# جذذ (ج-ذ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bir şeyin gelişigüzel parçası

- Harfler: ج - ذ - ذ
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [جُذَاذًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/siga/%D8%AC%D9%8F%D8%B0%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%8B%D8%A7.md) | فُعَالًا | Parça parça | 1 | 1 | [21:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/ayet/21:58.md) |
| [مَجْذُوذٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%B0%D9%8F%D9%88%D8%B0%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Kesinti | 1 | 1 | [11:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/ayet/11:108.md) |

## Mücavir kökler — 13 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Saad dirsekten ele kadar olan kısımdır (ön kol)
2. [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
3. [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bölüşmede birisine düşen pay demektir
4. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
5. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
6. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
7. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yaşlı adamdır
8. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
9. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
10. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
11. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
12. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
13. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جذذ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md), [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md), [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sert bir nesneyi kökünden, hızla ve ufalanacak derecede kesip parçalamak |
| Çekirdek Özet 2 | Batıl nesnelerin kökten parçalanıp ufalanması ve ilahi nimetin kesintisizliği |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın radikal bir müdahaleyle parçalara ayrılması ya da kopuşun nefyedilerek ihsanın sürekli kılınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü alelade bir kesme sayıp kökten kazıma ve ufalanma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جذ | Bir şeyi tabanından veya gövdesinden ayırma, sert bir kütleyi tutma veya kesme hareketi; bu anlam [جذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B9.md) kökünde ağaç gövdesi, [جذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%88.md) kökünde ise kökünden tutulan ateş koru şeklinde somutlaşır | ذ | İkizleşen harfin getirdiği keskinlik ve süreklilik etkisiyle kök, nesneyi sadece gövdesinden ayırmayı değil; hızla, kökünden koparıp kırıntı ve döküntülere ayıracak derecede ufalamayı ifade eder |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Dirençli, sert bir kütleyi ve üzerinde işlem yapılacak somut gövdeyi temsil eder |
| ذ | Kapı imgesinin ikizi olarak geçişin ve keskinliğin yoğunlaşması (türetme imge) | Nesnenin sınırını yaran, ilk keskin ayrılmayı ve kökten kopuş darbesini başlatan harekettir |
| ذ | Kapı imgesinin ikizi olarak geçişin ve keskinliğin yoğunlaşması (türetme imge) | Keskin ayırma eyleminin yinelenmesiyle parçalanmanın kırıntılara kadar derinleşmesini sağlar |
| جذذ | Sert kütlenin art arda gelen keskin darbelerle yarılması | Dayanıklı ve somut bir varlığın keskin vuruşlarla kökünden koparılıp ufak parçalara ayrılması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir ipi hızla ve tamamen kesip koparmak veya katı bir nesneyi vurup kaba öğütülmüş un gibi kırıntılara ayırmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Huneyn günü düşmanın kökünün kazınması ve savaşta kesin biçimde kesilip atılması için جُذُّوهُمْ جَذًّا ifadesi kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça جذذ kökü, Batı ve Doğu Sami dillerinde sert maddeleri budama, kesip ayırma ve kırkma semantik alanıyla örtüşen arkaik bir tabana dayanır. İbranice *gāzaz* (kırkmak, kesip ayırmak), Aramice ve Süryanice *gəzaz* (kesmek, budamak) ve Akadca *gazāzu* (kesmek, kırkmak) biçimleriyle fonetik ve anlamsal açıdan akrabadır. Arapçada ikizleşen ve muda'af biçim alan kök, yalın bir kesmenin ötesine geçerek nesnenin ufalanıp kırıntılara (جُذَاذ) dönüşmesini ve kökten sökülüp atılmasını merkeze alan özgün bir semantik derinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpi kökünden koparma ve sert cismi ufalama | İpin hızla kesilmesi ve tahılın kaba öğütülmesi pratiklerinden somutlaşmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *gāzaz*, Süryanice *gəzaz*, Akadca *gazāzu* | Kırpma, kesme ve parçalama eylemlerinde düzenli fonetik ve anlamsal denklik mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir dil ailesi dışı bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جذذ | Anlamlı | Sert bir nesneyi kökünden kesip parçalamak | İpi veya cismi koparıp ufalanmış kırıntı haline getirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذجذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| ذذج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جذذ | Merkez | Kökten kesip ufalayarak ayırma | Sert cismi kökünden koparıp kırıntı haline getirmektir | Bir şeyi hem kesip hem de geri döndürülemez biçimde ufalar |
| [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) | Komşu | Genel kesme ve ayırma | Bir bütünü ikiye veya parçalara ayırmaktır | Kökten kazıma veya ufalanma şartı aranmaksızın genel kesişi bildirir |
| [حطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%85.md) | Komşu | Kırma ve ezme | Sert ve kuru bir şeyi çiğneyip ezerek parçalamaktır | Kesme eyleminden ziyade kuruluk ve baskıyla kırılıp ezilmeyi vurgular |
| [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Komşu | Birbirinden ayırma | Bitişik iki nesnenin arasını açarak ayırt etmektir | Nesneyi yok edip ufalamak değil, sınırlarını belirleyip ayırmaktır |
| [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Bağlama ve bitiştirme | Parçaları veya uçları birbirine ekleyip akışı sürdürmektir | Kesinti ve kopuşun tam tersine irtibatı ve devamlılığı kurar |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جذذ | Kökten kesip ufalama | Parçalama, kökünü kazıma ve akışı nihai olarak sonlandırma anlamını taşır | Kesin |
| Latince | *amputare*, *comminuere* | Kökten kesmek, ufalamak | *Amputare* kökten kesmeyi, *comminuere* ise kırıntılara ayırmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | *to sever completely*, *to shatter into pieces* | Kökten kesmek, parçalamak | *Sever* kökten kopuşu, *shatter* ise ufalanarak dağılmayı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | *zertrümmern*, *abschneiden* | Paramparça etmek, kesip koparmak | Kesip ayırma eyleminin yıkıcı ve ufaltıcı boyutunu aktarır | Güçlü |
| Fransızca | *fracasser*, *retrancher* | Parçalamak, kesip çıkarmak | Somut cismin kırılıp dağılmasını ve akışın kesilmesini ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جُذَاذًا | Ufalanmış put parçaları, kırıntılar | İbrahim aleyhisselamın kavminin putlarını kırıp parça pinçik etmesi bağlamı; Enbiyâ [21:58](https://lisan.digital/tr/ayet/21:58.md) |
| مَجْذُوذٍ | Kesilmiş, sonlandırılmış, inkıtaya uğramış | Cennet ehlinin mazhar olduğu ilahi ihsanın asla kesilmeyeceğini bildiren bağlam; Hûd [11:108](https://lisan.digital/tr/ayet/11:108.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nimetin ebediyeti | Cennet nimetlerinin fani olmayıp kesintisiz devam edeceği meselesi | Kök, yok oluş ve kesinti şüphesini nefyetmek üzere yoğunlaşır |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Yerleşik bir fıkıh ıstılahı olarak karşılık tespit edilmedi |
| Tefsir | Şirkin tasfiyesi ve uhrevi vaat | Putların ufalanması ve ilahi lütfun tükenmezliğinin izahı | Putların acziyetini hissettirecek somut bir ufalanma ile cennet nimetindeki sonsuz akışın tespiti |
| Hadis | Savaş ve akrabalık bağı mecazları | Düşmanın kökünün kazınması ve kesilmiş akrabalık bağı tasviri | Kesin, geri dönülmez ve radikal kopuş anlamında yoğunlaşma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve uhrevi mükafat | Putların imhası ve kesintisiz ihsan | Şirki kökten tasfiye etmek ve nimetin sürekliliğini teminat altına almak | Sahte ilahlar parçalanırken gerçek ilahi lütfun ebediyeti vurgulanır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik tasfiye | Yanlış öncüllerin çürütülmesi | Sahte argüman ve kabulleri kökünden parçalamak | Gerçeğe perde olan yapay otoritelerin zihnen ufalanmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç dengesi | Tiranlığın sembolik yıkımı | Despotik tahakküm araçlarını etkisiz kılmak | Toplumu baskılayan sahte kutsallıkların dağıtılmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak akışı | Akışın kesilmemesi | Üretim ve dolaşımda kopuşu engellemek | Sistematik iflas veya tedarik krizine yol açacak mutlak duruşları nefyetmektir | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık parçalanma ve süreksizlik noktası | Bir fonksiyonun tanım aralığında aniden kesintiye uğraması veya katı bir cismin darbeyle ufalanması olgusudur | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal desakralizasyon ve yapı söküm | Toplumsal hiyerarşiyi meşrulaştıran mitlerin ve sembolik yapıların radikal biçimde yıkılıp anlamsızlaştırılmasıdır | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece basit bir kırma veya sıradan bir kesinti düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem batılı kırıntılara ayıracak köklü bir tasfiyeyi hem de ilahi ihsandaki mutlak kopuşsuzluğu kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbrahim'in eylemini alelade bir tahribat saymak ve cennet nimetinin sürekliliğindeki ontolojik güvenceyi kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın batılın imhasını en radikal fiziksel somutlukla, hakkın ihsanını ise en kesin kesintisizlikle sunduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasında putların parçalandığı sahnede ve ahiret yurdundaki ebedi nimetlerin nitelendiği ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevhidin sahte otoritelerle uzlaşmayıp onları kökten tasfiye ettiğini ve ilahi lütfun dışsal bir darbeyle kesilemeyeceğini ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert bir nesneyi kökünden kesip koparmak ve kırıntı haline gelecek derecede ufalamak.
- Soyut anlam: Bir yapının varlığını radikal biçimde sonlandırmak veya bir lütfun kesintiye uğramasını kesin olarak olumsuzlamak.
- Sistematik karşılık: Sürekliliğin güvence altına alınması veya batıl formun mutlak dekonstrüksiyonu.
- LaTeX modeli: $$F(x) = \begin{cases} 0 & x \in B \\ C & x \in A \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $B$ kümesi batıl ve sahte nesneleri simgeler; bu kümedeki elemanlar kökün yıkıcı ve ufaltıcı etkisiyle sıfır noktasına ($0$), yani mutlak işlevsizliğe ve kırıntı haline indirgenir. $A$ kümesi ise ilahi ihsanı temsil eder; buradaki akış hiçbir kesintiye uğramaksızın sabit ve ebedi bir süreklilikle ($C$) devam eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/ayet/11:108.md) — مَجْذُوذٍ

وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ

Meal (IK): Bahtiyar olanlar ise cennettedirler. Gökler ve yer durdukça temelli kalacaklardır orada. Rabbının dilediği başka. Bu, ardı arkası kesilmeyen bir vergidir.

### [Enbiya 21:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/ayet/21:58.md) — جُذَاذًا

فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Derken hepsini paramparça edip içlerinden büyüğünü, ona başvursunlar diye sağlam bıraktı.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bir şeyin gelişigüzel parçası.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم مع الذال
ج ذ مستعمل فقط
جذ:
الجَذُّ: القَطعُ المُستأصلُ الوَحِيُّ والجُذاذُ: قِطَعُ ما كُسِرَ، الواحدةُ جُذاذةٌ، كما جُعِلتِ الأصنامُ جُذاذاً وقُطِعَ أطرافها فتلك القِطعُ الجّذاذُ.
والجُذاذُ: قِطَعُ الفِضَّةِ الصِّغارُ.
والجَذيذُ: السَّويقُ، والجَذيذةُ: الجَشيشةُ لإذا اتخُذت من السَّويقِ الغليظ.
وجَذَذتُ الحَبلَ فانجد أي تَقَطع فهو مجذوذٌ.
وقوله تعالى: "عَطاءٌ غَير مجذوذ"ٍ، أي غير مقطوع.

##### Türkçe

باب **الجيم** مع **الذال**
**ج ذ** yalnızca kullanılmıştır.
**جذ**:
**الجَذُّ**: kökünden söküp çıkaran, hızlı kesme; **الجُذاذُ**: kırılan şeyden parçalar; bir tanesi **جُذاذةٌ**’dir; nitekim putlar **جُذاذاً** kılındı ve uçları kesildi; işte o parçalar **الجّذاذُ**dur.
Ve **الجُذاذُ**: küçük gümüş parçalarıdır.
Ve **الجَذيذُ**: kavrulmuş un; **الجَذيذةُ**: eğer kalın kavrulmuş undan yapılırsa **الجَشيشةُ**dir.
Ve “**جَذَذتُ** ipi” (dedim), derken kesildi; yani parçalandı; o ise **مجذوذٌ**dur.
Ve Yüce Allah’ın sözü: “عَطاءٌ غَير **مجذوذ**ٍ”; yani kesilmemiş.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَذَذْتُ الشيءَ: كسَّرته وقطّعته. والجُذاذُ والجِذاذُ: ما تقطّعَ منه، وضمُّه أفصح من كسره.
و"عطاء غير مَجْذوذٍ"، أي غيرَ مقطوعٍ. الكسائي: يقال لحجارةِ الذهبِ جُذاذٌ، لأنها تكسَّر. والجُذاذاتُ:ا لقُراضاتُ. والانْجِذاذ: الانقطاع. قال الفراء: يقال رَحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء ممدودان، وذلك إذا لم توصَل. وما عليه جُذَّةٌ، أي شيءٌ من الثياب. والجَذيذَةُ: السَويقُ.

##### Türkçe

**جَذَذْتُ الشيءَ**: Onu kırdım ve parçaladım. **الجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: Ondan kopup parçalanan şey; onun ötreli okunması, esreli okunmasından daha fasîhtir.

Ve “عطاء غير **مَجْذوذٍ**”, yani kesilmemiş. el-Kisâî: Altın taşlarına **جُذاذٌ** denir; çünkü onlar kırılır. **الجُذاذاتُ**: kırpıntılardır. **الانْجِذاذ**: kopma/kesilmedir. el-Ferrâ dedi: **رَحِمٌ جَذَّاءُ** ve **حَذَّاءُ** denir; **الجيم** ve **الحاء** uzatılmıştır; bu, (rahim) bağlanmadığı zaman olur. Üzerinde **جُذَّةٌ** yoktur; yani elbiselerden bir şey (yoktur). **الجَذيذَةُ**: kavrulmuş un (sevîk)tir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ذ ذ
جذ الحبل وعطاء غير مجذوذ وجعله جذاذاً وسقاهم الجذيذ والشراب اللذيذ وهو السويق‏.‏

