# جدح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AF%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جدح

المجدح، كمنبر  : خشبة في رأسها خشبتان معترضتان. وقيل: المجدح:  ما يجدح به  ، وهو خشبة طرفها ذو جوانب. والجدحث والتجديح: الخوض بالمجدح، يكون ذلك في  السويق  ونحوه. وكل ما خلط: فقد جدح. المجدح: واحد المجاديح: نجم من النجوم كانت العرب تزعم أنها تمطر به، لقولهم بالأنواء. وقيل: هو  الدبران  لأنه يطلع آخرا، ويسمى حادي النجوم. قال شمر: الدبران يقال له: المجدح والتالي والتابع. قال: وكان بعضهم يدعوا جناحي الجوزاء المجدحين.  أو  هو  نجم صغير بينه و  بين  الثريا  ، حكاه ابن الأعرابي. وأنشد:
  باتت وظلت بأوام برح
  يلفحها المجدح أي لفح
  تلوذ منه بجناء الطلح
  لها زمجر فوقها ذو صدح  ويضم الميم  ، حكاه أبو عبيد عن الأموي. قال درهم بن زيد الأنصاري:
  وأطعن بالقوم شطر الملو                      ك حتى إذا خفق المجدح
  أمرت صحابي بأن ينزلوا                      فناموا قليلا وقد أصبحوا ويقال: إن المجدح: ثلاثة كواكب كالأثافي، كأنها مجدح له ثلاث شعب، يعتبر بطلوعها الحر. قال ابن الأثير: وهو عند العرب من الأنواء الدالة على المطر. المجدح:  سمة للإبل على أفخاذها وأجدحها: وسمها بها  . وفي نسخة: به.  ومجاديح السماء: أنواؤها  . ويقال: أرسلت السماء مجاديح الغيث. قال الأزهري: المجدح في أمر السماء يقال: تردد ريق الماء في السحاب، ورواه عن الليث. وقال: أما ما قله الليث في تفسير المجاديح أنها تردد ريق الماء في السحاب فباطل، والعرب لا تعرفه. وروي عن عمر رضي الله عنه أنه خرج إلى الاستسقاء، فصعد المنبر فلم يزد على الاستغفار حتى نزل. فقيل له: إنك لم تستسق، فقال: لقد استسقيت بمجاديح السماء. قال ابن الأثير: الياء زائدة للإشباع. قال: والقياس أن يكون واحدها مجداحا، فأما مجدح فجمعه مجادح. والذي يراد من الحديث أنه جعل الاستعفار استسقاء، وأراد إبطال الأنواء والتكذيب بها، وإنما جعل الاستغفار مشبها للأنواء مخاطبة لهم بما يعرفونه لا قولا بالأنواء. وجاء بلفظ الجمع لأنه أراد الأنواء جميعا التي يزعمون أن من شأنها المطر.  والمجدوح: دم  كان يخلط مع غيره فيؤكل في الجدب. وقيل: هو دم  الفصيد، كانوا يستعملونه في الجدب  في الجاهلية. قال الأزهري: المجدوح: من أطعمة الجاهلية، كان أحدهم يعمد إلى الناقة فيفصدها ويأخذ دمها في إناء فيشربه.  وجدح، السويق  وغيره  كمنع: لته، كأجدحه. واجتدحه  : شربه بالمجدح. وعن الليث: جدح السويق في اللبن ونحوه: إذا خاضه بالمجدح حتى يختلط. واجتدحه أيضا: إذا شربه بالمجدح.  وجدحه تجديحا  : إذا  لطخه  ، هكذا في سائر النسخ. والصواب: خلطه، كما في اللسان وغيره من الأمهات. وعبارة اللسان: والتجديح الخوض بالمجدح يكون ذلك في السويق ونحوه. وكل ما خلط فقد جدح... وجدح الشيء: إذا خلطه. وفي قول أبي ذؤيب:
  فنحا لها بمذلقـين كـأنـمـا                      بهما من النضح المجدح أيدع عنى بالمجدح الدم المحرك، يقول: لما نطحها حرك قرنه في أجوافها.  وجدح، بكسرتين  كجطح:  زجر للمعز  ، وسيأتي.  والمجداح: ساحل البحر  ، جمعه مجادح واستعاره بعضهم للشر فقال:
  ألم تعلمي يا عصم كيف حفيظتيإذا الشر خاضت جانبيه المجادح

