# جذف (ج-ذ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ذ - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عمرو: جَذَفْتُ الشيءَ جَذْفاً: قطعتُه.
والمِجْذافُ: ما تُجذَفُ به السفينةُ. وقال أبو عبيد: جَذّفَ الرجلُ في مشيته، أي أسرعَ. وجَذَفَ الطائرُ لغةٌ في جَذَفَ.

##### Türkçe

أبو عمرو: **جَذَفْتُ** şeyi **جَذْفاً**: onu kestim.

Ve **المِجْذافُ**: geminin kendisiyle çekildiği şey. أبو عبيد dedi: Adam yürüyüşünde **جَذّفَ** etti; yani hızlandı. Ve **جَذَفَ الطائرُ**, **جَذَفَ** hakkında bir lugattır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ذ ف
جذف
أهمله الليث .
جذف : وروى أبو عبيد عن أبي عمرو : جَذَفْتُ الشيء : قطعْته بالذَّال .
وقال الأعشى :
قاعِداً حوله الندامى فما يَنْ
فَكُّ يُؤتَى بمُوكَرٍ مَجْذُوفِ
أَرادَ بالمُوكَر السِّقَاءُ الْمَلآنَ من الخمر ، والمجذوف : الذي قُطِعَ قوائمه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : جَذَفَه : قَطَعَه ، قال : والمجذُوف والمجدُوف : المقطوع ، وجَذَفَ الطائرُ إذا كان مقْصوصاً ، وقد مرَّ . أبو عَمْرو ، وجَذَفَ الرَّجل في مشيه : إذا أَسْرَع .
رواه أبو عبيد عنه .

