وهي جخراء، من ذلك. وقال اللحياني: الجخراء من النساء: المنتنة. الجخر: الاتساع في البئر، وقد جخرها يخجرها خجرا، وخجرها وسعها. الخجر: خلاء البطن، قال الأصمعي في قولهم: ببطنه يعدو الذكر.
 قال: الذكر من الخيل لا يعدو إلا إذا كان بين الممتلئ والطاوي، فهو أقل احتمالا للجخر من الأنثى، والجخر: الخلاء، والذكر إذا خلا بطنه انكسر وذهب نشاطه.
 الجخر: ككتف: الكثير الأكل، عن الضغاني، والجبان رجل خجر: جبان أكول، والأنثى خجرة.
 الجخر: القليل لحم الفخذين من الرجال. الجخر: الفاسد العقل. كل ذلك عن الضغاني.
 الجخر: العاجز. الجخر: السمج. الجخر: السريع الجوع. وقد جخر جخرا، إذا جزع من الجوع. والجخراء: د، لبني شجنة بن عطارد بن عوف بن كعب. الجخراء: المرأة الواسعة البطن. الجخراء: المرأة الواسعة التفلة، عن اللحياني.
 الجخراء: من العيون: الضيقة التي فيها غمض ورمص، ومنه قيل للمرأة: جخراء، إذا لم تكن نظيفة المكان، وبه فسر الحديث في صفة عين الدجال: أعور مصموس العين، ليست بناتئة ولا جخراء. ويروى بالحاء المهملة، وقد تقدم. وقال الأزهري بالخاء، وأنكر الحاء. والجاخر: الوادي الواسع.
 وجخر، كمنع: وسع رأس بئره، كأجخر وهذه عن ابن الأعرابي، وجخر، جخرا وإجخارا وتجخيرا. وأجخر: أنبع ماء كثيرا من وفي بعض الأصول: في غير موضع بئر.
 أجخر الرجل، إذا غسل دبره ولم ينق بعد، فبقي لذلك نتنه. أجخر، إذا تزوج امرأة جخراء، وهي الواسعة، كل ذلك عن ابن الأعرابي. وتجخر الحوض، إذا تفلق، وفي بعض الأصول المعتمدة: تلفف طينه، وذهب ماؤه، وفي اللسان بعد قوله: طينه: وانفجر ماؤه. وجخر بفتح فسكون: ة بسمرقند، على ثلاثة فراسخ منها، وضبطه أئمة النسب بالزاي والنون في آخره، فلينظر. وجخر جوف البئر، كفرح: اتسع. وجخرها: وسعها.
 عن ابن شميل: جخر الغنم جخرا، إذا شربت على خلاء بطن، فتخضخض الماء في بطونها، فتراها جخرة خاشعة. كذا في النسخ. وفي بعضها: خاسفة، ومثله في اللسان والتكملة.
 ومما يستدرك عليه: في التهذشيب: والجخيرة تصغير الجخرة وهي نفحة تبقى في القندودة إذا لم تنق. وجخر الفرس جخرا: امتلأ بطنه، فذهب نشاطه وانكسر.

### Türkçe

**الجخر**، harekeli: etin kokusunun değişmesi; tekmilede böyle. Bazı nüshalarda: ağzın kokusu.

**الجخر**: kadının önünde iğrenç, pis bir koku. İbn Düreyd’den: sebebi rahmin bozulmasındandır; o da **جخراء**dır; bundan dolayı. Lihyânî dedi: kadınlardan **الجخراء**: pis kokulu olan. **الجخر**: kuyuda genişlik; onu **جخرها يخجرها خجرا**; ve **خجرها**: onu genişletti. **الخجر**: karnın boşluğu; Asmaî onların “karnında **الذكر** koşar” sözünde dedi.

Dedi: atlardan **الذكر** ancak dolu ile boş (tâvî) arasında olduğu zaman koşar; o, **الجخر**’a dişiden daha az dayanır; **الجخر**: boşluk; **الذكر**’in karnı boşalınca kırılır ve canlılığı gider.

**الجخر**: **كتف** gibi: çok yiyen; Dağânî’den. Ve korkak, **خجر** bir adamdır: korkak, obur; dişisi **خجرة**dır.

**الجخر**: erkeklerden uyluklarının eti az olan. **الجخر**: aklı bozuk olan. Bunların hepsi Dağânî’dendir.

**الجخر**: âciz olan. **الجخر**: çirkin olan. **الجخر**: çabuk acıkan. Ve **جخر جخرا**; açlıktan sızlandıysa. Ve **الجخراء**: bir yer adı; Şecene b. Atârid b. Avf b. Kâ‘b oğullarına ait. **الجخراء**: karnı geniş kadın. **الجخراء**: ağzı (tükürüğü) geniş kadın; Lihyânî’den.

**الجخراء**: gözlerden; içinde kısma ve çapak bulunan dar olan. Ondan dolayı kadına **جخراء** denildi; eğer yerini temiz tutan biri değilse. Bununla, Deccâl’in gözünün sıfatı hakkında hadîs açıklandı: “tek gözlü, göz(ü) silinmiş; ne dışarı fırlamış, ne de **جخراء**.” **الحاء**’sı noktasız olanla da rivayet edilir; geçmişti. Ezherî **الخاء** ile dedi ve **الحاء**’yı inkâr etti. Ve **الجاخر**: geniş vadi.

Ve **جخر**، **منع** gibi: kuyusunun başını genişletti; **أجخر** gibi. Bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **جخر**، **جخرا** ve **إجخارا** ve **تجخيرا**. Ve **أجخر**: çok su fışkırttı; bazı asıllarda: kuyu yeri olmayan bir yerde.

**أجخر** adam: arkasını yıkayıp da sonra temizlemeyince; bundan dolayı onun pis kokusu kaldıysa. **أجخر**: **جخراء** bir kadınla evlendiyse; o da geniş olandır. Bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **تجخر** havuz: yarıldıysa. Bazı muteber asıllarda: çamuru sarıldı ve suyu gitti. Lisân’da “çamuru” sözünden sonra: ve suyu fışkırdı. Ve **جخر** (fetha sonra sükûn ile): Semerkand’da bir yer; ondan üç fersah üzeredir. Nesep imamları onu sonunda **الزاي** ve **النون** ile ضبط ettiler; bakılsın. Ve **جخر** kuyunun içi, **فرح** gibi: genişledi. Ve **جخرها**: onu genişletti.

İbn Şümeyl’den: **جخر** koyunlar **جخرا**; karnı boşken içtilerse, su karınlarında çalkalanır; onları **جخرة** boyun eğmiş görürsün. Nüshalarda böyle. Bazılarında: **خاسفة**; lisân ve tekmilede de bunun benzeri.

Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: Tehzîb’de: **الجخيرة** **الجخرة**’nin küçültmesidir; o, **القندودة**’de temizlenmezse kalan bir esintidir. Ve **جخر** at **جخرا**: karnı doldu; böylece canlılığı gitti ve kırıldı.
