# جذذ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: جذذ

جذذ
جَذَّ - يَجُذُّ - مَجْذُوْذ - مَجْذُوْذُوْن - جُذاذ - جُذاذاً

جَذَّ - يَجُذُّ + كائن + شيئاً: يقص و يقطع اتصال شيء طويل بأصله
مَجْذُوْذ: اسم مفعول صفة مشبهة من " جَذَّ - يَجُذُّ "
مَجْذُوْذُوْن: جمع " مَجْذُوْذ"
جُذاذ - جُذاذاً: حال من " مَجْذوذون"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع معظم الشيء كاملاً عن أصله"، وهي:
جَذ َّ - يَجُذُّ، جَثَّ - يَجُثُّ، بَتَرَ - يَبْتُرُ، حَسَمَ - يَحْسِمُ، قَطَعَ - يَقْطَعُ، قَطَّ - يَقُطُّ

مجذوذ
	﴿وأما الذين سعدوا ففي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك عطاء غير مجذوذ(108)﴾ هود
جذاذا
﴿فجعلهم جذاذا إلا كبيرا لهم لعلهم إليه يرجعون(58)﴾ الأنبياء
مختار الصحاح
● [جذذ] ج ذ ذ: جَذَّهُ كسره وقطعه وبابه رد و الجُذَاذُ بضم الجيم وكسرها ما كسر منه والضم أفصح وعطاء غير مَجْذُوذٍ {أي غير مقطوع و الجُذَاذَاتُ القراضات
الراغب
جذ
الجذ: كسر الشيء وتفتيته، ويقال لحجارة الذهب المكسورة ولفتات الذهب: جذاذ، ومنه قوله تعالى: }فجعلهم جذاذا﴿[الأنبياء/58]،﴾عطاء غير مجذوذ{ [هود/108]، أي: غير مقطوع عنهم ولا محترم وقيل: ما عليه جذة، أي: متقطع من الثياب.
ملخص اللسان
1.     جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب.
2.     جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه
3.     والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه،
4.     والجَذُّ: القَطْع  الوحِيُّ المُستأْصِلُ،
5.     والجَذُّ: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛
6.     والانْجذاذُ: الانقطاع.
7.     والجِذاذُ: القطع المكسرة، منه.
8.     فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً،
9.     فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات،
10.                        جُذاذ :قطع الفضة الصغار  .
11.                        والجُذاذات: القراضات.
12.                        والجُذاذُ: الفِرق.
13.                        والجَذيذة:  السويق.
14.                        والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع  قطعاً وتُجش.
15.                        جُذاذ: حجارة الذهب ، لأَنها تكسر وتسحل؛
16.                        وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛
17.                        وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛
18.                        الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة،
19.                        المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛
لسان العرب
● - جذذ: الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه  والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، وضمه أَفصح من كسره، والجَذُّ: القَطْع  الوحِيُّ المُستأْصِلُ، وقيل: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛  جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، فهو مجذوذ وجَذيذ، وجَذَّذَه فانْجَذَّ  وتَجَذَّذ. وفي التنزيل: عطاء غير مجذوذ؛ فسره أَبو عبيد غير مقطوع،  والانْجذاذُ: الانقطاع. قال الفراء: رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء،  ممدودان وذلك إِذا لم توصَل. وفي الحديث أَنه قال يوم حنين: جُذّوهُم جَذّاً؛  الجَذُّ: القطع، أَي استأْصلوهم قتلاً. والجُذاذ: المُقَطَّع  (* قوله  «والجذاذ المقطع» جيمه مثلثه كما في القاموس.) والجِذاذُ: القطع المكسرة،  منه. فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً، وقيل: هو جمع جَذيذ، وهو من الجمع  العزيز. وقال الفراء في قوله: فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات، ومن  قرأَها جِذاذاً، فهو جمعَ جَذيذ مثل خفيف وخفاف. وفي حديث مازن: فثُرتُ  إِلى الضم فكسرته أَجذاذاً أَي قطعاً وكسراً، واحدها جَذ. وفي حديث علي،  كرم الله وجهه: أَصولُ بيدٍ جَذَّاءَ أَي مقطوعة، كنى به عن قصور أَصحابه  وتقاعدهم عن الغزو، فإِن الجند للأَمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة.  