# جذب (ج-ذ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ذ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والذال والباء معهما
ج ذ ب، ج ب ذ، ب ذ ج مستعملات
جذب:
الجَذبُ مَدَّك الشَّيء، ومنه التَّجاذُبُ، وانجذبوا في سيرهم، وانجذَبَ بهم سيرٌ.
وإذا خطب الرجل امرأةً فردته، قيل: جَذَبته وجَبَذَته، كأنه من قولك جاذَبته فَجَذَبته أي غلبته، فبان منها مغلوباً.
والجَذَبُ: جُمّارُ النخل، الواحدة جَذَبة، وهي الشَّحمة تكون في رأسِ النخلةِ تُكشَطُ عنها فتؤكل.
والجَذبَةُ: البعدُ، وفلانٌ مِنّا جَذَبَةٌ أي بعيدٌ.
جبذ:
الجَبذُ لغةٌ في الجَذبِ.
بذج:
البَذَجُ: الحملُ، يجمع على البِذجان، وهو أضعف ما يكون، قال:
إن تَجُع تأكلُ عَنقوداً أو بَذَج

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الذال** و**الباء** معهما
**ج ذ ب**، **ج ب ذ**، **ب ذ ج** kullanımdadırlar.

**جذب**:
**الجَذبُ**: senin şeyi çekip uzatmandır; ondan **التَّجاذُبُ** (karşılıklı çekişme) vardır. “Yürüyüşlerinde çekiştiler” denir; ve “onlarla bir yürüyüş çekip götürdü” denir.
Bir adam bir kadına talip olur da kadın onu geri çevirirse: **جَذَبته** ve **جَبَذَته** denir; sanki senin “Onunla çekiştim de onu çektim” sözündendir; yani ona galip geldim; böylece ondan mağlup olarak ayrıldı.
Ve **الجَذَبُ**: hurma ağacının göbeğidir; bir tanesi **جَذَبة**’dir; o, hurma ağacının başında bulunan iç yağdır; ondan kazınır da yenir.
Ve **الجَذبَةُ**: uzaklıktır; “Falan bizden **جَذَبَةٌ**’dir” yani uzaktır.

**جبذ**:
**الجَبذُ** **الجَذبِ**’de bir dildir (lehçedir).

**بذج**:
**البَذَجُ**: yüktür; **البِذجان** üzerine cem‘ olunur; ve o, olduğu şeyin en zayıfıdır. Dedi ki:
“Eğer acıkırsan bir salkım yahut **بَذَج** yersin.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجَذْبُ: المدُّ. يقال جذبَهُ، وجَبَدَهُ على القلب، واجتذبه أيضاً. يقال للرجل إذا كَرَعَ في الإناء: جذب منه نَفَسَاً أو نَفَسَين. وبيني وبين المنزل جَذْبَةٌ، أي قطعة، يعني بُعْدٌ. ويقال جَذْبَةٌ من غَزْلٍ، للمجذوب منه مَرَّةً. وجذبت المُهْرَ عن أمّه، أي فطَمته. قال الشاعر:
ثم جذبناه فِطاماً نَفْصِلُهْ
أبو عمرو: الجَذْبُ: انقطاع الريق. ويقال للناقة إذا قلَّ لبنُهَا: قد جَذَبَتْ، فهي جاذبٌ، والجمع جواذبُ وجِذابٌ أيضاً. وجَذَبَ الشهرُ: مضى عامَّتُهُ. وجاذبتُهُ الشيءَ، إذا نازعتَهُ إياه. والتجاذب: التنازع. والانجذاب: سرعة السير. والجَذّبُ بالتحريك: الجُمَّارُ، وهو شحمُ النخلِ، الواحدةُ جَذَبَةٌ.

##### Türkçe

**الجَذْبُ**: çekme/uzatma. “Onu çekti” denir; “Onu kalbe doğru çekti” ve “Onu ayrıca kendine çekti” de denir. Adam için, kapta şapırdatarak içtiği zaman: “Ondan bir nefes veya iki nefes çekti” denir. “Benimle menzil arasında bir **جَذْبَةٌ** vardır”, yani bir parça; yani bir uzaklık. Ve “bir **جَذْبَةٌ** iplikten” denir; ondan çekilen için bir defa olmak üzere. Ve “Tayı annesinden çektim”, yani onu sütten kestim. Şair dedi ki:
Sonra onu sütten kesme olarak çektik; onu ayırırız

Ebu Amr: **الجَذْبُ**: tükürüğün kesilmesi. Ve devenin sütü azaldığı zaman ona: “Çekti” denir; o hâlde o **جاذبٌ**dir; çoğulu **جواذبُ** ve ayrıca **جِذابٌ**dır. Ve “Ay çekti”: onun çoğu geçti. Ve “Onunla şeyi çekiştim”, onu onunla çekiştiğin zaman. Ve **التجاذب**: çekişme. Ve **الانجذاب**: yürüyüşün/sürüşün sürati. Ve harekeli **الجَذّبُ**: **الجُمَّارُ**dır; o, hurma ağacının yağıdır/iç yağıdır; bir tanesi **جَذَبَةٌ**dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ذ ب
جذب ، جبذ ، بذج : ( مستعملة ) .
جذب جبذ : قال الليث : الجَذْبُ : مدُّك الشّيءَ . والجَبْذُ : لُغةُ تميم :
قال : وإذا خَطب الرجلُ امرأَةً فردَّته ، قيل : جَذَبَتْه ، وجَبَذَتْه .
قال : وكأنَّه من قولك جاذَبْته فجذَبْته ، أي غَلَبتْه ، فبان منها مَغلوباً .
قال : ويقال : انْجَذَبَ الرجل في سيره ، وقد انجذب به السير .
وقال الأصمعيّ : جَذَبَ الشَّهْرُ يَجْذِبُ جَذْباً ، إذا مضى عامَّتُه ويقال للصبيِّ ، أو السَّخْلة إذا فُصِل : قد جُذِب .
وقال أبو النجم :
ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُه
ويقال للناقة إذا غَرَزَت وذَهب لبنُها : قد جَذَبَتْ ، فهي جاذب والجمعُ : جَواذب .
قال الهذلي :
بِطَعْن كرَمْح الشَّوْل أَمْست غوارِزا
جواذبُها تأْبَى على المتَغَبِّر
ويقال للرّجل إذا كَرِعَ في الإِناء نَفَساً أو نَفَسين : جَذَبَ نفساً أو نفسين .
عمرو ، عن أبيه ، يقال : ما اَغنى عَنِّي جِذِبّاناً ، وهو زِمامُ النَّعل ولا ضِمْناً ، وهو الشِّسْع .
ابن شُميل : بيننا وبين بني فلان نَبْذَةٌ وجَذْبَةٌ ، أي هُمْ مِنَّا قَريب .
والجَذْبُ : جُمَّارُ النّخل ، والواحدة جَذَبة ،
وهي الشَّحْمَةُ التي تكون في رأس النَّخْلة ، يُكْشَطُ عنها اللَّيفُ فتُؤكل ، وهو الكَثْرُ .
وجَذَبَ فلانٌ حَبْلَ وِصاله وجَذَمَه : إذا قَطَعَه .
وقال البعيث :
أَلاَ أَصْبَحَت خَنْساء جاذِمَة الْوَصْلِ
وقال اللِّحيانيّ : ناقَةٌ جاذِبٌ : إذا جَرَّتْ فزادتْ على وَقْت مضْرِبها .
وقال النَّضر : يقال تَجَذَّبَ اللَّبَن : إذا شَرِبَه .
وقال العُدَيْل :
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْل للظَّعن بَعْدَمَا
تَجَذَّبَ راعي الإبْلِ ما قد تَحَلَّبا
بذج : رُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يُؤْتَى بابْنِ آدمَ يوم القيامة كأَنَّه بذَجٌ من الذُّلِّ ) .
قال أبو عُبَيْد : قال الفرّاء : البَذَجُ : ولد الضَّأْنِ ، وجمعه بِذْجَان ، وأنشد :
قَدْ هَلكَتْ جارَتُنا من الْهَمَجَ
وإن تَجُعْ تأْكُلْ عَتُوداً أَوْ بَذَج
والعَتُودُ : من أَوْلاد المِعزَى .

##### Türkçe

ج ذ ب
**جذب** , **جبذ** , **بذج** : (kullanılan).

**جذب** **جبذ** : Leys dedi: **الجَذْبُ**: senin bir şeyi uzatmandır. **الجَبْذُ**: Temîm’in bir lehçesidir.
Dedi: Erkek bir kadınla evlenmek için konuştuğunda da o onu geri çevirdiğinde, “**جَذَبَتْه**” ve “**جَبَذَتْه**” denir.
Dedi: Sanki bu, “**جاذَبْته** de **فجذَبْته**” sözündendir; yani onu yendin; böylece ondan yenilmiş olarak ayrıldı.
Dedi: Ve denir ki: Adam yürüyüşünde **انْجَذَبَ**; ve yürüyüş onu çekmiştir.

Asma‘î dedi: “Ay **جَذَبَ** **يَجْذِبُ** **جَذْباً**”, çoğu geçtiği zaman; ve çocuğa yahut sütten kesildiğinde oğlağa: “**قد جُذِب**” denir.

Ebû’n-Necm dedi:
Sonra onu sütten kesme olarak çektik, onu ayırıyoruz

Ve deveye, memesi iğne gibi batıp da sütü gittiğinde: “**قد جَذَبَتْ**” denir; o **جاذب**tir; çoğulu: **جَواذب**.

Hüzelî dedi:
Mızrak gibi bir saplayışla, sütü çekilmiş develerin mızrağı gibi, iğne gibi batmış olarak akşamladı
Onun **جواذب**leri, tozlanmış olana karşı (süt vermeyi) reddeder

Ve adama, kapta bir nefes yahut iki nefes içtiğinde: “Bir nefes yahut iki nefes **جَذَبَ**” denir.

Amr, babasından: “Bana ne **جِذِبّاناً** fayda verdi” denir; o, nalının kayışıdır; “ne de **ضِمْناً**”; o da bağdır.

İbn Şümeyl: “Bizimle falan oğulları arasında bir **نَبْذَةٌ** ve bir **جَذْبَةٌ** vardır”; yani onlar bize yakındır.

Ve **الجَذْبُ**: hurma ağacının göbeğidir; bir tanesi **جَذَبة**dir,
ve o, hurma ağacının başında bulunan yağ parçasıdır; ondan lif kazınır da yenir; o **الكَثْرُ**dür.

Ve falan kimse, bağının ipini **جَذَبَ** ve onu **جَذَمَه**: onu kestiği zaman.

Bua‘îs dedi:
Dikkat edin, Hansa, bağı koparan olarak sabahladı

Lihyânî dedi: **ناقةٌ جاذِبٌ**: çektiği zaman, sağım vaktinin üzerine artırdığında.

Nadr dedi: “Süt **تَجَذَّبَ**” denir: onu içtiği zaman.

Udeyl dedi:
Göç için, yük develerini çağırdı; sonra
Deve çobanı, sağılmış olanı **تَجَذَّبَ** (içti)

**بذج** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildiğine göre o şöyle dedi: “Kıyamet günü Âdemoğlu getirilir; sanki o, zilletin **بذَجٌ**’idir.”

Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ dedi: **البَذَجُ**: koyunun yavrusudur; çoğulu **بِذْجَان**dır; ve şu beyiti okudu:
Komşumuz **الْهَمَجَ** yüzünden helâk oldu
Ve acıkırsan, bir **عَتُوداً** yahut bir **بَذَج** yersin

Ve **العَتُودُ**: keçinin yavrularındandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والذال وما يثلثهما)
(جذر) الجيم والذال والراء أصلٌ واحدٌ، وهو الأصل من كلِّ شيء، حتى يقالُ لأصلِ اللسانِ جِذْر. وقال حُذَيفة: حدَّثنا رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "أنّ الأمانةَ نزلَتْ في جَِذْر قُلوب الرِّجال". قال الأصمعيّ: الجَذْر الأصل من كلِّ شيءٍ([1]). قال زهير:
وسامعتَينِ تعرِفُ العِتْقَ فيهما  *** إلى جَِذْرِ مَدْلُوكِ الكُعوب مُحدَّدِ([2])
وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: الجَذْر أصل الحِساب، ويقال [عشرة([3])] في عشرة مائة. فأمّا المجذُور والمجذَّر فيقال إنه القصير. وإنّ صح فهو من الباب كأنَّه أصلُ شيءٍ قد فارقه غيره.
(جذع) الجيم والذال والعين ثلاثة أصول: أحدها يدلُّ على حدوث السّنّ وطراوته. فالجَذَع من الشّاءِ: ما أتى له سنتانِ، ومن الإبل الذي أتَتْ له خَمْسُ سنينَ. ويُسَمّى الدّهر الأزْلَمَ الجَذَع، لأنه جديد. قال:
يا بِشْرُ لو لم أكُنْ منكم بمنزلةٍ *** ألقَى عليَّ يديهِ الأزْلَمُ الجَذَعُ([4])وقال قوم: أراد به الأسد.
ويقال: هو في هذا الأمر جَذَعٌ، إذا كان أخَذَ فيه حديثاً.
والأصل الثاني: جِذْع الشَّجرة. والثالث: الجَذْع، من قولك جذَعْتُ الشيءَ إذا دلكتَه. قال:
* كأنّه مِن طُولِ جَذْع العَفْسِ([5]) *
وقولهم في الأمثال: "خُذْ من جِذْع ما أعطاك" فإنه [اسم رجل([6])].
 (جذف) الجيم والذال والفاء كلمةٌ واحدة تدلّ على الإسراع والقَطْع، يقال جَذَفْتُ الشيءَ قطعتُه. قال الأعشى:
قاعداً عندَه النَّدامى فما يَنْـ *** فَكُّ يؤتَى بِمُوكَرٍ مَجْذُوفِ([7])ويقال هو بالدَّال. ويقال جَذَف الرّجُلُ أسرَعَ. قال ابن دريد: جَذَف الطائر إذا أسرَعَ* تحريكَ جناحَيْه. وأكثر ما يكون ذلك أن يُقَصَّ أحدُ جناحيه. ومنه اشتقاق مِجْداف السفينة. قال: وهو عربيٌّ معروف. قال:
تكاد إن حُرِّك مجذافُها *** تنْسَلُّ مِنْ مَثْناتِها واليَدِ([8])يعني الناقةَ. جعل السَّوط كالمجذاف لها، وهو بالذال والدال لغتان فصيحتان.
(جذل) الجيم والذال واللام أصلٌ واحد، وهو أصل الشيء الثابت والمنتصب. فالجِذْل أصل الشَّجرة. وأصل كلِّ شيءٍ جِذْلُهُ. قال حُبَابُ بنُ المنذِر، لما اختَلَف الأنصارُ في البَيْعة: "أنا جُذَيلُها المحكَّك". وإنّما قال ذلك لأنه يُغْرَزُ في حائطٍ فتحتكُّ به الإبلُ الجَرْبَى. يقول: فأنا يُسْتَشْفى برأْيِي كاستشفاء الإبل بذلك الجِذْل. وقال:
* لاقت على الماءِ جُذَيلاً واتدا([9]) *
يريد أنّه منتصبٌ لا يبرح مكانَه، كالجذل الذي وَتَد، أي ثبت. وأمّا الجََذَل وهو الفرح فممكنٌ أن يكون من هذا؛ لأنّ الفَرِحَ منتصبٌ والمغمومَ لاطِئٌ بالأرض. وهذا من باب الاحتمال لا التحقيق والحُكْم. قالوا: والجِذْل ما بَرَزَ وظَهَرَ من رأس الجبل، والجمع الأجذال. وفلانٌ جِذْلُ مالٍ، وإذا كان سائِساً له. وهو قياس الباب، كأنّه في تفقُّده وتعهُّده له جِذْلٌ لا يبرح.
(جذم) الجيم والذال والميم أصلٌ واحدٌ، وهو القطع. يقال جَذَمْت الشَّيء جذْماً. والجِذْمة القِطعة من الحَبْل وغيره. والجُذام سُمِّي لتقطُّع الأصابع. والأجذم: المقطوع اليد. وفي الحديث: "مَن تعلَّم القرآنَ ثُمَّ نسِيَهُ لقِيَ الله تعالى وهو أجذم". وقال المتلمِّس:
وما كنتُ إلاّ مثلَ قاطع كفِّه *** بكفٍّ لـه أخْرَى فأصبَحَ أجْذَما([10])وانْجَذَم الحبلُ: انقطَعَ. قال النابغة:
بانَتْ سُعادُ فأمسى حَبْلُها انْجَذَما *** واحْتَلّت الشَّرْعَ فالخْبْتَيْنِ مِنْ إضَما([11])والإجذام: السُّرعة في السَّير، وهو من الباب. والإجذام: الإقلاع عن الشيء.
(جذو) الجيم والذال والواو أصلٌ يدلّ على الانتصاب. يقال جَذَوْتُ على أطراف أصابعي، إذا قمت. قال:
إذا شِئْتُ غَنَّتَنِي دَهَاقِينُ قريةٍ *** وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على حدِّ مَنْسِِمِ([12])قال الخليل: يقال جَذَا يجذُو، مثل جثا يجثُو، إلاّ أنّ جذا أَدَلُّ([13]) على اللزوم. وهذا الذي قاله الخليل فدَليلٌ لنا في بعض ما ذكرناه من مقاييس الكلام. والخليل عندنا في هذا المعنى إمامٌ.
قال: ويقال جَذَا القُرادُ في جنْب البعير؛ لشدّة التزاقه. وجَذَتْ ظَلِفَة الإكاف في جَنْب الحمار. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "مَثَلُ المنافِق مَثَلُ الأَرْزَة المُجْذِيَة على الأرض حتّى يكونَ انجعافُها([14]) مَرَّةً". أراد بالمجْذِيَةِ الثّابتة.
ومن الباب تجاذَى القومُ الحَجرَ، إذا تشاوَلُوه.
فأمّا قولهم رجلٌ جاذٍ، أي قصير الباع، فهو عندي من هذا؛ لأنّ الباع إذا لم يكن طويلاً ممدوداً كان كالشيء الناتئ المنتصب. قال:
إنّ الخلافةَ لم تكن مقصورةً *** أبداً على جاذِي اليدينِ مُبَخَّلِ([15])
(جذب) الجيم والذال والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَتْرِ الشّيء([16]). يقال جَذَبْتُ الشَّيْءَ أجذبُه جذْباً. وجذَبتُ المُهر عن أمّه إذا فطمتَه، ويقال ناقة جاذب، إذا قلَّ لبنها، والجمع جواذب. وهو قياس الباب؛ لأنه إذا قل لبنها فكأنها جَذبته إلى نفسها.
وقد شذّ عن هذا الأصل الجَذَب، وهو الجُمَّار([17]) الخَشِن، الواحد جَذَبة.
--------------ــــ
([1]) في اللسان: "أبو عمرو: الجذر، بالكسر. والأصمعي بالفتح".
([2]) ديوان زهير 226 واللسان (جذر).
([3])التكملة من المجمل واللسان. والمراد أن العشرة جذر المائة، أي أصلها.
([4]) أي لأهلكني الدهر. والبيت للأخطل في ديوانه 72 واللسان (جذع).
([5]) البيت للعجاج كما في اللسان (جذع)، وليس في ديوانه.
([6]) في المجمل: "وجذع اسم رجل في قولهم: خذ من جذع ما أعطاك".
([7]) ديوان الأعشى 212 واللسان (جذف). وفي الديوان: "حوله الندامى".
([8]) البيت للمثقب العبدي، كما في اللسان (جذف). وفي الأصل: "من مشتاقها باليد" صوابه في المجمل واللسان.
([9]) البيت لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (جذل).
([10]) ديوان المتلمس 2 مخطوطة الشنقيطي واللسان (جذم).
([11]) رواية اللسان ومعجم البلدان: "فالأجراع من أضما"، وفي الديوان: "فالأجزاع".
([12]) البيت للنعمان بن عدي بن نضلة العدوي، كما في المجمل واللسان (جذا).
([13]) في الأصل: "دل"، صوابه من المجمل واللسان.
([14]) سيأتي الحديث في (جعف) أيضاً.
([15]) نسب في المجمل إلى سهم بن حنظلة. ورواه في اللسان (جذا) بقافية "مجذر" منسوباً إلى سهم بن حنظلة أيضاً. وفي الصحاح:"مبخل" بدون نسبة.
([16]) في الأصل: "نثر الشيء" وإنما مدار المادة على البتر بمعنى القطع. انظر اللسان (جذب).
([17]) الجمار، بالجيم: جمار النخلة. وفي الأصل: "الحمار" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(جيم, ذال ve bunların üçlüleri babı)
(**جذر**) **الجيم** ve **الذال** ve **الراء** tek bir asıldır; o da her şeyin aslıdır; hatta dilin aslına **جِذْر** denilir. Huzeyfe dedi: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم bize haber verdi: “Emanet, erkeklerin kalplerinin **جَِذْر**’ine indi.” Asmaî dedi: **الجَذْر** her şeyin aslıdır([1]). Züheyr dedi:
وسامعتَينِ تعرِفُ العِتْقَ فيهما  *** إلى جَِذْرِ مَدْلُوكِ الكُعوب مُحدَّدِ([2])
Halîl’e nispet edilen kitapta: **الجَذْر** hesabın aslıdır; ve [**عشرة**([3])] “on yüz”de denilir. Ama **المجذُور** ve **المجذَّر** için “kısa” denildiği söylenir. Eğer sahih ise, o babdandır; sanki o, başka bir şeyin kendisinden ayrıldığı bir şeyin aslı gibidir.

(**جذع**) **الجيم** ve **الذال** ve **العين** üç asıldır: birincisi, yaşın meydana gelişi ve tazeliğine delalet eder. Şu halde **الجَذَع** koyundan: iki yılı gelmiş olan; deveden ise beş yılı gelmiş olandır. Ve zamana **الأزْلَمَ الجَذَع** adı verilir; çünkü o yenidir. Dedi ki:
يا بِشْرُ لو لم أكُنْ منكم بمنزلةٍ *** ألقَى عليَّ يديهِ الأزْلَمُ الجَذَعُ([4])وقال قوم: أراد به الأسد.
Ve denilir: “O, bu işte **جَذَعٌ**’dır”, eğer onda yeni olarak işe girişmiş ise.
İkinci asıl: ağacın **جِذْع**’ı. Üçüncüsü: “**الجَذْع**”, senin “**جذَعْتُ** الشيءَ” demenden; onu ovduğun zaman. Dedi ki:
* كأنّه مِن طُولِ جَذْع العَفْسِ([5]) *
Ve onların mesellerdeki sözü: “**خُذْ من جِذْع ما أعطاك**”; çünkü o [bir adamın adı([6])]dır.

 (**جذف**) **الجيم** ve **الذال** ve **الفاء** tek bir kelimedir; sürate ve kesmeye delalet eder. Denilir: “**جَذَفْتُ** الشيءَ”: onu kestim. A‘şâ dedi:
قاعداً عندَه النَّدامى فما يَنْـ *** فَكُّ يؤتَى بِمُوكَرٍ مَجْذُوفِ([7])Ve denilir: o **الدَّال** iledir. Ve denilir: “**جَذَف** الرجلُ”: hızlandı. İbn Düreyd dedi: “**جَذَف** الطائر” kuş, iki kanadını hareket ettirmede hızlandığı zaman. Bunun çoğu, kanatlarından birinin kısaltılmasıyla olur. Bundan geminin **مِجْداف**’ının اشتقاق’ı (türeyişi)dir. Dedi: o, bilinen Arapçadır. Dedi ki:
تكاد إن حُرِّك مجذافُها *** تنْسَلُّ مِنْ مَثْناتِها واليَدِ([8])Yani dişi deveyi. Kırbacı onun için **المجذاف** gibi yaptı; ve o, **الذال** ve **الدال** ile iki fasih lehçedir.

