# جذذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جذذ

الجذ: الإسراع، وقد جاء في أمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة جذها جذ البعير الصليانة، أراد أنه أسرع إليها. الجذ: القطع المستأصل، ومنهم من قيده بالوحي، ومنه الحديث أنه قال يوم حنين: جذوهم جذا، جذه فانجذ وتجذذ، كالجذجذة وهذه عن الصاغاني. الجذ: الكسر، وفي المحكم: كسر الشيء الصلب. جذذت الشيء: كسرته وقطعته والاسم الجذاذ، مثلثة، وهو المقطع المكسر، وضمه أفصح من فتحه  فجعلهم جذاذا  أي حطاما، وقيل: هو جمع جذيذ، وهو من الجمع العزيز، وقال الفراء: هو مثل الحطام والرفات، ومن قرأها: جذاذا، فهو جمع جذيذ مثل خفاف وخفيف، قلت: وهو قراءة يحيى بن وثاب، وقال الليث: الجذاذ: قطع ما كسر، الواحدة جذاذة. والجذاذ، بالفتح: فصل الشيء عن الشيء كالجذاذة، بالهاء. الجذاذ، بالضم: حجارة الذهب، لأنها تكسر وتسحل، وقطع الفضة الصغار. والجذاذات: القراضات، وجذاذات الفضة: قطعها. عن الأصمعي: الجذان، بالفتح: حجارة رخوة، وهي الكذان، الواحدة جذانة وكذانة بهاء. وجذاء: ع ببلاد تهامة، ويقال فيه بإهمال الدال أيضا. قال الفراء: رحم جذاء، وحذاء، بالجيم والحاء ممدودان، وذلك إذا لم توصل. وفي حديث علي رضي الله عنه: أصول بيد جذاء أي مقطوعة، كنى به عن قصور أصحابه وتقاعدهم عن الغزو، فإن الجند للأمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة. وسن جذاء: متمهتمة، أي متكسرة. يقال: ما عليه جذة، بالضم، وكذا ما عليه قزاع، أي ما عليه ثوب يستره. وفي الصحاح: أي ما عليه شيء من الثياب. والجذيذ: السويق الغليظ، لأنها تجذ، أي تقطع قطعا وتجش، وروي عن أنس أنه كان يأكل جذيذة قبل أن يغدو في حاجته. أراد شربة من سويق أو نحو ذلك، سميت لأنها تجذ، أي تكسر وتدق وتطحن وتجش إذا طحنت، وفي حديث نوف البكاليك رأيت عليا يشرب جذيذا حين أفطر. جذيذ، بلا لام: ع قرب مكة، ومثله في معجم أبي عبيد البكري. والتجذيذ: أن تستتبع القوم فلا يتبعك أحد، نقله الصاغاني. وانجذ: انقطع، يقال: جذذت الحبل جذا، أي قطعته، فانجذ.
 ومما يستدرك عليه:

   عطاء غير مجذوذ  فسره أبو عبيد: غير مقطوع. وكسرته أجذاذا: قطعا وكسرا، وجمع جذ. والجذاد: الفرق. وجذ النخل يجذه جذا وجذاذا جذاذا: صرمه، عن اللحياني. وعن ابن الأعرابي: المجذ طرف المرود، وهو الميل، وأنشد:
  وعقد الكفين بالمقلـد                      أهكذا تخرج لم تزود معناه أن الحسناء إذا أكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها لتزداد حمة، كالجذ، بالكسر، قال الجعدي يذكر نساء:
  تركن بطالة وأخذن جذا                      وألقين المكاحل للنبيج

### Türkçe

**الجذ**: acele etmek; ve onların dolaşan darbımesellerinde, yalan yemine atılan kimse hakkında: “**جذها جذ البعير الصليانة**” gelmiştir; onunla, ona acele ettiğini kastetti.

**الجذ**: kökünden söküp çıkaran kesme; onlardan kimi onu vahiy ile kayıtladı; ve ondan hadis: Huneyn günü dedi ki: “**جذوهم جذا**”, yani: onları kökünden kesercesine kesin; “**جذه فانجذ وتجذذ**”, yani: onu kesti de koptu ve parça parça oldu; “**كالجذجذة**”; ve bu, **الصاغاني**’dendir.

