# جدث — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AB/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AF%D8%AB/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AB.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: جدث

جدث
جَدَثَ - يَجْدِثُ - جَدَث - أَجْداث

جَدَثَ - يَجْدِثُ + كائن + كائناً: يدفن رفات وبقايا الكائن في حفرة أو ما شابه
جَدَث: على وزن "فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَدَثَ - يَجْدِثُ " اسم مكان وآلة منه: القبر القديم الذي دفن فيه ميت ومضى على دفنه فيه دهر طويل وفني فيه
أَجْداث: جمع " جَدَث"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية بالتراب والطين والدفن والقبر "، وهي:
قَبَرَ- يَقْبِرُ (قَبَرَ - يَقْبُرُ)، جَدَثَ - يَجْدِثُ، رَسَّ - يَرُسُّ، وَأدَ - يَئِدُ، لَاطَ - يَلُوْطُ، دَسَّ - يَدُسُّ
جدث - أجداث
	﴿ونفخ في الصور فإذا هم من الأجداث إلى ربهم ينسلون(51)﴾ يس ﴿خشعا أبصارهم يخرجون من الأجداث كأنهم جراد منتشر(7)﴾ القمر ﴿يوم يخرجون من الأجداث سراعا كأنهم إلى نصب يوفضون(43)﴾ المعارج
مختار الصحاح
● [جدث] ج د ث: الجَدَثُ بفتحتين القبر وجمعه أجْدُثٌ و أجْداثٌ
الراغب
جدث
قال تعالى: }يوم يخرجون من الأجداث سراعا﴿[المعارج/43]، جمع الجدث، يقال: جدث وجدف (انظر: المجمل 1/179)، وفي سورة يس:﴾فإذا هم من الأجداث إلى ربهم ينسلون{ [يس/51].
ملخص اللسان
1.    الجَدَثُ: القَبْر.
2.    نُبَوِّئهم أَجْداثَهم أَي نُنْزِلُهم قبورَهم؛
3.    واجْتَدَثَ: اتخذ جَدَثاً.
لسان العرب
● -   جدث: الجَدَثُ: القَبْر. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: في جَدَثٍ  يَنْقَطِعُ في ظُلْمته آثارُها أَي في قبر، والجمع أَجْداثٌ. وفي الحديث:  نُبَوِّئهم أَجْداثَهم أَي نُنْزِلُهم قبورَهم؛ وقد قالوا: جَدَفٌ، فالفاء  بدل من الثاء، لأَنهم قد أَجمعوا في الجمع على أَجْداثٍ، ولم يقولوا  أَجْداف.  وأَجْدُثٌ: موضِع؛ قال المُتَنَخِّلُ الهذَليُّ:  عَرَفْتُ بأَجْدُثٍ، فِنعافِ عِرْقٍ،  علاماتٍ، كتَحْبير النِّماطِ  ابن سيده: وقد نَفَى سيبويه أَن يكون أَفْعُلٌ من أَبنية الواحد، فيجب  أَن يُعَدَّ هذا فيما فاته من أَبنية كلام العرب، إِلا أَن يكون جَمَعَ  الجَدَثَ الذي هو القبر على أَجْدُثٍ، ثم سَمَّى به الموضع. ويروى:  أَجْدُف، بالفاء. وحكى الجوهري في جمع الجَدَث القبرِ: أَجْدُث. وأَنشد بين  المتنخل شاهداً عليه.  واجْتَدَثَ: اتخذ جَدَثاً.
مقاييس اللغة:
(جدث) الجيم والدال والثاء كلمةٌ واحدة: الجَدَث القَبْر، وجمعه أجداث.
القاموس المحيط:
الجَدَثُ، مُحَرَّكَةً القَبْرُ، ج أجْدُثٌ وأجْداثٌ. والجَدَثَةُ صَوْتُ الحافِرِ والخُفِّ، ومَضْغُ اللَّحْمِ.
واجْتَدَثَ: اتَّخَذَ جَدَثاً.
تاج العروس:
ج - د - ث
" الجَدَثُ مُحَرَّكَةً : القَبْرُ " قال شيخُنَا : وجَمعَ كثِيراً من أَسمائِه بعضُ اللُّغَويين فقال : للقَبْرِ أَسماءٌ : الجَدَثُ والجَدَفُ والرَّمْسُ والبَيْتُ والضَّريحُ والرَّيْمُ والرَّجَمُ والبَلَدُ ذكرها ابنُ سِيدَه في المُخَصّص والجَنَنُ والدَّمْسُ بالدَّال والمُنْهَالُ . ذَكَرَهُنَّ ابنُ السِّكّيتِ والعسْكَرِيّ والجَامُوص ذكرَه صاحبُ المُنْتَخب كذا في غايَةِ الإِحْكَام للقَلْقَشَنْدِيّ . " ج أَجْدُثٌ " بضمّ الدّال حكاه الجَوْهَرِيّ وأَنشد بَيْتَ المُتَنَخِّل - الآتي ذِكْرُه - شاهداً عليه وهو جَمعُ قِلّةٍ " وأَجْداثٌ " وفي الحَديثِ " نُبَوِّئُهُم أَجْدَاثَهُم " أَي نُنْزِلُهُم قُبورَهُم وقد قالوا : جَدَفٌ فالفاءُ بَدَلٌ من الثّاءِ ؛ لأَنهم قد أَجْمَعُوا في الجَمْعِ على أَجداثٍ ولم يَقُولوا : أَجْدَافٌ . " والجَدَثَةُ " بزيادة هاءٍ " : صَوتُ الحَافِرِ والخُفِّ و " صَوْت " مَضْغِ اللِّحْمِ " كذا نقلَه الصّاغَانيّ . " واجْتَدَثَ " الرَّجُلُ " : اتَّخَذَ جَدَثاً " أَي قَبْراً
ومما يستدرك عليه : أَجْدُثٌ : موضع قال المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيّ :
عَرَفْتُ بَأَجْدُثٍ فنِعَافِ عِرْقٍ ... علاماتٍ كَتَحْبِيرِ النِّماطِ ضبطه السُّكَّرِيُّ بالجِيم وبالحَاءِ . وقال ابنُ سيدَهْ : وقد نَفَي سيبويهِ أَن يكون أَفْعُلٌ من أَبْنِيَةِ الوَاحِد فيَجِب أَنْ يُعَدّ هذا فيما فاتَه من أَبْنِيَةِ كلامِ العرب إِلاّ أَن يكون جَمَعَ الجَدَثَ الذِي هو القَبر على أَجْدُث ثم سَمَّى به الموْضِع ويروي أَجْدُف بالفاءِ