الليث: الجُذاذُ قِطَع ما كسر، الواحدةُ جُذاذَةٌ. قال: وقطع الفضة الصغار  جُذاذ. ويقال لحجارة الذهب: جُذاذ لأَنها تُكسر.  والجُذاذات: القراضات. وجُذاذات الفضة: قِطَعها. والجُذاذُ: الفِرق.  وسويق جَذيذ: مَجْذوذ. والسويق الجَذيذُ: الكثير الجُذاذ. والجَذيذة:  السويق. والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع  قطعاً وتُجش. وروي عن أَنس أَنه كان يأْكلُ جَذيذَة قبل أَن يغدو في  حاجته؛ أَراد شربة من سويق أَو نحو ذلك، سميت جَذيذة لأَنها تُجُذُّ أَي  تُكَسَّر وتدق وتطحن وتُجشش إِذا طحنت. ومنه حديث علي: أَنه أمر نوفاً  البكاليّ أَن يأْخذ من مِزْوده جَذيذاً؛ وحديثه الآخر: رأَيت عليّاً يشرب  جَذيذاً حين أَفطر. ويقال للحجارة الذهب: جُذاذ، لأَنها تكسر وتسحل؛  وأَنشد:كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن  وجَذَذْت الحبل جَذّاً أَي قطعته فانجذ. وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه  جَذّاً: قطعه. وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛ عن  اللحياني.  وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛ وفي الصحاح: أَي  ما عليه شيء من الثياب.  الأَصمعي: الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة، الواحدة جَذَّانة  وكَذَّانة.  ومن أَمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة: جَذَّها جَذَّ  البعير الصِّلِّيانَةَ، أَراد أَنه أَسرع إِليها. ابن الأَعرابي:  المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛ وأَنشد:  قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود  قال: ومعناه أَن الحسناء إِذا اكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها ليذدادَ  حُمَّة؛ وقال الجَعدي يذكر نساء:  تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،  وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج  قال: الجذ والمجذ طرف المرود.
مقاييس اللغة:
(جذ) الجيم والذال أصلٌ واحدٌ، إمَّا كَسْرٌ وإمَّا قَطْع. يقال جذَذْت الشيءَ كسرتُه. قال الله تعالى: ﴿فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً إلاّ كَبِيراً لَهُمْ﴾ [الأنبياء 58]، أي كَسَّرهم. وجذَذْتُه قطَعْته، [ومنه] قوله تعالى: ﴿عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ﴾ [هود 108]، أي غير مقطوع. ويقال ما عليه جُذّةٌ([18])، أي شيءٌ يستُره من ثيابٍ، كأنّه أراد خِرقةً وما أشبهها.
[و] من الباب الجَذِيذة، وهي الحبُّ يُجَدُّ وَيُجعَل سَوِيقاً. ويقال لِحجارة الذّهب جُذَاذٌ، لأنّها تكَسّر وتحلّ. قال الهذليّ([19]):
* كما صَرَفَتْ فَوْقَ الجُذاذِ المَسَاحِنُ([20]) *
المساحِن: آلات يدقُّ بها حِجارة الذَّهب([21])، واحدتها مِسْحَنَةٌ.
فأمَّا المُجْذَوْذِي فليس يبعُد أن يكون من هذا، وهو اللازمُ الرّحْل لا يفارقُه منتصِباً عليه. يقال اجْذَوْذَى؛ لأنّه إذا كان كذا فكأنّه انقطَعَ عن كلِّ شيءٍ وانتصب لسفَره على رَحْله. قال:
ألَسْتَ بمُجْذَوْذٍ [على] الرحْلِ دائباً *** فمالك إلاّ ما رُزِقتَ* نصيبُ([22])
القاموس المحيط:
الجَذُّ الإِسْراعُ، والقَطْعُ المُسْتَأصِلُ، كالجَذْجَذَةِ، والكسرُ، والاسمُ الجُذاذُ، مُثَلَّثَةً. والجَذاذُ، بالفتح فَصْلُ الشيءِ عن الشيءِ، كالجَذاذَةِ، وبالضم حِجارَةُ الذَّهَبِ. والجُذاذاتُ القُراضاتُ.