##### Türkçe

ج ذ ذ
**جذ الحبل**: ipi kesti; **وعطاء غير مجذوذ**: kesilmemiş bir bağış; **وجعله جذاذاً**: onu kırıntılar hâline getirdi; **وسقاهم الجذيذ**: onlara **الجذيذ** içirdi; **والشراب اللذيذ**: ve lezzetli içecek; **وهو السويق**: ve o, **السويق**tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، وضمه أَفصح من كسره، والجَذُّ: القَطْع الوحِيُّ المُستأْصِلُ، وقيل: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛ جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، فهو مجذوذ وجَذيذ، وجَذَّذَه فانْجَذَّ وتَجَذَّذ. وفي التنزيل: عطاء غير مجذوذ؛ فسره أَبو عبيد غير مقطوع، والانْجذاذُ: الانقطاع. قال الفراء: رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء، ممدودان وذلك إِذا لم توصَل. وفي الحديث أَنه قال يوم حنين: جُذّوهُم جَذّاً؛ الجَذُّ: القطع، أَي استأْصلوهم قتلاً. والجُذاذ: المُقَطَّع (* قوله
«والجذاذ المقطع» جيمه مثلثه كما في القاموس.) والجِذاذُ: القطع المكسرة، منه. فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً، وقيل: هو جمع جَذيذ، وهو من الجمع العزيز. وقال الفراء في قوله: فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات، ومن قرأَها جِذاذاً، فهو جمعَ جَذيذ مثل خفيف وخفاف. وفي حديث مازن: فثُرتُ إِلى الضم فكسرته أَجذاذاً أَي قطعاً وكسراً، واحدها جَذ. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: أَصولُ بيدٍ جَذَّاءَ أَي مقطوعة، كنى به عن قصور أَصحابه وتقاعدهم عن الغزو، فإِن الجند للأَمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة. الليث: الجُذاذُ قِطَع ما كسر، الواحدةُ جُذاذَةٌ. قال: وقطع الفضة الصغار جُذاذ. ويقال لحجارة الذهب: جُذاذ لأَنها تُكسر.
والجُذاذات: القراضات. وجُذاذات الفضة: قِطَعها. والجُذاذُ: الفِرق. وسويق جَذيذ: مَجْذوذ. والسويق الجَذيذُ: الكثير الجُذاذ. والجَذيذة: السويق. والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع قطعاً وتُجش. وروي عن أَنس أَنه كان يأْكلُ جَذيذَة قبل أَن يغدو في حاجته؛ أَراد شربة من سويق أَو نحو ذلك، سميت جَذيذة لأَنها تُجُذُّ أَي تُكَسَّر وتدق وتطحن وتُجشش إِذا طحنت. ومنه حديث علي: أَنه أمر نوفاً البكاليّ أَن يأْخذ من مِزْوده جَذيذاً؛ وحديثه الآخر: رأَيت عليّاً يشرب جَذيذاً حين أَفطر. ويقال للحجارة الذهب: جُذاذ، لأَنها تكسر وتسحل؛ وأَنشد:كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن
وجَذَذْت الحبل جَذّاً أَي قطعته فانجذ. وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً: قطعه. وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛ عن اللحياني.
وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛ وفي الصحاح: أَي ما عليه شيء من الثياب.
الأَصمعي: الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة، الواحدة جَذَّانة وكَذَّانة.
ومن أَمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة: جَذَّها جَذَّ البعير الصِّلِّيانَةَ، أَراد أَنه أَسرع إِليها. ابن الأَعرابي: المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛ وأَنشد:
قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود
قال: ومعناه أَن الحسناء إِذا اكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها ليذدادَ حُمَّة؛ وقال الجَعدي يذكر نساء:
تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،
وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج
قال: الجذ والمجذ طرف المرود.

##### Türkçe

**الجَذُّ**: sert şeyi kırma. **جَذَذْتُ الشيءَ**: onu kırdım ve kestim.

**والجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: ondan kırılan şey; onun ötrelenmesi, esrelenmesinden daha fasîhtir. **والجَذُّ**: kesme; kökünden söküp atan hızlı kesme; ve denildi ki: o, kökünden söküp atan kesmedir; bu sebeple “hızlı” ile kayıtlanmadı. **جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ**: onu kesti; o hâlde o, **مجذوذ** ve **جَذيذ**dir. **وجَذَّذَه**: onu parça parça kesti; böylece **فانْجَذَّ** (koptu) ve **وتَجَذَّذ** (parça parça oldu). Tenzîlde: **عطاء غير مجذوذ**; Ebû Ubeyd onu “kesilmemiş” diye tefsir etti. **والانْجذاذُ**: kopma. Ferrâ dedi ki: **رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ**; **بالجيم والحاء**; ikisi de meddlidir; bu, (rahim) bağlanmadığı zaman olur. Hadiste, Huneyn günü dediği rivayet edilmiştir: **جُذّوهُم جَذّاً**; **الجَذُّ**: kesme; yani onları öldürmekle köklerini kazıyın. **والجُذاذ**: parçalanmış olan.

(* Sözü: «والجذاذ المقطع»; onun **جيم**’i, Kāmûs’ta olduğu gibi üç türlü harekelidir.)

**والجِذاذُ**: ondan (olan) kırık kesikler. Böylece onları **جُذاذاً** yaptı; yani kırıntı yaptı. Ve denildi ki: o, **جَذيذ**’in cemidir; ve o, az bulunan cem‘dendir. Ferrâ, “**فجعلهم جُذاذاً**” sözü hakkında dedi ki: o, **الحُطام** ve **الرُّفات** gibidir. Onu **جِذاذاً** okuyan kimseye gelince: o, **جَذيذ**’in cemi‘idir; **خفيف** ve **خفاف** gibi. Mâzin hadîsinde: “Sonra ben, ekleme doğru sıçradım da onu **أَجذاذاً** kırdım”; yani parçalar ve kırıklar hâlinde; onun bir teki **جَذ**’dır. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Kesik bir elle saldırırım”; yani kopmuş; bununla, ashabının yetersizliğine ve gazadan geri kalmalarına kinaye yaptı; çünkü asker, emir için el gibidir. Ve **بالحاء المهملة** ile de rivayet olunur.

Leys: **الجُذاذُ**: kırılan şeyden parçalar; bir teki **جُذاذَةٌ**. Dedi ki: küçük gümüş parçaları **جُذاذ**dır. Ve altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır.

**والجُذاذات**: kırpıntılar. **وجُذاذات الفضة**: onun parçaları. **والجُذاذُ**: bölük. **وسويق جَذيذ**: **مَجْذوذ**. **والسويق الجَذيذُ**: **الجُذاذ**’ı çok olan. **والجَذيذة**: sevîk. **والجَذِيذَة**: kalın sevîkten yapılan bir **جَشيشَةٌ**; çünkü o, **تُجَذّ** yani parça parça kesilir ve **تُجش**. Enes’ten rivayet olundu: o, ihtiyacı için sabah çıkmadan önce **جَذيذَة** yerdi; sevîkten bir içim yahut buna benzer bir şey kastetti; ona **جَذيذة** adı verildi; çünkü o, **تُجُذُّ** yani kırılır, dövülür, öğütülür; öğütüldüğü zaman **تُجشش** olur. Ondandır Ali hadîsi: onun, Nûf el-Bekâlî’ye, torbasından **جَذيذاً** almasını emrettiği. Onun diğer hadîsi: “Ali’yi, iftar ettiği zaman **جَذيذاً** içerken gördüm.” Altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır ve sürtülür. Ve şu beyit okunmuştur:
كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن

**وجَذَذْت الحبل جَذّاً**: yani onu kestim; böylece koptu. **وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً**: onu benden kesti. **وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً**: onu devşirdi; Lihyânî’den.

**وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع**: yani onu örtecek bir elbise yoktur; Sıhâh’ta: yani elbiselerden hiçbir şey yoktur.

Asma‘î: **الجَذَّان** ve **الكذَّان** yumuşak taşlardır; bir teki **جَذَّانة** ve **كذَّانة**.

Onların dolaşan darbımesellerindendir; yalan yemine girişen kimse hakkında: **جَذَّها جَذَّ البعير الصِّلِّيانَةَ**; onunla, ona çabuk davrandığını kastetti. İbnü’l-A‘râbî: **المِجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’un yolu; o da mildir. Ve şu beyit okunmuştur:
قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود
Dedi ki: bunun manası, güzel kadın sürme çektiği zaman, karalığın artması için, milin ucuyla iki dudağını siler. Câ‘dî, kadınları anarak dedi:
تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،
وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج
Dedi ki: **الجذ** ve **المجذ**: **المرود**’un ucudur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ذ ذ * * جَذَّهُ * كسره وقطعه وبابه رد و * الجُذَاذُ * بضم الجيم وكسرها ما كسر منه والضم أفصح وعطاء غير * مَجْذُوذٍ * { أي غير مقطوع و * الجُذَاذَاتُ * القراضات

