# جدم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AF%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جدم

| | ( الجَدَمَةُ ، مُحَرَّكَة : القَصِيرُ ) من | الرِّجالِ والنِّساء والغَنَم ، ( ج : | جَدَم ) ، قال : | % ( فما لَيْلَى من الهَيْقات طُولاً % | ولا لَيْلَى من الجَدَمِ القِصارِ ) % | | والاسم الجَدَم على لَفْظ الجَمْعِ ، | هذِهِ وَحْدَها عن ابن الأعرابيّ . | وقال الراجز في الجَدَمَة : القَصِيرَةِ | من النساء : | % ( لَمَّا تَمَشَّيْت بُعَيْدَ العَتَمَهْ % ) % | % ( سَمِعْتُ من فَوْقِ البُيُوتِ كَدَمَهْ % ) % | % ( إذا الخَرِيعُ العَنْقَفِير الجَدَمَهْ % ) % | % ( يَؤُرُّها فَحْلٌ شَدِيد الضَّمْضَمَهْ % ) % | | قال ابنُ بَرِّي : ويُرْوَى الحُذَمَهْ | بالحاء على مِثال هُمَزَة ، والأَوَّلُ هو | المَشْهُور ، وكذلك ذكره أبو عَمْروٍ . |

| | وقال ابنُ الأعرابيّ : الجَدَمُ : الرُّذالُ | من الناس . | | ( و ) الجَدَمَةُ : ( الشَّاةُ الرَّدِيئَةُ ) ، نقله | الجوهريُّ . | | ( و ) الجَدَمَةُ : ( بَلَحاتٌ يَخْرُجْنَ في | قِمْعٍ واحِدٍ ) ، ويُرْوَى بالذالِ . | | ( و ) الجَدَمَةُ ( ما لَمْ يَنْدَقَّ مِنَ | السُّنْبُل ) وَبَقِيَ أنصافاً . | | ( و ) الجَدَمُ ، ( كَجَبَلٍ : طَيْرٌ | كالعَصافِيرِ حُمْرُ المَناقِيرِ ) . | | ( و ) أيضاً : ( ضَرْبٌ من التَّمْرِ ) . | | ( وجُدامَةُ كَثُمامَةٍ بِنْت وَهْبٍ ) | الأَسدِيَّة ، هاجَرَت مع قَوْمها رَوَتْ | عنها عائشة ، ولها حديثٌ صحيح | عند مالِكٍ :   لقد هَمَمْتُ أَنْ أَنْهَى | عن الغِيلَة   رواه عُرْوَةُ عن عائشةَ | عنها . وحكى مُسْلِمٌ عن خَلَفِ بن | هِشام إِعْجامَ ذالِها . وقال السُّهَيْلِيُّ | في الرَّوْض : والمعروفُ إِهُمالها ، | قال : وقد يُقال فيها : جُدَّامَة ، | بالتشديد . ( و ) جُدامَةُ ( بِنْتُ | الحارِثِ ) أُخْتُ حَليِمَةَ ، قيل : هي | الشَّيماء : ( صحابِيّاتٌ ) رَضِيَ الله | عنهنّ . | | ( وهي ) أي : الجُدامَةُ : ( ما | يُسْتَخْرَجُ من السُّنْبُلِ بالخَشَبِ إذا | ذُرِّيَ البُرُّ في الرِّيحِ وَعُزِلَ منه تِبْنُهُ | كالجَدَمَةِ ، محرّكةً ) ، وهو ما يُغَرْبَلُ | ويُعْزَل ثم يُدَقُّ فتخرج منه أنْصافُ | سُنْبُلِ ثم يُدَقُّ ثانية ، فالأُولَى | القَصَرَةُ ، والثانِيَة الجَدَمَةُ . | | ( وَجَدَمَتِ النَّخْلَةُ ) : إذا ( أَثْمَرَتْ | وَيَبِسَتْ ) . | | ( والجُدامِيُّ ، بالضَّمِّ ) ، كَغُرابِيّ : | ( تَمْرٌ ) ، وقال أبو حنيفة : ضَرْبٌ من | التَّمْرِ باليَمامَة بمنزلة الشِّهْرِيزِ بالبَصْرةِ . | | ( و ) الجُدامِيَّة ( بِهاءٍ : المُوقَرَةُ من | النَّخْلِ ) ، قال مُلَيح : |

| % ( بِذِي حُبُكٍ مِثْلِ القُنِيّ تَزِينُه % | جُدامِيَّةٌ من نَخْلِ خَيْبَرَ دُلَّحُ ) % | | ( وأَجْدَمَ الفَرَسَ : قال لَها : اجْدَمْ | زَجْرٌ لها ) لِتَمْضِيَ ، ( أَصْلُه هَجْدَمْ ) ، | أُبْدِل ، وأَقْدِمْ أجود الثَّلاثَة . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | الجُدامُ ، كَغُرابٍ : أَصْلُ السِّعَف . | | وَنَخْلَةٌ جُدامِيَّةٌ : كثيرةُ السَّعَفِ ، نقله | الأَزْهريُّ . | | وأَجْدَمَ النَّخْلُ : حَمَلَ شِيصاً ، كذا | في النَّوادِرِ ، وَنَخْلٌ جُدامِيٌّ : مُوْقَرٌ . |