والجَذَّانُ: حِجارَةٌ رِخْوَةٌ، الواحدَةُ بهاءٍ. وجَذَّاءُ: ع. ورحِمٌ جَذَّاءُ: لم تُوْصَلْ. وسِنٌّ جَذَّاءُ: مُتَهَتِّمَةٌ. وما عليه جُذَّةٌ، بالضم، أي: شيءٌ. والجَذيذُ: السَّويقُ، كالجذيذَةِ، وبِلا لامٍ: ع قُرْبَ مَكَّةَ. والتَّجْذيذُ: أن تَسْتَتْبِعَ القومَ فلا يَتَّبِعَكَ أحدٌ. وانْجَذَّ: انْقَطَعَ.
تاج العروس:
ج ذ ذ
الجَذُّ : الإِسْرَاعُ وقد جاءَ فِي أَمثالِهم السائرة في الذي يُقْدِم على اليَمينِ الكاذِبَة جَذَّهَا جَذَّ البَعِيرِ الصِّلِّيَانَة أَراد أَنه أَسْرعَ إِليها . الجَذُّ : القَطْعُ المُستَأْصِل ومنهم من قيَّدَه بالوَحِيِّ ومنه الحديث أَنه قال يوم حُنَيْنٍ : جُذُّوهم جَذًّا جَذَّه فانْجَذَّ وتَجَذَّذَ كالجَذْجَذَةِ وهذه عن الصاغانيّ . الجَذُّ : الكَسْرُ وفي المحكم : كسرُ الشيْءِ الصُّلْبِ . جَذَذْتُ الشيْءَ : كسَرْتُه وقَطعْتُه والاسمُ الجَذَاذُ مُثَلَّثَةً وهو المَقْطَّع المُكَسَّر وضمّه أَفصحُ مِن فتْحِه " فجَعَلَهُمْ جُذَاذاً " أَي حُطاماً وقيل : هو جَمْعُ جَذِيذ وهو من الجَمْعِ العَزِيزِ وقال الفرَّاءُ : هو مثْلُ الحُطامِ والرُّفَاتِ ومن قرأَها : جِذَاذاً فهو جمَع جَذِيذٍ مثْل خِفَافٍ وخَفِيف قلْت : وهو قِراءَة يَحيى بن وَثَّاب وقال الليث : الجُذَاذُ : قِطَعُ ما كُسِرَ الواحِدَةُ جُذاذَةٌ . والجَذَاذُ بالفتْحِ : فَصْلُ الشيْءِ عن الشَّيْءِ كالجَذَاذَةِ بالهاءِ . الجُذَاذ بالضمِّ : حِجَارَةُ الذَّهَبِ لأَنها تُكَسَّر وتُسْحَل وقِطَعُ الفِضَّةِ الصِّغَارُ . والجُذَاذَاتُ : القُرَاضَاتُ وجُذَاذاتُ الفِضَّة : قِطَعُها . عن الأَصمعيّ : الجَذَّانُ بالفتح : حِجارَةٌ رِخْوَةٌ وهي الكَذَّان الواحدةُ جَذَّانَة وكَذَّانَة بِهَاءٍ . وجَذَّاءُ : ع ببلاد تِهَامةَ ويقال فيه بإِهمال الدال أَيضاً . قال الفرَّاءُ : رَحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ بالجيم والحاءِ ممدودانِ وذلك إِذا