(**جذل**) **الجيم** ve **الذال** ve **اللام** tek bir asıldır; o da sabit ve dik duran şeyin aslıdır. Şu halde **الجِذْل** ağacın aslıdır. Her şeyin aslı onun **جِذْل**’üdür. Hubâb b. el-Münzir, Ensar biatte ihtilaf edince dedi: “Ben onun **جُذَيلُها المحكَّك**’iyim.” Bunu ancak şu sebeple söyledi: çünkü o, bir duvara saplanır da uyuz develer onunla kaşınır. Diyor ki: Benim görüşümle şifa aranır; develerin o **الجِذْل** ile şifa araması gibi. Ve dedi ki:
* لاقت على الماءِ جُذَيلاً واتدا([9]) *
Onun, yerinden ayrılmayan dik duran olduğunu murad eder; **الجذل** gibi ki **وَتَد** oldu, yani sabitlendi. Ama sevinç olan **الجََذَل** bununla mümkün olabilir; çünkü sevinçli olan dik durur, kederli olan ise yere yapışır. Bu, tahkik ve hüküm değil, ihtimal babındandır. Dediler: **الجِذْل**, dağın başından belirip görünen şeydir; çoğulu **الأجذال**’dır. Ve falan kimse, bir malın **جِذْل**’üdür; o, onu idare eden olduğu zaman. Bu, babın kıyasıdır; sanki onu yoklayıp gözetmesinde, yerinden ayrılmayan bir **جِذْل** gibidir.

(**جذم**) **الجيم** ve **الذال** ve **الميم** tek bir asıldır; o da kesmedir. Denilir: “**جَذَمْتُ** الشيءَ **جذْماً**.” Ve **الجِذْمة** ipten ve başkasından bir parçadır. **الجُذام**, parmakların kopup kesilmesi sebebiyle adlandırıldı. **الأجذم**: eli kesik olan. Hadiste: “Kim Kur’an’ı öğrenir, sonra onu unutursa, Allah تعالى’ya **أجذم** olarak kavuşur.” Mütelemmis dedi:
وما كنتُ إلاّ مثلَ قاطع كفِّه *** بكفٍّ لـه أخْرَى فأصبَحَ أجْذَما([10])Ve “**انْجَذَم** الحبلُ”: ip koptu. Nâbiga dedi:
بانَتْ سُعادُ فأمسى حَبْلُها انْجَذَما *** واحْتَلّت الشَّرْعَ فالخْبْتَيْنِ مِنْ إضَما([11])Ve **الإجذام**: yürüyüşte sürat; o da babdandır. Ve **الإجذام**: bir şeyden vazgeçip kesilme.

(**جذو**) **الجيم** ve **الذال** ve **الواو** dik durmaya delalet eden bir asıldır. Denilir: “**جَذَوْتُ** على أطراف أصابعي”, ayağa kalktığım zaman. Dedi ki:
إذا شِئْتُ غَنَّتَنِي دَهَاقِينُ قريةٍ *** وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على حدِّ مَنْسِِمِ([12])Halîl dedi: “**جَذَا** **يجذُو** denilir; **جثا** **يجثُو** gibi; ancak **جذا** [**أَدَلُّ**([13])] olarak, lüzuma (yerinde durmaya) daha çok delalet eder.” Halîl’in söylediği bu, sözün ölçülerinden zikrettiğimizin bir kısmında bize delildir. Halîl, bizce bu manada bir imamdır.
Dedi: Ve denilir: “**جَذَا** **القُرادُ** deve yanına”, yapışmasının şiddetinden dolayı. Ve “**جَذَتْ** **ظَلِفَة** **الإكاف** eşek yanına.” Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Münafığın misali, yere doğru **المُجْذِيَة** olan **الأَرْزَة** gibidir; ta ki onun **انجعافُها**([14]) bir defa olsun.” **المجْذِيَة** ile sabit olanı murad etti.
Babdandır: “**تجاذَى** القومُ **الحَجرَ**”, onu birbirlerine uzatıp aldıkları zaman.
Ama onların “adam **جاذٍ**’dır” sözü; yani kol açıklığı kısa; bu, bence bundandır; çünkü kol açıklığı uzun ve uzatılmış olmadığında, dik duran çıkıntılı bir şey gibi olur. Dedi ki:
إنّ الخلافةَ لم تكن مقصورةً *** أبداً على جاذِي اليدينِ مُبَخَّلِ([15])

(**جذب**) **الجيم** ve **الذال** ve **الباء** tek bir asıldır; şeyin **بَتْرِ**’ine([16]) delalet eder. Denilir: “**جَذَبْتُ** الشَّيْءَ”: onu **جذْباً** çektim. Ve “**جذَبتُ** **المُهر** عن أمّه”: onu sütten kestim. Ve denilir: “**ناقة جاذب**”, sütü az olduğu zaman; çoğulu **جواذب**. Bu, babın kıyasıdır; çünkü sütü azaldığında sanki onu kendine doğru **جَذب** etmiştir.
Bu asıldan şâz olarak **الجَذَب** gelmiştir; o, sert **الجُمَّار**’dır([17]); teki **جَذَبة**.

--------------ــــ
([1]) Lisân’da: “Ebû Amr: **الجذر** kesre ile. Asmaî fetha ile.”
([2]) Züheyr divanı 226 ve Lisân (**جذر**).
([3]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dan. Murad: **العشرة** yüzün **جذر**’idir; yani onun aslıdır.
([4]) Yani zaman beni helak ederdi. Beyit Ahtal’ındır; divanında 72 ve Lisân (**جذع**).
([5]) Beyit, Lisân’da (**جذع**) geçtiği üzere Accâc’ındır; divanında değildir.
([6]) el-Mücmel’de: “Ve **جذع** onların ‘**خذ من جذع ما أعطاك**’ sözünde bir adam adıdır.”
([7]) A‘şâ divanı 212 ve Lisân (**جذف**). Divanda: “حوله الندامى”.
([8]) Beyit, Lisân’da (**جذف**) geçtiği üzere Müsekkab el-‘Abdî’nindir. Asılda: “من مشتاقها باليد”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([9]) Beyit, Lisân’da (**جذل**) geçtiği üzere Ebû Muhammed el-Fak‘asî’nindir.
([10]) Mütelemmis divanı 2, Şınkîtî yazması ve Lisân (**جذم**).
([11]) Lisân ve Mu‘cemü’l-Büldân rivayeti: “فالأجراع من أضما”; divanda: “فالأجزاع”.
([12]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân’da (**جذا**) geçtiği üzere Nu‘mân b. ‘Adî b. Nudle el-‘Adevî’nindir.
([13]) Asılda: “دل”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([14]) Hadis (جعف)’ta da gelecektir.
([15]) el-Mücmel’de Sehm b. Hanzala’ya nispet edilmiştir. Lisân’da (**جذا**) “مجذر” kafiyesiyle Sehm b. Hanzala’ya nispet edilerek rivayet edilmiştir. Sıhâh’ta: “**مبخل**” nispet olmaksızın.
([16]) Asılda: “نثر الشيء”; hâlbuki maddenin ekseni, kesme manasında **البتر** üzerinedir. Lisân (**جذب**)’e bak.
([17]) **الجمار**, **الجيم** ile: hurma ağacının **جمار**’ı. Asılda: “الحمار” bir tahriftir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَذْبُ: مَدُّكَ الشيءَ، والجَبْذُ لغة تميم. المحكم: الجَذْبُ: المـَدُّ. جَذَبَ الشيءَ يَجْذِبُه جَذْباً وجَبَذَه، على القلب، واجْتَذَبَه: مَدَّه. وقد يكون ذلك في العَرْضِ. سيبويه: جَذَبَه: حَوَّلَه عن موضِعه، واجْتَذَبَه: اسْتَلَبَه.
وقال ثعلب قال مُطَرِّفٌ، قال ابن سيده، وأُراه يعني مُطَرِّفَ بن الشِّخِّيرِ: وجدتُ الإِنسان مُلْقىً بين اللّهِ وبين الشيطانِ، فإِن لم يَجْتَذِبْهُ إِلَيْه جَذَبَه الشيطانُ. وجاذَبَه كَجَذبه. وقوله: ذَكَرْتُ، والأَهْواءُ تَدْعُو للْهَوَى، *  والعِيسُ، بالرَّكْب، يُجاذِبْنَ البُرَى قال: يكون يُجاذِبْن ههنا في معنى يَجْذِبْنَ، وقد يكون للمُباراة والمُنازعة، فكأَنه يُجاذِبْنَهُنَّ البُرى.
وجاذَبْتُه الشيءَ: نازَعْتُه إِياه.
والتَجاذُبُ: التَّنازُعُ؛ وقد انْجَذَبَ وتَجاذَبَ.
وجَذَبَ فلان حَبْلَ وِصالِه، وجَذَمَه إِذا قَطَعَه. ويقال للرجل إِذا كَرَعَ في الإِناءِ نَفَساً أَو نَفَسَيْن: جَذَب منه نَفَساً أَو نَفَسَيْن. ابن شميل: بَيْنَنا وبين بني فلان نَبْذةٌ وجَذْبةٌ أَي هُمْ منَّا قَرِيبٌ. ويقال: بَيْني وبين الـمَنْزِلِ جَذْبةٌ أَي قِطْعةٌ، يعني: بُعْدٌ.ويقال: جَذْبةٌ من غَزْل، للـمَجْذوب منه مرَّةً. وجَذَب الشهرُ يَجْذِبُ جَذباً إِذا مَضَى عامَّتُه.
وجَذابِ: الـمَنِيَّةُ، مَبْنِيَّةٌ لأَنها تَجْذِبُ النُّفُوسَ. وجاذَبَتِ المرأَةُ الرجلَ: خَطَبَها فرَدَّتْه، كأَنه بانَ منها مَغْلُوباً. التهذيب: وإِذا خَطَبَ الرجلُ امرأَةً فرَدَّتْه قيل: جَذَبَتْه وجَبَذَتْه. قال: وكأَنه من قولك جاذَبْتُه فَجَذبْتُه أَي غَلَبْتُه فبان منها مَغْلُوباً. والانْجِذابُ: سُرْعةُ السَّيْرِ. وقد انْجَذَبُوا في السَّيْر، وانْجَذَب بهم السَّيْر، وسَيْرٌ جَذْبٌ: سَرِيعٌ. قال: قَطَعْتُ، أَخْشاهُ، بِسَيْرٍ جَذْب
أَخْشاهُ: في موضع الحال أَي خاشِياً له، وقد يجوز أَن يريد أَخْشاه: أَخْوَفَه، يعني أَشدَّه إِخافةً، فعلى هذا ليس له فِعْلٌ. والجَذْبُ: انْقِطاعُ الرِّيقِ.
وناقةٌ جاذِبةٌ وجاذِبٌ وجَذُوبٌ: جَذَبَتْ لبَنَها من ضَرْعِها، فذهَب صاعِداً، وكذلك الأَتانُ، والجمع جَواذِبُ وجِذابٌ، مثل نائم ونِيام \<ص:259>
قال الهذلي:
بطَعْنٍ كرَمْحِ الشَّوْلِ، أَمـْسَتْ غَوارِزاً  *  جَواذِبُها، تَأْبى على الـمُتَغَبِّرِ ويقال للناقة إِذا غَرَزَتْ وذهب لبنُها: قد جَذَبَتْ تَجْذِبُ جِذاباً(1) (1 قوله «جذاباً» هو في غير نسخة من المحكم بألف بعد الذال كما ترى) ، فهي جاذِبٌ. اللحياني: ناقة جاذِبٌ إِذا جَرَّتْ فزادتْ على وقت مَضْرِبها. النضر: تَجذَّبَ اللبنَ إِذا شَرِبَه. قال العُدَيْل:
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْلِ للظَّعْنِ، بَعْدَما *  تَجَذَّبَ راعي الإِبْلِ ما قد تَحَلَّبا وجَذَبَ الشاةَ والفَصِيلَ عن أَُمهما يَجْذِبُهما جَذْباً: قطَعهما عن الرَّضاعِ، وكذلك الـمُهْرَ: فَطَمَه. قال أَبو النجم يصِف فَرساً: ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُهْ،  *  نَفْرَعُه فَرْعاً، ولَسْنا نَعْتِلُهْ أَي نَفْرَعُه باللجام ونَقْدَعُه. ونَعْتِلُه أَي نَجْذِبهُ جَذْباً عَنِيفاً. وقال اللحياني: جَذَبَتِ الأُمُّ ولدَها تَجْذِبُه: فطَمَتْه، ولم يَخُصَّ من أَي نوعٍ هو. التهذيب: يقال للصبيّ أَو السَّخْلةِ إِذا فُصِلَ: قد جُذِبَ. والجَذَبُ: الشَّحْمةُ التي تكون في رأْس النَّخْلة يُكْشَطُ عنها اللِّيفُ، فتؤكل، كأَنها جُذِبَتْ عن النخلة. وجَذَبَ النخلةَ يَجْذِبُها جَذْباً: قَطَعَ جَذَبَها ليأْكله، هذه عن أَبي حنيفة.
والجَذَبُ والجِذابُ جميعاً: جُمَّارُ النخلةِ الذي فيه خُشونةٌ، واحدتها جَذَبةٌ. وعمّ به أَبو حنيفة فقال: الجَذَبُ الجُمَّارُ، ولم يزد شيئاً. وفي الحديث: كان رسولُ اللّه، صلة اللّه عليه وسلم، يُحِبُّ الجَذَبَ، وهو بالتحريك: الجُمَّارُ. والجُوذابُ: طَعامٌ يُصْنَعُ بسُكَّرٍ وأَرُزٍّ ولَحْمٍ.
أَبو عمرو يقال: ما أَغْنى عَنِّي جِذِبَّاناً، وهو زِمامُ النَّعْلِ، ولا ضِمْناً، وهو الشَّسْعُ.