##### Türkçe

* ج ذ ذ * * **جَذَّهُ** * onu kırdı ve onu kesti; bâbı **رد**’dür. Ve * **الجُذَاذُ** *: **الجيم**’in dammesiyle ve kesresiyle; ondan kırılan şeydir; damme daha fasîhtir. Ve Atâ: “**مَجْذُوذٍ** (yani kesilmiş olmayan)” ve * **الجُذَاذَاتُ** *: kırpıntılar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الجذ: الإسراع، وقد جاء في أمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة جذها جذ البعير الصليانة، أراد أنه أسرع إليها. الجذ: القطع المستأصل، ومنهم من قيده بالوحي، ومنه الحديث أنه قال يوم حنين: جذوهم جذا، جذه فانجذ وتجذذ، كالجذجذة وهذه عن الصاغاني. الجذ: الكسر، وفي المحكم: كسر الشيء الصلب. جذذت الشيء: كسرته وقطعته والاسم الجذاذ، مثلثة، وهو المقطع المكسر، وضمه أفصح من فتحه  فجعلهم جذاذا  أي حطاما، وقيل: هو جمع جذيذ، وهو من الجمع العزيز، وقال الفراء: هو مثل الحطام والرفات، ومن قرأها: جذاذا، فهو جمع جذيذ مثل خفاف وخفيف، قلت: وهو قراءة يحيى بن وثاب، وقال الليث: الجذاذ: قطع ما كسر، الواحدة جذاذة. والجذاذ، بالفتح: فصل الشيء عن الشيء كالجذاذة، بالهاء. الجذاذ، بالضم: حجارة الذهب، لأنها تكسر وتسحل، وقطع الفضة الصغار. والجذاذات: القراضات، وجذاذات الفضة: قطعها. عن الأصمعي: الجذان، بالفتح: حجارة رخوة، وهي الكذان، الواحدة جذانة وكذانة بهاء. وجذاء: ع ببلاد تهامة، ويقال فيه بإهمال الدال أيضا. قال الفراء: رحم جذاء، وحذاء، بالجيم والحاء ممدودان، وذلك إذا لم توصل. وفي حديث علي رضي الله عنه: أصول بيد جذاء أي مقطوعة، كنى به عن قصور أصحابه وتقاعدهم عن الغزو، فإن الجند للأمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة. وسن جذاء: متمهتمة، أي متكسرة. يقال: ما عليه جذة، بالضم، وكذا ما عليه قزاع، أي ما عليه ثوب يستره. وفي الصحاح: أي ما عليه شيء من الثياب. والجذيذ: السويق الغليظ، لأنها تجذ، أي تقطع قطعا وتجش، وروي عن أنس أنه كان يأكل جذيذة قبل أن يغدو في حاجته. أراد شربة من سويق أو نحو ذلك، سميت لأنها تجذ، أي تكسر وتدق وتطحن وتجش إذا طحنت، وفي حديث نوف البكاليك رأيت عليا يشرب جذيذا حين أفطر. جذيذ، بلا لام: ع قرب مكة، ومثله في معجم أبي عبيد البكري. والتجذيذ: أن تستتبع القوم فلا يتبعك أحد، نقله الصاغاني. وانجذ: انقطع، يقال: جذذت الحبل جذا، أي قطعته، فانجذ.
 ومما يستدرك عليه:

   عطاء غير مجذوذ  فسره أبو عبيد: غير مقطوع. وكسرته أجذاذا: قطعا وكسرا، وجمع جذ. والجذاد: الفرق. وجذ النخل يجذه جذا وجذاذا جذاذا: صرمه، عن اللحياني. وعن ابن الأعرابي: المجذ طرف المرود، وهو الميل، وأنشد:
  وعقد الكفين بالمقلـد                      أهكذا تخرج لم تزود معناه أن الحسناء إذا أكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها لتزداد حمة، كالجذ، بالكسر، قال الجعدي يذكر نساء:
  تركن بطالة وأخذن جذا                      وألقين المكاحل للنبيج

##### Türkçe

**الجذ**: acele etmek; ve onların dolaşan darbımesellerinde, yalan yemine atılan kimse hakkında: “**جذها جذ البعير الصليانة**” gelmiştir; onunla, ona acele ettiğini kastetti.

**الجذ**: kökünden söküp çıkaran kesme; onlardan kimi onu vahiy ile kayıtladı; ve ondan hadis: Huneyn günü dedi ki: “**جذوهم جذا**”, yani: onları kökünden kesercesine kesin; “**جذه فانجذ وتجذذ**”, yani: onu kesti de koptu ve parça parça oldu; “**كالجذجذة**”; ve bu, **الصاغاني**’dendir.

**الجذ**: kırma; ve **المحكم**’de: sert şeyi kırma. “**جذذت الشيء**”: onu kırdım ve kestim; isim **الجذاذ**’dır; üç türlü (okunuşla); ve o, kesilmiş kırılmış olandır; ve onun ötrelenmesi, fethasından daha fasihdir. “**فجعلهم جذاذا**”: yani kırıntı (hurdalık) yaptı; ve denildi ki: o, **جذيذ**’in cem‘idir; ve o, az bulunan cem‘dendir. **الفراء** dedi ki: o, **الحطام** ve **الرفات** gibidir. Ve onu “**جذاذا**” diye okuyan kimse için: o, **جذيذ**’in cem‘idir; **خفاف** ve **خفيف** gibi. Dedim ki: o, **يحيى بن وثاب**’ın kıraatidir. **الليث** dedi ki: **الجذاذ**: kırılanın kesilmiş parçalarıdır; bir tanesi **جذاذة**’dir. Ve **الجذاذ** (fetha ile): şeyi şeyden ayırmadır; **الجذاذة** gibi, **الهاء** ile.

**الجذاذ** (ötre ile): altın taşlarıdır; çünkü kırılır ve törpülenir; ve gümüşün küçük parçalarıdır. Ve **الجذاذات**: kırpıntılardır; ve **جذاذات الفضة**: onun parçalarıdır.

**الأصمعي**’den: **الجذان** (fetha ile): yumuşak taşlardır; ve o, **الكذان**’dır; bir tanesi **جذانة** ve **كذانة**’dir, **بهاء** ile.

Ve **جذاء**: Tihâme beldelerinde bir yer; ve onda **الدال**’ın ihmaliyle de söylenir. **الفراء** dedi ki: “**رحم جذاء**” ve “**حذاء**”; **الجيم** ve **الحاء** uzatılmıştır; ve bu, (rahim) bağlanmadığı zaman olur.

Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: “**أصول بيد جذاء**” yani kesik; onunla, ashabının kısalığını ve gazadan geri kalışlarını kinaye etti; çünkü asker, emir için el gibidir; ve **الحاء**’ın ihmaliyle de rivayet olunur.

Ve “**سن جذاء**”: geveleyici; yani kırık dökük. Denilir: “**ما عليه جذة**” (ötre ile); ve yine “**ما عليه قزاع**”; yani onu örtecek bir elbise üzerinde yoktur. Ve **الصحاح**’ta: yani elbiselerden hiçbir şey üzerinde yoktur.

Ve **الجذيذ**: kalın kavut; çünkü o **تجذ** edilir; yani parça parça kesilir ve **تجش** edilir. Ve Enes’ten rivayet olundu ki, ihtiyacı için sabah çıkmadan önce **جذيذة** yerdi. Bir yudum kavut yahut buna benzer bir şey kastetti; ona bu ad verildi; çünkü o **تجذ** edilir; yani kırılır ve dövülür ve öğütülür ve öğütüldüğünde **تجش** edilir. Ve **نوف البكاليك** hadîsinde: “Ali’yi, iftar ettiğinde **جذيذا** içerken gördüm.”

**جذيذ** (lâmsız): Mekke yakınında bir yer; ve bunun benzeri, Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Mu‘cem’inde.

Ve **التجذيذ**: kavmi peşine takmandır; sonra hiç kimse sana tâbi olmaz; **الصاغاني** onu nakletti.

Ve “**انجذ**”: koptu; denilir: “**جذذت الحبل جذا**”, yani onu kestim; derken “**فانجذ**”.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

“**عطاء غير مجذوذ**”: Ebû Ubeyd onu şöyle tefsir etti: kesilmemiş. Ve “**كسرته أجذاذا**”: parça parça ve kırarak; ve **جذ**’ün cem‘i. Ve **الجذاد**: ayırmadır. Ve “**جذ النخل يجذه جذا وجذاذا جذاذا**”: onu budadı; **اللحياني**’den. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **المجذ**: sürme çubuğunun ucu; ve o, **الميل**’dir. Ve şu beyti okudu:

  **وعقد الكفين بالمقلـد                      أهكذا تخرج لم تزود**

Onun manası: güzel kadın sürmelendiğinde, daha çok karalık artsın diye, **الميل**’in ucuyla dudaklarını siler.

**كالجذ** (kesr ile). **الجعدي** kadınları anarak dedi:

  **تركن بطالة وأخذن جذا                      وألقين المكاحل للنبيج**

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَذَّ
جَذَّ U ( n. ac. جَذّ 1 ),
a.  Cut off; broke off.

b.  Plucked up, uprooted, extirpated.

اِنْجَذَذَ
اِنْجَذَذَ VII ,
a.  Was cut, severed.

