# جذب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جذب

الجَذْبُ: مَدُّكَ الشيءَ، والجَبْذُ لغة تميم. المحكم: الجَذْبُ: المـَدُّ. جَذَبَ الشيءَ يَجْذِبُه جَذْباً وجَبَذَه، على القلب، واجْتَذَبَه: مَدَّه. وقد يكون ذلك في العَرْضِ. سيبويه: جَذَبَه: حَوَّلَه عن موضِعه، واجْتَذَبَه: اسْتَلَبَه.
وقال ثعلب قال مُطَرِّفٌ، قال ابن سيده، وأُراه يعني مُطَرِّفَ بن الشِّخِّيرِ: وجدتُ الإِنسان مُلْقىً بين اللّهِ وبين الشيطانِ، فإِن لم يَجْتَذِبْهُ إِلَيْه جَذَبَه الشيطانُ. وجاذَبَه كَجَذبه. وقوله: ذَكَرْتُ، والأَهْواءُ تَدْعُو للْهَوَى، *  والعِيسُ، بالرَّكْب، يُجاذِبْنَ البُرَى قال: يكون يُجاذِبْن ههنا في معنى يَجْذِبْنَ، وقد يكون للمُباراة والمُنازعة، فكأَنه يُجاذِبْنَهُنَّ البُرى.
وجاذَبْتُه الشيءَ: نازَعْتُه إِياه.
والتَجاذُبُ: التَّنازُعُ؛ وقد انْجَذَبَ وتَجاذَبَ.
وجَذَبَ فلان حَبْلَ وِصالِه، وجَذَمَه إِذا قَطَعَه. ويقال للرجل إِذا كَرَعَ في الإِناءِ نَفَساً أَو نَفَسَيْن: جَذَب منه نَفَساً أَو نَفَسَيْن. ابن شميل: بَيْنَنا وبين بني فلان نَبْذةٌ وجَذْبةٌ أَي هُمْ منَّا قَرِيبٌ. ويقال: بَيْني وبين الـمَنْزِلِ جَذْبةٌ أَي قِطْعةٌ، يعني: بُعْدٌ.ويقال: جَذْبةٌ من غَزْل، للـمَجْذوب منه مرَّةً. وجَذَب الشهرُ يَجْذِبُ جَذباً إِذا مَضَى عامَّتُه.
وجَذابِ: الـمَنِيَّةُ، مَبْنِيَّةٌ لأَنها تَجْذِبُ النُّفُوسَ. وجاذَبَتِ المرأَةُ الرجلَ: خَطَبَها فرَدَّتْه، كأَنه بانَ منها مَغْلُوباً. التهذيب: وإِذا خَطَبَ الرجلُ امرأَةً فرَدَّتْه قيل: جَذَبَتْه وجَبَذَتْه. قال: وكأَنه من قولك جاذَبْتُه فَجَذبْتُه أَي غَلَبْتُه فبان منها مَغْلُوباً. والانْجِذابُ: سُرْعةُ السَّيْرِ. وقد انْجَذَبُوا في السَّيْر، وانْجَذَب بهم السَّيْر، وسَيْرٌ جَذْبٌ: سَرِيعٌ. قال: قَطَعْتُ، أَخْشاهُ، بِسَيْرٍ جَذْب
أَخْشاهُ: في موضع الحال أَي خاشِياً له، وقد يجوز أَن يريد أَخْشاه: أَخْوَفَه، يعني أَشدَّه إِخافةً، فعلى هذا ليس له فِعْلٌ. والجَذْبُ: انْقِطاعُ الرِّيقِ.
وناقةٌ جاذِبةٌ وجاذِبٌ وجَذُوبٌ: جَذَبَتْ لبَنَها من ضَرْعِها، فذهَب صاعِداً، وكذلك الأَتانُ، والجمع جَواذِبُ وجِذابٌ، مثل نائم ونِيام \<ص:259>
قال الهذلي:
بطَعْنٍ كرَمْحِ الشَّوْلِ، أَمـْسَتْ غَوارِزاً  *  جَواذِبُها، تَأْبى على الـمُتَغَبِّرِ ويقال للناقة إِذا غَرَزَتْ وذهب لبنُها: قد جَذَبَتْ تَجْذِبُ جِذاباً(1) (1 قوله «جذاباً» هو في غير نسخة من المحكم بألف بعد الذال كما ترى) ، فهي جاذِبٌ. اللحياني: ناقة جاذِبٌ إِذا جَرَّتْ فزادتْ على وقت مَضْرِبها. النضر: تَجذَّبَ اللبنَ إِذا شَرِبَه. قال العُدَيْل:
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْلِ للظَّعْنِ، بَعْدَما *  تَجَذَّبَ راعي الإِبْلِ ما قد تَحَلَّبا وجَذَبَ الشاةَ والفَصِيلَ عن أَُمهما يَجْذِبُهما جَذْباً: قطَعهما عن الرَّضاعِ، وكذلك الـمُهْرَ: فَطَمَه. قال أَبو النجم يصِف فَرساً: ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُهْ،  *  نَفْرَعُه فَرْعاً، ولَسْنا نَعْتِلُهْ أَي نَفْرَعُه باللجام ونَقْدَعُه. ونَعْتِلُه أَي نَجْذِبهُ جَذْباً عَنِيفاً. وقال اللحياني: جَذَبَتِ الأُمُّ ولدَها تَجْذِبُه: فطَمَتْه، ولم يَخُصَّ من أَي نوعٍ هو. التهذيب: يقال للصبيّ أَو السَّخْلةِ إِذا فُصِلَ: قد جُذِبَ. والجَذَبُ: الشَّحْمةُ التي تكون في رأْس النَّخْلة يُكْشَطُ عنها اللِّيفُ، فتؤكل، كأَنها جُذِبَتْ عن النخلة. وجَذَبَ النخلةَ يَجْذِبُها جَذْباً: قَطَعَ جَذَبَها ليأْكله، هذه عن أَبي حنيفة.
والجَذَبُ والجِذابُ جميعاً: جُمَّارُ النخلةِ الذي فيه خُشونةٌ، واحدتها جَذَبةٌ. وعمّ به أَبو حنيفة فقال: الجَذَبُ الجُمَّارُ، ولم يزد شيئاً. وفي الحديث: كان رسولُ اللّه، صلة اللّه عليه وسلم، يُحِبُّ الجَذَبَ، وهو بالتحريك: الجُمَّارُ. والجُوذابُ: طَعامٌ يُصْنَعُ بسُكَّرٍ وأَرُزٍّ ولَحْمٍ.
أَبو عمرو يقال: ما أَغْنى عَنِّي جِذِبَّاناً، وهو زِمامُ النَّعْلِ، ولا ضِمْناً، وهو الشَّسْعُ.