### Türkçe

| | (**الجَدَمَةُ**), harekeli: (kısa olan) erkeklerden, kadınlardan ve koyundan; (çoğulu: **جَدَم**)dır; dedi ki: | % ( Artık Leylâ, **الهَيْقات**tan uzunlukça değildir % | ne de Leylâ, kısa **الجَدَم**dendir ) % | | İsim **الجَدَم**, cem‘ lafzı üzerinedir; bu, tek başına İbnü’l-A‘râbî’den(dir). | Ve râciz **الجَدَمَة** hakkında: kadınlardan (kısa olan) dedi: | % ( **العَتَمَهْ**den biraz sonra yürüdüğümde % ) % | % ( Evlerin üstünden bir **كَدَمَهْ** işittim % ) % | % ( O vakit **الخَرِيعُ العَنْقَفِير الجَدَمَهْ** % ) % | % ( Ona, çok şiddetli **الضَّمْضَمَهْ**(li) bir erkek deve böğürür % ) % | | İbn Berrî dedi ki: ve **الحُذَمَهْ** diye de rivayet olunur; **الحاء** ile, **هُمَزَة** misali üzere; birincisi meşhur olandır; Ebû ‘Amr da onu böyle zikretti. |

| | Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الجَدَمُ**: insanlardan aşağılıklar. | | (Ve) **الجَدَمَةُ**: (kötü koyun); onu Cevherî nakletti. | | (Ve) **الجَدَمَةُ**: (tek bir **قِمْع** içinde çıkan **بَلَحاتٌ**); **الذال** ile de rivayet olunur. | | (Ve) **الجَدَمَةُ**: (başaktan kırılıp dökülmemiş olan) ve yarımlar olarak kalmış olan. | | (Ve) **الجَدَمُ**, (dağ gibi): (serçeler gibi, gagaları kızıl kuş). | | (Ve) ayrıca: (hurmanın bir türü). | | (Ve **جُدامَةُ**), **ثُمامَةٍ** misali üzere, (Vehb kızı) **جُدامَةُ** el-Esediyye; kavmiyle birlikte hicret etti; ondan Âişe rivayet etti; Mâlik nezdinde onun sahih bir hadisi vardır: “Gerçekten ben **الغِيلَة**den nehyetmeyi kastettim”; onu Urve, Âişe’den, ondan rivayet etti. Müslim, Halef b. Hişâm’dan, onun **ذال**’ının i‘câmını nakletti. Süheylî **الرَّوْض**’da dedi ki: bilinen, onun ihmâlidir; dedi ki: onda “**جُدَّامَة**” da denebilir, teşdîd ile. (Ve) **جُدامَةُ** (Hâris kızı): Halîme’nin kız kardeşi; denildi ki: o **الشَّيماء**dır: (sahâbî kadınlar)dır; Allah onlardan razı olsun. | | (Ve o) yani: **الجُدامَةُ**: (başaktan, odunla çıkarılan şey; buğday rüzgârda savrulup samanı ondan ayrıldığında; **الجَدَمَةِ** gibi, harekeli); o, elenip ayrılır, sonra dövülür; ondan başağın yarımları çıkar; sonra ikinci defa dövülür; birincisi **القَصَرَةُ**, ikincisi **الجَدَمَةُ**dur. | | (**وَجَدَمَتِ النَّخْلَةُ**): (meyve verdiği ve kuruduğu) zaman. | | (**الجُدامِيُّ**, damme ile), **غُرابِيّ** gibi: (hurma); Ebû Hanîfe dedi ki: Yemâme’de hurmanın bir türüdür; Basra’daki **الشِّهْرِيز** menzilesindedir. | | (Ve) **الجُدامِيَّة** (هاء ile): (hurma ağaçlarından yüklü olan); Müleyh dedi ki: |

| % ( **ذِي حُبُكٍ**te, **القُنِيّ** gibi, onu süsler % | Hayber hurmalarından bir **جُدامِيَّةٌ**, **دُلَّحُ** ) % | | (Ve **أَجْدَمَ الفَرَسَ**: ona “**اجْدَمْ**” dedi; ona bir azarlamadır) yürüsün diye; (aslı **هَجْدَمْ**’dır); ibdâl edilmiştir; ve **أَقْدِمْ**, üçünün en iyisidir. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **الجُدامُ**, **غُراب** gibi: hurma salkım sapının aslı. | | Ve **نَخْلَةٌ جُدامِيَّةٌ**: çok salkım saplı; onu Ezherî nakletti. | | Ve **أَجْدَمَ النَّخْلُ**: **شِيصاً** taşıdı; **النَّوادِر**’de böyle(dir); ve **نَخْلٌ جُدامِيٌّ**: yüklü. |