##### Türkçe

ج ذ ف
**جذف**
Leys onu ihmal etti.
**جذف**: Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti: **جَذَفْتُ الشيء**: onu **الذَّال** ile kestim.
A‘şâ dedi ki:
Etrafında nedimler oturmuşken, artık kopmaz;
**مُوكَرٍ مَجْذُوفِ** ile getirilir.
**المُوكَر** ile şaraptan dolu kırbayı kastetti; **المجذوف** ise, ayakları kesilmiş olan(şey)dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **جَذَفَه**: onu kesti; dedi ki: **المجذُوف** ve **المجدُوف**: kesilmiş (olan)dır; ve kuş **جَذَفَ** eder, yani kırpılmış olduğu zaman; ve (bu) geçti. Ebû Amr: ve adam yürüyüşünde **جَذَفَ** etti: hızlandığı zaman.
Ebû Ubeyd onu ondan rivayet etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الجيم والذال وما يثلثهما)
(جذر) الجيم والذال والراء أصلٌ واحدٌ، وهو الأصل من كلِّ شيء، حتى يقالُ لأصلِ اللسانِ جِذْر. وقال حُذَيفة: حدَّثنا رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "أنّ الأمانةَ نزلَتْ في جَِذْر قُلوب الرِّجال". قال الأصمعيّ: الجَذْر الأصل من كلِّ شيءٍ([1]). قال زهير:
وسامعتَينِ تعرِفُ العِتْقَ فيهما  *** إلى جَِذْرِ مَدْلُوكِ الكُعوب مُحدَّدِ([2])
وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: الجَذْر أصل الحِساب، ويقال [عشرة([3])] في عشرة مائة. فأمّا المجذُور والمجذَّر فيقال إنه القصير. وإنّ صح فهو من الباب كأنَّه أصلُ شيءٍ قد فارقه غيره.
(جذع) الجيم والذال والعين ثلاثة أصول: أحدها يدلُّ على حدوث السّنّ وطراوته. فالجَذَع من الشّاءِ: ما أتى له سنتانِ، ومن الإبل الذي أتَتْ له خَمْسُ سنينَ. ويُسَمّى الدّهر الأزْلَمَ الجَذَع، لأنه جديد. قال:
يا بِشْرُ لو لم أكُنْ منكم بمنزلةٍ *** ألقَى عليَّ يديهِ الأزْلَمُ الجَذَعُ([4])وقال قوم: أراد به الأسد.
ويقال: هو في هذا الأمر جَذَعٌ، إذا كان أخَذَ فيه حديثاً.
والأصل الثاني: جِذْع الشَّجرة. والثالث: الجَذْع، من قولك جذَعْتُ الشيءَ إذا دلكتَه. قال:
* كأنّه مِن طُولِ جَذْع العَفْسِ([5]) *
وقولهم في الأمثال: "خُذْ من جِذْع ما أعطاك" فإنه [اسم رجل([6])].
 (جذف) الجيم والذال والفاء كلمةٌ واحدة تدلّ على الإسراع والقَطْع، يقال جَذَفْتُ الشيءَ قطعتُه. قال الأعشى:
قاعداً عندَه النَّدامى فما يَنْـ *** فَكُّ يؤتَى بِمُوكَرٍ مَجْذُوفِ([7])ويقال هو بالدَّال. ويقال جَذَف الرّجُلُ أسرَعَ. قال ابن دريد: جَذَف الطائر إذا أسرَعَ* تحريكَ جناحَيْه. وأكثر ما يكون ذلك أن يُقَصَّ أحدُ جناحيه. ومنه اشتقاق مِجْداف السفينة. قال: وهو عربيٌّ معروف. قال:
تكاد إن حُرِّك مجذافُها *** تنْسَلُّ مِنْ مَثْناتِها واليَدِ([8])يعني الناقةَ. جعل السَّوط كالمجذاف لها، وهو بالذال والدال لغتان فصيحتان.
(جذل) الجيم والذال واللام أصلٌ واحد، وهو أصل الشيء الثابت والمنتصب. فالجِذْل أصل الشَّجرة. وأصل كلِّ شيءٍ جِذْلُهُ. قال حُبَابُ بنُ المنذِر، لما اختَلَف الأنصارُ في البَيْعة: "أنا جُذَيلُها المحكَّك". وإنّما قال ذلك لأنه يُغْرَزُ في حائطٍ فتحتكُّ به الإبلُ الجَرْبَى. يقول: فأنا يُسْتَشْفى برأْيِي كاستشفاء الإبل بذلك الجِذْل. وقال:
* لاقت على الماءِ جُذَيلاً واتدا([9]) *
يريد أنّه منتصبٌ لا يبرح مكانَه، كالجذل الذي وَتَد، أي ثبت. وأمّا الجََذَل وهو الفرح فممكنٌ أن يكون من هذا؛ لأنّ الفَرِحَ منتصبٌ والمغمومَ لاطِئٌ بالأرض. وهذا من باب الاحتمال لا التحقيق والحُكْم. قالوا: والجِذْل ما بَرَزَ وظَهَرَ من رأس الجبل، والجمع الأجذال. وفلانٌ جِذْلُ مالٍ، وإذا كان سائِساً له. وهو قياس الباب، كأنّه في تفقُّده وتعهُّده له جِذْلٌ لا يبرح.
