# جذع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جذع

الجذع، محركة: قبل الثني كما في الصحاح. قال الليث: الجذع من الدواب والأنعام: قبل أن يثنى بسنة، وهو أول ما يستطاع ركوبه والانتفاع به. وهي بهاء. قال الجوهري وابن سيده، والجذع: اسم له في زمن، وليس بسن تنبت أو تسقط، زاد ابن سيده: وتعاقبها أخرى. وقال الأزهري: أما الجذع فإنه يختلف في أسنان الإبل والخيل والبقر والشاء، وينبغي أن يفسر قول العرب فيه تفسيرا مشبعا، لحاجة الناس إلى معرفته في أضاحيهم وصدقاتهم وغيرها.
 فأما البعير فإنه يجذع لاستكماله أربعة أعوام، ودخوله في السنة الخامسة، وهو قبل ذلك حق، والذكر جذع، والأنثى جذعة، وهي التي أوجبها النبي صلى الله عليه وسلم في صدقة الإبل إذا جاوزت ستين، وليس في صدقات الإبل سن فوق الجذعة، ولا يجزئ الجذع من الإبل في الأضاحي. وأما الجذع في الخيل، فقال ابن الأعرابي: إذا استتم الفرس سنتين ودخل في الثالثة فهو جذع، وإذا استتم الثالثة ودخل في الرابعة فهو ثني.
 وأما الجذع من البقر، فقال ابن الأعرابي: إذا طلع قرن العجل وقبض عليه فهو عضب، ثم هو بعد ذلك جذع، وبعده ثني، وبعده رباع، وقيل: لا يكون الجذع من البقر حتى يكون له سنتان، وأول يوم من الثالثة، ولا يجزئ الجذع من البقر في الأضاحي.

  وأما الجذع من الضأن فإنه يجزئ في الضحية. وقد اختلفوا في وقت إجذاعه: فقال: أبو زيد في أسنان الغنم، المعزى، خاصة، إذا أتى عليها الحول فالذكر تيس، والأنثى عنز، ثم يكون جذعا في السنة الثانية، والأنثى جذعة، ثم ثنيا في الثالثة، ثم رباعيا في الرابعة، ولم يذكر الضأن. وقال ابن الأعرابي: الجذع من الغنم لسنة، ومن الخيل لسنتين، قال: والعناق تجذع لسنة، وربما أجذعت العناق قبل تمام السنة للخصب، فتسمن، فيسرع إجذاعها، فهي جذعة لسنة، وثنية لتمام سنتين. وقال ابن الأعرابي في الجذع من الضأن: إن كان ابن شابين أجذع لستة أشهر إلى سبعة أشهر، وإن كان ابن هرمين أجذع لثمانية أشهر إلى عشرة أشهر. وقد فرق ابن الأعرابي بين المعز والضأن في الإجذاع، فجعل الضأن أسرع إجذاعا، قال الأزهري: وهذا إنما يكون مع خصب السنة، وكثرة اللبن والعشب. قال: وإنما يجزئ الجذع من الضأن في الأضاحي لأنه ينزو فيلقح، قال: وهو أول ما يستطاع ركوبه. وإذا كان من المعزى لم يلقح حتى يثنى. وقيل: الجذع من المعز لسنة، ومن الضأن لثمانية أشهر أو لتسعة. وقيل لابنة الخس: هل يلقح الجذع، قالت: لا، ولا يدع. والجذع: الشاب الحدث. ومنه قول ورقة بن نوفل:
  يا ليتني فيها جذع أي ليتني أكون شابا حين تظهر نبوته حتى أبالغ في نصرته. وقال دريد بن الصمة:
  يا ليتني فيها جذع
  أخب فيها وأضع
  أقود وطفاء الزمع
  كأنها شاة صـدع ج: جذاع، بالكسر، وجذعان، بالضم، كما في الصحاح. وفي اللسان: والجمع جذع وجذعان، الأخير بالكسر وبالضم. قلت: الضم عن يونس، وفي العباب: وزاد يونس جذاع، بالضم، وأجذاع، وجمع الجذعة جذعات. ومن المجاز: أهلكهم الأزلم الجذع، أي الدهر، قال لقيط الإيادي:
  يا قوم بيضتكم لا تفضحن بهاإني أخاف عليها الأزلم الجذعا كذا في الصحاح. قال وأما قول الشاعر، وهو الأخطل يمدح بشر بن مروان:
  يا بشر لو لم أكن منكم بمنزلةألقى علي يديه الأزلم الجذع ويروى يديه علي فيقال الدهر، ويقال: هو الأسد. وفي اللسان: وهذا القول خطأ. قال ابن بري: قول من قال: إن الأزلم الجذع: الأسد ليس بشيء.
 ويقال: لا آتيك الأزلم الجذع، أي لا آتيك أبدا، لأن الدهر أبدا جديد، كأنه فتي لم يسن.

