# جخو (ج-خ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AE%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - خ - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AE%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الجَخْو : سِعَةُ الجِلْدِ أَو اسْتِرْخاؤُه ) . ) يقالُ : رجُلٌ *!أَجْخَى وامْرأَةٌ *!جَخْواءُ .
( و ) قالَ أَبو تُرابٍ : سَمِعْتُ مدركاً يقولُ *!الجَخْوُ ( قِلَّةُ لَحْمِ الفَخِذَيْنِ ) مع تَخاذُلِ العِظام وتَفَاحُجٍ . ( والنَّعْتُ أَجْخَى *!وجَخْواءُ ) ، وكَذلِكَ أَجْخَرُ وجَخْراءُ .
( *!وجَخَّى المُصَلِّي *!تَجْخِيَةً : خَوَّى في سُجودِهِ ) ومَدَّ ضَبُعَيْهِ وتَجافَى عن الأَرْضِ ؛ وقد جاءَ في الحدِيثِ .
ويقالُ : *!جَخَّى إذا رَفَعَ بَطْنَه عن الأرْضِ وفَتَحَ عَضُدَيْه .
( و ) جَخَّى ( اللَّيلُ : مالَ ) فذَهَبَ وأَدْبَرَ .
( و ) جَخَّى ( الشَّيخُ : انْحَنَى ) من

الكبر ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للراجزِ :
لا خَيْرَ في الشيخِ إذا ما جَخَّى
وسَال غَرْبُ عَيْنِه ولَخَّاويُرْوَى : إذا ما اجْلَخَّا .
( ومنه الحدِيثُ ) في وصفِ القُلوبِ : ( وقلبٌ مُرْبَدٌّ ( كالكُوزِ *!مُجَخِّياً ) ) ، أَي مائِلاً مُنْحنياً شبَّه القَلْبَ الذي لا يَعِي خَيْراً بالكُوزِ المائِلِ المُنْحنِي الذي لا يَثْبت فيه شيءٌ ، لأنَّ الكُوزَ إذا مالَ انَصَبَّ ما فيه .
( ووَهِمَ الجَوْهرِيُّ ) حيثُ جَعَلَه قَوْلَ حذيفَةَ ، وهو حديثٌ .
قُلْتُ : وعند التأمّل لا وَهم فيه ؛ وأَنْشَدَ أَبو عبيدٍ :
كَفَى سَوْأَةً أَن لا تزالَ *!مُجَخِّياً
إلى سَوْأَةٍ وَفْراءَ في استِكَ عُودُها
( *!وتَجَخَّى على المِجْمَرَةِ : تَبَخَّرَ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرو ؛ وكَذلِكَ تَجَبَّى وتَشَذَّى .
( و ) *!تَجَخَّى ( الكُوزُ : انْكَبَّ ؛ وقد *!جَخَوْتُه ) ؛ ) عن ابنِ الأَعرابيِّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!جَخَّت النجومُ : *!تَجْخِيةً مالَت للمغيبْ .
*!وجَخَى برِجْلِه كَخَجَى ؛ حَكَاهُما ابنُ دُرَيْدٍ معاً .
*!والمُجَخِّي : المائِلُ عن الاسْتِقامَةِ والاعْتِدالِ .
*!وجَخَّى على المِجْمَرِ : إذا تَبَخَّرَ ؛ عن أَبي عَمْرو .

##### Türkçe

: ( ve **الجَخْو**: derinin genişliği yahut gevşekliği ) . ) denir: bir erkek **أَجْخَى**, bir kadın **جَخْواءُ**.
( ve ) Ebû Turâb dedi: Bir idrak edene işittim, **الجَخْوُ** (uylukların etinin azlığı) ile, kemiklerin gevşemesi ve bacakların ayrık durmasıyla birlikte, derdi. (sıfatı **أَجْخَى** ve **جَخْواءُ**dur); aynı şekilde **أَجْخَرُ** ve **جَخْراءُ**.
( ve namaz kılan **جَخَّى** **تَجْخِيَةً**: secdesinde **خَوَّى** etti ) ve iki koltuk altını uzattı ve yerden uzaklaştı; hadiste gelmiştir.
Ve denir: **جَخَّى**; karnını yerden kaldırdığı ve iki üst kolunu açtığı zaman.
( ve ) **جَخَّى** (gece: meyletti) de gitti ve geri döndü.
( ve ) **جَخَّى** (ihtiyar: eğildi) yaşlılıktan; ve Cevherî recez söyleyen için inşâd etti:
İhtiyarda hayır yoktur, ne zaman ki **جَخَّى**
Ve gözünün yaşı aktı ve **لَخَّا**; ve rivayet olunur: ne zaman ki **اجْلَخَّا**.
( ve ondan hadis ) kalplerin vasfında: (ve bir kalp kararmış (testi gibi **مُجَخِّياً**)) yani meyletmiş, eğilmiş; hayrı idrak etmeyen kalbi, içinde bir şey durmayan meyilli eğik testiye benzetti; çünkü testi meylettiği zaman içindekini döker.
( ve Cevherî yanıldı ) onu Huzeyfe’nin sözü kıldığı yerde; hâlbuki o bir hadistir.
Dedim: ve teemmül yanında onda yanılma yoktur; ve Ebû Ubeyd inşâd etti:
Bir ayıp olarak yeter ki, durmadan **مُجَخِّياً** olasın
Kıçında çubuğu olan gür bir ayıba doğru
( ve **تَجَخَّى** mangalın üzerinde: buhurlandı ) ؛ ) Ebû Amr’dan; ve aynı şekilde **تَجَبَّى** ve **تَشَذَّى**.
( ve ) **تَجَخَّى** (testi: devrildi; ve ben onu **جَخَوْتُه**) ؛ ) İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**جَخَّت** yıldızlar: **تَجْخِيةً** batmaya meyletti.
Ve **جَخَى** ayağıyla, **خَجَى** gibi; ikisini birlikte İbn Düreyd hikâye etti.
Ve **المُجَخِّي**: doğruluk ve itidalden meyleden.
Ve **جَخَّى** mangal üzerinde: buhurlandığı zaman; Ebû Amr’dan.
