# جخف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AE%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جخف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جخف

الجخيف، كأمير: الغطيط في النوم، نقله الجوهري، ومنه حديث ابن عمر: ) أنه نام وهو جالس حتى سمع جخيفه، ثم قام فصلى ولم يتوضأ ( قال الجوهري . قال أبو عبيد: ولم أسمعه في الصوت إلا في هذا الحديث، أو هو صوت من الجوف أشد منه، أي من الغطيط .
 والجخيف: الطيش مع الخفة، كالجخفف فيهما، أي بالفتح، يقال: جخف الرجل جخفا وجخيفا: إذا غط وطاش .
 الجخيف: النفس عن أبي عمرو، قال أبو زيد: من أسماء النفس: الروح، هكذا في النسخ وصوابه الروع، والخلد، والجخيف، يقال: ضعه في جخيفك، أي: في تامورك وروعك .
 وقال أبو عمرو: الجخيف: الجيش الكثير، كذا في التكلمة وفي العباب: الشيء الكثير، وفي اللسان: الكثير: وكلهم نقلوا عن أبي عمرو، فتأمل ذلك .
 الجخيف: القصير، ج: جخف، ككتب، نقله الصاغاني، الجخيف: المتكبر، هكذا في النسخ، وهو غلط، والصواب: التكبر، كما هو في سائر الأصول هكذا ؛ فإنه مصدر كما سيأتي .
 والجخيف: صوت بطن الإنسان، نقله الصاغاني .
 وجخف، كنصر، وضرب، وسمع، واقتصر الجوهري على الثاني، جخفا، بالفتح، وجخيفا، كأمير: أي تكبر، وكذلك جفخ، على القلب، كما في الصحاح، وقيل: جخف جخيفا: افتخر بأكثر مما عنده، نقله الجوهري، وأنشد لعدي بن زيد العبادي:
  أراهم بحمد الله بعد جخيفهم                      غرابهم إذ مسه الفتر واقعا وقال أبو عمرو: جخف: نام، قال الصاغاني: والنوم غير الغطيط، وقال غيره جخف: إذا تهدد، وقول عمر رضي الله عنه إذ التفت إلى ابن عباس رضي الله عنهما، فقال: جخفا جخفا، أي: فخرا فخرا، وشرفا شرفا، قال ابن الأثير: ويروي: جفخا، بتقديم الفاء على القلب .
 والجخفة، ظاهره أنه بالفتح، ووقع في التكملة كفرح: المرأة القصيرة القضيفة، والجمع: جخاف، بالكسر .
 ومما يستدرك عليه:

  الجخاف، كغراب: التكبر، ورجل جخاف، كشداد، مثل جفاخ: صاحب فخر وتكبر، حكاه يعقوب في المبدل . قلت: والعامة تقول: جخاخ، وهو غلط .
 والجخفة: التكبر والافتخار، والجخيفة، كسفينة: القصيرة، كما في العباب .

### Türkçe

**الجخيف**، **كأمير**: uykuda horultu; onu el-Cevherî nakletti. Ondan İbn Ömer hadisi: “(O, oturur hâlde uyudu; nihayet **جخيفه**’ini işitti; sonra kalktı, namaz kıldı ve abdest almadı.)” el-Cevherî dedi. Ebû Ubeyd dedi: Seste onu ancak bu hadiste işittim; yahut o, ondan daha şiddetli, yani horultudan (olan) bir iç boşluktan sestir.

Ve **الجخيف**: hafiflikle birlikte taşkınlık; ikisinde de **الجخفف** gibi; yani fetha ile. Denilir: **جخف** adam **جخفا** ve **جخيفا**: horuldadı ve taşkınlık ettiğinde.

**الجخيف**: Ebû Amr’dan “nefes”. Ebû Zeyd dedi: Nefesin adlarındandır: **الروح**; nüshalarda böyle; doğrusu **الروع**’dur; ve **الخلد** ve **الجخيف**. Denilir: “Onu **جخيفك**’ine koy”; yani: “**تامورك**’una ve **روعك**’una.”

Ebû Amr dedi: **الجخيف**: çok olan ordu. Böylece et-Tekmile’de; el-‘Ubâb’da: çok olan şey. Lisân’da: “çok olan”. Hepsi Ebû Amr’dan naklettiler; öyleyse buna dikkat et.

**الجخيف**: kısa (boylu); çoğulu: **جخف**; **ككتب**; es-Sağânî nakletti. **الجخيف**: kibirlenen; nüshalarda böyle; o yanlıştır; doğrusu: **التكبر**; diğer asılların tamamında olduğu gibi böyledir; çünkü o, ileride geleceği üzere bir mastardır.

Ve **الجخيف**: insan karnının sesi; es-Sağânî nakletti.

Ve **جخف**، **كنصر**، ve **ضرب**، ve **سمع**; el-Cevherî ikinciyle yetindi: **جخفا** fetha ile ve **جخيفا** **كأمير**: yani kibirlendi. Aynı şekilde **جفخ**; kalb (harflerin yer değiştirmesi) üzere; es-Sıhâh’ta olduğu gibi. Ve denildi: **جخف جخيفا**: kendisinde olandan daha çokla övündü; el-Cevherî nakletti. ‘Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî’den şu beyit okundu:

  “Allah’a hamd ile onları, **جخيفهم**’lerinden sonra görüyorum;
  kargaları, gevşeklik ona dokunduğunda düşmüş (hâlde).”

Ebû Amr dedi: **جخف**: uyudu. es-Sağânî dedi: Uyku horultu değildir. Başkası dedi: **جخف**: tehdit ettiğinde. Ömer (Allah ondan razı olsun)’un sözü: İbn Abbâs’a (Allah ikisinden de razı olsun) dönüp baktığında, dedi ki: “**جخفا جخفا**”; yani: “övünme övünme” ve “şeref şeref”. İbnü’l-Esîr dedi: “**جفخا**” diye de rivayet olunur; kalb üzere fânın öne alınmasıyla.

Ve **الجخفة**; zahiri, onun fetha ile olduğudur. et-Tekmile’de **كفرح** olarak vâki oldu: kısa, ince kadın. Çoğulu: **جخاف**; kesra ile.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:

**الجخاف**، **كغراب**: kibir. Ve **رجل جخاف**، **كشداد**; **جفاخ** gibi: övünme ve kibir sahibi. Ya‘kūb onu el-Mübdel’de hikâye etti. Dedim: Avam **جخاخ** der; o yanlıştır.

Ve **الجخفة**: kibir ve övünme. Ve **الجخيفة**، **كسفينة**: kısa (boylu); el-‘Ubâb’da olduğu gibi.