لَمْ تُوصَلْ . وفي حديث عَلِيٍّ رضي الله عنه : أَصُولُ بِيَدٍ جَذَّاءَ أَي مَقطوعة كَنَى به عن قُصُورِ أَصحابِه وتَقَاعُدِهم عن الغَزْوِ فإِن الجُنْدَ للأَمِيرِ كاليَدِ ويروَى بالحاءِ المهملة . وسِنٌّ جَذَّاءُ : مُتَمهَتِّمَةٌ أَي مُتَكسِّرة . يقال : مَا عَلَيْهِ جُذَّةٌ بالضمّ وكذا ما عليهِ قِزاعٌ أَي ما عليه ثَوْبٌ يستُره . وفي الصحاح : أَي ما عليه شَيْءٌ من الثِّيَابِ . والجَذِيذُ : السَّوِيق الغَلِيظ لأَنها تُجَذُّ أَي تُقطَّع قِطَعاً وتُجَشُّ ورُوِيَ عن أَنَسٍ أَنه كان يَأْكُل جَذِيذةً قبل أَن يَغْدُوَ في حاجته . أَراد شَرْبَةً من سَوِيق أَو نحو ذلك سُمِّيَت لأَنها تُجَذُّ أَي تُكَسَّر وتُدَقُّ وتُطْحَن وتُجَشّ إِذا طُحِنَتْ وفي حديث نَوْفٍ البِكَالِيِّك رأَيْتُ عَليًّا يَشرَب جَذِيذاً حين أَفْطَرَ . جَذِيذُ بلا لامٍ : ع قُرْبَ مَكَّةَ ومثْله في معجم أَبي عُبَيْدٍ البكْرِيّ . والتَّجْذِيذُ : أَن تَسْتَتْبِعَ القَوْمَ فلاَ يَتَّبِعَكَ أَحَدٌ نَقَلَهُ الصاغانيُّ . وانْجَذَّ : انْقَطَعَ يقال : جَذَذْتُ الحَبْلَ جَذًّا أَي قَطعتُه فانْجَذَّ
ومما يستدرك عليه :
" عطاءً غيرَ مَجْذُوذٍ " فَسره أَبو عبيد : غيرَ مقطوعٍ . وكَسْرتُه أَجْذَاذاً : قِطَعاً وكِسَراً وجَمْعُ جَذٍّ . والجُذَادُ : الفِرَقُ . وجَذَّ النَّخْلَ يَجُذُّه جَذًّا وجَذَاذاً جِذَاذاً : صَرَمَه عن اللِّحْيَانِّي . وعن ابنِ الأَعرابيّ : المَجَذُّ طَرَفُ المِرْوَدِ وهو المِيلُ وأَنشد :
وعَقَدَ الكَفَّيْنِ بِالمُقَلَّدِ ... أَهكَذَا تَخْرُجُ لَمْ تُزَوَّدِ معناه أَنّ الحَسناءَ إِذا أكْتَحَلَتْ مَسَحَتْ بطَرَفِ المِيلِ شَفتَيْهَا لِتَزدَادَ حُمَّةً كالجِذّ بالكسر قال الجَعدِيُّ يذكر نساءً :
تَرَكْنَ بِطَالَةً وأَخَذْنَ جِذًّا ... وأَلْقَيْنَ المَكَاحِلَ للنَّبِيجِ

### Türkçe

**جذذ**
**جَذَّ - يَجُذُّ - مَجْذُوْذ - مَجْذُوْذُوْن - جُذاذ - جُذاذاً**

