# جدد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AF%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: جدد

الجَدُّ: أبو الأَبِ وأبو الأُمِّ. والجَدُّ: الحظ والبَخْتُ؛ والجمع الجُدودُ. تقول: جُدِدْتَ يا فلان، أي صرْت ذا جَدٍّ، فأنت جَديدٌ حظيظٌ، ومَجْدودٌ محظوظٌ، وجَدٌّ حظٌّ، وجَدِّيٌّ حَظِّيٌّ. وفي الدُعاء: ولا ينفع ذا الجَدِّ منك الجَدُّ. أي لا ينفع ذا الغنى عندك غناه، وإنما ينفعه العمل بطاعتك. ومنك، معناه عندك. وقوله: "تَعالى جَدُّ رَبِّنا" أي عظمة ربنا، ويقال غِناه. والجَدَدُ: الأرض الصلبة. وفي المثل: من سَلَكَ الجَدَدَ أَمِنَ العِثارِ. وقد أَجَدَّ اقلوم، إذا صاروا إلى الجَدَدِ. وأَجَدَّ الطريق: صار جَدَداً. والجادَّةُ: مُعظَمُ الطريق؛ والجمع جَوادُّ. والجِدُّ: نقيض الهزلِ. تقول منه: جَدَّ في الأمر يَجِدُّ جِدّاً. وجَدَّ فلان في عيني يَجِدُّ جَدّاً بالفتح: عظُم. والجِدُّ: الاجتهاد في الأمور. تقول منه: جَدَّ في الأمر يَجِدُّ جَدّاً بالفتح، ويَجُدُّ. وأَجَدَّ في الأمر، مثله. قال الأصمعي: يقال إن فلاناً لَجادٌّ مُجِدٌّ، باللغتين جميعاً. وجَادَّهُ في الأمر، أي حاقَّهُ. وفلان محسن جِدّاً، ولا تقل جَدّاً. وهو على جِدٍّ أمرٍ، أي عجلة أمر. وقولهم: في هذا خطرٌ جِدُّ عظيمِ، أي عظيم جدّاً. وقولهم: أَجِدَّكَ وأَجَدَّك بمعنىً.. ولا يتكلم به إلا مضافاً. قال الأصمعي: معناه أَبِجِدٍّ منك هذا. ونصبهما على طرح الباء. وقال أبو عمرو: معناه مالك أَجِدّاً منك. ونصبهما على المصدر. والجُدُّ بالضم: البئر التي تكون في موضعٍ كثير الكلأ. والجُدَّةُ: الخَطَّةُ التي في ظهر الحمار تخالف لونه. والجُدَّةُ: الطريقة؛ والجمع جُدَدٌ. قال تعالى: "ومن الجبالِ جُدَدٌ بيضٌ وحُمْرٌ"، أي طرائق تخالف لون الجبل. ومنه قولهم: ركب فلان جُدَّةً من الأمر، إذا رأى فيه رأياً. وكِساءٌ مُجَدَّدٌ: فيه خطوط مختلفة. والجُدَّادُ: الخُلقانُ من الثياب، وهو معرب كُدادْ بالفارسية. قال الأعشى يصف خَمَّاراً:
أضاءَ مِظلَّتُه بالـسِـراجِ والليلُ غامِرُ جُدَّاِدِها
وكلُّ شيء تعقَّد بعضه في بعض من الخيوط وأغصان الشجر فهو جُدَّادٌ. وجدَّ الشيءُ يَجِدُّ بالكسر جِدَّةً: صار جديداً، وهو نقيض الخَلَقِِ. وجَدَدْتُ الشيء أَجُدُّهُ بالضم جَدّاً: قطعته. وثوبٌ جديد، وهو في معنى مَجْدُودٍ، يراد به حين جَدَّهُ الحائك، أي قطعه. قال الشاعر:
أَبى حُبِّي سُلَيْمى أَنْ يبيداوأًمْسى حَبْلُها خَلَقاً جديدا
 أي مقطوعاً. ومنه قيل مِلحفةٌ جَجيدٌ، بلا هاء، لأنها بمعنى مفعولة. وثياب جُدُدٌ. وتجدَّدَ الشيء: صار جَديداً. وأَجَدَّهُ، واسْتَجَدَّهُ، وجَدَّدَهُ، أي صيَّره جديداً. وبَهيَ بيتُ فلان فأَجَدَّ بيتاً من شَعَر. ويقال لمن لبس الجديد: أَبْلِ وأَجِدَّ احْمَدِ الكاسيَ. والجَديدُ: وجه الأرض. وقولهم: لا أفعله ما اختلف الجَديدانِ، وما اختلف الأَجِدَّانِ، يُعنى به الليلُ والنهار. وجَديدَةُ السَرجِ: ما تحت الدَّفَّتين من الرِفادة واللِبْدِ المُلْزَقِ. وهما جَديدَتانِ؛ وهو موَلَّدٌ. والعرب تقول: جَدْيَةُ السرجِ وجَدِيَّةُ السرجِ. وجَدَّ النخل يَجُدُّهُ، أي صَرَمه. وأَجَدَّ النخلُ: حان له أن يُجَدّ. وهذا زمن الجِدادِ والجَدادِ. وجُدَّتْ أخلافُ الناقة، إذا أضرَّ بها الصِرارُ وقطعها، فهي ناقة مجدودةُ الأخلافِ. وامرأةٌ جَدَّاءُ: صغيرة الثدي. وفلاةٌ جَدَّاء: لا ماء بها.