  ومن المجاز: أم الجذع: الداهية، وهو من ذلك. ومن المجاز: الدهر جذع أبدا، أي جديد، كأنه شاب لا يهرم. وقال ثعلب: الجذع من قولهم: الأزلم الجذع: كل يوم وليلة. هكذا حكاه. قال ابن سيده: ولا أدري وجهه. والجذعمة: الصغيرة، وأصلها جذعة، والميم زائدة للتوكيد، كالتي في: زرقم، وفسحم، وستهم ودردم، ودلقم، وشجعم، وصلدم، وضرزم، ودقعم، وحصرم للبخيل، وعرزم، شدقم، وعلقم، وجلعم، وجلهم وصلخدم، وحلقوم. وفي حديث علي رضي الله عنه أنه قال: أسلم - والله - أبو بكر وأنا جذعمة أقول فلا يسمع، فكيف أكون أحق بمقام أبي بكر رضي الله عنه? أي جذع حديث السن غير مدرك. وفي تاء الجذعمة وجهان: أحدهما المبالغة، والثاني التأنيث، على تأويل النفس أو الجثة. وجذع الدابة، كمنع: حبسها على غير علف، نقله الجوهري، وأنشد للعجاج:
  كأنه من طول جذع العفس
  ورملان الخمس بعد الخمس
  ينحت من أقطاره بفأس والمجذوع: الذي يحبس على غير مرعى، ويروى بالدال المهملة أيضا، عن أبي الهيثم، وهما لغتان، وقد تقدم وجذع بين البعيرين، إذا قرنهما في قرن، أي حبل. كذا في النوادر.
 والجذاع، ككتاب: أحياء من بني سعد، مشهورون بهذا اللقب، وخص أبو عبيد بالجذاع رهط الزبرقان. قال المخبل يهجو الزبرقان:
  تمنى حصين أن يسود جذاعه                      فأمسى حصين قد أذل وأقهرا أي قد صار أصحابه أذلاء مقهورين، ورواه الأصمعي: قد أذل وأقهرا، فأقهر في هذا لغة في قهر، أو يكون أقهر: وجد مقهورا، وقد تقدم البحث فيه في قهر.
 وجذعان الجبال، بالضم: صغارها. قال ذو الرمة يصف السراب.

  وقد خنق الآل الشعاف، وغرقت                      جواريه جذعان القضاف النوابك القضاف: جمع قضفة، وهي قطعة من الأرض مرتفعة، ليست بطين ولا حجارة، ويروى: البراتك وهي مثل القضاف. قال شيخنا: جذعان الجبال، هكذا في النسح العتيقة، وبعض أرباب الحواشي قد حرفه بالميم فقال: الجمال، وهو غلط. وقال ابن شميل: ذهبوا جذع مذع، كعنب، مبنيتين بالفتح، أي تفرقوا في كل وجه لغة في خذع، بالخاء المعجمة.