جَذّ
جَذّ 1 , ( pl. أَجْذَاْذ 38 ),  جُذَّة 3t , ( pl. جُذَذ 9 ),
a.  Piece, fragment.

جُذَاْذ
جُذَاْذ 24 ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

**جَذَّ**
**جَذَّ** U (isim-i masdar: **جَذّ** 1),
a. Kesti; kopardı.

b. Söktü, kökünden çıkardı, kökünü kazıdı.

**اِنْجَذَذَ**
**اِنْجَذَذَ** VII,
a. Kesildi, koparıldı.

**جَذّ**
**جَذّ** 1, (çoğulu **أَجْذَاْذ** 38), **جُذَّة** 3t, (çoğulu **جُذَذ** 9),
a. Parça, kırıntı.

**جُذَاْذ**
**جُذَاْذ** 24,
a. 1’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

جذذ
جَذَّ - يَجُذُّ - مَجْذُوْذ - مَجْذُوْذُوْن - جُذاذ - جُذاذاً

جَذَّ - يَجُذُّ + كائن + شيئاً: يقص و يقطع اتصال شيء طويل بأصله
مَجْذُوْذ: اسم مفعول صفة مشبهة من " جَذَّ - يَجُذُّ "
مَجْذُوْذُوْن: جمع " مَجْذُوْذ"
جُذاذ - جُذاذاً: حال من " مَجْذوذون"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع معظم الشيء كاملاً عن أصله"، وهي:
جَذ َّ - يَجُذُّ، جَثَّ - يَجُثُّ، بَتَرَ - يَبْتُرُ، حَسَمَ - يَحْسِمُ، قَطَعَ - يَقْطَعُ، قَطَّ - يَقُطُّ