وتَجَدَّدَ الضَرْعُ: ذهب لبنُه. ابن السكيت: الجَدودُ: النعجةُ التي قل لبنُها من غير بأس؛ والجمع الجَدائِدُ. ولا يقال للعنز جَدودٌ ولكن مَصورٌ. قال: والجَدَّاءُ التي ذهب لبنُها من عيب.

### Türkçe

**الجَدُّ**: babanın babası ve annenin babası. Ve **الجَدُّ**: talih ve baht; çoğulu **الجُدودُ**. Dersin ki: **جُدِدْتَ** ey falan, yani **جَدٍّ** sahibi oldun; artık sen **جَديدٌ** talihli, ve **مَجْدودٌ** bahtlısın; ve **جَدٌّ** talih(tir), ve **جَدِّيٌّ** talihli(dir). Ve duada: “ولا ينفع ذا **الجَدِّ** منك **الجَدُّ**.” Yani zenginlik sahibine, senin katında zenginliği fayda vermez; ona ancak sana itaatle amel fayda verir. “**ومنك**”, manası “senin katında”dır. Ve onun sözü: “تَعالى **جَدُّ** رَبِّنا” yani Rabbimizin azameti; ve onun zenginliği denir. Ve **الجَدَدُ**: sert toprak. Ve meselde: “من سَلَكَ **الجَدَدَ** أَمِنَ العِثارِ.” Ve **أَجَدَّ** iklûm, **الجَدَدِ**’e vardıkları zaman. Ve **أَجَدَّ** yol: **جَدَداً** oldu. Ve **الجادَّةُ**: yolun çoğu/ana kısmı; çoğulu **جَوادُّ**. Ve **الجِدُّ**: şakanın zıddı. Ondan dersin: işte **جَدَّ** eder, **يَجِدُّ** **جِدّاً**. Ve falan benim gözümde **جَدَّ** eder, **يَجِدُّ** **جَدّاً** (fetha ile): büyüdü. Ve **الجِدُّ**: işlerde gayret. Ondan dersin: işte **جَدَّ** eder, **يَجِدُّ** **جَدّاً** (fetha ile), ve **يَجُدُّ**. Ve işte **أَجَدَّ** etti, onun gibidir. Asmaî dedi: “Falanın mutlaka **لَجادٌّ مُجِدٌّ** olduğu söylenir”, iki lugatın ikisiyle de. Ve işte onunla işte **جَادَّهُ** etti, yani onunla çekişti. Ve falan **جِدّاً** iyi yapan(dır), **جَدّاً** deme. Ve o, bir işin **جِدٍّ**’i üzerindedir, yani işin aceleciliği. Ve onların sözü: “Bu işte **جِدُّ** büyük bir tehlike vardır”, yani pek büyük. Ve onların sözü: **أَجِدَّكَ** ve **أَجَدَّك** bir mana ile.. Ve ancak muzaf olarak konuşulur. Asmaî dedi: manası “Bu senden **أَبِجِدٍّ** midir?”dir. İkisini de bâ’yı düşürme üzere nasb etti. Ebû Amr dedi: manası “Sana ne oluyor, senden **أَجِدّاً** (mı)?”dır. İkisini de masdar üzere nasb etti. Ve **الجُدُّ** (damme ile): çok otlu bir yerde bulunan kuyu. Ve **الجُدَّةُ**: eşeğin sırtında, rengini değiştiren çizgi. Ve **الجُدَّةُ**: yol/yöntem; çoğulu **جُدَدٌ**. Yüce Allah dedi: “ومن الجبالِ **جُدَدٌ** بيضٌ وحُمْرٌ”, yani dağın rengine