# جدي — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%8A/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%AF%D9%8A/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%8A.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: جدي

ج د ي
وقع الجدا وهو المطر العام‏.‏
وأجداه أعطاه وهو عظيم الجدا والجدوى‏.‏
قال العجاج‏:‏ مـا بـال ريـاً لا نرى جدواها نلقى هوى رياً ولا نلقاها وجدا علينا فلان‏:‏ أفضل‏.‏
وجدوته واجتديته واستجديته‏:‏ سألته‏.‏
قال‏:‏ جدوت أناساً موسرين فما جدوا ألا الله أجدوه إذا كنت جادياً وقوم جداة ومجتدية ومستجدية‏.‏
وفلان سخي جدي‏.‏
وما يجدي عليك وقل جداء عنك وهو الغناء‏.‏
قال‏:‏ لقل جداء على مالك إذا الحرب شبت بأجذالها وتقـول‏:‏ أكل الجداء قليل الجداء‏.‏
وتقول ثلاثة في اثنين جداء ذلك ستة أي مبلغه‏.‏
ولها جيد جداية وهي الغزالة‏.‏
قال جميل‏:‏ بجيد جداية وبعين أحوى تراعـى بيـن أكثبـة مهاها وأوثر جديتي سرجك لا يعقر وهما ما يبطن به الدفتان من لبد محشو وكذلك جديتا الرحل والجمع جديٌ وجديات‏.‏
قال مسكين الدارمي‏:‏ ما مس رحلي العنكبـوت ولا جدياتـه مـن وضعـه غبـر ويقال لهما‏:‏ الجديتان والعوام تسميهما‏:‏ الجديدتين‏.‏
ويقال جدا عليه شؤمه إذا جر عليه وهو من باب التعكيس كقوله تعالى‏:‏ ‏"‏ فبشره بعذاب أليم ‏"‏ قال ابن شعاء الفزاري‏:‏ رعى طرفها الواشون حتى تبينوا هواها وقد يجدو على النفس شؤمها ولا أفعل ذلك جدا الدهر أي أبداً‏.‏
قال الأعشى‏:‏ رواح العشي وسير الغدو جدا الدهر حتى تلاقي الخيارا وتضمخ بالجادي وهو الزعفران نسب إلى الجادية وهي من أعمال البلقاء‏.‏
سمعت من يقول‏:‏ أرضالبلقاء تلد الزعفران‏.‏
جذب الحبل وغيره واجتذبه إذا مده وجاذبه الثوب وتجاذبوه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جذب المهر عن أمه‏:‏ فطمه‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ ثم جذبناه فطامـاً نفصلـه وجذبت المرأة صبيها‏.‏
وخطبت فلانة فجذبت خاطبها أي ردته كأنخها جاذبته فجذبته أي غلبتـه فبـان منهـا مغلوبـاً‏.‏
وناقـة فلـان تجـذب لبنها إذا حلبت أي تسرقه‏.‏
وجذب فلان الحبل بيننا إذا قاطـع‏.‏
وجذبـت المـاء نفسـاً أو نفسيـن‏.‏
وتجذب الراعي اللبن وناقة جاذب‏:‏ مدت وقت حملها إلـى أحـد عشـر شهـراً‏.‏
وجـذب الشهـر‏:‏ مضـت عامتـه‏.‏
وانجذبـوا فـي السيـر وانجـذب بهم السير إذا ساروا مسيراً بعيداص‏.‏
ومنه‏:‏ وقعوا في وادي جذبات وما أعطاه جذبة غـزل أي شيئـاً‏.‏
وتجاذبوا أطراف الكلام وكانت بينهم مجاذبات ثم اتفقوا‏.‏