### Türkçe

جدث
**جَدَثَ - يَجْدِثُ - جَدَث - أَجْداث**

**جَدَثَ - يَجْدِثُ** + bir varlık + bir varlığı: varlığın kalıntılarını ve artakalanlarını bir çukura veya benzerine gömer.
**جَدَث**: “فـَعـَل” vezninde, **جَدَثَ - يَجْدِثُ**’ten mef‘ûl mânasında fiil ismi; ondan yer ve âlet ismi: içine bir ölünün gömüldüğü ve onun orada gömülmesinin üzerinden uzun bir zaman geçtiği, orada yok olup gittiği eski kabir.
**أَجْداث**: **جَدَث**’ın çoğulu.
Ve lafız, “toprak ve çamurla örtme, gömme ve kabir” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَبَرَ- يَقْبِرُ (قَبَرَ - يَقْبُرُ)**، **جَدَثَ - يَجْدِثُ**، **رَسَّ - يَرُسُّ**، **وَأدَ - يَئِدُ**، **لَاطَ - يَلُوْطُ**، **دَسَّ - يَدُسُّ**
**جدث - أجداث**
	﴿Ve sûra üflendi; bir de bakarsın ki onlar **الأجداث**’tan Rablerine doğru akıp gidiyorlar (51)﴾ Yâsîn ﴿Bakışları eğilmiş olarak **الأجداث**’tan çıkarlar; sanki yayılmış çekirgeler gibidirler (7)﴾ el-Kamer ﴿O gün **الأجداث**’tan süratle çıkarlar; sanki bir dikili şeye doğru koşar gibidirler (43)﴾ el-Me‘âric
Muhtâr es-Sıhâh
● [**جدث**] ج د ث: **الجَدَثُ** iki fetha ile: kabir; çoğulu **أجْدُثٌ** ve **أجْداثٌ**.
er-Râgıb
**جدث**
Yüce Allah dedi ki: }O gün **الأجداث**’tan süratle çıkarlar﴿[el-Me‘âric/43]; **الجدث**’in çoğuludur. Denir ki: **جدث** ve **جدف** (bak: **المجمل** 1/179). Ve Yâsîn sûresinde:﴾Bir de bakarsın ki onlar **الأجداث**’tan Rablerine doğru akıp gidiyorlar{ [Yâsîn/51].
Lisân’ın özeti
1. **الجَدَثُ**: **القَبْر**.
2. **نُبَوِّئهم أَجْداثَهم**: yani onları kabirlerine indiririz;
3. **واجْتَدَثَ**: bir **جَدَثاً** edindi.
Lisânü’l-‘Arab
● - **جدث**: **الجَدَثُ**: **القَبْر**. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “bir **جَدَثٍ** içinde; onun karanlığında izleri kesilir” yani bir kabirde; çoğulu **أَجْداثٌ**. Hadîste: **نُبَوِّئهم أَجْداثَهم** yani onları kabirlerine indiririz; ve demişlerdir ki: **جَدَفٌ**; böylece **الفاء**, **الثاء**’ın bedelidir; çünkü onlar çoğulda **أَجْداثٍ** üzerinde icmâ etmişlerdir, **أَجْداف** dememişlerdir. Ve **أَجْدُثٌ**: bir yer adıdır; **المُتَنَخِّلُ الهذَليُّ** dedi ki:
عَرَفْتُ بأَجْدُثٍ، فِنعافِ عِرْقٍ،
علاماتٍ، كتَحْبير النِّماطِ
İbn Sîde: Sîbeveyh, **أَفْعُلٌ**’ün tekilin binalarından olmasını nefyetmiştir; öyleyse bu, Arapların söz binalarından onun kaçırdıkları içinde sayılmalıdır; ancak, kabir olan **الجَدَث**’i **أَجْدُثٍ** üzerine çoğul yapmış, sonra onunla yeri adlandırmış olması müstesna. Ve rivayet edilir: **أَجْدُف**; **الفاء** ile. el-Cevherî, kabir olan **الجَدَث**’in çoğulunda: **أَجْدُث** diye hikâye etti. Ve **المتنخل**’in beytini buna şahit olarak okuttu. Ve **واجْتَدَثَ**: bir **جَدَثاً** edindi.