  والجذع، بالكسر: ساق النخلة وقال بعضهم: لا يسمى جذعا إلا بعد يبسه. وقيل: إلا بعد قطعه، وقيل: لا يختص باليابس ولا بما قطع، لقوله تعالى:  وهزي إليك بجذع النخلة  ورد بأنه كان يابسا في الواقع، فلا تدل الآية على تقييد ولا إطلاق، كما حرر في تفسير البيضاوي وحواشيه. وفي الحديث: يبصر أحدكم القذى في عين أخيه، ويدع الجذع في عينيه والجمع أجذاع وجذوع. وجذع بن عمرو الغساني مشهور، ومنه خذ من جذع ما أعطاك يقال: كانت غسان تؤدي كل سنة إلى ملك سليح دينارين من كل رجل، وكان الذي يلي ذلك سبطة بن المنذر السليحي، فجاء سبطة إلى جذع يسأله الدينارين، فدخل جذع منزله، فخرج مشتملا بسيفه، فضرب به سبطة حتى برد، وقال: خذ من جذع ما أعطاك، وامتنعت غسان من هذه الإتاوة بعد ذلك، وهذا هو المعول عليه في أصل المثل: قاله الصاغاني.
 قلت: والذي في كتاب الأمثال للأصمعي: جذع: رجل من أهل اليمن كان الملك فيهم، ثم انتقل إلى سليح، فجاؤا يصدقونهم، فساموهم أكثر مما عليهم، فقال ثعلبة - وهو أخر جذع -: هذاك جذع، فاذهب إليه حتى يعطيك ما سألت، فأتاه فقال: هذا سيفي محلى فخذه. فناوله جفنه، ثم انتضاه فضربه حتى قتله، فقال ثعلبة أخوه: خذ من جذع ما أعطاك. أو أصل المثل أنه أعطى بعض الملوك سيفه رهنا فلم يأخذه منه، وقال: اجعل هذا في كذا من كذا، أي من أمك فضربه به فقتله، وقاله، وهكذا أورده الجوهري، وتبعة صاحب اللسان، قال الصاغاني بعد ما نقل الوجه الأول: يضرب في اغتنام ما يجود به البخيل.
 وفي الصحاح: تقول لولد الشاة في السنة الثانية وللبقر أي لولد البقر وذوات الحافر في السنة الثالثة، وللإبل في السنة الخامسة: أجذع إجذاعا.
 قلت: وتقدم تحقيقه قريبا في أول المادة، فأغناها عن ذكره ثانيا.
 وقال ابن عباد: المجذع:، كمكرم ومعظم: كل ما لا أصل له ولا ثبات، ولو قال: كمحصن بدل كمكرم، كما فعله الصاغاني، لأشار إلى لحوقه بنظائره التي جاءت على هذا الباب، وقد ذكر في سهب، ولفج، وسيأتي بعض ذلك أيضا.
 قال: وخروف متجاذع: وان، من الإجذاع، هكذا في نسخ العباب: وان، بالواو، وفي التكملة: دان بالدال، ومثله في الأساس، ولعله الصواب. ومما يستدرك عليه: الجذوعة، بالضم: الاسم من الإجذاع. وقوله - أنشده ابن الأعرابي -:
  إذا رأيت بازلا صـار جـذع
  فاحذر وإن لم تلق حتفا أن تقع فسره فقال: معناه: إذا رأيت الكبير يسفه سفه الصغير، فاحذر أن يقع البلاء، وينزل الحتف. وقال غير ابن الأعرابي: معناه إذا رأيت الكبير قد تحاتت أسنانه فذهبت، فإنه قد فني وقرب أجله فاحذر - وإن لم تلق حتفا - أن تصير مثله، واعمل لنفسك قبل الموت ما دمت شابا.

  وقولهم: فلان في هذا الأمر جذع: إذا كان أخذ فيه حديثا، نقله الجوهري والزمخشري، وهو مجاز. وأعدت الأمر جذعا: أي جديدا كما بدأ، وهو مجاز أيضا. وفر الأمر جذعا: أي بدئ، وفر الأمر جذعا: أي أبدأه. وإذا طفئت حرب بين قوم، فقال: بعضهم: إن شئتم أعدناها جذعة، أي أول ما يبتدأ فيها، وكل ذلك مجاز. وتجاذع الرجل: أرى أنه جذع، على المثل، قال الأسود:
  فإن أك مدلولا علي فـإنـنـي                      أخو الحرب، لا قحم ولا متجاذع وأجذعه: حبسه، بالذال، وبالدال. نقله الجوهري. وجذع الشيء يجدعه جذعا: عفسه ودلكه.
 والمجذوع: المحبوس على غير مرعى. وجذع الرجل عياله، إذا حبس عنهم خيرا، ويروى بالدال، وقد تقدم. والجذع، بالكسر: سهم السقف. وجذاع الرجل، ككتاب: قومه، لا واحد له.
 وجذيع، كزبير: اسم. وأبو أحمد عبد السلام بن علي بن عمر المرابط عرف بالجذاع، كشداد، روى عن أبي بكر بن زياد النيسابوري، وعنه أبو القاسم الأزهري، ذكره ابن السمعاني.