**جَذَّ - يَجُذُّ** + bir varlık + bir şeyi: keser ve uzun bir şeyin aslından bağlantısını koparır.
**مَجْذُوْذ**: “**جَذَّ - يَجُذُّ**”dan, ism-i mef‘ûl; sıfat-ı müşebbehe.
**مَجْذُوْذُوْن**: “**مَجْذُوْذ**”un çoğulu.
**جُذاذ - جُذاذاً**: “**مَجْذوذون**”dan hâl.
Ve lafız, “bir şeyin çoğunu bütünüyle aslından kesmek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَذَّ - يَجُذُّ**، **جَثَّ - يَجُثُّ**، **بَتَرَ - يَبْتُرُ**، **حَسَمَ - يَحْسِمُ**، **قَطَعَ - يَقْطَعُ**، **قَطَّ - يَقُطُّ**

**مجذوذ**
	﴿Ve ama saadetli kılınanlar, cennettedirler; gökler ve yer durdukça orada ebedî kalıcılar olarak; ancak Rabbinin dilediği müstesna; kesilmemiş bir bağış (108)﴾ Hûd
**جذاذا**
﴿Derken onları **جذاذا** yaptı; yalnız onlara ait büyük olan müstesna; belki ona dönerler (58)﴾ Enbiyâ
**مختار الصحاح**
● [**جذذ**] ج ذ ذ: **جَذَّهُ**: onu kırdı ve kesti; bâbı **رد**’dür. **الجُذَاذُ** (cîm’in dammesiyle ve kesresiyle): ondan kırılan şeydir; damme daha fasîhtir. Ve ﴿**عطاء غير مَجْذُوذٍ**﴾: yani kesilmemiş. Ve **الجُذَاذَاتُ**: kırpıntılar.

**الراغب**
**جذ**
**الجذ**: bir şeyi kırmak ve onu ufalamak; kırılmış altın taşlarına ve altın kırıntılarına **جذاذ** denir. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**فجعلهم جذاذا**﴾ [Enbiyâ/58], ﴿**عطاء غير مجذوذ**﴾ [Hûd/108]; yani onlardan kesilmemiş ve saygı görmüş değil. Ve denildi ki: “Üzerinde **جذة** yok”; yani elbiselerden parçalanmış.

**ملخص اللسان**
1. **جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ**; **الجَذُّ**: sert şeyi kırmaktır.
2. **جَذَذْتُ الشيءَ**: onu kırdım ve kestim.
3. Ve **الجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: ondan kırılan şey.
4. Ve **الجَذُّ**: kökünden söküp alan, vahyî kesmedir.
5. Ve **الجَذُّ**: kökünden söküp alan kesmedir; “vahy” ile kayıtlanmadı.
6. Ve **الانْجذاذُ**: kopmadır.
7. Ve **الجِذاذُ**: kırılmış kesikler; ondandır.
8. “Derken onları **جُذاذاً** yaptı”: yani kırıntı yaptı.
9. “Derken onları **جُذاذاً** yaptı”: o, kırıntı ve ufalanmış kemik gibi.
10. **جُذاذ**: küçük gümüş parçaları.
11. Ve **الجُذاذات**: kırpıntılar.
12. Ve **الجُذاذُ**: fırk.
13. Ve **الجَذيذة**: kavut.
14. Ve **الجَذِيذَة**: kalın kavuttan yapılan bir **جَشيشَة**’dir; çünkü o **تُجَذّ** yani parça parça kesilir ve öğütülür.
15. **جُذاذ**: altın taşları; çünkü onlar kırılır ve sürtülür.
16. Ve **جَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً**: onu devşirdi.
17. Ve “Üzerinde **جُذّة** yok” ve “Üzerinde **قِزاع** yok”: yani onu örtecek elbise yok.
18. **الجَذَّان** ve **الكذَّان**: yumuşak taşlar.
19. **المِجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’in ucu; o da mildir.