(جذم) الجيم والذال والميم أصلٌ واحدٌ، وهو القطع. يقال جَذَمْت الشَّيء جذْماً. والجِذْمة القِطعة من الحَبْل وغيره. والجُذام سُمِّي لتقطُّع الأصابع. والأجذم: المقطوع اليد. وفي الحديث: "مَن تعلَّم القرآنَ ثُمَّ نسِيَهُ لقِيَ الله تعالى وهو أجذم". وقال المتلمِّس:
وما كنتُ إلاّ مثلَ قاطع كفِّه *** بكفٍّ لـه أخْرَى فأصبَحَ أجْذَما([10])وانْجَذَم الحبلُ: انقطَعَ. قال النابغة:
بانَتْ سُعادُ فأمسى حَبْلُها انْجَذَما *** واحْتَلّت الشَّرْعَ فالخْبْتَيْنِ مِنْ إضَما([11])والإجذام: السُّرعة في السَّير، وهو من الباب. والإجذام: الإقلاع عن الشيء.
(جذو) الجيم والذال والواو أصلٌ يدلّ على الانتصاب. يقال جَذَوْتُ على أطراف أصابعي، إذا قمت. قال:
إذا شِئْتُ غَنَّتَنِي دَهَاقِينُ قريةٍ *** وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على حدِّ مَنْسِِمِ([12])قال الخليل: يقال جَذَا يجذُو، مثل جثا يجثُو، إلاّ أنّ جذا أَدَلُّ([13]) على اللزوم. وهذا الذي قاله الخليل فدَليلٌ لنا في بعض ما ذكرناه من مقاييس الكلام. والخليل عندنا في هذا المعنى إمامٌ.
قال: ويقال جَذَا القُرادُ في جنْب البعير؛ لشدّة التزاقه. وجَذَتْ ظَلِفَة الإكاف في جَنْب الحمار. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "مَثَلُ المنافِق مَثَلُ الأَرْزَة المُجْذِيَة على الأرض حتّى يكونَ انجعافُها([14]) مَرَّةً". أراد بالمجْذِيَةِ الثّابتة.
ومن الباب تجاذَى القومُ الحَجرَ، إذا تشاوَلُوه.
فأمّا قولهم رجلٌ جاذٍ، أي قصير الباع، فهو عندي من هذا؛ لأنّ الباع إذا لم يكن طويلاً ممدوداً كان كالشيء الناتئ المنتصب. قال:
إنّ الخلافةَ لم تكن مقصورةً *** أبداً على جاذِي اليدينِ مُبَخَّلِ([15])
(جذب) الجيم والذال والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بَتْرِ الشّيء([16]). يقال جَذَبْتُ الشَّيْءَ أجذبُه جذْباً. وجذَبتُ المُهر عن أمّه إذا فطمتَه، ويقال ناقة جاذب، إذا قلَّ لبنها، والجمع جواذب. وهو قياس الباب؛ لأنه إذا قل لبنها فكأنها جَذبته إلى نفسها.
وقد شذّ عن هذا الأصل الجَذَب، وهو الجُمَّار([17]) الخَشِن، الواحد جَذَبة.
--------------ــــ
([1]) في اللسان: "أبو عمرو: الجذر، بالكسر. والأصمعي بالفتح".
([2]) ديوان زهير 226 واللسان (جذر).
([3])التكملة من المجمل واللسان. والمراد أن العشرة جذر المائة، أي أصلها.
([4]) أي لأهلكني الدهر. والبيت للأخطل في ديوانه 72 واللسان (جذع).
([5]) البيت للعجاج كما في اللسان (جذع)، وليس في ديوانه.
([6]) في المجمل: "وجذع اسم رجل في قولهم: خذ من جذع ما أعطاك".
([7]) ديوان الأعشى 212 واللسان (جذف). وفي الديوان: "حوله الندامى".
([8]) البيت للمثقب العبدي، كما في اللسان (جذف). وفي الأصل: "من مشتاقها باليد" صوابه في المجمل واللسان.
([9]) البيت لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (جذل).
([10]) ديوان المتلمس 2 مخطوطة الشنقيطي واللسان (جذم).
([11]) رواية اللسان ومعجم البلدان: "فالأجراع من أضما"، وفي الديوان: "فالأجزاع".
([12]) البيت للنعمان بن عدي بن نضلة العدوي، كما في المجمل واللسان (جذا).
([13]) في الأصل: "دل"، صوابه من المجمل واللسان.
([14]) سيأتي الحديث في (جعف) أيضاً.
([15]) نسب في المجمل إلى سهم بن حنظلة. ورواه في اللسان (جذا) بقافية "مجذر" منسوباً إلى سهم بن حنظلة أيضاً. وفي الصحاح:"مبخل" بدون نسبة.
([16]) في الأصل: "نثر الشيء" وإنما مدار المادة على البتر بمعنى القطع. انظر اللسان (جذب).
([17]) الجمار، بالجيم: جمار النخلة. وفي الأصل: "الحمار" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(جîm, **الجيم**; **الذال** ve onları üçleyenler babı)