Mekâyîsü’l-Luğa:
(**جدث**) **الجيم** ve **الدال** ve **الثاء** tek bir kelimedir: **الجَدَث** kabirdir; çoğulu **أجداث**.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الجَدَثُ** harekeli olarak: **القَبْرُ**; çoğulu **أجْدُثٌ** ve **أجْداثٌ**. Ve **الجَدَثَةُ**: kazıcının ve toynağın sesi; ve et çiğnemenin.
Ve **واجْتَدَثَ**: bir **جَدَثاً** edindi.
Tâcü’l-‘Arûs:
ج - د - ث
“**الجَدَثُ** harekeli olarak: **القَبْرُ**.” Şeyhimiz dedi ki: Bazı lugavîler onun isimlerinden birçoğunu toplayıp şöyle dedi: Kabir için isimler vardır: **الجَدَثُ** ve **الجَدَفُ** ve **الرَّمْسُ** ve **البَيْتُ** ve **الضَّريحُ** ve **الرَّيْمُ** ve **الرَّجَمُ** ve **البَلَدُ**; bunları İbn Sîde **المُخَصّص**’ta zikretti; ve **الجَنَنُ** ve **الدَّمْسُ** **بالدَّال** ve **المُنْهَالُ**. Bunları İbnü’s-Sikkît ve el-‘Askerî zikretti; ve **الجَامُوص**; bunu **المُنْتَخب** sahibi zikretti; el-Kalkaşendî’nin **غايَةِ الإِحْكَام**’ında böyle.
“Çoğulu **أَجْدُثٌ**” **الدّال**’ın dammesiyle; bunu el-Cevherî hikâye etti ve **المُتَنَخِّل**’in - zikri gelecek olan - beytini buna şahit olarak okuttu; bu, azlık çoğuludur. “Ve **أَجْداثٌ**.” Hadîste: “**نُبَوِّئُهُم أَجْدَاثَهُم**” yani onları kabirlerine indiririz. Ve demişlerdir ki: **جَدَفٌ**; böylece **الفاءُ**, **الثّاءِ**’ın bedelidir; çünkü onlar çoğulda **أَجداثٍ** üzerinde icmâ etmişlerdir ve “**أَجْدَافٌ**” dememişlerdir. “Ve **الجَدَثَةُ**” bir **هاء** ziyadesiyle: kazıcının ve toynağın sesi; ve “ses”: et çiğnemenin sesi; böylece es-Sâgânî onu nakletti. “Ve **واجْتَدَثَ**” adam: “bir **جَدَثاً** edindi” yani bir kabir.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **أَجْدُثٌ**: bir yer; **المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيّ** dedi ki:
عَرَفْتُ بَأَجْدُثٍ فنِعَافِ عِرْقٍ ... علاماتٍ كَتَحْبِيرِ النِّماطِ
es-Sukkerî onu **الجِيم** ile ve **الحَاءِ** ile ضبط etti. Ve İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh, **أَفْعُلٌ**’ün tekilin binalarından olmasını nefyetmiştir; böylece bu, Arap sözünün binalarından onun kaçırdıkları içinde sayılmalıdır; ancak, kabir olan **الجَدَث**’i **أَجْدُث** üzerine çoğul yapmış, sonra onunla yeri adlandırmış olması müstesna; ve **أَجْدُف** **بالفاءِ** rivayet edilir.