### Türkçe

**الجذع**، harekeli: **الصحاح**’ta olduğu gibi, **الثني**’den önce. **الليث** dedi: **الجذع** binek hayvanlarından ve davarlardan: bir yıl ile **يثنى** olmadan önce; o, binilmesi ve ondan yararlanılması mümkün olan ilk şeydir. Ve o, **هاء** iledir. **الجوهري** ve **ابن سيده** dedi: ve **الجذع**: bir zamanda onun için bir addır; ne biten ne de düşen bir diştir; **ابن سيده** ekledi: ve onun ardından başkaları ardı ardına gelir. **الأزهري** dedi: Amma **الجذع** ise, deve, at, sığır ve koyunun dişlerinde farklılık gösterir; ve Arapların onda söyledikleri söz, insanların kurbanlarında, sadakalarında ve başkalarında onu bilmeye ihtiyaçları sebebiyle, doyurucu bir açıklama ile açıklanmalıdır.

Ama deveye gelince, dört yılı tamamlayıp beşinci yıla girmesiyle **يجذع** olur; bundan önce ise **حق**tır; erkek **جذع**dır, dişi **جذعة**dır; o, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in, deve sadakasında altmışı aştığında vacip kıldığıdır; deve sadakalarında **الجذعة**’nin üstünde bir yaş yoktur; ve develerden **الجذع** kurbanlarda yeterli olmaz. Ata gelince, atlarda **الجذع** hakkında **ابن الأعرابي** dedi: at iki yılını tamamlayıp üçüncüye girerse o **جذع**dır; üçüncüyü tamamlayıp dördüncüye girerse o **ثني**dir.

Sığırlardan **الجذع**a gelince, **ابن الأعرابي** dedi: buzağının boynuzu çıktığında ve ona el ile kavranıldığında o **عضب**tır; sonra bundan sonra **جذع** olur; ondan sonra **ثني**; ondan sonra **رباع**; ve denildi ki: sığırlardan **الجذع** olmaz, ta ki onun iki yılı olup üçüncünün ilk günü oluncaya kadar; ve sığırlardan **الجذع** kurbanlarda yeterli olmaz.

Koyundan **الجذع**a gelince, o kurbanda yeterli olur. Ve onun **إجذاعه** vaktinde ihtilaf ettiler: şöyle dedi: **أبو زيد** koyunun dişlerinde, özellikle **المعزى**da: üzerinden bir yıl geçtiğinde erkek **تيس**tir, dişi **عنز**dır; sonra ikinci yılda **جذع** olur, dişi **جذعة**; sonra üçüncüde **ثني**; sonra dördüncüde **رباعي**; ve **الضأن**ı zikretmedi. **ابن الأعرابي** dedi: koyundan **الجذع** bir yıl içindir, atlardan iki yıl içindir; dedi: ve **العناق** bir yıl için **تجذع** olur; ve bazen **العناق** yıl tamamlanmadan, bolluk sebebiyle **أجذعت** olur; böylece semirir, onun **إجذاع**ı hızlanır; o, bir yıl için **جذعة**dır, iki yılın tamamlanması için **ثنية**dir. **ابن الأعرابي** **الضأن**dan **الجذع** hakkında dedi: eğer iki gençten doğmuşsa altı aydan yedi aya kadar **أجذع** olur; eğer iki yaşlıdan doğmuşsa sekiz aydan on aya kadar **أجذع** olur. **ابن الأعرابي**, **المعز** ile **الضأن** arasında **الإجذاع**da ayırım yaptı; böylece **الضأن**ı **إجذاع** bakımından daha hızlı kıldı. **الأزهري** dedi: bu ancak yılın bolluğu, sütün ve otun çokluğu ile olur. Dedi: **الضأن**dan **الجذع**ın kurbanlarda yeterli oluşu ancak şundandır: o sıçrar da dölleyip gebe bırakır. Dedi: ve o, binilmesi mümkün olan ilk şeydir. Ve eğer **المعزى**dan olursa, **يثنى** oluncaya kadar dölleyip gebe bırakmaz. Ve denildi ki: **المعز**dan **الجذع** bir yıl içindir; **الضأن**dan sekiz ay için yahut dokuz için. **ابنة الخس**’e denildi: **الجذع** dölleyip gebe bırakır mı? Dedi: hayır; ve bırakmaz da. Ve **الجذع**: genç, yeni yetme. Ondandır **ورقة بن نوفل**’in sözü:
  “Keşke onda **جذع** olsaydım” yani: nübüvveti ortaya çıktığında genç olsaydım da, onun yardımında ileri gideyim. **دريد بن الصمة** dedi:
  “Keşke onda **جذع** olsaydım
  onda koşup atılsaydım
  **وطفاء الزمع**’ı sürerdim
  sanki o, yarık bir koyun gibidir”
**ج**: **جذاع** (kesre ile) ve **جذعان** (damme ile), **الصحاح**’ta olduğu gibi. **اللسان**’da: ve çoğul **جذع** ve **جذعان**dır; sonuncusu kesre ile ve damme iledir. Dedim: damme **يونس**’tandır. **العباب**’da: ve **يونس** **جذاع**ı (damme ile) ve **أجذاع**ı artırdı; ve **الجذعة**’nin çoğulu **جذعات**tır. Mecazdandır: **الأزلم الجذع** onları helak etti; yani **الدهر**. **لقيط الإيادي** dedi:
  “Ey kavmim, beyazlığınızı onunla rezil etmeyin;
  ben onun üzerine **الأزلم الجذعا**’dan korkuyorum”
**الصحاح**’ta böyledir. Dedi: şairin sözüne gelince—o **الأخطل**’dır, **بشر بن مروان**’ı över:
  “Ey **بشر**! eğer sizden bir menzilde olmasaydım,
  **الأزلم الجذع** onun iki eliyle üzerime atardı”
ve “onun iki eli üzerime” diye rivayet olunur; böylece **الدهر** denir; ve denir ki: o **الأسد**’dir. **اللسان**’da: ve bu söz hatadır. **ابن بري** dedi: “**الأزلم الجذع**: **الأسد**” diyenin sözü bir şey değildir.