(**جذر**) **الجيم** ve **الذال** ve **الراء** tek bir asıldır; o da her şeyin aslıdır; hatta dilin aslına **جِذْر** denir. **حُذَيفة** dedi: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم bize haber verdi: “Emanet, erkeklerin kalplerinin **جَِذْر**’ine indi.” **الأصمعيّ** dedi: **الجَذْر** her şeyin aslıdır([1]). **زهير** dedi:
وسامعتَينِ تعرِفُ العِتْقَ فيهما  *** إلى **جَِذْرِ** مَدْلُوكِ الكُعوب مُحدَّدِ([2])
**الخليل**’e nispet edilen kitapta: **الجَذْر** hesabın aslıdır; ve [**عشرة**([3])] “on yüz”de denir. Ama **المجذُور** ve **المجذَّر** için, onun kısa olduğu söylenir. Eğer sahih ise, o babdandır; sanki o, başka(ları) kendisinden ayrılmış bir şeyin aslı gibidir.

(**جذع**) **الجيم** ve **الذال** ve **العين** üç asıldır: birincisi, yaşın meydana gelişi ve tazeliğine delalet eder. Şu halde koyundan **الجَذَع**: iki yılı gelmiş olan; deveden ise beş yılı gelmiş olandır. Ve zamana, yeni olduğu için, **الأزْلَمَ الجَذَع** adı verilir. Dedi:
يا بِشْرُ لو لم أكُنْ منكم بمنزلةٍ *** ألقَى عليَّ يديهِ **الأزْلَمُ الجَذَعُ**([4])
Bir kavim dedi: Bununla aslanı kastetti.
Ve denir: O, bu işte **جَذَعٌ**’dır; eğer onda yeni olarak (henüz) almış ise.
İkinci asıl: ağacın **جِذْع**’ı. Üçüncü: **الجَذْع**; senin “**جذَعْتُ** şeyi” sözünden; onu ovduğun zaman. Dedi:
* كأنّه مِن طُولِ **جَذْع** العَفْسِ([5]) *
Ve onların mesellerdeki sözü: “**خُذْ من جِذْع ما أعطاك**”; çünkü o [bir adamın adı([6])].

(**جذف**) **الجيم** ve **الذال** ve **الفاء** tek bir kelimedir; sürate ve kesmeye delalet eder. Denir: “**جَذَفْتُ** şeyi”: onu kestim. **الأعشى** dedi:
قاعداً عندَه النَّدامى فما يَنْـ *** فَكُّ يؤتَى بِمُوكَرٍ مَجْذُوفِ([7])
Ve denir: o, **الدَّال** iledir. Ve denir: **جَذَف** adam: hızlandı. **ابن دريد** dedi: **جَذَف** kuş, iki kanadını hareket ettirmede hızlandığı zaman. Çoğu kez bu, kanatlarından birinin kısaltılmasıdır. Ondan geminin **مِجْداف**’ının اشتقاق’ı (türeyişi)dir. Dedi: O, bilinen Arapçadır. Dedi:
تكاد إن حُرِّك مجذافُها *** تنْسَلُّ مِنْ مَثْناتِها واليَدِ([8])
Yani dişi deveyi. Kırbacı onun için **المجذاف** gibi yaptı; ve o, **الذال** ve **الدال** ile iki fasih lugattır.

(**جذل**) **الجيم** ve **الذال** ve **اللام** tek bir asıldır; o da sabit ve dik duran şeyin aslıdır. Şu halde **الجِذْل** ağacın aslıdır. Ve her şeyin aslı onun **جِذْل**’üdür. **حُبَابُ بنُ المنذِر**, ensar biatte ihtilaf ettiklerinde dedi: “Ben onun **جُذَيلُها المحكَّك**’iyim.” Bunu ancak, bir duvara saplandığı ve uyuz develerin onunla kaşındığı için söyledi. Diyor ki: Benim görüşümle şifa aranır; develerin o **الجِذْل** ile şifa araması gibi. Ve dedi:
* لاقت على الماءِ جُذَيلاً واتدا([9]) *
Onun, yerinden ayrılmayan dik duran olduğunu kasteder; **الجذل** gibi ki **وَتَد** oldu; yani sabit oldu. Ama sevinç olan **الجََذَل**; bunun bundan olması mümkündür; çünkü sevinçli olan dik durandır, kederli olan ise yere yapışıktır. Bu, tahkik ve hüküm değil, ihtimal babındandır. Dediler: **الجِذْل**, dağın başından belirip görünen şeydir; çoğulu **الأجذال**’dır. Ve falan kimse, malın **جِذْل**’üdür; eğer onun idare edicisi ise. O, babın kıyasıdır; sanki o, onu yoklayıp gözetmesinde, yerinden ayrılmayan bir **جِذْل** gibidir.

(**جذم**) **الجيم** ve **الذال** ve **الميم** tek bir asıldır; o da kesmedir. Denir: “**جَذَمْتُ** şeyi **جذْماً**.” Ve **الجِذْمة**, ipten ve başkasından bir parçadır. **الجُذام**, parmakların kopup parçalanması sebebiyle adlandırıldı. **الأجذم**: eli kesik olan. Hadiste: “Kim Kur’an’ı öğrenir, sonra onu unutursa, Allah تعالى’ya **أجذم** olarak kavuşur.” **المتلمِّس** dedi:
وما كنتُ إلاّ مثلَ قاطع كفِّه *** بكفٍّ لـه أخْرَى فأصبَحَ أجْذَما([10])
Ve **انْجَذَم** ip: koptu. **النابغة** dedi:
بانَتْ سُعادُ فأمسى حَبْلُها انْجَذَما *** واحْتَلّت الشَّرْعَ فالخْبْتَيْنِ مِنْ إضَما([11])
Ve **الإجذام**: yürüyüşte sürattir; o, babdandır. Ve **الإجذام**: bir şeyden vazgeçip kesilmektir.