**الجذ**: kırma; ve **المحكم**’de: sert şeyi kırma. “**جذذت الشيء**”: onu kırdım ve kestim; isim **الجذاذ**’dır; üç türlü (okunuşla); ve o, kesilmiş kırılmış olandır; ve onun ötrelenmesi, fethasından daha fasihdir. “**فجعلهم جذاذا**”: yani kırıntı (hurdalık) yaptı; ve denildi ki: o, **جذيذ**’in cem‘idir; ve o, az bulunan cem‘dendir. **الفراء** dedi ki: o, **الحطام** ve **الرفات** gibidir. Ve onu “**جذاذا**” diye okuyan kimse için: o, **جذيذ**’in cem‘idir; **خفاف** ve **خفيف** gibi. Dedim ki: o, **يحيى بن وثاب**’ın kıraatidir. **الليث** dedi ki: **الجذاذ**: kırılanın kesilmiş parçalarıdır; bir tanesi **جذاذة**’dir. Ve **الجذاذ** (fetha ile): şeyi şeyden ayırmadır; **الجذاذة** gibi, **الهاء** ile.

**الجذاذ** (ötre ile): altın taşlarıdır; çünkü kırılır ve törpülenir; ve gümüşün küçük parçalarıdır. Ve **الجذاذات**: kırpıntılardır; ve **جذاذات الفضة**: onun parçalarıdır.

**الأصمعي**’den: **الجذان** (fetha ile): yumuşak taşlardır; ve o, **الكذان**’dır; bir tanesi **جذانة** ve **كذانة**’dir, **بهاء** ile.

Ve **جذاء**: Tihâme beldelerinde bir yer; ve onda **الدال**’ın ihmaliyle de söylenir. **الفراء** dedi ki: “**رحم جذاء**” ve “**حذاء**”; **الجيم** ve **الحاء** uzatılmıştır; ve bu, (rahim) bağlanmadığı zaman olur.

Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: “**أصول بيد جذاء**” yani kesik; onunla, ashabının kısalığını ve gazadan geri kalışlarını kinaye etti; çünkü asker, emir için el gibidir; ve **الحاء**’ın ihmaliyle de rivayet olunur.

Ve “**سن جذاء**”: geveleyici; yani kırık dökük. Denilir: “**ما عليه جذة**” (ötre ile); ve yine “**ما عليه قزاع**”; yani onu örtecek bir elbise üzerinde yoktur. Ve **الصحاح**’ta: yani elbiselerden hiçbir şey üzerinde yoktur.

Ve **الجذيذ**: kalın kavut; çünkü o **تجذ** edilir; yani parça parça kesilir ve **تجش** edilir. Ve Enes’ten rivayet olundu ki, ihtiyacı için sabah çıkmadan önce **جذيذة** yerdi. Bir yudum kavut yahut buna benzer bir şey kastetti; ona bu ad verildi; çünkü o **تجذ** edilir; yani kırılır ve dövülür ve öğütülür ve öğütüldüğünde **تجش** edilir. Ve **نوف البكاليك** hadîsinde: “Ali’yi, iftar ettiğinde **جذيذا** içerken gördüm.”

**جذيذ** (lâmsız): Mekke yakınında bir yer; ve bunun benzeri, Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Mu‘cem’inde.

Ve **التجذيذ**: kavmi peşine takmandır; sonra hiç kimse sana tâbi olmaz; **الصاغاني** onu nakletti.

Ve “**انجذ**”: koptu; denilir: “**جذذت الحبل جذا**”, yani onu kestim; derken “**فانجذ**”.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

“**عطاء غير مجذوذ**”: Ebû Ubeyd onu şöyle tefsir etti: kesilmemiş. Ve “**كسرته أجذاذا**”: parça parça ve kırarak; ve **جذ**’ün cem‘i. Ve **الجذاد**: ayırmadır. Ve “**جذ النخل يجذه جذا وجذاذا جذاذا**”: onu budadı; **اللحياني**’den. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **المجذ**: sürme çubuğunun ucu; ve o, **الميل**’dir. Ve şu beyti okudu:

  **وعقد الكفين بالمقلـد                      أهكذا تخرج لم تزود**

Onun manası: güzel kadın sürmelendiğinde, daha çok karalık artsın diye, **الميل**’in ucuyla dudaklarını siler.

**كالجذ** (kesr ile). **الجعدي** kadınları anarak dedi:

  **تركن بطالة وأخذن جذا                      وألقين المكاحل للنبيج**