### Türkçe

**الجَذْبُ**: senin bir şeyi uzatmandır; **الجَبْذُ** Temîm’in dilidir. **المحكم**: **الجَذْبُ**: uzatmadır.

**جَذَبَ** şeyi **يَجْذِبُه** **جَذْباً** ve **جَبَذَه** (kalb üzere), ve **اجْتَذَبَه**: onu uzattı. Bu, enine (genişlikte) de olabilir. Sîbeveyh: **جَذَبَه**: onu yerinden çevirdi; **واجْتَذَبَه**: onu kapıp aldı.

Sa‘leb dedi; Mutarrif dedi, İbn Sîde dedi; ve ben onu, **مُطَرِّفَ بن الشِّخِّيرِ**’i kasteder görüyorum: “İnsanı Allah ile şeytan arasında atılmış buldum; eğer onu kendine **يَجْتَذِبْ** etmezse şeytan onu **جَذَبَه**.” Ve **جاذَبَه** **كَجَذبه** gibidir. Ve onun sözü:
ذَكَرْتُ، والأَهْواءُ تَدْعُو للْهَوَى، *  والعِيسُ، بالرَّكْب، يُجاذِبْنَ البُرَى
Dedi: burada **يُجاذِبْنَ** “**يَجْذِبْنَ**” mânâsında olur; ve müsâbaka ve münâzaa için de olabilir; sanki **البُرَى** onları **يُجاذِبْنَهُنَّ** eder.

**وجاذَبْتُه** şeyi: onunla onda çekiştim.

**والتَجاذُبُ**: çekişmedir; ve **انْجَذَبَ** ve **تَجاذَبَ** olmuştur.

Ve falan kimse **حَبْلَ وِصالِه**’i **جَذَبَ** etti; ve onu kestiği zaman **جَذَمَه**. Ve erkeğe, kapta bir nefes yahut iki nefes içtiği zaman denir: ondan bir nefes yahut iki nefes **جَذَبَ** etti. İbn Şümeyl: “Bizimle falan oğulları arasında bir **نَبْذةٌ** ve bir **جَذْبةٌ** vardır”, yani onlar bize yakındır. Ve denir: “Benimle menzil arasında bir **جَذْبةٌ** vardır”, yani bir parça; yani: uzaklık. Ve denir: çekip alınandan bir defa için, eğirmeden bir **جَذْبةٌ**.

Ve ay **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُ** **جَذباً**: çoğu geçtiği zaman.

