# جذذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جذذ

الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، وضمه أَفصح من كسره، والجَذُّ: القَطْع الوحِيُّ المُستأْصِلُ، وقيل: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛ جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، فهو مجذوذ وجَذيذ، وجَذَّذَه فانْجَذَّ وتَجَذَّذ. وفي التنزيل: عطاء غير مجذوذ؛ فسره أَبو عبيد غير مقطوع، والانْجذاذُ: الانقطاع. قال الفراء: رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء، ممدودان وذلك إِذا لم توصَل. وفي الحديث أَنه قال يوم حنين: جُذّوهُم جَذّاً؛ الجَذُّ: القطع، أَي استأْصلوهم قتلاً. والجُذاذ: المُقَطَّع (* قوله
«والجذاذ المقطع» جيمه مثلثه كما في القاموس.) والجِذاذُ: القطع المكسرة، منه. فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً، وقيل: هو جمع جَذيذ، وهو من الجمع العزيز. وقال الفراء في قوله: فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات، ومن قرأَها جِذاذاً، فهو جمعَ جَذيذ مثل خفيف وخفاف. وفي حديث مازن: فثُرتُ إِلى الضم فكسرته أَجذاذاً أَي قطعاً وكسراً، واحدها جَذ. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: أَصولُ بيدٍ جَذَّاءَ أَي مقطوعة، كنى به عن قصور أَصحابه وتقاعدهم عن الغزو، فإِن الجند للأَمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة. الليث: الجُذاذُ قِطَع ما كسر، الواحدةُ جُذاذَةٌ. قال: وقطع الفضة الصغار جُذاذ. ويقال لحجارة الذهب: جُذاذ لأَنها تُكسر.
والجُذاذات: القراضات. وجُذاذات الفضة: قِطَعها. والجُذاذُ: الفِرق. وسويق جَذيذ: مَجْذوذ. والسويق الجَذيذُ: الكثير الجُذاذ. والجَذيذة: السويق. والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع قطعاً وتُجش. وروي عن أَنس أَنه كان يأْكلُ جَذيذَة قبل أَن يغدو في حاجته؛ أَراد شربة من سويق أَو نحو ذلك، سميت جَذيذة لأَنها تُجُذُّ أَي تُكَسَّر وتدق وتطحن وتُجشش إِذا طحنت. ومنه حديث علي: أَنه أمر نوفاً البكاليّ أَن يأْخذ من مِزْوده جَذيذاً؛ وحديثه الآخر: رأَيت عليّاً يشرب جَذيذاً حين أَفطر. ويقال للحجارة الذهب: جُذاذ، لأَنها تكسر وتسحل؛ وأَنشد:كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن
وجَذَذْت الحبل جَذّاً أَي قطعته فانجذ. وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً: قطعه. وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛ عن اللحياني.
وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛ وفي الصحاح: أَي ما عليه شيء من الثياب.
الأَصمعي: الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة، الواحدة جَذَّانة وكَذَّانة.
ومن أَمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة: جَذَّها جَذَّ البعير الصِّلِّيانَةَ، أَراد أَنه أَسرع إِليها. ابن الأَعرابي: المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛ وأَنشد:
قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود
قال: ومعناه أَن الحسناء إِذا اكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها ليذدادَ حُمَّة؛ وقال الجَعدي يذكر نساء:
تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،
وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج
قال: الجذ والمجذ طرف المرود.

### Türkçe

**الجَذُّ**: sert şeyi kırma. **جَذَذْتُ الشيءَ**: onu kırdım ve kestim.

**والجُذاذُ** ve **الجِذاذُ**: ondan kırılan şey; onun ötrelenmesi, esrelenmesinden daha fasîhtir. **والجَذُّ**: kesme; kökünden söküp atan hızlı kesme; ve denildi ki: o, kökünden söküp atan kesmedir; bu sebeple “hızlı” ile kayıtlanmadı. **جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ**: onu kesti; o hâlde o, **مجذوذ** ve **جَذيذ**dir. **وجَذَّذَه**: onu parça parça kesti; böylece **فانْجَذَّ** (koptu) ve **وتَجَذَّذ** (parça parça oldu). Tenzîlde: **عطاء غير مجذوذ**; Ebû Ubeyd onu “kesilmemiş” diye tefsir etti. **والانْجذاذُ**: kopma. Ferrâ dedi ki: **رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ**; **بالجيم والحاء**; ikisi de meddlidir; bu, (rahim) bağlanmadığı zaman olur. Hadiste, Huneyn günü dediği rivayet edilmiştir: **جُذّوهُم جَذّاً**; **الجَذُّ**: kesme; yani onları öldürmekle köklerini kazıyın. **والجُذاذ**: parçalanmış olan.