Ve denilir: “Sana **الأزلم الجذع** gelmem”; yani sana asla gelmem; çünkü **الدهر** ebediyen yenidir; sanki yaşlanmamış bir delikanlıdır.

Mecazdandır: **أم الجذع**: musibet; ve o bundandır. Mecazdandır: **الدهر جذع** ebediyen; yani yeni; sanki ihtiyarlamayan bir gençtir. **ثعلب** dedi: **الجذع**, onların “**الأزلم الجذع**” sözündendir: her gün ve gece. Onu böyle rivayet etti. **ابن سيده** dedi: onun yönünü bilmiyorum. Ve **الجذعمة**: küçük olan; aslı **جذعة**dır; **الميم** pekiştirme için ziyadedir; şu kelimelerdeki gibi: **زرقم** ve **فسحم** ve **ستهم** ve **دردم** ve **دلقم** ve **شجعم** ve **صلدم** ve **ضرزم** ve **دقعم** ve cimri için **حصرم** ve **عرزم** **شدقم** ve **علقم** ve **جلعم** ve **جلهم** ve **صلخدم** ve **حلقوم**. **علي** رضي الله عنه hadîsinde, dedi ki: “Vallahi **أبو بكر** Müslüman oldu, ben ise **جذعمة** idim; söylerdim de işitilmezdi; öyleyse nasıl **أبو بكر** رضي الله عنه’un makamına daha layık olayım?” yani: yaşça yeni, idrake ermemiş **جذع**. **الجذعمة**’nin **تاء**sında iki vecih vardır: birincisi mübalağa, ikincisi te’nîs; nefis yahut ceset te’vili üzere. Ve **جذع** hayvanı, **منع** gibi: onu yem olmaksızın hapsetti; **الجوهري** onu nakletti; ve **العجاج**’dan okudu:
  “Sanki **العفس**’in uzun süre **جذع** edilmesinden
  ve beşten sonra beşin kumluğundan
  baltayla kenarlarından yontar”
Ve **المجذوع**: otlak olmaksızın hapsedilen kimsedir; ve **الدال**’ı **المهملة** ile de rivayet olunur, **أبو الهيثم**’den; ikisi iki lugattır; ve daha önce geçti. Ve iki devenin arasında **جذع** etti: onları bir **قرن**da, yani bir ipte, birbirine bağladığında. **النوادر**’de böyledir.