(**جذو**) **الجيم** ve **الذال** ve **الواو** dik durmaya delalet eden bir asıldır. Denir: “**جَذَوْتُ** parmaklarımın uçları üzerinde”; yani kalktığım zaman. Dedi:
إذا شِئْتُ غَنَّتَنِي دَهَاقِينُ قريةٍ *** وصَنَّاجَةٌ تَجْذُو على حدِّ مَنْسِِمِ([12])
**الخليل** dedi: Denir: **جَذَا** **يجذُو**, **جثا** **يجثُو** gibi; ancak **جذا** [**أَدَلُّ**([13])]dır, lüzuma (yerinde durmaya) daha çok delalet eder. **الخليل**’in söylediği bu, sözün ölçülerinden zikrettiğimizin bir kısmında bize delildir. Ve **الخليل** bizim nezdimizde bu manada bir imamdır.
Dedi: Ve denir: **جَذَا** kene, devenin yanında; yapışmasının şiddetinden dolayı. Ve **جَذَتْ** eyerin altlığı, eşeğin yanında. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Münafığın misali, yerde **المُجْذِيَة** olan sedir ağacının misali gibidir; ta ki onun **انجعافُها**([14]) bir kere olsun.” **المجْذِيَة** ile sabit olanı kastetti.
Ve babdandır: **تجاذَى** kavim taşı; eğer onu birbirlerine uzatıp aldılarsa.
Ama onların “adam **جاذٍ**” sözü; yani kol açıklığı kısa; o, bence bundandır; çünkü kol açıklığı uzun ve uzatılmış olmadığında, çıkıntılı dik duran şey gibi olur. Dedi:
إنّ الخلافةَ لم تكن مقصورةً *** أبداً على جاذِي اليدينِ مُبَخَّلِ([15])

(**جذب**) **الجيم** ve **الذال** ve **الباء** tek bir asıldır; şeyin **بَتْر**’ine([16]) delalet eder. Denir: “**جَذَبْتُ** şeyi, onu **أجذبُه** **جذْباً**.” Ve “**جذَبتُ** tayı annesinden” dediğin zaman; eğer onu sütten kestin ise. Ve denir: **ناقة جاذب**; eğer sütü azaldıysa; çoğulu **جواذب**. O, babın kıyasıdır; çünkü sütü azaldığında sanki onu kendine **جَذب** etmiştir.
Bu asıldan sapmış olan: **الجَذَب**’dir; o da kaba **الجُمَّار**’dır([17]); teki **جَذَبة**.