##### Türkçe

**الجَذْبُ**: senin bir şeyi uzatmandır; **الجَبْذُ** Temîm’in dilidir. **المحكم**: **الجَذْبُ**: uzatmadır.

**جَذَبَ** şeyi **يَجْذِبُه** **جَذْباً** ve **جَبَذَه** (kalb üzere), ve **اجْتَذَبَه**: onu uzattı. Bu, enine (genişlikte) de olabilir. Sîbeveyh: **جَذَبَه**: onu yerinden çevirdi; **واجْتَذَبَه**: onu kapıp aldı.

Sa‘leb dedi; Mutarrif dedi, İbn Sîde dedi; ve ben onu, **مُطَرِّفَ بن الشِّخِّيرِ**’i kasteder görüyorum: “İnsanı Allah ile şeytan arasında atılmış buldum; eğer onu kendine **يَجْتَذِبْ** etmezse şeytan onu **جَذَبَه**.” Ve **جاذَبَه** **كَجَذبه** gibidir. Ve onun sözü:
ذَكَرْتُ، والأَهْواءُ تَدْعُو للْهَوَى، *  والعِيسُ، بالرَّكْب، يُجاذِبْنَ البُرَى
Dedi: burada **يُجاذِبْنَ** “**يَجْذِبْنَ**” mânâsında olur; ve müsâbaka ve münâzaa için de olabilir; sanki **البُرَى** onları **يُجاذِبْنَهُنَّ** eder.

**وجاذَبْتُه** şeyi: onunla onda çekiştim.

**والتَجاذُبُ**: çekişmedir; ve **انْجَذَبَ** ve **تَجاذَبَ** olmuştur.

Ve falan kimse **حَبْلَ وِصالِه**’i **جَذَبَ** etti; ve onu kestiği zaman **جَذَمَه**. Ve erkeğe, kapta bir nefes yahut iki nefes içtiği zaman denir: ondan bir nefes yahut iki nefes **جَذَبَ** etti. İbn Şümeyl: “Bizimle falan oğulları arasında bir **نَبْذةٌ** ve bir **جَذْبةٌ** vardır”, yani onlar bize yakındır. Ve denir: “Benimle menzil arasında bir **جَذْبةٌ** vardır”, yani bir parça; yani: uzaklık. Ve denir: çekip alınandan bir defa için, eğirmeden bir **جَذْبةٌ**.

Ve ay **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُ** **جَذباً**: çoğu geçtiği zaman.

**وجَذابِ**: ölüm; nefisleri çektiği için bina edilmiştir.

Kadın erkeği **جاذَبَتِ**: onu istedi de o onu geri çevirdi; sanki ondan mağlup olarak ayrılmıştır. **التهذيب**: erkek bir kadını istedi de o onu geri çevirdiği zaman denir: onu **جَذَبَتْ** ve **جَبَذَتْ**. Dedi: sanki “onunla **جاذَبْتُه** de onu **جَذبْتُه**”, yani ona galip geldim; böylece ondan mağlup olarak ayrıldı, sözündendir.

**والانْجِذابُ**: yürüyüşün süratidir. Ve yürüyüşte **انْجَذَبُوا** oldular; ve yürüyüş onlarla **انْجَذَب** oldu; ve **سَيْرٌ جَذْبٌ**: süratlidir. Dedi:
قَطَعْتُ، أَخْشاهُ، بِسَيْرٍ جَذْب
**أَخْشاهُ** hâl yerindedir; yani ona korkar olarak; ve **أَخْشاهُ** istemesi de câiz olur: “onu daha çok korkutan”, yani onu korkutmayı daha şiddetli kılan; bu takdirde onun fiili yoktur.

**والجَذْبُ**: tükürüğün kesilmesidir.

Ve **ناقةٌ جاذِبةٌ** ve **جاذِبٌ** ve **جَذُوبٌ**: sütünü memesinden çekti; böylece yukarı gitti; eşek dişisi de böyledir. Çoğulu **جَواذِبُ** ve **جِذابٌ**dur; “nâim” ve “niyâm” gibi.
\<ص:259>
Hüzelî dedi:
بطَعْنٍ كرَمْحِ الشَّوْلِ، أَمـْسَتْ غَوارِزاً  *  جَواذِبُها، تَأْبى على الـمُتَغَبِّرِ
Ve deve, **غَرَزَتْ** olup sütü gittiği zaman ona denir: **جَذَبَتْ** **تَجْذِبُ** **جِذاباً**(1); o hâlde o **جاذِبٌ**dir. Lihyânî: **ناقة جاذِبٌ**: çekip de sağım vaktinin üzerine arttığı zaman.
(1 “**جذاباً**” sözü, gördüğün üzere, **المحكم**’in başka bir nüshasında ذال’den sonra bir ألف ile değildir.)

Nadr: sütü içtiği zaman **تَجذَّبَ** etti. ‘Udeyl dedi:
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْلِ للظَّعْنِ، بَعْدَما *  تَجَذَّبَ راعي الإِبْلِ ما قد تَحَلَّبا
Ve koyunu ve sütten kesilmemiş yavru deveyi annelerinden **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُهما** **جَذْباً**: onları emmeden kesti; tay da böyledir: onu sütten kesti. Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:
ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُهْ،  *  نَفْرَعُه فَرْعاً، ولَسْنا نَعْتِلُهْ
Yani: onu gem ile **نَفْرَعُه** ederiz ve onu **نَقْدَعُه** ederiz. Ve **نَعْتِلُه**: yani onu şiddetli bir çekişle **نَجْذِبهُ** ederiz.

Lihyânî dedi: anne çocuğunu **جَذَبَتِ** eder, **تَجْذِبُه**: onu sütten kesti; bunun hangi türden olduğunu tahsis etmedi. **التهذيب**: çocuğa yahut oğlağa, ayrıldığı zaman denir: **قد جُذِبَ**.

**والجَذَبُ**: hurma ağacının başında bulunan, üzerinden lifin kazındığı, sonra yenilen yağlı et parçasıdır; sanki hurma ağacından çekilip alınmıştır. Ve hurma ağacını **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُها** **جَذْباً**: onu yemek için **جَذَبَ**’ını kesti; bu, Ebû Hanîfe’dendir.

**والجَذَبُ** ve **الجِذابُ** ikisi birlikte: içinde pürüzlülük bulunan hurma ağacının **جُمَّارُ**’ıdır; bir tanesi **جَذَبةٌ**’dir. Ebû Hanîfe bunu genelleştirdi de dedi: **الجَذَبُ** **الجُمَّارُ**’dır; başka bir şey artırmadı. Hadiste: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun, **الجَذَبَ**’ı severdi; ve o, hareke ile: **الجُمَّارُ**’dır.

**والجُوذابُ**: şeker, pirinç ve et ile yapılan bir yemektir.

Ebû ‘Amr denir: “Beni **جِذِبَّاناً** ile zengin kılmadı”; o, nalının kayışı (zimâm)dır; ve “**ضِمْناً** ile de değil”; o da **الشَّسْعُ**’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ذ ب * * الجَذْبُ * المد * جَذَبَهُ * و * جَبَذَهُ * على القلب وبابه ضرب و * اجْتَذَبَهُ * أيضا وبيني وبين المنزل * جَذْبَةٌ * أي بعد

##### Türkçe

* ج ذ ب * * **الجَذْبُ** * uzatma * **جَذَبَهُ** * ve * **جَبَذَهُ** *; kalb üzere ve onun bâbı üzeredir: vurma; ve * **اجْتَذَبَهُ** * da; ve benimle menzil arasında * **جَذْبَةٌ** * vardır; yani uzaklık.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جذبه أي الشيء يجذبه، بالكسر، جذبا، وجبذه، على القلب لغة تميم: مده، كاجتذبه وقد يكون ذلك في العرض وروي عن سيبويه: جذب الشيء: حوله عن موضعه واجتذبه: استلبه، كذا في المحكم، وجذبه كجاذبه، وقول الشاعر:
  ذكرت والأهواء تدعو للهوى
  والعيس بالركب يجاذبن البرى يحتمل أن يكون بمعنى يجذبن أو بمعنى المباراة والمنازعة، كذا في المحكم، وقد انجذب وتجاذب، نص ابن سيده في المحكم: وجذب فلان حبل وصاله: قطعه. وفي الأساس: ومن المجاز: جذب فلان الحبل بيننا: قاطع. وجذبت الناقة إذا غرزت وقل لبنها تجذب جذابا فهي جاذب وجاذبة وجذوب جذبت لبنها من ضرعها فذهب صاعدا، وكذلك الأتان، وفي الأساس، ومن المجاز: ناقة جاذب: مدت حملها إلى أحد عشر شهرا. قال الحطيئة يهجو أمه:
  لسانك مبرد لم يبق شيئا                      ودرك در جاذبة دهين الدهين مثل الجاذبة ج جواذب وجذاب، كنيام ونائم، قال الهذلي:
  بطعن كرمح الشول أمست غوارزاجواذبها تأبى على المتغبر قال اللحياني: ناقة جاذب، إذا جرت فزادت على وقت مضربها.
 ومن المجاز: جذب الشهر يجذب جذبا مضى عامته، أكثره، ومن المجاز: جذب الشاة والفصيل عن أمهما يجذبهما جذبا: قطعهما عن الرضاع وكذلك المهر: فطمه قال أبو النجم يصف فرسا:
  ثم جذبناه فطاما نفصله