**لسان العرب**
● - **جذذ**: **الجَذُّ**: sert şeyi kırmaktır. **جَذَذْتُ الشيءَ**: onu kırdım ve kestim. Ve **الجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: ondan kırılan şey; dammesi kesresinden daha fasîhtir. Ve **الجَذُّ**: kökünden söküp alan, vahyî kesmedir; ve denildi ki: o, kökünden söküp alan kesmedir; “vahy” ile kayıtlanmadı. **جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ**; o hâlde o **مجذوذ** ve **جَذيذ**’dir. Ve **جَذَّذَه**; derken **انْجَذَّ** ve **تَجَذَّذ**. Ve tenzîlde: **عطاء غير مجذوذ**; onu Ebû Ubeyd “kesilmemiş” diye tefsir etti. Ve **الانْجذاذُ**: kopmadır. Ferrâ dedi: **رحِمٌ جَذَّاءُ** ve **حَذَّاءُ**; cîm ve hâ ile; ikisi de memdûddur; bu, bağlanmadığı zaman olur. Ve hadiste: Huneyn günü dedi ki: **جُذّوهُم جَذّاً**; **الجَذُّ**: kesmedir; yani onları öldürmekle köklerini kazıyın. Ve **الجُذاذ**: parçalanmış olan. (* “Ve **الجذاذ** parçalanmış olandır” sözü: cîmi, kāmûs’ta olduğu gibi üçlüdür.) Ve **الجِذاذُ**: kırılmış kesikler; ondandır. “Derken onları **جُذاذاً** yaptı”: yani kırıntı yaptı. Ve denildi ki: o, **جَذيذ**’in çoğuludur; o da az bulunan çoğuldandır. Ferrâ, “Derken onları **جُذاذاً** yaptı” hakkında dedi ki: o, kırıntı ve ufalanmış kemik gibidir. Onu **جِذاذاً** okuyan ise: o, **جَذيذ**’in çoğuludur; hafîf ve hifâf gibi. Mâzin hadîsinde: “Derken ben, sıkıca tutunmaya atıldım; onu **أَجذاذاً** kırdım”: yani parça parça ve kırarak; tekili **جَذ**’dir. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Kesik bir elle saldırırım”: yani kesilmiş; bununla, ashabının yetersizliğine ve gazveden geri kalmalarına kinaye yaptı; çünkü asker, emir için el gibidir; hâ-i mu‘ceme ile de rivayet edilir. Leys: **الجُذاذُ**: kırılan şeyin parçalarıdır; tekili **جُذاذَةٌ**’dir. Dedi ki: küçük gümüş parçaları **جُذاذ**’dır. Ve altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır. Ve **الجُذاذات**: kırpıntılar. Ve gümüşün **جُذاذات**’ı: onun parçalarıdır. Ve **الجُذاذُ**: fırk. Ve **سويق جَذيذ**: **مَجْذوذ**. Ve **السويق الجَذيذُ**: çok **الجُذاذ**’lı olandır. Ve **الجَذيذة**: kavut. Ve **الجَذِيذَة**: kalın kavuttan yapılan bir **جَشيشَة**’dir; çünkü o **تُجَذّ** yani parça parça kesilir ve öğütülür. Enes’ten rivayet edildi: o, ihtiyacına gitmeden önce **جَذيذَة** yerdi; kavuttan bir yudum yahut buna benzer bir şey kastetti; ona **جَذيذة** denildi; çünkü o **تُجُذُّ** yani kırılır, dövülür, öğütülür ve öğütüldüğünde **تُجشش** olur. Ondandır Ali hadîsi: o, Nûf el-Bekâlî’ye, torbasından **جَذيذاً** almasını emretti; ve diğer hadîsi: “Ali’yi, iftar ettiğinde **جَذيذاً** içerken gördüm.” Ve altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır ve sürtülür. Ve şu beyit okundu:
كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن
Ve **جَذَذْت الحبل جَذّاً**: yani onu kestim; derken koptu. Ve **جَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً**: onu kesti. Ve **جَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً**: onu devşirdi; Lihyânî’den. Ve “Üzerinde **جُذّة** yok” ve “Üzerinde **قِزاع** yok”: yani onu örtecek elbise yok; Sıhâh’ta: yani elbiselerden hiçbir şey yok. Asma‘î: **الجَذَّان** ve **الكذَّان** yumuşak taşlardır; tekili **جَذَّانة** ve **كَذَّانة**’dır. Ve onların dolaşan darbımesellerinden, yalan yemine girişen kimse hakkında: “Onu, devenin **الصِّلِّيانَة**’yı koparması gibi kopardı”; onunla, ona çabuk davrandığını kastetti. İbnü’l-A‘râbî: **المِجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’in ucu; o da mildir. Ve şu beyit okundu:
قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود
Dedi ki: manası, güzel kadın sürme çektiğinde, kızıllığı artsın diye milin ucuyla dudaklarını silmesidir. Câ‘dî, kadınları anarak dedi ki:
تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،
وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج
Dedi ki: **الجذ** ve **المجذ** milin ucudur.