**وجَذابِ**: ölüm; nefisleri çektiği için bina edilmiştir.

Kadın erkeği **جاذَبَتِ**: onu istedi de o onu geri çevirdi; sanki ondan mağlup olarak ayrılmıştır. **التهذيب**: erkek bir kadını istedi de o onu geri çevirdiği zaman denir: onu **جَذَبَتْ** ve **جَبَذَتْ**. Dedi: sanki “onunla **جاذَبْتُه** de onu **جَذبْتُه**”, yani ona galip geldim; böylece ondan mağlup olarak ayrıldı, sözündendir.

**والانْجِذابُ**: yürüyüşün süratidir. Ve yürüyüşte **انْجَذَبُوا** oldular; ve yürüyüş onlarla **انْجَذَب** oldu; ve **سَيْرٌ جَذْبٌ**: süratlidir. Dedi:
قَطَعْتُ، أَخْشاهُ، بِسَيْرٍ جَذْب
**أَخْشاهُ** hâl yerindedir; yani ona korkar olarak; ve **أَخْشاهُ** istemesi de câiz olur: “onu daha çok korkutan”, yani onu korkutmayı daha şiddetli kılan; bu takdirde onun fiili yoktur.

**والجَذْبُ**: tükürüğün kesilmesidir.

Ve **ناقةٌ جاذِبةٌ** ve **جاذِبٌ** ve **جَذُوبٌ**: sütünü memesinden çekti; böylece yukarı gitti; eşek dişisi de böyledir. Çoğulu **جَواذِبُ** ve **جِذابٌ**dur; “nâim” ve “niyâm” gibi.
\<ص:259>
Hüzelî dedi:
بطَعْنٍ كرَمْحِ الشَّوْلِ، أَمـْسَتْ غَوارِزاً  *  جَواذِبُها، تَأْبى على الـمُتَغَبِّرِ
Ve deve, **غَرَزَتْ** olup sütü gittiği zaman ona denir: **جَذَبَتْ** **تَجْذِبُ** **جِذاباً**(1); o hâlde o **جاذِبٌ**dir. Lihyânî: **ناقة جاذِبٌ**: çekip de sağım vaktinin üzerine arttığı zaman.
(1 “**جذاباً**” sözü, gördüğün üzere, **المحكم**’in başka bir nüshasında ذال’den sonra bir ألف ile değildir.)

Nadr: sütü içtiği zaman **تَجذَّبَ** etti. ‘Udeyl dedi:
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْلِ للظَّعْنِ، بَعْدَما *  تَجَذَّبَ راعي الإِبْلِ ما قد تَحَلَّبا
Ve koyunu ve sütten kesilmemiş yavru deveyi annelerinden **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُهما** **جَذْباً**: onları emmeden kesti; tay da böyledir: onu sütten kesti. Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:
ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُهْ،  *  نَفْرَعُه فَرْعاً، ولَسْنا نَعْتِلُهْ
Yani: onu gem ile **نَفْرَعُه** ederiz ve onu **نَقْدَعُه** ederiz. Ve **نَعْتِلُه**: yani onu şiddetli bir çekişle **نَجْذِبهُ** ederiz.

Lihyânî dedi: anne çocuğunu **جَذَبَتِ** eder, **تَجْذِبُه**: onu sütten kesti; bunun hangi türden olduğunu tahsis etmedi. **التهذيب**: çocuğa yahut oğlağa, ayrıldığı zaman denir: **قد جُذِبَ**.

**والجَذَبُ**: hurma ağacının başında bulunan, üzerinden lifin kazındığı, sonra yenilen yağlı et parçasıdır; sanki hurma ağacından çekilip alınmıştır. Ve hurma ağacını **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُها** **جَذْباً**: onu yemek için **جَذَبَ**’ını kesti; bu, Ebû Hanîfe’dendir.

**والجَذَبُ** ve **الجِذابُ** ikisi birlikte: içinde pürüzlülük bulunan hurma ağacının **جُمَّارُ**’ıdır; bir tanesi **جَذَبةٌ**’dir. Ebû Hanîfe bunu genelleştirdi de dedi: **الجَذَبُ** **الجُمَّارُ**’dır; başka bir şey artırmadı. Hadiste: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun, **الجَذَبَ**’ı severdi; ve o, hareke ile: **الجُمَّارُ**’dır.

**والجُوذابُ**: şeker, pirinç ve et ile yapılan bir yemektir.

Ebû ‘Amr denir: “Beni **جِذِبَّاناً** ile zengin kılmadı”; o, nalının kayışı (zimâm)dır; ve “**ضِمْناً** ile de değil”; o da **الشَّسْعُ**’dır.