  نفرعه فرعا ولسنا نعتله أي نفرعه باللجام ونقدعه، ونعتله أي نجذبه جذبا عنيفا. وقال اللحياني وجذبت الأم ولدها تجذبه: فطمته، ولم يخص من أي نوع هو، قاله ابن سيده، وفي التهذيب: يقال: للصبي أو للسخلة إذا فصل: قد جذب، انتهى.
 ومن المجاز: جذب فلانا يجذبه، بالضم إذا غلبه في المجاذبة ومن المجاز: جاذبت المرأة الرجل: خطبها فردته كأنه بان منها مغلوبا، كذا في المحكم، وفي التهذيب. وإذا خطب الرجل امرأة فردته قيل جذبته وجبذته، قال: وكأنه من قولك جاذبته فجذبته، أي غلبته فبان منها مغلوبا.
 وجذاب مبنية كقطام هي المنية، لأنها تجذب النفوس، قاله ابن سيده.
 والانجذاب: سرعة السير، ومن المجاز: قد انجذبوا في السير، وانجذب بهم السير: ساروا مسيرا بعيدا.
 وسير جذب: سريع قال الشاعر:
  قطعت أخشاه بسير جذب أي حالة كوني خاشيا له، قاله ابن سيده. والجذب أيضا: انقطاع الريق.
 وعن ابن شميل: يقال: بيننا وبين بني فلان نبذة وجذبة، أي هم منا قريب، وبينه وبين المنزل جذبة أي قطعة بعيدة، ويقال: جذبة من غزل، للمجذوب منه مرة، ومن المجاز يقال: ما أعطاه جذبة غزل، أي شيئا، كذا في الأساس.
 والجذب محركة: الشحمة التي تكون في رأس النخلة يكشط عنها الليف فتؤكل، كأنها جذبت عن النخلة، وهو أيضا جمارث النخل، أو، وفي بعض النسخ بحذف أو، ومثله في المحكم ولسان العرب: الخشن منه أي الذي فيه الخشونة، وأما أبو حنيفة فإنه عم وقال: الجذب: الجمار، ولم يزد شيئا، كذا في المحكم، وفي الحديث:  كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يحب الجذب  هو بالتحريك: الجمار، كالجذاب بالكسر، الواحدة جذبة بهاء.
 وجذب النخلة يجذبها بالكسر، جذبا: قطع جذبها ليأكله، هذه عن أبي حنيفة.
 ومن المجاز: جذب من الماء نفسا أو نفسين، إذا كرع فيه أي في الإناء الذي فيه الماء.
 وفي الأساس: وناقة فلان تجذب لبنها إذا حلبت، أي تسرقه والجوذاب، بالضم: طعام يتخذ أي يصنع من سكر ورز ولحم، كذا في المحكم.
 قلت: ولعله لما فيه من الجواذب، وربما يسبق إلى الذهن أنه معرب جوزه آب، وليس كذلك، وسيأتي في ذوباج.
 وجاذبا: نازعا وجاذبته الشيء: نازعته إياه وتجاذبا: تنازعا، والتجاذب: التنازع، وبه فسر أيضا قول الشاعر الماضي ذكره:
  يجاذبن البرى بمعنى المباراة والمنازعة.
 واجتذبه: سلبه قال ثعلب عن مطرف: وجدت الإنسان ملقى بين الله وبين الشيطان فإن لم يجتذبه إليه جذبه الشيطان، وهو قطعة من كلام ابن سيده في المحكم، وقوله: اجتذبه: سلبه، من بقية كلام سيبويه المتقدم.
 وفي الأساس: ومن المجاز: وتجاذبوا أطراف الكلام، وكانت بينهم مجاذبات ثم اتفقوا.
 والجذابة لم يذكره صاحب اللسان، وهي مشددة: هلبة، بالضم وهي شعر يربط ويجعل آلة للاصطياد يصطاد بها القنابر جمع قنبر: طائر معروف وفي لسان العرب: عن أبي عمرو: يقال: ما أغنى عني جذبانا ولا ضمنا، الجذبان، بالكسر وتشديد الباء الموحدة المفتوحة كعفتان وهو زمام النعل، والضمن: هو الشسع.
 وعن النضر بن شميل تجذبه أي اللبن، إذا شربه، قال العديل:

  دعت بالجمال البزل للظعن بعدماتجذب راعي الإبل ما قد تحلبا ومن الأمثال المشهورة أخذ فلان في وادي جذبات، محركة وفي مجمع الأمثال للميداني: وقعوا يضرب في الرجل إذا أخطأ ولم يصب، قيل: من جذب الصبي: فطم، وربما يهلك، ويفهم من كلام الأساس أنه مأخوذ من قولهم: انجذبوا في السير، وانجذب بهم السير: ساروا بعيدا. فينظر مع تفسير المؤلف، ورواه بعضهم بالدال المهملة، ونقل شيخنا: والأصوب قول الأزهري عن الأصمعي خدبات أي بالخاء المعجمة، جمع خدبة فعلة من خدبته الحية: نهشته، يضرب لواقع في هلكة، وللجائر عن قصده، ويأتي للمصنف، ونقل شيخنا أيضا أنه أخذ من كلام الميداني أنه يقال جذب الصبي إذا فطم، وظاهر المصنف كالجوهري أنه يكون للمهر، لأنه ذكره مقيدا به.
 قلت: وقد أسبقنا النقل عن التهذيب في ذلك ما يغني النقل عن معنى المثل.

##### Türkçe

**جذبه** yani şeyi **يجذبه**; kesre ile, **جذبا**; ve **جبذه**; kalb üzerine (kalb hakkında) Temîm lügati: onu uzattı; **كاجتذبه**. Ve bu, arzda da olabilir. Ve Sîbeveyh’ten rivayet olundu: **جذب الشيء**: onu yerinden çevirdi; ve **اجتذبه**: onu soyup aldı; **كذا في المحكم**. Ve **جذبه** **كجاذبه**. Ve şairin sözü:
  ذكرت والأهواء تدعو للهوى
  والعيس بالركب يجاذبن البرى
**يحتمل** ki **يجذبن** manasında olsun; yahut müsâbaka ve münâzaa manasında olsun; **كذا في المحكم**. Ve muhakkak **انجذب** etti ve **تجاذب** etti. İbn Sîde’nin **المحكم**’deki nassı: **وجذب فلان حبل وصاله**: onu kesti. Ve **الأساس**’ta: Ve mecazdan: **جذب فلان الحبل بيننا**: (ilişkiyi) kesen. Ve **جذبت الناقة**: eğer (meme) sapladı ve sütü azaldı; **تجذب جذابا**; o hâlde o **جاذب** ve **جاذبة** ve **جذوب**tur; sütünü memesinden çekti de yukarı doğru gitti. Ve aynı şekilde dişi eşek. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **ناقة جاذب**: حملını on bir aya kadar uzattı. Hutay’e annesini hicvederek dedi:
  لسانك مبرد لم يبق شيئا                      ودرك در جاذبة دهين
**الدهين**: **مثل الجاذبة**; çoğulu **جواذب** ve **جذاب**; **كنيام ونائم** gibi. Hüzelî dedi:
  بطعن كرمح الشول أمست غوارزاجواذبها تأبى على المتغبر
Lihyânî dedi: **ناقة جاذب**: eğer koştu da sağım vaktinin üzerine arttıysa.
 ومن المجاز: **جذب الشهر يجذب جذبا**: çoğu geçti; ekseri. Ve mecazdan: **جذب الشاة والفصيل عن أمهما يجذبهما جذبا**: ikisini emmeden kesti; ve aynı şekilde tay: onu sütten kesti. Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:
  ثم جذبناه فطاما نفصله

  نفرعه فرعا ولسنا نعتله
Yani: onu gem ile ayırırız ve onu men ederiz; ve **نعتله** yani onu şiddetli bir çekişle çekeriz. Lihyânî dedi: **وجذبت الأم ولدها تجذبه**: onu sütten kesti; bunun hangi türden olduğuna tahsis etmedi; bunu İbn Sîde söyledi. Ve **التهذيب**’de: denir: çocuk için yahut kuzu için, eğer ayrıldıysa: **قد جذب**; bitti.
 Ve mecazdan: **جذب فلانا يجذبه**; damme ile, eğer onu **المجاذبة**’de yendiyse. Ve mecazdan: **جاذبت المرأة الرجل**: onu istedi de onu geri çevirdi; sanki ondan mağlup olarak ayrılmış gibi; **كذا في المحكم** ve **في التهذيب**. Ve eğer erkek bir kadını ister de o onu geri çevirirse: **جذبته** ve **جبذته** denir. Dedi: ve sanki senin sözünden: **جاذبته فجذبته**; yani onu yendim de ondan mağlup olarak ayrıldı.
 **وجذاب** **مبنية كقطام**: o, ölüm(dür); çünkü nefisleri çeker; bunu İbn Sîde söyledi.
 **والانجذاب**: yürüyüşün sürati. Ve mecazdan: **قد انجذبوا في السير**; ve **انجذب بهم السير**: uzak bir yürüyüşle yürüdüler.
 Ve **سير جذب**: hızlı(dır). Şair dedi:
  قطعت أخشاه بسير جذب
Yani: ondan korkar hâlde oluşum durumunda; bunu İbn Sîde söyledi. Ve **الجذب** ayrıca: tükürüğün kesilmesi.
 İbn Şümeyl’den: denir: bizimle Benî falan arasında **نبذة وجذبة** var; yani onlar bize yakındır. Ve onunla menzil arasında **جذبة** var; yani uzak bir parça. Ve denir: **جذبة من غزل**; ondan çekilen için bir kere. Ve mecazdan denir: ona **جذبة غزل** vermedi; yani bir şey; **كذا في الأساس**.
 Ve **الجذب** (harekeli): hurma ağacının başında bulunan içyağ; ondan lif kazınır da yenir; sanki hurma ağacından çekilip alınmış gibidir. Ve o ayrıca hurma ağaçlarının **جمارث**’ıdır; yahut—bazı nüshalarda **أو**’nun hazfiyle—ve benzeri **المحكم** ve **لسان العرب**’dadır: onun kabası; yani onda kabalık bulunan. Amma Ebû Hanîfe ise genelledi ve dedi: **الجذب**: **الجمار**’dır; bir şey artırmadı; **كذا في المحكم**. Ve hadiste:  **كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يحب الجذب**  o, tahrîk ile: **الجمار**’dır; kesre ile **كالجذاب** gibi; bir tanesi **جذبة** (هاء ile).
 **وجذب النخلة يجذبها** kesre ile, **جذبا**: onun **جذب**’ını onu yemek için kesti; bu, Ebû Hanîfe’dendir.
 Ve mecazdan: sudan bir nefes yahut iki nefes **جذب** etti; eğer onda, yani içinde su bulunan kapta, içtiyse.
 Ve **الأساس**’ta: ve falanın devesi, sağılınca sütünü **تجذب** eder; yani onu çalar. Ve **الجوذاب** damme ile: şeker, pirinç ve etten yapılan, yani imal edilen yemek; **كذا في المحكم**.
 Dedim: ve belki onda bulunan **الجواذب** sebebiyledir. Ve belki zihne, onun **جوزه آب** muarrebidir diye önce gelir; öyle değildir; ve **ذوباج**’da gelecektir.
 **وجاذبا**: çekişen. Ve **جاذبته الشيء**: onu ondan çekiştim. Ve **تجاذبا**: çekiştiler. Ve **التجاذب**: çekişme. Ve bununla, geçmişte zikri geçen şairin sözü de tefsir olundu:
  يجاذبن البرى
müsâbaka ve münâzaa manasında.
 Ve **اجتذبه**: onu soyup aldı. Sa‘leb, Mutarrif’ten: buldum ki insan, Allah ile şeytan arasında atılmıştır; eğer onu kendisine **يجتذبه** etmezse, şeytan onu **جذبه** eder; bu, İbn Sîde’nin **المحكم**’deki sözünden bir parçadır. Ve onun sözü: **اجتذبه: سلبه**; Sîbeveyh’in yukarıda geçen sözünün geri kalanındandır.
 Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **وتجاذبوا أطراف الكلام**; ve aralarında **مجاذبات** oldu, sonra uyuştular.
 **والجذابة**’yı **صاحب اللسان** zikretmedi; ve o şeddelidir: **هلبة**; damme ile. Ve o, bağlanan ve av aleti kılınan kıldır; onunla **القنابر** avlanır; **قنبر**’in çoğulu: bilinen bir kuş. Ve **لسان العرب**’da: Ebû Amr’dan: denir: **ما أغنى عني جذبانا ولا ضمنا**; **الجذبان** kesre ile ve مفتوحة tekil **الباء الموحدة**’nın teşdîdiyle, **كعفتان** gibi; ve o, nalın kayışı(dır). Ve **الضمن**: o, **الشسع**’dır.
 Nadr b. Şümeyl’den: **تجذبه** yani sütü; eğer onu içtiyse. Adîl dedi:

  دعت بالجمال البزل للظعن بعدماتجذب راعي الإبل ما قد تحلبا
Ve meşhur emsâlden: falan, **وادي جذبات**’ta aldı; harekeli. Ve Meydânî’nin **مجمع الأمثال**’inde: **وقعوا**: isabet etmeyip hata eden adam hakkında darb olunur. Denildi: **جذب الصبي**’den; (yani) sütten kesti; ve belki helâk olur. Ve **الأساس**’ın sözünden anlaşılır ki o, onların sözünden alınmıştır: **انجذبوا في السير** ve **انجذب بهم السير**: uzak yürüdüler. Müellifin tefsiriyle birlikte bakılır. Ve bazıları onu **بالدال المهملة** ile rivayet etti. Şeyhimiz nakletti: ve daha doğru olan, Ezherî’nin Asma‘î’den sözü: **خدبات**; yani **بالخاء المعجمة** ile; **خدبة**’nin çoğulu; **فعلة** vezninde; **خدبته الحية**’den: onu soktu. Helâke içine düşen için ve maksadından sapan için darb olunur. Ve musannif için gelecektir. Şeyhimiz ayrıca nakletti ki Meydânî’nin sözünden alınmıştır: denir: **جذب الصبي** eğer sütten kesildiyse. Ve musannifin zahiri, Cevherî gibi, onun tay için olduğudur; çünkü onu onunla kayıtlı olarak zikretti.
 Dedim: ve biz, bu hususta **التهذيب**’den nakli daha önce geçirdik; o, meselin manası hakkında nakle ihtiyaç bırakmayacak (şeydedir).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَذَبَهُ
1 جَذَبَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. جَذِبَ , (Msb, K,) inf. n. جَذْبٌ; (S, Msb;) as also جَبَذَهُ, (S, TA,) inf. n. جَبْذٌ, of the dial. of Temeem, (TA,) or formed by transposition; (S, TA; [but see art. جبذ;]) and ↓ اجتذبهُ; (S, A, K;) He drew it; dragged it; pulled it; tugged it; strained it; extended it by drawing, or pulling or tugging; stretched it; extended, lengthened, or protracted, it; (S, A, K;) namely, a thing; and sometimes relating to an ideal object. (TA.) ― -b2- جَذَبَ مِنَ الاـِنَآءِ, (S,) or جَذَبَ مِنَ المَآءِ, (K,) or جَذَبَ المَآءَ, (A, Msb,) نَفَسًا, (S, A, Msb, K,) or نَفَسَيْنِ, (S, A, Msb,) (tropical:) He drank (S, K) from the vessel, (S,) or of the water, (K,) by putting his mouth into it, [a draught, or two draughts:] (S, K:) or he conveyed [or drew up] into the innermost parts of his nose [a draught, or two draughts, of the water]. (Msb.) And جَذَبَتْ لَبَنَهَا (tropical:) She (a camel) drank her milk when she was milked. (A. [But see what next follows: and see also 5.]) ― -b3- جَذَبَتْ, said of a she-camel, (S, K,) and of a she-ass also, aor. جَذِبَ , inf. n. جِذَابٌ, (TA,) (assumed tropical:) She became scant of milk; (S, K;) she drew her milk (جَذَبَتْ لَبَنَهَا) from her udder so that it went away upwards. (TA.) ― -b4- جَذَبَهُ, (K,) or جَذَبَهُ عَنْ أُمِّهِ, (S, A,) aor. جَذِبَ , inf. n. جَذْبٌ, (TA,) (tropical:) He weaned him; namely, a colt, (S, A, K,) and a young camel, and a lamb. (TA.) And one says of a mother, جَذَبَتْ وَلَدَهَا (tropical:) She weaned her young one: so accord. to Lh, who does not specify the kind. (ISd, TA.) And accord. to the T, جُذِبَ is said of a child, or of a lamb or kid, meaning (tropical:) He was weaned. (TA.) ― -b5- جَذَبَهُ and ↓ جَاذَبَهُ He transferred, or removed, it (a thing) from its place. (K.) ― -b6- جَذَبَتْهُ (tropical:) She repelled him, or rejected him; namely, a man who sought her in marriage; (T, A, TA;) as though from the saying جَاذَبْتُهُ فَجَذَبْتُهُ [which see below]; (T, TA;) [i. e.] as though she contended with him and overcame him, and thus he became separated from her; (T, A, TA;) as also جَبَذَتْهُ. (T, TA.) [Accord. to the TA, ↓ جَاذَبَتْهُ has the same meaning; but I think that this is a mistake of a copyist.] ― -b7- جَذَبَ فُلَانٌ حَبْلَ فُلَانِهِ (assumed tropical:) Such a one severed the bond of his union. (M, TA.) And جَذَبَ فُلَانٌ الحَبْلَ بَيْنَنَا (tropical:) Such a one severed the bond of union between us. (A, TA.) ― -b8- جَذَبَ النَّخْلَةَ, aor. جَذِبَ , (AHn, K,) inf. n. جَذْبٌ, (AHn, TA,) He cut off the جَذَب [q. v.] of the palm-tree, (AHn, K,) to eat it. (AHn, TA.) ― -b9- جَذَبَ العَدْوَ (assumed tropical:) He ran quickly. (L in art. معد.) See also 7. ― -b10- جَذَب الشَّهْرُ, (S, A, K,) aor. جَذِبَ , inf. n. جَذْبٌ, (TA,) (tropical:) The greater part of the month (عَامَّتُهُ, S, A, K, i. e. أَكْثَرُهُ, TA) passed. (S, A, K.) -A2- جَذَبَهُ, aor. جَذُبَ , He overcame him in المُجَاذَبَة (K) [lit. drawing, dragging, pulling, &c.; (see 3;) but also] used figuratively [as meaning (tropical:) he overcame him in contention]. (TA.) You say, ↓ جَاذَبْتُهُ فَجَذَبْتُهُ [I contended with him in drawing, dragging, &c., and I overcame him therein: and also] (tropical:) I contended with him and I overcame him. (T, A, * TA.)

جاذبهُ
3 جاذبهُ ذ He contended with him in drawing, dragging, pulling or tugging, straining, or stretching, &c. (L in art. مد.) And جاذبهُ الحَبْلَ [He contended with him in pulling the rope]. (Mgh in art. نزع.) And جاذبهُ الثَّوْب He contended with him in pulling the garment, or piece of cloth. (A.) And جاذبوا الشَّىْءَ, inf. n. مُجَاذَبَةٌ, They pulled the thing, every one of them to himself. (Msb.) And جَاذَبْتُهُ فَجَذَبْتُهُ: see 1, last sentence: [a phrase having two meanings: for] you say, جَاذَبَا, (K, TA,) inf. n. مُجَاذَبَةٌ (TA) and جِذَابٌ, (Har p. 636,) meaning (assumed tropical:) They two contended [in any manner], each with the other: (K, TA:) and [in like manner,] ↓ تجاذبا, (K,) inf. n. تَجَاذَبٌ, (S,) (assumed tropical:) They two contended together. (S, * K.) You say also, كَانَتْ بَيْنَهُمْ مُجَاذَبَاتٌ ثُمَّ اتَّفَقُوا (tropical:) [There were contentions between them: then they agreed]. (A, TA.) And جَاذَبْتُهُ الشَّىْءَ (assumed tropical:) I contended with him for the thing. (S.) ― -b2- See also 1, in two places, beside the instance in the last sentence.

تجذّبهُ
5 تجذّبهُ ذ (tropical:) He drank it; (A, K;) namely, milk: said of a pastor. (A.)

تجاذبوا الثَّوْبَ
6 تجاذبوا الثَّوْبَ ذ They contended together in pulling the garment, or piece of cloth. (A.) [Hence,] تجاذبوا أَطْرَافَ الكَلَامِ (tropical:) [They contended together in discourse, talk, or conversation]. (A.) See also 3. ― -b2- And see 7.

انجذب
7 انجذب ذ It (a thing) was, or became, drawn, dragged, pulled, tugged, strained, extended by drawing or pulling or tugging, or stretched, &c.; it dragged, or trailed along; syn. انجرّ. (S and K in art. جر.) ― -b2- It was, or became, transferred, or removed, from its place; and so ↓ تجاذب. (K.) ― -b3- اِنْجِذَابٌ also signifies (assumed tropical:) Quick going or journeying or travelling. (S.) [You say, انجذب, and السَّيْرَ ↓ جَذَبَ, (the latter occurring in the TA in art. خلج, &c., like جَذَبَ العَدْوَ, mentioned above, see 1,) (assumed tropical:) He went, or journeyed, or travelled, quickly.] And انجذبوا فِى السَّيْرِ and انجذب بِهِمُ السَّيْرُ (tropical:) They brought, or purveyed, wheat, or corn, or provisions, from afar. (A, TA.)

اجتذبهُ
8 اجتذبهُ ذ : see 1. ― -b2- Also He seized it, or took it, or carried it off, by force. (K, TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) He called, summoned, or invited, him. (Ham p. 645.)

جَذْبٌ
جَذْبٌ ذ (assumed tropical:) Quick journeying or travelling. (ISd, K.) ― -b2- And The stopping, or a stoppage, of the flow of saliva (اِنْقِطَاعُ الرِّيقِ). (S.)

جَذَبٌ
جَذَبٌ ذ The pith that is at the head of the palmtree, from which the [fibres called] لِيف are pulled off, and which is then eaten; as though so called because pulled off [or cut] from the tree; (TA;) the heart, pith, or cerebrum, (جُمَّار,) of the palm-tree; (AHn, S, TA;) so in some copies of the K; (TA;) i. e. the شَحْم of the palm-tree: (S:) or, as in some copies of the K, and in the M and L, only such as is coarse: (TA:) as also ↓ جِذَابٌ: (K:) n. un. جَذَبَةٌ. (S, K.) [See also جَذَمَةٌ.]

جَذْبَةٌ مِنْ غَزْلٍ
جَذْبَةٌ مِنْ غَزْلٍ ذ A portion that is drawn by a single pull of spun thread, or yarn. (S.) [Hence,] مَا أَعْطَاهُ جَذْبَةَ غَزْلٍ (tropical:) He gave him not aught. (A, TA.) ― -b2- بَيْنِى وَبَيْنَ المَنْزِلِ جَذْبَةٌ (assumed tropical:) Between me and the place of alighting is a piece [of land or country, or a tract], meaning a distance: (S:) or a far-extending piece [of land or country]. (K.) And بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَنِى فُلَانٍ جَذْبَةٌ, and نَبْذَةٌ, (assumed tropical:) Between us and the sons of such a one is a small space, or short distance; i. e., they are near to us. (ISh, TA.)