### Türkçe

ج د ي
**الجدا** vuku buldu; o, genel yağmurdur.‏
Ve **أجداه**: ona verdi; ve o, **الجدا** ve **الجدوى** bakımından büyüktür.‏
**العجاج** dedi:
“Riyâ’ya ne oluyor ki **جدواها**’sını görmüyoruz;
Riyâ’nın hevasına rastlıyoruz da ona rastlamıyoruz.”
“Bize falan **وجدا** (oldu): daha faziletli (oldu).”‏
Ve **جدوته** ve **اجتديته** ve **استجديته**: ondan istedim.‏
Dedi: “Varlıklı kimseleri **جدوت**; fakat **جدوا** etmediler; Allah’tan başka, eğer **جادياً** isem, **أجدوه** (ederim).”
Ve bir kavim: **جداة** ve **مجتدية** ve **مستجدية**.‏
Ve falan, **جدي** cömerttir.‏
Ve “Sana ne **يجدي**?” ve “Senden **جداء** azdır”; o, zenginliktir.‏
Dedi:
“Malik’e karşı **جداء** azdır;
Savaş, **بأجذالها** ile tutuştuğu zaman.”
Ve dersin: “**الجداء**’ın yenmesi, **الجداء**’ın azıdır.”‏
Ve dersin: “İkide üç, **جداء**; bu altıdır”; yani onun ulaştığı miktar.‏
Ve onun için **جيد جداية** vardır; o, ceylandır.‏
**جميل** dedi:
“**بجيد جداية** ile ve **بعين أحوى** ile;
Onun ceylanları, kum tepeleri arasında otlar.”
Ve “Senin eyerinin **جديتي**’sini tercih ederim; o, yarılmaz”; ve ikisi, iki tahta arasına içten konulan, doldurulmuş keçe olan şeydir; aynı şekilde **جديتا الرحل**; çoğulu: **جديٌ** ve **جديات**.‏
**مسكين الدارمي** dedi:
“Ne örümcek eyerime dokundu, ne de onun **جدياتـه**’i;
Onun konuluşundan (beri) tozlandı.”
Ve ikisine **الجديتان** denir; avam ise ikisine **الجديدتين** adını verir.‏
Ve “Onun uğursuzluğu ona **جدا** etti” denir; yani onun üzerine çektiği zaman; bu, tersleme باب’ındandır; Yüce Allah’ın sözü gibi: “فبشره بعذاب أليم”
**ابن شعاء الفزاري** dedi:
“Gammazlar onun ucunu güttüler; nihayet hevasını anladılar;
Uğursuzluğu nefse **يجدو** da edebilir.”
Ve “Bunu, zamanın **جدا**’sı boyunca yapmam”; yani ebediyen.‏
**الأعشى** dedi:
“Akşamın gidişi ve sabahın yürüyüşü, zamanın **جدا**’sı boyunca;
Ta ki seçkinlere kavuşuncaya kadar.”
Ve **الجادي** ile boyandı; o, safrandır; **الجادية**’ye nispet edilmiştir; o, **البلقاء** amellerindendir.‏
Şöyle diyen birinden işittim: “**البلقاء**’nın toprağı safran doğurur.”‏
İpi ve başkasını çekti; ve **اجتذبه**: onu uzattığı zaman.‏
Ve elbiseyi **جاذبه**; ve onu **تجاذبوه**.‏
Mecazdan: tayı annesinden **جذب** etti: onu sütten kesti.‏
**أبو النجم** dedi:
“Sonra onu, sütten kesme olarak **جذبناه**; onu ayırırız.”
Ve kadın, çocuğunu **جذبت**.‏
Ve falanca kadın istendi; derken onun talibini **جذبت**; yani onu geri çevirdi; sanki o, onunla **جاذبته** de o onu **جذبته**; yani ona galip geldi; böylece ondan, mağlup olarak ayrıldı.‏
Ve falanın devesi, sağıldığı zaman sütünü **تجذب** eder; yani onu çalar.‏
Ve falan, aramızdaki ipi **جذب** etti; yani ilişkiyi kesti.‏
Ve suyu bir nefes yahut iki nefes **جذبت**.‏
Ve çoban, sütü **تجذب** eder; ve **ناقة جاذب**: gebeliğini on bir aya kadar uzattı.‏
Ve **جذب الشهر**: onun çoğu geçti.‏
Ve yürüyüşte **انجذبوا**; ve yürüyüş onları **انجذب** etti; uzak bir yürüyüş yürüdükleri zaman.‏
Bundan: **جذبات** vadisine düştüler; ve ona, iplik eğirmeden bir **جذبة** vermedi; yani bir şey (vermedi).‏
Ve sözün uçlarını **تجاذبوا**; ve aralarında **مجاذبات** oldu; sonra anlaştılar.‏