Ve **الجذاع** ( **كتاب** gibi): **بني سعد**’dan, bu lakapla meşhur kabilelerdir; **أبو عبيد**, **الجذاع** ile **الزبرقان**’ın topluluğunu tahsis etti. **المخبل**, **الزبرقان**’ı hicvederek dedi:
  “**حصين**, **جذاعه**’ına efendi olmayı temenni etti;
  derken **حصين** zelil olmuş ve kahredilmiş olarak akşama erdi”
yani: ashabı zeliller, kahredilmişler oldu. Ve **الأصمعي** onu şöyle rivayet etti: “zelil olmuş ve kahredilmiş”; böylece **أقهر** bunda, **قهر**’de bir lugattır; yahut **أقهر**: “kahredilmiş buldu” olur; ve onun araştırması **قهر** maddesinde daha önce geçti.

Ve dağların **جذعان**ı (damme ile): onların küçükleridir. **ذو الرمة**, serabı vasfederek dedi:

  “Ve **الآل** **الشعاف**’ı boğdu; ve onun akıntıları boğuldu:
  **القضاف**’ın **جذعان**ı, **النوابك**”
**القضاف**: **قضفة**’nin çoğuludur; o, yerden bir parçadır, yüksekçe; ne çamurdur ne de taşlar. Ve “**البراتك**” diye rivayet olunur; o, **القضاف** gibidir. Şeyhimiz dedi: dağların **جذعان**ı; eski nüshalarda böyledir; ve haşiye erbabından bazıları onu **الميم** ile tahrif edip “**الجمال**” dedi; o yanlıştır. **ابن شميل** dedi: “**جذع مذع**” gittiler; **عنب** gibi; ikisi de fetha üzere bina edilmiştir; yani her yöne dağıldılar; **خذع**’da ( **الخاء** **المعجمة** ile) bir lugattır.

Ve **الجذع**, kesre ile: hurma ağacının gövdesi. Bazıları dedi ki: ancak kurumasından sonra **جذع** diye adlandırılır. Ve denildi ki: ancak kesilmesinden sonra. Ve denildi ki: ne kurumuşa ne de kesilene mahsustur; Yüce Allah’ın sözü sebebiyle: “Ve kendine hurma ağacının **جذع**’ını salla.” Buna, gerçekte kuru olduğu şeklinde cevap verildi; dolayısıyla âyet ne kayıtlamaya ne de mutlaklığa delâlet eder; Beyzâvî tefsirinde ve hâşiyelerinde tahkik edildiği üzere. Ve hadiste: “Sizden biri kardeşinin gözündeki çöpü görür de kendi gözündeki **الجذع**’ı bırakır.” Çoğulu **أجذاع** ve **جذوع**’dur. Ve **جذع بن عمرو الغساني** meşhurdur; ve ondan: “**خذ من جذع ما أعطاك**” denilir: Gassân her yıl Süleyh kralına her adamdan iki dinar verirdi; bunu yürüten de Süleyhî Münzir’in oğlu Sebṭa idi. Sebṭa iki dinarı istemek üzere **جذع**’a geldi; **جذع** evine girdi, sonra kılıcına bürünmüş olarak çıktı; onunla Sebṭa’ya vurdu, ta ki soğuyuncaya kadar; ve dedi ki: “**خذ من جذع ما أعطاك**”. Bundan sonra Gassân bu vergiye karşı koydu; meselin aslında dayanılan da budur: Sâğânî söyledi.

Dedim: Asmaî’nin **كتاب الأمثال**’inde olan şudur: **جذع**: Yemen ehlinden bir adam; krallık onlardaydı, sonra Süleyh’e geçti; onlar da onlara sadaka verirlerdi; onlar da üzerlerindekinden daha fazlasını onlara yüklediler. Sa‘lebe dedi ki — o, **جذع**’ın kardeşidir —: “Şu **جذع**’dır; ona git, ta ki senden istediğini sana versin.” Ona geldi; o da dedi ki: “Bu, süslü kılıcımdır; al.” Ona kınını uzattı, sonra onu çekti ve ona vurdu, ta ki onu öldürünceye kadar. Kardeşi Sa‘lebe dedi ki: “**خذ من جذع ما أعطاك**”. Yahut meselin aslı şudur: Bazı krallara kılıcını rehin olarak verdi de onu ondan almadı; ve dedi ki: “Bunu şunun şusuna koy,” yani annene; bununla ona vurdu da onu öldürdü ve onu söyledi. Cevherî onu böylece nakletti; Lisân sahibinin de tâbiliği (ona uyması) böyledir. Sâğânî birinci vechi naklettikten sonra dedi ki: Cimrinin cömertçe verdiğini ganimet bilmek hakkında darb-ı mesel yapılır.