مجذوذ
	﴿وأما الذين سعدوا ففي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك عطاء غير مجذوذ(108)﴾ هود
جذاذا
﴿فجعلهم جذاذا إلا كبيرا لهم لعلهم إليه يرجعون(58)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [جذذ] ج ذ ذ: جَذَّهُ كسره وقطعه وبابه رد و الجُذَاذُ بضم الجيم وكسرها ما كسر منه والضم أفصح وعطاء غير مَجْذُوذٍ {أي غير مقطوع و الجُذَاذَاتُ القراضات
الراغب
جذ
الجذ: كسر الشيء وتفتيته، ويقال لحجارة الذهب المكسورة ولفتات الذهب: جذاذ، ومنه قوله تعالى: }فجعلهم جذاذا﴿[الأنبياء/58]،﴾عطاء غير مجذوذ{ [هود/108]، أي: غير مقطوع عنهم ولا محترم وقيل: ما عليه جذة، أي: متقطع من الثياب.
ملخص اللسان
1.     جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب.
2.     جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه
3.     والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه،
4.     والجَذُّ: القَطْع  الوحِيُّ المُستأْصِلُ،
5.     والجَذُّ: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛
6.     والانْجذاذُ: الانقطاع.
7.     والجِذاذُ: القطع المكسرة، منه.
8.     فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً،
9.     فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات،
10.                        جُذاذ :قطع الفضة الصغار  .
11.                        والجُذاذات: القراضات.
12.                        والجُذاذُ: الفِرق.
13.                        والجَذيذة:  السويق.
14.                        والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع  قطعاً وتُجش.
15.                        جُذاذ: حجارة الذهب ، لأَنها تكسر وتسحل؛
16.                        وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛
17.                        وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛
18.                        الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة،
19.                        المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛
لسان العرب
● - جذذ: الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه  والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، وضمه أَفصح من كسره، والجَذُّ: القَطْع  الوحِيُّ المُستأْصِلُ، وقيل: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛  جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، فهو مجذوذ وجَذيذ، وجَذَّذَه فانْجَذَّ  وتَجَذَّذ. وفي التنزيل: عطاء غير مجذوذ؛ فسره أَبو عبيد غير مقطوع،  والانْجذاذُ: الانقطاع. قال الفراء: رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء،  ممدودان وذلك إِذا لم توصَل. وفي الحديث أَنه قال يوم حنين: جُذّوهُم جَذّاً؛  الجَذُّ: القطع، أَي استأْصلوهم قتلاً. والجُذاذ: المُقَطَّع  (* قوله  «والجذاذ المقطع» جيمه مثلثه كما في القاموس.) والجِذاذُ: القطع المكسرة،  منه. فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً، وقيل: هو جمع جَذيذ، وهو من الجمع  العزيز. وقال الفراء في قوله: فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات، ومن  قرأَها جِذاذاً، فهو جمعَ جَذيذ مثل خفيف وخفاف. وفي حديث مازن: فثُرتُ  إِلى الضم فكسرته أَجذاذاً أَي قطعاً وكسراً، واحدها جَذ. وفي حديث علي،  كرم الله وجهه: أَصولُ بيدٍ جَذَّاءَ أَي مقطوعة، كنى به عن قصور أَصحابه  وتقاعدهم عن الغزو، فإِن الجند للأَمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة.  الليث: الجُذاذُ قِطَع ما كسر، الواحدةُ جُذاذَةٌ. قال: وقطع الفضة الصغار  جُذاذ. ويقال لحجارة الذهب: جُذاذ لأَنها تُكسر.  والجُذاذات: القراضات. وجُذاذات الفضة: قِطَعها. والجُذاذُ: الفِرق.  وسويق جَذيذ: مَجْذوذ. والسويق الجَذيذُ: الكثير الجُذاذ. والجَذيذة:  السويق. والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع  قطعاً وتُجش. وروي عن أَنس أَنه كان يأْكلُ جَذيذَة قبل أَن يغدو في  حاجته؛ أَراد شربة من سويق أَو نحو ذلك، سميت جَذيذة لأَنها تُجُذُّ أَي  تُكَسَّر وتدق وتطحن وتُجشش إِذا طحنت. ومنه حديث علي: أَنه أمر نوفاً  البكاليّ أَن يأْخذ من مِزْوده جَذيذاً؛ وحديثه الآخر: رأَيت عليّاً يشرب  جَذيذاً حين أَفطر. ويقال للحجارة الذهب: جُذاذ، لأَنها تكسر وتسحل؛  وأَنشد:كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن  وجَذَذْت الحبل جَذّاً أَي قطعته فانجذ. وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه  جَذّاً: قطعه. وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛ عن  اللحياني.  وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛ وفي الصحاح: أَي  ما عليه شيء من الثياب.  الأَصمعي: الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة، الواحدة جَذَّانة  وكَذَّانة.  ومن أَمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة: جَذَّها جَذَّ  البعير الصِّلِّيانَةَ، أَراد أَنه أَسرع إِليها. ابن الأَعرابي:  المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛ وأَنشد:  قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود  قال: ومعناه أَن الحسناء إِذا اكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها ليذدادَ  حُمَّة؛ وقال الجَعدي يذكر نساء:  تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،  وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج  قال: الجذ والمجذ طرف المرود.
مقاييس اللغة:
(جذ) الجيم والذال أصلٌ واحدٌ، إمَّا كَسْرٌ وإمَّا قَطْع. يقال جذَذْت الشيءَ كسرتُه. قال الله تعالى: ﴿فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً إلاّ كَبِيراً لَهُمْ﴾ [الأنبياء 58]، أي كَسَّرهم. وجذَذْتُه قطَعْته، [ومنه] قوله تعالى: ﴿عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ﴾ [هود 108]، أي غير مقطوع. ويقال ما عليه جُذّةٌ([18])، أي شيءٌ يستُره من ثيابٍ، كأنّه أراد خِرقةً وما أشبهها.
[و] من الباب الجَذِيذة، وهي الحبُّ يُجَدُّ وَيُجعَل سَوِيقاً. ويقال لِحجارة الذّهب جُذَاذٌ، لأنّها تكَسّر وتحلّ. قال الهذليّ([19]):
* كما صَرَفَتْ فَوْقَ الجُذاذِ المَسَاحِنُ([20]) *
المساحِن: آلات يدقُّ بها حِجارة الذَّهب([21])، واحدتها مِسْحَنَةٌ.
فأمَّا المُجْذَوْذِي فليس يبعُد أن يكون من هذا، وهو اللازمُ الرّحْل لا يفارقُه منتصِباً عليه. يقال اجْذَوْذَى؛ لأنّه إذا كان كذا فكأنّه انقطَعَ عن كلِّ شيءٍ وانتصب لسفَره على رَحْله. قال:
ألَسْتَ بمُجْذَوْذٍ [على] الرحْلِ دائباً *** فمالك إلاّ ما رُزِقتَ* نصيبُ([22])
القاموس المحيط:
الجَذُّ الإِسْراعُ، والقَطْعُ المُسْتَأصِلُ، كالجَذْجَذَةِ، والكسرُ، والاسمُ الجُذاذُ، مُثَلَّثَةً. والجَذاذُ، بالفتح فَصْلُ الشيءِ عن الشيءِ، كالجَذاذَةِ، وبالضم حِجارَةُ الذَّهَبِ. والجُذاذاتُ القُراضاتُ.
والجَذَّانُ: حِجارَةٌ رِخْوَةٌ، الواحدَةُ بهاءٍ. وجَذَّاءُ: ع. ورحِمٌ جَذَّاءُ: لم تُوْصَلْ. وسِنٌّ جَذَّاءُ: مُتَهَتِّمَةٌ. وما عليه جُذَّةٌ، بالضم، أي: شيءٌ. والجَذيذُ: السَّويقُ، كالجذيذَةِ، وبِلا لامٍ: ع قُرْبَ مَكَّةَ. والتَّجْذيذُ: أن تَسْتَتْبِعَ القومَ فلا يَتَّبِعَكَ أحدٌ. وانْجَذَّ: انْقَطَعَ.
تاج العروس:
ج ذ ذ
الجَذُّ : الإِسْرَاعُ وقد جاءَ فِي أَمثالِهم السائرة في الذي يُقْدِم على اليَمينِ الكاذِبَة جَذَّهَا جَذَّ البَعِيرِ الصِّلِّيَانَة أَراد أَنه أَسْرعَ إِليها . الجَذُّ : القَطْعُ المُستَأْصِل ومنهم من قيَّدَه بالوَحِيِّ ومنه الحديث أَنه قال يوم حُنَيْنٍ : جُذُّوهم جَذًّا جَذَّه فانْجَذَّ وتَجَذَّذَ كالجَذْجَذَةِ وهذه عن الصاغانيّ . الجَذُّ : الكَسْرُ وفي المحكم : كسرُ الشيْءِ الصُّلْبِ . جَذَذْتُ الشيْءَ : كسَرْتُه وقَطعْتُه والاسمُ الجَذَاذُ مُثَلَّثَةً وهو المَقْطَّع المُكَسَّر وضمّه أَفصحُ مِن فتْحِه " فجَعَلَهُمْ جُذَاذاً " أَي حُطاماً وقيل : هو جَمْعُ جَذِيذ وهو من الجَمْعِ العَزِيزِ وقال الفرَّاءُ : هو مثْلُ الحُطامِ والرُّفَاتِ ومن قرأَها : جِذَاذاً فهو جمَع جَذِيذٍ مثْل خِفَافٍ وخَفِيف قلْت : وهو قِراءَة يَحيى بن وَثَّاب وقال الليث : الجُذَاذُ : قِطَعُ ما كُسِرَ الواحِدَةُ جُذاذَةٌ . والجَذَاذُ بالفتْحِ : فَصْلُ الشيْءِ عن الشَّيْءِ كالجَذَاذَةِ بالهاءِ . الجُذَاذ بالضمِّ : حِجَارَةُ الذَّهَبِ لأَنها تُكَسَّر وتُسْحَل وقِطَعُ الفِضَّةِ الصِّغَارُ . والجُذَاذَاتُ : القُرَاضَاتُ وجُذَاذاتُ الفِضَّة : قِطَعُها . عن الأَصمعيّ : الجَذَّانُ بالفتح : حِجارَةٌ رِخْوَةٌ وهي الكَذَّان الواحدةُ جَذَّانَة وكَذَّانَة بِهَاءٍ . وجَذَّاءُ : ع ببلاد تِهَامةَ ويقال فيه بإِهمال الدال أَيضاً . قال الفرَّاءُ : رَحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ بالجيم والحاءِ ممدودانِ وذلك إِذا لَمْ تُوصَلْ . وفي حديث عَلِيٍّ رضي الله عنه : أَصُولُ بِيَدٍ جَذَّاءَ أَي مَقطوعة كَنَى به عن قُصُورِ أَصحابِه وتَقَاعُدِهم عن الغَزْوِ فإِن الجُنْدَ للأَمِيرِ كاليَدِ ويروَى بالحاءِ المهملة . وسِنٌّ جَذَّاءُ : مُتَمهَتِّمَةٌ أَي مُتَكسِّرة . يقال : مَا عَلَيْهِ جُذَّةٌ بالضمّ وكذا ما عليهِ قِزاعٌ أَي ما عليه ثَوْبٌ يستُره . وفي الصحاح : أَي ما عليه شَيْءٌ من الثِّيَابِ . والجَذِيذُ : السَّوِيق الغَلِيظ لأَنها تُجَذُّ أَي تُقطَّع قِطَعاً وتُجَشُّ ورُوِيَ عن أَنَسٍ أَنه كان يَأْكُل جَذِيذةً قبل أَن يَغْدُوَ في حاجته . أَراد شَرْبَةً من سَوِيق أَو نحو ذلك سُمِّيَت لأَنها تُجَذُّ أَي تُكَسَّر وتُدَقُّ وتُطْحَن وتُجَشّ إِذا طُحِنَتْ وفي حديث نَوْفٍ البِكَالِيِّك رأَيْتُ عَليًّا يَشرَب جَذِيذاً حين أَفْطَرَ . جَذِيذُ بلا لامٍ : ع قُرْبَ مَكَّةَ ومثْله في معجم أَبي عُبَيْدٍ البكْرِيّ . والتَّجْذِيذُ : أَن تَسْتَتْبِعَ القَوْمَ فلاَ يَتَّبِعَكَ أَحَدٌ نَقَلَهُ الصاغانيُّ . وانْجَذَّ : انْقَطَعَ يقال : جَذَذْتُ الحَبْلَ جَذًّا أَي قَطعتُه فانْجَذَّ
ومما يستدرك عليه :
" عطاءً غيرَ مَجْذُوذٍ " فَسره أَبو عبيد : غيرَ مقطوعٍ . وكَسْرتُه أَجْذَاذاً : قِطَعاً وكِسَراً وجَمْعُ جَذٍّ . والجُذَادُ : الفِرَقُ . وجَذَّ النَّخْلَ يَجُذُّه جَذًّا وجَذَاذاً جِذَاذاً : صَرَمَه عن اللِّحْيَانِّي . وعن ابنِ الأَعرابيّ : المَجَذُّ طَرَفُ المِرْوَدِ وهو المِيلُ وأَنشد :
وعَقَدَ الكَفَّيْنِ بِالمُقَلَّدِ ... أَهكَذَا تَخْرُجُ لَمْ تُزَوَّدِ معناه أَنّ الحَسناءَ إِذا أكْتَحَلَتْ مَسَحَتْ بطَرَفِ المِيلِ شَفتَيْهَا لِتَزدَادَ حُمَّةً كالجِذّ بالكسر قال الجَعدِيُّ يذكر نساءً :
تَرَكْنَ بِطَالَةً وأَخَذْنَ جِذًّا ... وأَلْقَيْنَ المَكَاحِلَ للنَّبِيجِ

##### Türkçe

**جذذ**
**جَذَّ - يَجُذُّ - مَجْذُوْذ - مَجْذُوْذُوْن - جُذاذ - جُذاذاً**

**جَذَّ - يَجُذُّ** + bir varlık + bir şeyi: keser ve uzun bir şeyin aslından bağlantısını koparır.
**مَجْذُوْذ**: “**جَذَّ - يَجُذُّ**”dan, ism-i mef‘ûl; sıfat-ı müşebbehe.
**مَجْذُوْذُوْن**: “**مَجْذُوْذ**”un çoğulu.
**جُذاذ - جُذاذاً**: “**مَجْذوذون**”dan hâl.
Ve lafız, “bir şeyin çoğunu bütünüyle aslından kesmek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَذَّ - يَجُذُّ**، **جَثَّ - يَجُثُّ**، **بَتَرَ - يَبْتُرُ**، **حَسَمَ - يَحْسِمُ**، **قَطَعَ - يَقْطَعُ**، **قَطَّ - يَقُطُّ**

**مجذوذ**
	﴿Ve ama saadetli kılınanlar, cennettedirler; gökler ve yer durdukça orada ebedî kalıcılar olarak; ancak Rabbinin dilediği müstesna; kesilmemiş bir bağış (108)﴾ Hûd
**جذاذا**
﴿Derken onları **جذاذا** yaptı; yalnız onlara ait büyük olan müstesna; belki ona dönerler (58)﴾ Enbiyâ
**مختار الصحاح**
● [**جذذ**] ج ذ ذ: **جَذَّهُ**: onu kırdı ve kesti; bâbı **رد**’dür. **الجُذَاذُ** (cîm’in dammesiyle ve kesresiyle): ondan kırılan şeydir; damme daha fasîhtir. Ve ﴿**عطاء غير مَجْذُوذٍ**﴾: yani kesilmemiş. Ve **الجُذَاذَاتُ**: kırpıntılar.