**مقاييس اللغة:**
(**جذ**) cîm ve zâl tek bir asıldır: ya kırma ya kesme. “**جذَذْت الشيءَ**” denir: onu kırdım. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً إلاّ كَبِيراً لَهُمْ**﴾ [Enbiyâ 58]; yani onları kırdı. Ve “**جذَذْتُه**” onu kestim; [ondandır] Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ**﴾ [Hûd 108]; yani kesilmemiş. Ve “Üzerinde **جُذّةٌ** yok” denir; yani elbiselerden onu örtecek bir şey; sanki bir bez parçası ve benzerini kastetti.
[Ve] bâbdan **الجَذِيذة**: o, tane olup kesilir ve kavut yapılır. Ve altın taşlarına **جُذَاذٌ** denir; çünkü onlar kırılır ve çözülür. Huzelî dedi ki:
* كما صَرَفَتْ فَوْقَ الجُذاذِ المَسَاحِنُ *
**المساحِن**: altın taşlarını dövülen aletlerdir; tekili **مِسْحَنَةٌ**’dir.
أما **المُجْذَوْذِي** ise, bundan olması uzak değildir; o, semere bağlı olan, ondan ayrılmayan, üzerinde dik duran kimsedir. “**اجْذَوْذَى**” denir; çünkü o böyle olunca, sanki her şeyden kopmuş ve semeri üzerinde yolculuğuna dikilmiş gibidir. Dedi ki:
ألَسْتَ بمُجْذَوْذٍ [على] الرحْلِ دائباً *** فمالك إلاّ ما رُزِقتَ* نصيبُ([22])

**القاموس المحيط:**
**الجَذُّ**: sürat; ve kökünden söküp alan kesme; **الجَذْجَذَة** gibi; ve kırma. İsim: **الجُذاذُ**; üçlü olarak. Ve **الجَذاذُ** (fetha ile): bir şeyi bir şeyden ayırmadır; **الجَذاذَة** gibi. Ve (damme ile) altın taşlarıdır. Ve **الجُذاذاتُ**: kırpıntılar.
Ve **الجَذَّانُ**: yumuşak taşlar; tekili tâ ile. Ve **جَذَّاءُ**: a. Ve **رحِمٌ جَذَّاءُ**: bağlanmadı. Ve **سِنٌّ جَذَّاءُ**: dökülmüş. Ve “Üzerinde **جُذَّةٌ** var değil” (damme ile): yani bir şey. Ve **الجَذيذُ**: kavut; **الجذيذَة** gibi. Ve lamsız olarak: Mekke yakınında bir a. Ve **التَّجْذيذُ**: kavmi peşine takman da hiç kimsenin sana uymamasıdır. Ve **انْجَذَّ**: koptu.

**تاج العروس:**
ج ذ ذ
**الجَذُّ**: sürattir; onların dolaşan darbımesellerinde, yalan yemine girişen kimse hakkında gelmiştir: “Onu, devenin **الصِّلِّيَانَة**’yı koparması gibi kopardı”; onunla, ona çabuk davrandığını kastetti. **الجَذُّ**: kökünden söküp alan kesmedir; onlardan kimi onu “**الوَحِيِّ**” ile kayıtladı; ondandır hadîs: Huneyn günü dedi ki: **جُذُّوهم جَذًّا**. **جَذَّه**; derken **انْجَذَّ** ve **تَجَذَّذَ**; **الجَذْجَذَة** gibi; bu, Sâğânî’dendir. **الجَذُّ**: kırmadır; **المحكم**’de: sert şeyi kırmaktır. **جَذَذْتُ الشيْءَ**: onu kırdım ve kestim. İsim: **الجَذَاذُ**; üçlü olarak; o, kesilmiş kırılmış olandır; dammesi fethasından daha fasîhtir. “**فجَعَلَهُمْ جُذَاذاً**”: yani kırıntı; ve denildi ki: o, **جَذِيذ**’in çoğuludur; o da az bulunan çoğuldandır. Ferrâ dedi ki: o, kırıntı ve ufalanmış kemik gibidir. Onu **جِذَاذاً** okuyan ise: o, **جَذِيذ**’in çoğuludur; **خِفَافٍ** ve **خَفِيف** gibi. Dedim ki: o, Yahyâ b. Vessâb’ın kıraatidir. Leys dedi ki: **الجُذَاذُ**: kırılan şeyin parçalarıdır; tekili **جُذاذَةٌ**’dir. Ve **الجَذَاذُ** (fetha ile): bir şeyi bir şeyden ayırmadır; tâ’lı **الجَذَاذَة** gibi. **الجُذَاذ** (damme ile): altın taşlarıdır; çünkü onlar kırılır ve sürtülür; ve küçük gümüş parçalarıdır. Ve **الجُذَاذَاتُ**: kırpıntılar. Ve gümüşün **جُذَاذاتُ**’ı: onun parçalarıdır. Asma‘î’den: **الجَذَّانُ** (fetha ile): yumuşak taşlardır; o, **الكَذَّان**’dır; tekili **جَذَّانَة** ve **كَذَّانَة**’dır; tâ ile. Ve **جَذَّاءُ**: Tihâme beldelerinde bir a; onda **الدال**’in ihmâliyle de söylenir. Ferrâ dedi ki: **رَحِمٌ جَذَّاءُ** ve **حَذَّاءُ**; cîm ve hâ ile; ikisi de memdûddur; bu, bağlanmadığı zaman olur. Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kesik bir elle saldırırım”: yani kesilmiş; bununla, ashabının yetersizliğine ve gazveden geri kalmalarına kinaye yaptı; çünkü asker, emir için el gibidir; hâ-i mu‘ceme ile de rivayet edilir. Ve **سِنٌّ جَذَّاءُ**: dökülmüş; yani kırılmış. “Üzerinde **جُذَّةٌ** yok” (damme ile) denir; ve yine “Üzerinde **قِزاعٌ** yok”: yani onu örtecek elbise yok. Sıhâh’ta: yani elbiselerden hiçbir şey yok. Ve **الجَذِيذُ**: kalın kavuttur; çünkü o **تُجَذُّ** yani parça parça kesilir ve öğütülür. Enes’ten rivayet edildi: o, ihtiyacına gitmeden önce **جَذِيذةً** yerdi; kavuttan bir yudum yahut buna benzer bir şey kastetti; ona bu ad verildi; çünkü o **تُجَذُّ** yani kırılır, dövülür, öğütülür ve öğütüldüğünde **تُجَشّ** olur. Nûf el-Bekâlî hadîsinde: “Ali’yi, iftar ettiğinde **جَذِيذاً** içerken gördüm.” **جَذِيذُ** (lamsız): Mekke yakınında bir a; Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Mu‘cem’inde de böyledir. Ve **التَّجْذِيذُ**: kavmi peşine takman da hiç kimsenin sana uymamasıdır; Sâğânî nakletti. Ve **انْجَذَّ**: koptu; “**جَذَذْتُ الحَبْلَ جَذًّا**” denir: yani onu kestim; derken koptu.
Ve üzerinde istidrâk edilenlerdendir:
“**عطاءً غيرَ مَجْذُوذٍ**”: onu Ebû Ubeyd “kesilmemiş” diye tefsir etti. Ve “Onu **أَجْذَاذاً** kırdım”: parça parça ve kırarak; ve **جَذّ**’ın çoğuludur. Ve **الجُذَادُ**: fırk. Ve **جَذَّ النَّخْلَ يَجُذُّه جَذًّا وجَذَاذاً جِذَاذاً**: onu devşirdi; Lihyânî’den. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **المَجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’in ucudur; o da mildir. Ve şu beyit okundu:
وعَقَدَ الكَفَّيْنِ بِالمُقَلَّدِ ... أَهكَذَا تَخْرُجُ لَمْ تُزَوَّدِ
Manası: güzel kadın sürme çektiğinde, kızıllığı artsın diye milin ucuyla dudaklarını silmesidir; kesre ile **الجِذّ** gibi. Câ‘dî, kadınları anarak dedi ki:
تَرَكْنَ بِطَالَةً وأَخَذْنَ **جِذًّا** ... وأَلْقَيْنَ المَكَاحِلَ للنَّبِيجِ