### Türkçe

**المجدح**، كـ**منبر**: başında enlemesine iki tahta bulunan bir tahta. Ve denildi: **المجدح**: onunla **يجدح** edilen şeydir; o, ucu kenarlı bir tahtadır. Ve **الجدحث** ve **التجديح**: **المجدح** ile karıştırıp dalmaktır; bu, **السويق** ve benzerinde olur. Ve her ne karıştırıldıysa: artık **جدح** etmiştir. **المجدح**: **المجاديح**’in biridir: yıldızlardan bir yıldız; Araplar, **الأنواء** sözüne göre onunla yağmur yağdırdığını sanırlardı. Ve denildi: o, **الدبران**’dır; çünkü en son doğar ve “yıldızların sürücüsü” diye adlandırılır. Şemmer dedi: **الدبران**’a **المجدح** ve **التالي** ve **التابع** denir. Dedi: Bazıları **الجوزاء**’ın iki kanadına **المجدحين** derdi. Yahut o, **الثريا** ile onun arasında küçük bir yıldızdır; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti. Ve şu beyit okundu:
  Geceledi ve gündüzledi, şiddetli bir günde
  ona **المجدح** üfler; ne üfürüş
  ondan **الطلح**’ın sığınağına sığınır
  onun üstünde çatlaklı bir sahip, homurtu çıkarır

Ve **الميم**’i damme ile (okur); bunu Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den nakletti. Dirhem b. Zeyd el-Ensârî dedi:
  Kavme, kralların yarısına doğru mızraklarım
  ta ki **المجدح** sallanınca
  arkadaşlarıma inmelerini emrettim
  azıcık uyudular; oysa sabahlamışlardı

Ve denilir: **المجدح**: üç ocak taşı gibi üç yıldızdır; sanki üç çatallı bir **مجدح**tır; onların doğuşuyla sıcaklık dikkate alınır. İbnü’l-Esîr dedi: O, Araplar katında yağmura delâlet eden **الأنواء**dandır. **المجدح**: develer için uyluklarına bir damgadır; ve **أجدحها**: onu onunla damgaladı. Bir nüshada: onunla. Ve **مجاديح السماء**: onun **أنواء**larıdır. Ve denilir: Gök, yağmurun **مجاديح**lerini saldı. el-Ezherî dedi: Gök işi hakkında **المجدح** denilir: suyun tükürüğünün bulutta gidip gelmesidir; bunu Leys’ten rivayet etti. Ve dedi: Leys’in **المجاديح**i “suyun tükürüğünün bulutta gidip gelmesi” diye tefsir etmesine gelince, bu bâtıldır; Araplar onu bilmez. Ömer’den (Allah ondan razı olsun) rivayet edildi ki yağmur duasına çıktı; minbere çıktı da ininceye kadar istiğfardan başka bir şey artırmadı. Ona denildi: Sen yağmur istemedin. Dedi: Ben göğün **مجاديح**leriyle yağmur istedim. İbnü’l-Esîr dedi: **الياء** doyurma için ziyadedir. Dedi: Kıyas, onun birinin **مجداحا** olmasıdır; **مجدح** ise onun çoğulu **مجادح**tır. Hadisten murad: istiğfarı yağmur isteme kılmasıdır; **الأنواء**ı iptal etmeyi ve onunla yalanlamayı istedi; ancak istiğfarı **الأنواء**a benzetilmiş kıldı; onlara bildikleri şeyle hitap olarak, **الأنواء**ı söylemek olarak değil. Ve cem‘ lafzıyla geldi; çünkü yağmurun kendilerinden olduğu sanılan **الأنواء**ların hepsini murad etti.

Ve **المجدوح**: kıtlıkta yenilsin diye başkasıyla karıştırılan kandır. Ve denildi: o, **الفصيد** kanıdır; câhiliyede kıtlıkta onu kullanırlardı. el-Ezherî dedi: **المجدوح**: câhiliye yiyeceklerindendir; onlardan biri deveye yönelir, onu kan alır, kanını bir kapta alır da onu içerdi.

Ve **جدح**، **السويق** ve başkasını, kـ**منع**: onu yoğurdu; **أجدحه** gibi. Ve **اجتدحه**: onu **المجدح** ile içti. Ve Leys’ten: **جدح السويق**i sütte ve benzerinde: onu **المجدح** ile karıştırıp dalarsa, ta ki karışsın. Ve **اجتدحه** ayrıca: onu **المجدح** ile içerse.

Ve **جدحه تجديحا**: onu **لطخه** ederse; bütün nüshalarda böyledir. Doğrusu: onu karıştırdı; **اللسان** ve diğer ana kaynaklarda olduğu gibi. **اللسان**’ın ibaresi: Ve **التجديح** **المجدح** ile karıştırıp dalmaktır; bu, **السويق** ve benzerinde olur. Ve her ne karıştırıldıysa artık **جدح** etmiştir... Ve **جدح** şeyi: onu karıştırırsa. Ebû Züeyb’in sözünde:
  Ona, iki keskinle yöneldi; sanki
  ikisinde, sıçramadan **المجدح** vardır

**المجدح** ile muradı: hareket ettirilmiş kandır; der ki: onu boynuzlayınca boynuzunu onun iç boşluklarında hareket ettirdi.

Ve **جدح**، iki kesre ile, kـ**جطح**: keçiler için bir azarlamadır; gelecektir.

Ve **المجداح**: deniz kıyısıdır; çoğulu **مجادح**tır; bazıları onu şerre ödünçledi de şöyle dedi:
  Bilmedin mi ey Asm, benim koruyuculuğumu
  şer, iki yanını **المجادح**lar karıştırıp daldığında