**الراغب**
**جذ**
**الجذ**: bir şeyi kırmak ve onu ufalamak; kırılmış altın taşlarına ve altın kırıntılarına **جذاذ** denir. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فجعلهم جذاذا**﴾ [Enbiyâ/58], ﴿**عطاء غير مجذوذ**﴾ [Hûd/108]; yani onlardan kesilmemiş ve saygı görmüş değil. Ve denildi ki: “Üzerinde **جذة** yok”; yani elbiselerden parçalanmış.

**ملخص اللسان**
1. **جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ**; **الجَذُّ**: sert şeyi kırmaktır.
2. **جَذَذْتُ الشيءَ**: onu kırdım ve kestim.
3. Ve **الجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: ondan kırılan şey.
4. Ve **الجَذُّ**: kökünden söküp alan, vahyî kesmedir.
5. Ve **الجَذُّ**: kökünden söküp alan kesmedir; “vahy” ile kayıtlanmadı.
6. Ve **الانْجذاذُ**: kopmadır.
7. Ve **الجِذاذُ**: kırılmış kesikler; ondandır.
8. “Derken onları **جُذاذاً** yaptı”: yani kırıntı yaptı.
9. “Derken onları **جُذاذاً** yaptı”: o, kırıntı ve ufalanmış kemik gibi.
10. **جُذاذ**: küçük gümüş parçaları.
11. Ve **الجُذاذات**: kırpıntılar.
12. Ve **الجُذاذُ**: fırk.
13. Ve **الجَذيذة**: kavut.
14. Ve **الجَذِيذَة**: kalın kavuttan yapılan bir **جَشيشَة**’dir; çünkü o **تُجَذّ** yani parça parça kesilir ve öğütülür.
15. **جُذاذ**: altın taşları; çünkü onlar kırılır ve sürtülür.
16. Ve **جَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً**: onu devşirdi.
17. Ve “Üzerinde **جُذّة** yok” ve “Üzerinde **قِزاع** yok”: yani onu örtecek elbise yok.
18. **الجَذَّان** ve **الكذَّان**: yumuşak taşlar.
19. **المِجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’in ucu; o da mildir.

**لسان العرب**
● - **جذذ**: **الجَذُّ**: sert şeyi kırmaktır. **جَذَذْتُ الشيءَ**: onu kırdım ve kestim. Ve **الجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: ondan kırılan şey; dammesi kesresinden daha fasîhtir. Ve **الجَذُّ**: kökünden söküp alan, vahyî kesmedir; ve denildi ki: o, kökünden söküp alan kesmedir; “vahy” ile kayıtlanmadı. **جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ**; o hâlde o **مجذوذ** ve **جَذيذ**’dir. Ve **جَذَّذَه**; derken **انْجَذَّ** ve **تَجَذَّذ**. Ve tenzîlde: **عطاء غير مجذوذ**; onu Ebû Ubeyd “kesilmemiş” diye tefsir etti. Ve **الانْجذاذُ**: kopmadır. Ferrâ dedi: **رحِمٌ جَذَّاءُ** ve **حَذَّاءُ**; cîm ve hâ ile; ikisi de memdûddur; bu, bağlanmadığı zaman olur. Ve hadiste: Huneyn günü dedi ki: **جُذّوهُم جَذّاً**; **الجَذُّ**: kesmedir; yani onları öldürmekle köklerini kazıyın. Ve **الجُذاذ**: parçalanmış olan. (* “Ve **الجذاذ** parçalanmış olandır” sözü: cîmi, kāmûs’ta olduğu gibi üçlüdür.) Ve **الجِذاذُ**: kırılmış kesikler; ondandır. “Derken onları **جُذاذاً** yaptı”: yani kırıntı yaptı. Ve denildi ki: o, **جَذيذ**’in çoğuludur; o da az bulunan çoğuldandır. Ferrâ, “Derken onları **جُذاذاً** yaptı” hakkında dedi ki: o, kırıntı ve ufalanmış kemik gibidir. Onu **جِذاذاً** okuyan ise: o, **جَذيذ**’in çoğuludur; hafîf ve hifâf gibi. Mâzin hadîsinde: “Derken ben, sıkıca tutunmaya atıldım; onu **أَجذاذاً** kırdım”: yani parça parça ve kırarak; tekili **جَذ**’dir. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Kesik bir elle saldırırım”: yani kesilmiş; bununla, ashabının yetersizliğine ve gazveden geri kalmalarına kinaye yaptı; çünkü asker, emir için el gibidir; hâ-i mu‘ceme ile de rivayet edilir. Leys: **الجُذاذُ**: kırılan şeyin parçalarıdır; tekili **جُذاذَةٌ**’dir. Dedi ki: küçük gümüş parçaları **جُذاذ**’dır. Ve altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır. Ve **الجُذاذات**: kırpıntılar. Ve gümüşün **جُذاذات**’ı: onun parçalarıdır. Ve **الجُذاذُ**: fırk. Ve **سويق جَذيذ**: **مَجْذوذ**. Ve **السويق الجَذيذُ**: çok **الجُذاذ**’lı olandır. Ve **الجَذيذة**: kavut. Ve **الجَذِيذَة**: kalın kavuttan yapılan bir **جَشيشَة**’dir; çünkü o **تُجَذّ** yani parça parça kesilir ve öğütülür. Enes’ten rivayet edildi: o, ihtiyacına gitmeden önce **جَذيذَة** yerdi; kavuttan bir yudum yahut buna benzer bir şey kastetti; ona **جَذيذة** denildi; çünkü o **تُجُذُّ** yani kırılır, dövülür, öğütülür ve öğütüldüğünde **تُجشش** olur. Ondandır Ali hadîsi: o, Nûf el-Bekâlî’ye, torbasından **جَذيذاً** almasını emretti; ve diğer hadîsi: “Ali’yi, iftar ettiğinde **جَذيذاً** içerken gördüm.” Ve altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır ve sürtülür. Ve şu beyit okundu:
كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن
Ve **جَذَذْت الحبل جَذّاً**: yani onu kestim; derken koptu. Ve **جَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً**: onu kesti. Ve **جَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً**: onu devşirdi; Lihyânî’den. Ve “Üzerinde **جُذّة** yok” ve “Üzerinde **قِزاع** yok”: yani onu örtecek elbise yok; Sıhâh’ta: yani elbiselerden hiçbir şey yok. Asma‘î: **الجَذَّان** ve **الكذَّان** yumuşak taşlardır; tekili **جَذَّانة** ve **كَذَّانة**’dır. Ve onların dolaşan darbımesellerinden, yalan yemine girişen kimse hakkında: “Onu, devenin **الصِّلِّيانَة**’yı koparması gibi kopardı”; onunla, ona çabuk davrandığını kastetti. İbnü’l-A‘râbî: **المِجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’in ucu; o da mildir. Ve şu beyit okundu:
قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود
Dedi ki: manası, güzel kadın sürme çektiğinde, kızıllığı artsın diye milin ucuyla dudaklarını silmesidir. Câ‘dî, kadınları anarak dedi ki:
تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،
وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج
Dedi ki: **الجذ** ve **المجذ** milin ucudur.