Ve **الصحاح**’ta: Koyun yavrusuna ikinci yılda, sığıra — yani sığır yavrusuna — ve toynaklılara üçüncü yılda, deveye beşinci yılda: “**أجذع**” denir, “**إجذاعا**”.

Dedim: Onun tahkiki az önce maddenin başında geçti; böylece onu ikinci defa zikretmekten müstağni kıldı.

İbn Abbâd dedi ki: **المجذع**: **مكرم** ve **معظم** gibi: aslı ve sebatı olmayan her şey. Eğer **مكرم** yerine — Sâğânî’nin yaptığı gibi — **محصن** deseydi, bu bâb üzere gelen benzerlerine iltihakına işaret ederdi; o, **سهب**’de ve **لفج**’de zikredildi; bunun bir kısmı da ileride gelecektir.

Dedi ki: **وخروف متجاذع**: **وان**, **الإجذاع**’dan; **العباب** nüshalarında böyledir: **وان**, **الواو** ile; **التكملة**’de: **دان**, **الدال** ile; **الأساس**’ta da böyledir; belki de doğru olan odur. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **الجذوعة**, damme ile: **الإجذاع**’dan isim. Ve onun sözü — İbnü’l-A‘râbî onu inşâd etti —:

  Eğer bir **بازلا** görürsen, **جذع** oldu,
  Sakın; ve eğer bir helâke rastlamasan da düşmekten sakın.

Onu tefsir etti ve dedi ki: Manası: büyüğün küçüğün sefihliğiyle sefihleştirdiğini görürsen, belânın düşmesinden ve helâkin inmesinden sakın. İbnü’l-A‘râbî’den başkası dedi ki: Manası: büyüğün dişleri dökülüp gittiğini görürsen, o artık tükenmiştir ve eceli yaklaşmıştır; sakın — helâke rastlamasan da — onun gibi olmaktan; ve genç olduğun müddetçe ölümden önce kendin için amel et.

Ve onların sözü: “Falan bu işte **جذع**”: eğer onda yeni başlamış ise; Cevherî ve Zemahşerî nakletti; bu mecazdır. “İşi **جذع** olarak iade ettim”: yani başladığı gibi yeni olarak; bu da mecazdır. “İş **جذع** olarak kaçtı”: yani başlandı; ve “iş **جذع** olarak kaçtı”: yani onu başlattı. Ve eğer bir kavim arasında bir savaş söner de bazıları derse: “İsterseniz onu **جذعة** olarak iade ederiz,” yani onda ilk başlanılan hâl üzere; bunların hepsi mecazdır. “Adam **تجاذع** etti”: sanıyorum ki o, mesel üzere, onun **جذع** olduğunu gösterdi. Esved dedi ki:

  Eğer bana karşı nazlı kılınmış isem, şüphesiz ben
  Savaşın kardeşiyim; ne korkak ne de **متجاذع**.

Ve “**أجذعه**”: onu hapsetti; **الذال** ile ve **الدال** ile. Cevherî nakletti. “Şeyi **جذع** etti, onu **يجدعه** **جذعا**”: onu ezdi ve ovdu.

Ve **المجذوع**: otlak olmaksızın hapsedilmiş olan. Ve “adam, ailesine **جذع** etti”: eğer onlardan hayrı alıkoyduysa; **الدال** ile de rivayet edilir; ve geçti. Ve **الجذع**, kesre ile: tavan kirişi oku. Ve **جذاع** adam, **كتاب** gibi: kavmi; onun tekili yoktur.

Ve **جذيع**, **زبير** gibi: bir isim. Ve Ebû Ahmed Abdüsselâm b. Ali b. Ömer el-Murâbıt, **الجذاع** diye tanındı, **شداد** gibi; Ebû Bekir b. Ziyâd en-Nîsâbûrî’den rivayet etti; ondan da Ebü’l-Kâsım el-Ezherî (rivayet etti); İbnü’s-Sem‘ânî onu zikretti.