aykırı yollar/şeritler. Ve ondan onların sözü: falan işten bir **جُدَّةً** bindi, onda bir görüş gördüğü zaman. Ve **كِساءٌ مُجَدَّدٌ**: onda farklı çizgiler vardır. Ve **الجُدَّادُ**: elbiselerden eskimişler; Farsçada **كُدادْ**’dan muarrebdir. A‘şâ, bir meyhaneciyi vasfederek dedi:
أضاءَ مِظلَّتُه بالـسِـراجِ والليلُ غامِرُ **جُدَّاِدِها**
Ve her şey ki onun bir kısmı bir kısmına iplerden ve ağaç dallarından düğümlenip dolaşırsa, o **جُدَّادٌ**’dır. Ve şey **جَدَّ** eder, **يَجِدُّ** (kesre ile) **جِدَّةً**: yeni oldu; o, **الخَلَقِ**’ın zıddıdır. Ve ben şeyi **جَدَدْتُ** ederim, onu **أَجُدُّهُ** (damme ile) **جَدّاً**: onu kestim. Ve yeni elbise; o, **مَجْدُودٍ** manasındadır; onunla, dokumacının onu **جَدَّهُ** ettiği, yani kestiği zaman kastedilir. Şair dedi:
أَبى حُبِّي سُلَيْمى أَنْ يبيداوأًمْسى حَبْلُها خَلَقاً جديدا
yani kesilmiş. Ve ondan **مِلحفةٌ جَجيدٌ** denildi, hâ’sız; çünkü o, mef‘ûle manasındadır. Ve **ثياب جُدُدٌ**. Ve şey **تجدَّدَ** etti: yeni oldu. Ve onu **أَجَدَّهُ**, ve onu **اسْتَجَدَّهُ**, ve onu **جَدَّدَهُ**: yani onu yeni kıldı. Ve falanın evi eskidi de, kıldan bir evi **فأَجَدَّ** etti. Ve yeni giyene denir: “**أَبْلِ** ve **أَجِدَّ**; giydireni öv.” Ve **الجَديدُ**: yerin yüzü. Ve onların sözü: “İki **الجَديدانِ** ayrıştıkça, ve iki **الأَجِدَّانِ** ayrıştıkça bunu yapmam”; bununla gece ve gündüz kastedilir. Ve **جَديدَةُ السَرجِ**: iki eyer tahtasının altındaki, yapıştırılmış keçe ve yünden olan dolgudur. İkisi **جَديدَتانِ**’dır; ve o, muvelleddir. Ve Araplar: **جَدْيَةُ السرجِ** ve **جَدِيَّةُ السرجِ** der. Ve hurmayı **جَدَّ** eder, **يَجُدُّهُ**: yani onu devşirdi/kesti. Ve hurma **أَجَدَّ** etti: onun **يُجَدّ** edilmesinin vakti geldi. Ve bu, **الجِدادِ** ve **الجَدادِ** zamanıdır. Ve devenin memeleri **جُدَّتْ**, bağın ona zarar verip onları kestiği zaman; artık o, memeleri kesilmiş bir devedir: **مجدودةُ الأخلافِ**. Ve **امرأةٌ جَدَّاءُ**: küçük memeli. Ve **فلاةٌ جَدَّاء**: onda su yoktur.
Ve meme **تَجَدَّدَ** etti: sütü gitti. İbnü’s-Sikkît: **الجَدودُ**: bir hastalık olmaksızın sütü azalan koyun; çoğulu **الجَدائِدُ**. Ve keçiye **جَدودٌ** denmez; fakat **مَصورٌ** (denir). Dedi: ve **الجَدَّاءُ**: bir ayıptan dolayı sütü giden (dişi)dir.