أَخَذَ فِى وَادِى جَذَبَاتٍ
أَخَذَ فِى وَادِى جَذَبَاتٍ ذ [He took his way into the valley of Jedhebلt]: (K:) or, as given by Meyd, [and in the A,] وَقَعُوا [they fell into the valley of Jedhebلt]: a celebrated prov.: (TA:) applied to a man who has missed the object of his aim or pursuit; (K, * TA;) جذبات being said to be derived from جَذَبَ الصَّبِىَّ “ he weaned the boy; ” because, in weaning, a child sometimes dies: or from اِنْجَذَبُوا فِى السَّيْرِ, or اِنْجَذَبَ بِهِمُ السَّيْرُ, explained above: or, accord. to some, the right reading is جَدَبَاتٍ: or, as Az says, on the authority of As, the most correct reading is خَدِبَاتٍ, from خَدَبَتْهُ الحَيَّةُ “ the serpent bit him; ” and the prov. is applied to him who falls into perdition, and to him who wanders in perplexity from the object of his aim or desire. (TA.) [See also another reading in art. خرب.]

جِذِبَّانٌ
جِذِبَّانٌ ذ The sandal-thong that is between the great and second toes. (K, TA.) You say, مَا أَغْنَى عَنِى جِذِبَّانًا He did not stand me in stead of, or avail me as much as, a sandal-thong that is between the great and second toes. (AA, TA.)

جَذَابِ
جَذَابِ ذ , indecl., [as a proper name, changed in form from الجَاذِبُ,] (TA,) Death: (ISd, K:) so called because it draws away the soul. (ISd, TA.)

جِذَابٌ
جِذَابٌ ذ : see جَذَبٌ.

جَذُوبٌ
جَذُوبٌ ذ : see جَاذِبٌ.

جَذَّابَةٌ
جَذَّابَةٌ ذ Hairs, (TA,) or coarse hairs, or a coarse hair, (K,) tied, and made into a snare, (TA,) for catching larks. (K, TA.)

جَاذِبٌ
جَاذِبٌ ذ (tropical:) A she-camel that has exceeded the usual time of pregnancy, and passed beyond the time [of the year] when she had been covered: (Lh, TA:) or a she-camel that has extended, or protracted, the period of her pregnancy to eleven months. (A, TA.) (assumed tropical:) A she-camel, (S, K,) and a she-ass, (TA,) scant of milk; (S, K, TA;) as also جَاذِبَةٌ and ↓ جَذُوبٌ: (K:) pl. [of the first and second] جَوَاذِبُ and جِذَابٌ. (S, K.)

جُوذَابٌ
جُوذَابٌ ذ (M, K) and ذُوبَاجٌ, the latter formed by transposition, (L and TA in art. ذبج,) A kind of food, prepared with sugar and rice and flesh-meat: (M, K:) [from the Persian كُوذَابْ, as observed by Golius:] it might be hastily imagined to be arabicized from جُوزَهْ آبْ; but this is not the case: (TA:) [n. un. with ة: or] جُوذَابَةٌ is a cake of bread (خُبْزَةٌ) put into the oven (تَنُّور), and having suspended over it a bird or some flesh-meat, the gravy of which flows upon it as long as it is cooking; also called أُمُّ الفَرَجِ, because it removes one's anxiety for seasoning, or condiment. (Har p. 227.)

##### Türkçe

**جَذَبَهُ**
1 **جَذَبَهُ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘ı **جَذِبَ** , (Msb, K,) mastarı **جَذْبٌ**; (S, Msb;) ve yine **جَبَذَهُ**, (S, TA,) mastarı **جَبْذٌ**, Temîm lehçesinden, (TA,) yahut yer değiştirme (takdîm-te’hîr) ile yapılmış; (S, TA; [lâkin bk. md. **جبذ**;]) ve ↓ **اجتذبهُ**; (S, A, K;) Onu çekti; sürükledi; çekip aldı; asıldı; zorladı; çekmekle yahut çekip almakla yahut asılmakla uzattı; onu gerdi; onu uzattı; onu uzattı, uzun kıldı yahut uzatıp sürdürdü; (S, A, K;) yani bir şeyi; ve bazen de zihnî (ideal) bir nesneye dair olur. (TA.) ― -b2- **جَذَبَ مِنَ الاـِنَآءِ**, (S,) yahut **جَذَبَ مِنَ المَآءِ**, (K,) yahut **جَذَبَ المَآءَ**, (A, Msb,) **نَفَسًا**, (S, A, Msb, K,) yahut **نَفَسَيْنِ**, (S, A, Msb,) (mecazen:) Kabdan, (S,) yahut sudan, (K,) ağzını onun içine koyarak, [bir yudum yahut iki yudum:] içti; (S, K:) yahut suyun [bir yudumunu yahut iki yudumunu] burnunun en iç kısımlarına ulaştırdı [yahut çekti]. (Msb.) Ve **جَذَبَتْ لَبَنَهَا** (mecazen:) O (dişi deve) sağılırken sütünü içti. (A. [Lâkin hemen sonra gelen şeye bk.; ve ayrıca 5’e de bk.]) ― -b3- **جَذَبَتْ**, dişi deve hakkında söylenir, (S, K,) ve dişi eşek hakkında da; muzâri‘ı **جَذِبَ**, mastarı **جِذَابٌ**, (TA,) (mecazen farz olunan:) Sütü azaldı; (S, K;) memesinden sütünü (**جَذَبَتْ لَبَنَهَا**) çekti de yukarıya doğru gidip kayboldu. (TA.) ― -b4- **جَذَبَهُ**, (K,) yahut **جَذَبَهُ عَنْ أُمِّهِ**, (S, A,) muzâri‘ı **جَذِبَ**, mastarı **جَذْبٌ**, (TA,) (mecazen:) Onu sütten kesti; yani bir tay, (S, A, K,) ve bir deve yavrusu, ve bir kuzu. (TA.) Ve anne hakkında şöyle denir: **جَذَبَتْ وَلَدَهَا** (mecazen:) Yavrusunu sütten kesti: Lh’ye göre böyledir; o, türünü belirtmez. (ISd, TA.) Ve T’ye göre **جُذِبَ**, bir çocuk hakkında, yahut bir kuzu ya da oğlak hakkında söylenir; mânâsı (mecazen:) Sütten kesildi. (TA.) ― -b5- **جَذَبَهُ** ve ↓ **جَاذَبَهُ** Onu (bir şeyi) yerinden nakletti yahut kaldırdı. (K.) ― -b6- **جَذَبَتْهُ** (mecazen:) Onu geri çevirdi yahut reddetti; yani kendisini nikâh için isteyen bir erkeği; (T, A, TA;) sanki **جَاذَبْتُهُ فَجَذَبْتُهُ** sözünden; (T, TA;) [yani] sanki onunla çekişti de ona galip geldi; böylece o, ondan ayrılmış oldu; (T, A, TA;) ve yine **جَبَذَتْهُ** olarak da. (T, TA.) [TA’ya göre ↓ **جَاذَبَتْهُ** da aynı mânâdadır; lâkin bunun bir müstensih hatası olduğunu sanırım.] ― -b7- **جَذَبَ فُلَانٌ حَبْلَ فُلَانِهِ** (mecazen farz olunan:) Falan kimse, onun birleşme bağını kopardı. (M, TA.) Ve **جَذَبَ فُلَانٌ الحَبْلَ بَيْنَنَا** (mecazen:) Falan kimse, bizim aramızdaki birleşme bağını kopardı. (A, TA.) ― -b8- **جَذَبَ النَّخْلَةَ**, muzâri‘ı **جَذِبَ**, (AHn, K,) mastarı **جَذْبٌ**, (AHn, TA,) Hurma ağacının **جَذَب**’ını [bk. o] kesti; onu yemek için. (AHn, TA.) ― -b9- **جَذَبَ العَدْوَ** (mecazen farz olunan:) Hızlı koştu. (L, md. **معد**’de.) 7’ye de bak. ― -b10- **جَذَب الشَّهْرُ**, (S, A, K,) muzâri‘ı **جَذِبَ**, mastarı **جَذْبٌ**, (TA,) (mecazen:) Ayın büyük kısmı (**عَامَّتُهُ**, S, A, K, yani **أَكْثَرُهُ**, TA) geçti. (S, A, K.) -A2- **جَذَبَهُ**, muzâri‘ı **جَذُبَ**, **المُجَاذَبَة**’de ona galip geldi (K) [lafzen çekme, sürükleme, çekip alma, vb.; (bk. 3;) fakat ayrıca] mecazî olarak [mânâsı (mecazen:) çekişmede ona galip geldi] diye kullanılır. (TA.) Şöyle dersin: ↓ **جَاذَبْتُهُ فَجَذَبْتُهُ** [Onunla çekme, sürükleme, vb. hususunda çekiştim de onda ona galip geldim: ve ayrıca] (mecazen:) Onunla çekiştim ve ona galip geldim. (T, A, * TA.)

**جاذبهُ**
3 **جاذبهُ** ذ Onunla çekmede, sürüklemede, çekip almada yahut asılmada, zorlamada yahut germede, vb. çekişti. (L, md. **مد**’de.) Ve **جاذبهُ الحَبْلَ** [İple çekişti]. (Mgh, md. **نزع**’da.) Ve **جاذبهُ الثَّوْب** Elbiseyi yahut kumaş parçasını çekmede onunla çekişti. (A.) Ve **جاذبوا الشَّىْءَ**, mastarı **مُجَاذَبَةٌ**, Onlar, şeyi, her biri kendine doğru çekti. (Msb.) Ve **جَاذَبْتُهُ فَجَذَبْتُهُ**: 1’e, son cümleye bak: [iki mânâlı bir ibaredir: zira] **جَاذَبَا**, (K, TA,) mastarı **مُجَاذَبَةٌ** (TA) ve **جِذَابٌ**, (Har s. 636,) (mecazen farz olunan:) İkisi, her biri ötekiyle, çekişti [herhangi bir tarzda]; (K, TA:) ve [aynı şekilde] ↓ **تجاذبا**, (K,) mastarı **تَجَاذَبٌ**, (S,) (mecazen farz olunan:) İkisi birlikte çekişti. (S, * K.) Yine şöyle dersin: **كَانَتْ بَيْنَهُمْ مُجَاذَبَاتٌ ثُمَّ اتَّفَقُوا** (mecazen:) [Aralarında çekişmeler vardı; sonra anlaştılar]. (A, TA.) Ve **جَاذَبْتُهُ الشَّىْءَ** (mecazen farz olunan:) Şey için onunla çekiştim. (S.) ― -b2- 1’e, iki yerde, son cümledeki örnek dışında da bak.

**تجذّبهُ**
5 **تجذّبهُ** ذ (mecazen:) Onu içti; (A, K;) yani sütü: bir çoban hakkında söylenir. (A.)

**تجاذبوا الثَّوْبَ**
6 **تجاذبوا الثَّوْبَ** ذ Elbiseyi yahut kumaş parçasını çekmede birlikte çekiştiler. (A.) [Bundan dolayı,] **تجاذبوا أَطْرَافَ الكَلَامِ** (mecazen:) [Söz, konuşma yahut sohbet içinde birlikte çekiştiler]. (A.) 3’e de bak. ― -b2- 7’ye de bak.