**مقاييس اللغة:**
(**جذ**) cîm ve zâl tek bir asıldır: ya kırma ya kesme. “**جذَذْت الشيءَ**” denir: onu kırdım. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً إلاّ كَبِيراً لَهُمْ**﴾ [Enbiyâ 58]; yani onları kırdı. Ve “**جذَذْتُه**” onu kestim; [ondandır] Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ**﴾ [Hûd 108]; yani kesilmemiş. Ve “Üzerinde **جُذّةٌ** yok” denir; yani elbiselerden onu örtecek bir şey; sanki bir bez parçası ve benzerini kastetti.
[Ve] bâbdan **الجَذِيذة**: o, tane olup kesilir ve kavut yapılır. Ve altın taşlarına **جُذَاذٌ** denir; çünkü onlar kırılır ve çözülür. Huzelî dedi ki:
* كما صَرَفَتْ فَوْقَ الجُذاذِ المَسَاحِنُ *
**المساحِن**: altın taşlarını dövülen aletlerdir; tekili **مِسْحَنَةٌ**’dir.
أما **المُجْذَوْذِي** ise, bundan olması uzak değildir; o, semere bağlı olan, ondan ayrılmayan, üzerinde dik duran kimsedir. “**اجْذَوْذَى**” denir; çünkü o böyle olunca, sanki her şeyden kopmuş ve semeri üzerinde yolculuğuna dikilmiş gibidir. Dedi ki:
ألَسْتَ بمُجْذَوْذٍ [على] الرحْلِ دائباً *** فمالك إلاّ ما رُزِقتَ* نصيبُ([22])

**القاموس المحيط:**
**الجَذُّ**: sürat; ve kökünden söküp alan kesme; **الجَذْجَذَة** gibi; ve kırma. İsim: **الجُذاذُ**; üçlü olarak. Ve **الجَذاذُ** (fetha ile): bir şeyi bir şeyden ayırmadır; **الجَذاذَة** gibi. Ve (damme ile) altın taşlarıdır. Ve **الجُذاذاتُ**: kırpıntılar.
Ve **الجَذَّانُ**: yumuşak taşlar; tekili tâ ile. Ve **جَذَّاءُ**: a. Ve **رحِمٌ جَذَّاءُ**: bağlanmadı. Ve **سِنٌّ جَذَّاءُ**: dökülmüş. Ve “Üzerinde **جُذَّةٌ** var değil” (damme ile): yani bir şey. Ve **الجَذيذُ**: kavut; **الجذيذَة** gibi. Ve lamsız olarak: Mekke yakınında bir a. Ve **التَّجْذيذُ**: kavmi peşine takman da hiç kimsenin sana uymamasıdır. Ve **انْجَذَّ**: koptu.

**تاج العروس:**
ج ذ ذ
**الجَذُّ**: sürattir; onların dolaşan darbımesellerinde, yalan yemine girişen kimse hakkında gelmiştir: “Onu, devenin **الصِّلِّيَانَة**’yı koparması gibi kopardı”; onunla, ona çabuk davrandığını kastetti. **الجَذُّ**: kökünden söküp alan kesmedir; onlardan kimi onu “**الوَحِيِّ**” ile kayıtladı; ondandır hadîs: Huneyn günü dedi ki: **جُذُّوهم جَذًّا**. **جَذَّه**; derken **انْجَذَّ** ve **تَجَذَّذَ**; **الجَذْجَذَة** gibi; bu, Sâğânî’dendir. **الجَذُّ**: kırmadır; **المحكم**’de: sert şeyi kırmaktır. **جَذَذْتُ الشيْءَ**: onu kırdım ve kestim. İsim: **الجَذَاذُ**; üçlü olarak; o, kesilmiş kırılmış olandır; dammesi fethasından daha fasîhtir. “**فجَعَلَهُمْ جُذَاذاً**”: yani kırıntı; ve denildi ki: o, **جَذِيذ**’in çoğuludur; o da az bulunan çoğuldandır. Ferrâ dedi ki: o, kırıntı ve ufalanmış kemik gibidir. Onu **جِذَاذاً** okuyan ise: o, **جَذِيذ**’in çoğuludur; **خِفَافٍ** ve **خَفِيف** gibi. Dedim ki: o, Yahyâ b. Vessâb’ın kıraatidir. Leys dedi ki: **الجُذَاذُ**: kırılan şeyin parçalarıdır; tekili **جُذاذَةٌ**’dir. Ve **الجَذَاذُ** (fetha ile): bir şeyi bir şeyden ayırmadır; tâ’lı **الجَذَاذَة** gibi. **الجُذَاذ** (damme ile): altın taşlarıdır; çünkü onlar kırılır ve sürtülür; ve küçük gümüş parçalarıdır. Ve **الجُذَاذَاتُ**: kırpıntılar. Ve gümüşün **جُذَاذاتُ**’ı: onun parçalarıdır. Asma‘î’den: **الجَذَّانُ** (fetha ile): yumuşak taşlardır; o, **الكَذَّان**’dır; tekili **جَذَّانَة** ve **كَذَّانَة**’dır; tâ ile. Ve **جَذَّاءُ**: Tihâme beldelerinde bir a; onda **الدال**’in ihmâliyle de söylenir. Ferrâ dedi ki: **رَحِمٌ جَذَّاءُ** ve **حَذَّاءُ**; cîm ve hâ ile; ikisi de memdûddur; bu, bağlanmadığı zaman olur. Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kesik bir elle saldırırım”: yani kesilmiş; bununla, ashabının yetersizliğine ve gazveden geri kalmalarına kinaye yaptı; çünkü asker, emir için el gibidir; hâ-i mu‘ceme ile de rivayet edilir. Ve **سِنٌّ جَذَّاءُ**: dökülmüş; yani kırılmış. “Üzerinde **جُذَّةٌ** yok” (damme ile) denir; ve yine “Üzerinde **قِزاعٌ** yok”: yani onu örtecek elbise yok. Sıhâh’ta: yani elbiselerden hiçbir şey yok. Ve **الجَذِيذُ**: kalın kavuttur; çünkü o **تُجَذُّ** yani parça parça kesilir ve öğütülür. Enes’ten rivayet edildi: o, ihtiyacına gitmeden önce **جَذِيذةً** yerdi; kavuttan bir yudum yahut buna benzer bir şey kastetti; ona bu ad verildi; çünkü o **تُجَذُّ** yani kırılır, dövülür, öğütülür ve öğütüldüğünde **تُجَشّ** olur. Nûf el-Bekâlî hadîsinde: “Ali’yi, iftar ettiğinde **جَذِيذاً** içerken gördüm.” **جَذِيذُ** (lamsız): Mekke yakınında bir a; Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Mu‘cem’inde de böyledir. Ve **التَّجْذِيذُ**: kavmi peşine takman da hiç kimsenin sana uymamasıdır; Sâğânî nakletti. Ve **انْجَذَّ**: koptu; “**جَذَذْتُ الحَبْلَ جَذًّا**” denir: yani onu kestim; derken koptu.
Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir:
“**عطاءً غيرَ مَجْذُوذٍ**”: onu Ebû Ubeyd “kesilmemiş” diye tefsir etti. Ve “Onu **أَجْذَاذاً** kırdım”: parça parça ve kırarak; ve **جَذّ**’ın çoğuludur. Ve **الجُذَادُ**: fırk. Ve **جَذَّ النَّخْلَ يَجُذُّه جَذًّا وجَذَاذاً جِذَاذاً**: onu devşirdi; Lihyânî’den. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **المَجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’in ucudur; o da mildir. Ve şu beyit okundu:
وعَقَدَ الكَفَّيْنِ بِالمُقَلَّدِ ... أَهكَذَا تَخْرُجُ لَمْ تُزَوَّدِ
Manası: güzel kadın sürme çektiğinde, kızıllığı artsın diye milin ucuyla dudaklarını silmesidir; kesre ile **الجِذّ** gibi. Câ‘dî, kadınları anarak dedi ki:
تَرَكْنَ بِطَالَةً وأَخَذْنَ **جِذًّا** ... وأَلْقَيْنَ المَكَاحِلَ للنَّبِيجِ