(* Sözü: «والجذاذ المقطع»; onun **جيم**’i, Kāmûs’ta olduğu gibi üç türlü harekelidir.)

**والجِذاذُ**: ondan (olan) kırık kesikler. Böylece onları **جُذاذاً** yaptı; yani kırıntı yaptı. Ve denildi ki: o, **جَذيذ**’in cemidir; ve o, az bulunan cem‘dendir. Ferrâ, “**فجعلهم جُذاذاً**” sözü hakkında dedi ki: o, **الحُطام** ve **الرُّفات** gibidir. Onu **جِذاذاً** okuyan kimseye gelince: o, **جَذيذ**’in cemi‘idir; **خفيف** ve **خفاف** gibi. Mâzin hadîsinde: “Sonra ben, ekleme doğru sıçradım da onu **أَجذاذاً** kırdım”; yani parçalar ve kırıklar hâlinde; onun bir teki **جَذ**’dır. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Kesik bir elle saldırırım”; yani kopmuş; bununla, ashabının yetersizliğine ve gazadan geri kalmalarına kinaye yaptı; çünkü asker, emir için el gibidir. Ve **بالحاء المهملة** ile de rivayet olunur.

Leys: **الجُذاذُ**: kırılan şeyden parçalar; bir teki **جُذاذَةٌ**. Dedi ki: küçük gümüş parçaları **جُذاذ**dır. Ve altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır.

**والجُذاذات**: kırpıntılar. **وجُذاذات الفضة**: onun parçaları. **والجُذاذُ**: bölük. **وسويق جَذيذ**: **مَجْذوذ**. **والسويق الجَذيذُ**: **الجُذاذ**’ı çok olan. **والجَذيذة**: sevîk. **والجَذِيذَة**: kalın sevîkten yapılan bir **جَشيشَةٌ**; çünkü o, **تُجَذّ** yani parça parça kesilir ve **تُجش**. Enes’ten rivayet olundu: o, ihtiyacı için sabah çıkmadan önce **جَذيذَة** yerdi; sevîkten bir içim yahut buna benzer bir şey kastetti; ona **جَذيذة** adı verildi; çünkü o, **تُجُذُّ** yani kırılır, dövülür, öğütülür; öğütüldüğü zaman **تُجشش** olur. Ondandır Ali hadîsi: onun, Nûf el-Bekâlî’ye, torbasından **جَذيذاً** almasını emrettiği. Onun diğer hadîsi: “Ali’yi, iftar ettiği zaman **جَذيذاً** içerken gördüm.” Altın taşlarına **جُذاذ** denir; çünkü onlar kırılır ve sürtülür. Ve şu beyit okunmuştur:
كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن

**وجَذَذْت الحبل جَذّاً**: yani onu kestim; böylece koptu. **وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً**: onu benden kesti. **وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً**: onu devşirdi; Lihyânî’den.

**وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع**: yani onu örtecek bir elbise yoktur; Sıhâh’ta: yani elbiselerden hiçbir şey yoktur.

Asma‘î: **الجَذَّان** ve **الكذَّان** yumuşak taşlardır; bir teki **جَذَّانة** ve **كذَّانة**.

Onların dolaşan darbımesellerindendir; yalan yemine girişen kimse hakkında: **جَذَّها جَذَّ البعير الصِّلِّيانَةَ**; onunla, ona çabuk davrandığını kastetti. İbnü’l-A‘râbî: **المِجَذُّ**: **المِرْوَدِ**’un yolu; o da mildir. Ve şu beyit okunmuştur:
قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود
Dedi ki: bunun manası, güzel kadın sürme çektiği zaman, karalığın artması için, milin ucuyla iki dudağını siler. Câ‘dî, kadınları anarak dedi:
تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا،
وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج
Dedi ki: **الجذ** ve **المجذ**: **المرود**’un ucudur.