**انجذب**
7 **انجذب** ذ O (bir şey) çekildi yahut çekilir oldu; sürüklendi; çekip alındı; asıldı; zorlandı; çekmekle yahut çekip almakla yahut asılmakla uzatıldı, yahut gerildi, vb.; sürüklendi yahut yerde sürüne sürüne gitti; eş anlamlısı **انجرّ**. (S ve K, md. **جر**’de.) ― -b2- Yerinden nakledildi yahut kaldırıldı; ve böylece ↓ **تجاذب**. (K.) ― -b3- **اِنْجِذَابٌ** ayrıca (mecazen farz olunan:) Hızlı gitme yahut yolculuk etme yahut seyahat etme demektir. (S.) [Şöyle dersin: **انجذب**, ve **السَّيْرَ** ↓ **جَذَبَ**, (ikincisi TA’da md. **خلج** vb.’de, yukarıda anılan **جَذَبَ العَدْوَ** gibi; bk. 1,) (mecazen farz olunan:) Hızlı gitti, yahut yolculuk etti, yahut seyahat etti.] Ve **انجذبوا فِى السَّيْرِ** ve **انجذب بِهِمُ السَّيْرُ** (mecazen:) Uzaklardan buğday yahut tahıl yahut erzak getirdiler. (A, TA.)

**اجتذبهُ**
8 **اجتذبهُ** ذ : 1’e bak. ― -b2- Ayrıca onu zorla yakaladı, yahut aldı, yahut kapıp götürdü. (K, TA.) ― -b3- Ve (mecazen farz olunan:) Onu çağırdı, davet etti, yahut çağırıp topladı. (Ham s. 645.)

**جَذْبٌ**
**جَذْبٌ** ذ (mecazen farz olunan:) Hızlı yolculuk etme yahut seyahat etme. (ISd, K.) ― -b2- Ve tükürük akışının durması yahut kesilmesi (**اِنْقِطَاعُ الرِّيقِ**). (S.)

**جَذَبٌ**
**جَذَبٌ** ذ Hurma ağacının başında bulunan, ondan [**لِيف** denilen liflerin] çekilip koparıldığı, sonra da yenilen öz; sanki ağaçtan çekilip koparıldığı [yahut kesildiği] için böyle adlandırılmıştır; (TA;) hurma ağacının kalbi, özü yahut beyni (**جُمَّار**); (AHn, S, TA;) K’nın bazı nüshalarında böyledir; (TA;) yani hurma ağacının **شَحْم**’ı: (S:) yahut K’nın bazı nüshalarında, ve M ile L’de, yalnızca kaba olanı: (TA:) ve yine ↓ **جِذَابٌ**: (K:) tekil isim (n. un.) **جَذَبَةٌ**. (S, K.) [Ayrıca **جَذَمَةٌ**’ye de bak.]

**جَذْبَةٌ مِنْ غَزْلٍ**
**جَذْبَةٌ مِنْ غَزْلٍ** ذ Eğrilmiş iplikten yahut yünden tek bir çekişle çekilen bir parça. (S.) [Bundan dolayı,] **مَا أَعْطَاهُ جَذْبَةَ غَزْلٍ** (mecazen:) Ona hiçbir şey vermedi. (A, TA.) ― -b2- **بَيْنِى وَبَيْنَ المَنْزِلِ جَذْبَةٌ** (mecazen farz olunan:) Benimle konaklama yeri arasında bir parça [arazi yahut ülke, yahut bir kesim] vardır; yani bir mesafe: (S:) yahut uzun uzanan bir parça [arazi yahut ülke]. (K.) Ve **بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَنِى فُلَانٍ جَذْبَةٌ**, ve **نَبْذَةٌ**, (mecazen farz olunan:) Bizimle falan kimsenin oğulları arasında küçük bir boşluk yahut kısa bir mesafe vardır; yani bize yakındırlar. (ISh, TA.)

**أَخَذَ فِى وَادِى جَذَبَاتٍ**
**أَخَذَ فِى وَادِى جَذَبَاتٍ** ذ [**جَذَبَاتٍ** vadisine yol tuttu]: (K:) yahut Meyd’in verdiği üzere, [ve A’da,] **وَقَعُوا** [**جَذَبَاتٍ** vadisine düştüler]: meşhur bir darbımeseldir: (TA:) hedefinin yahut arayışının maksadını ıskalamış bir adama uygulanır; (K, * TA;) **جذبات**’ın **جَذَبَ الصَّبِىَّ** “çocuğu sütten kesti”den türediği söylenir; çünkü sütten kesmede çocuk bazen ölür: yahut yukarıda açıklanan **اِنْجَذَبُوا فِى السَّيْرِ**, yahut **اِنْجَذَبَ بِهِمُ السَّيْرُ**’den: yahut bazılarına göre doğru okunuş **جَدَبَاتٍ**’tır: yahut Az’ın, As’tan rivayetle dediğine göre, en doğru okunuş **خَدِبَاتٍ**’tır; **خَدَبَتْهُ الحَيَّةُ** “yılan onu ısırdı”dan; ve darbımesel, helâke düşene ve hedefinin yahut arzusunun nesnesinden şaşkınlık içinde dolaşana uygulanır. (TA.) [Md. **خرب**’de başka bir okunuşa da bak.]

**جِذِبَّانٌ**
**جِذِبَّانٌ** ذ Başparmak ile ikinci parmak arasındaki sandalet kayışı. (K, TA.) Şöyle dersin: **مَا أَغْنَى عَنِى جِذِبَّانًا** Bana, başparmak ile ikinci parmak arasındaki sandalet kayışı kadar bile, yerine geçmedi yahut fayda vermedi. (AA, TA.)

**جَذَابِ**
**جَذَابِ** ذ , gayr-i munsarif, [özel ad olarak, şekilce **الجَاذِبُ**’den değiştirilmiş,] (TA,) Ölüm: (ISd, K:) böyle adlandırılmıştır; çünkü ruhu çekip alır. (ISd, TA.)

**جِذَابٌ**
**جِذَابٌ** ذ : **جَذَبٌ**’e bak.

**جَذُوبٌ**
**جَذُوبٌ** ذ : **جَاذِبٌ**’e bak.

**جَذَّابَةٌ**
**جَذَّابَةٌ** ذ Saçlar, (TA,) yahut kaba saçlar, yahut kaba bir saç, (K,) bağlanıp bir tuzak yapılmış, (TA,) çayırkuşlarını yakalamak için. (K, TA.)

**جَاذِبٌ**
**جَاذِبٌ** ذ (mecazen:) Gebeliğin alışılmış süresini aşmış ve üzerine çekildiği zamandan [yılın vaktinden] ileri geçmiş bir dişi deve: (Lh, TA:) yahut gebelik süresini on bir aya uzatmış bir dişi deve. (A, TA.) (mecazen farz olunan:) Sütü az olan bir dişi deve, (S, K,) ve bir dişi eşek, (TA,) (S, K, TA;) ve yine **جَاذِبَةٌ** ve ↓ **جَذُوبٌ**: (K:) [birinci ve ikincinin] çoğulu **جَوَاذِبُ** ve **جِذَابٌ**. (S, K.)

**جُوذَابٌ**
**جُوذَابٌ** ذ (M, K) ve **ذُوبَاجٌ**, ikincisi yer değiştirme ile yapılmış, (L ve TA, md. **ذبج**’de,) Şeker ve pirinç ve etle hazırlanan bir çeşit yemek: (M, K:) [Golius’un belirttiği üzere Farsça كُوذَابْ’dandır:] aceleyle **جُوزَهْ آبْ**’dan Arapçalaştırılmış sanılabilir; fakat durum böyle değildir: (TA:) [tekil isim ة ile: yahut] **جُوذَابَةٌ**, fırına (**تَنُّور**) konulan bir ekmek çöreğidir (**خُبْزَةٌ**); onun üzerine bir kuş yahut bir miktar et asılır; onun suyu, pişmekte olduğu müddetçe üzerine akar; **أُمُّ الفَرَجِ** diye de adlandırılır; çünkü baharat yahut katık endişesini giderir. (Har s. 227.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَذَبَ
جَذَبَ I ( n. ac. جَذْب 1 ),
a.  Drew, dragged, pulled.

b.  Attracted, captivated.

c.  Supped, sipped, took a draught of.

d.  Drew off; dragged away.

e.  Passed, passed by.

جَاْذَبَ
جَاْذَبَ III ,
a.  see I (a) .

b.  Wrestled, contended, struggled with.

تَجَذَّبَ
تَجَذَّبَ V ,
a.  see I (c) .

b.  Stretched himself.

c.  Was bored, annoyed.

تَجَاْذَبَ
تَجَاْذَبَ VI ,
a.  Pulled against each other.

اِنْجَذَبَ
اِنْجَذَبَ VII ,
a.  Was dragged, pulled, drawn; was strained.

b.  Was removed, carried off, transferred.

c.  Went along; journeyed.

اِجْتَذَبَ
اِجْتَذَبَ VIII ,
a.  see I (a) .

جَذْب
جَذْب 1 ,
a.  Attraction.

b.  Ecstasy, rapture.

جَذْبَة
جَذْبَة 1t , ( pl. جَذَبَات ),
a.  Attraction, charm.

b.  Strip, tract ( of land ).

c.  Thread, yarn.

جَاْذِب
جَاْذِب 21 , ( pl. جِذَاْب 23 ,  جَوَاْذِبُ 41 ),
a.  Dragging, pulling; carrying off; putting off, protracting.

جَاْذِبِيَّة
جَاْذِبِيَّة 21yit ,
a.  Attraction, fascination.

جَذَاْب
جَذَاْب 22 ,
a.  Death.

جِذَاْب
جِذَاْب 23 ,
a.  Pulling, hauling; plucking; twitching, twinge.

جَذَّاْب
جَذَّاْب 28 ,
a.  see 21 .

مُجَاذَبَة
مُجَاذَبَة
a.  see 23 .

##### Türkçe

**جَذَبَ**
**جَذَبَ** I ( n. ac. **جَذْب** 1 ),
a. Çekti, sürükledi, çekip aldı.

b. Cezbetti, büyüledi.

c. Yudumladı, yudum yudum içti, bir yudum aldı.

d. Çekip çıkardı; sürükleyip götürdü.

e. Geçti, yanından geçti.

**جَاْذَبَ**
**جَاْذَبَ** III ,
a. I (a)’ya bak.

b. Güreşti, çekişti, onunla mücadele etti.

**تَجَذَّبَ**
**تَجَذَّبَ** V ,
a. I (c)’ye bak.

b. Kendini gerdi.

c. Sıkıldı, rahatsız oldu.

**تَجَاْذَبَ**
**تَجَاْذَبَ** VI ,
a. Birbirlerine karşı çektiler.

**اِنْجَذَبَ**
**اِنْجَذَبَ** VII ,
a. Sürüklendi, çekildi, çekip götürüldü; gerildi.

b. Uzaklaştırıldı, alınıp götürüldü, nakledildi.

c. Gitti; yolculuk etti.

**اِجْتَذَبَ**
**اِجْتَذَبَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

**جَذْب**
**جَذْب** 1 ,
a. Cezbetme.

b. Vecd, kendinden geçme.

**جَذْبَة**
**جَذْبَة** 1t , ( pl. **جَذَبَات** ),
a. Cezbetme, cazibe.

b. Şerit, parça (arazi).

c. İplik, iplik yumağı.

**جَاْذِب**
**جَاْذِب** 21 , ( pl. **جِذَاْب** 23 ,  **جَوَاْذِبُ** 41 ),
a. Sürükleyen, çeken; alıp götüren; erteleyen, uzatan.

**جَاْذِبِيَّة**
**جَاْذِبِيَّة** 21yit ,
a. Cezbetme, büyüleyicilik.

**جَذَاْب**
**جَذَاْب** 22 ,
a. Ölüm.

**جِذَاْب**
**جِذَاْب** 23 ,
a. Çekme, çekip götürme; yolma; seğirme, sızı.

**جَذَّاْب**
**جَذَّاْب** 28 ,
a. 21’e bak.

**مُجَاذَبَة**
**مُجَاذَبَة**
a. 23’e bak.