--------------ــــ
([1]) Lisân’da: “أبو عمرو: **الجذر**; kesre ile. **الأصمعي** fetha ile.”
([2]) **زهير** divanı 226 ve Lisân (**جذر**).
([3]) Tekmile, **المجمل** ve Lisân’dan. Murad: on, yüzün **جذر**’idir; yani onun aslıdır.
([4]) Yani zaman beni helak ederdi. Beyit **الأخطل**’ındır; divanında 72 ve Lisân (**جذع**).
([5]) Beyit **العجاج**’ındır; Lisân (**جذع**)’da olduğu gibi; divanında değildir.
([6]) **المجمل**’de: “Ve **جذع**, onların ‘**خذ من جذع ما أعطاك**’ sözünde bir adam adıdır.”
([7]) **الأعشى** divanı 212 ve Lisân (**جذف**). Divanda: “حوله الندامى”.
([8]) Beyit **المثقب العبدي**’nindir; Lisân (**جذف**)’da olduğu gibi. Asılda: “من مشتاقها باليد”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dadır.
([9]) Beyit **أبي محمد الفقعسي**’nindir; Lisân (**جذل**)’da olduğu gibi.
([10]) **المتلمس** divanı 2, **الشنقيطي** yazması ve Lisân (**جذم**).
([11]) Lisân ve **معجم البلدان** rivayeti: “فالأجراع من أضما”; divanda: “فالأجزاع”.
([12]) Beyit **النعمان بن عدي بن نضلة العدوي**’nindir; **المجمل** ve Lisân (**جذا**)’da olduğu gibi.
([13]) Asılda: “دل”; doğrusu **المجمل** ve Lisân’dandır.
([14]) Hadis (**جعف**)’ta da gelecektir.
([15]) **المجمل**’de **سهم بن حنظلة**’ye nispet edildi. Lisân (**جذا**)’da “مجذر” kafiyesiyle, **سهم بن حنظلة**’ye nispet edilmiş olarak rivayet etti. **الصحاح**’ta: “مبخل” nisbesiz.
([16]) Asılda: “نثر الشيء”; hâlbuki maddenin ekseni, kesme manasında **البتر** üzerinedir. Lisân (**جذب**)’e bak.
([17]) **الجمار**, **الجيم** ile: hurma ağacının **جمار**’ı. Asılda: “الحمار” tahriftir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَذَفَ الشيءَ جَذْفاً: قَطَعَه؛ قال الأَعشى:
قاعداً حَوْلَه النَّدامَى، فما يَنْـ
ـفَكُّ يُؤْتَى بمُوكَرٍ مَجْذُوفِ
أَراد بالـمُوكَرِ السِّقاء الـمَلآنَ من الخمر. والـمَجْذوف: الذي قُطِعت قوائمُه. والمجْذوفُ والمجْدوفُ: المقطوع، وجَذَفَ الطائرُ يَجْذِفُ: أَسْرَع تحريك جَناحَيْه وأَكثر ما يكون ذلك إنْ يُقَصَّ أَحد الجناحين، لغة في جَدَفَ. ومِجْذافُ السفينة: لغة في مجدافها، كلتاهما فصيحة، وقد تقدم ذكره؛ قال المثقَّب العبدي يصف ناقة:
تَكادُ، إنْ حُرِّكَ مِجذافُها،
تَنْسَلُّ من مَثْناتِها واليَدِ
قال الجوهري: قلت لأَبي الغوث ما مِجْذافُها؟ قال: السوط جعله كالمجذاف لها. وجَذَفَ الإنسانُ في مَشْيه جَذْفاً وتَجَذَّفَ: أَسرع؛ قال: لَجَذْتَهُمُ حتى إذا سافَ مالُهُمْ،
أَتَيْتَهُمُ من قابِلٍ تَتَجَذَّفُ
وجَذَفَ الشيءَ: كَجَذَبَه؛ حكاه نُصَير؛ وروى بيتَ ذي الرمة: إذا خافَ منها ضِغْنَ حَقْباء قِلْوةٍ،
حَداها بِحَلْحالِ، من الصَّوْتِ، جاذِفِ
بالذال المعجمة، والأَعرف الدال المهملة.

##### Türkçe

**جَذَفَ** şeyi **جَذْفاً**: onu kesti; A‘şâ dedi ki:

Etrafında nedimler oturmuş; artık ayrılmaz,
**مُوكَرٍ مَجْذُوفِ** ile getirilir.

**المُوكَر** ile, şaraptan dolu kırbayı kastetti. **المَجْذوف**: ayakları kesilmiş olandır. **المجْذوفُ** ve **المجْدوفُ**: kesilmiş olan. Ve kuş **جَذَفَ** eder, **يَجْذِفُ**: iki kanadını hareket ettirmeyi hızlandırdı ve (bu) en çok, kanatlardan biri kesildiğinde olur; **جَدَفَ** hakkında bir dildir. Geminin **مِجْذافُ**’ı: onun **مجداف**’ı hakkında bir dildir; ikisi de fasîhtir; onun zikri daha önce geçti; el-Müsekّkab el-‘Abdî bir deveyi vasfederek dedi ki:

Neredeyse, eğer **مِجذافُها** hareket ettirilse,
iki katından ve elden sıyrılıp çıkar.

el-Cevherî dedi: Ebû’l-Ğavs’a “Onun **مِجْذافُها**’sı nedir?” dedim. Dedi ki: kamçı; onu, onun için kürek gibi kıldı. Ve insan yürüyüşünde **جَذَفَ** eder, **جَذْفاً** ve **تَجَذَّفَ**: hızlandı; dedi ki:

Onları mutlaka sürdün; nihayet malları **سافَ** edince,
onlara karşı taraftan geldin, **تَتَجَذَّفُ** ederek.

Ve **جَذَفَ** şeyi: **جَذَبَه** gibi; bunu Nusayr nakletti; ve Zü’r-Rumme’nin beytini rivayet etti:

Ondan, kinli bir **حَقْباء قِلْوةٍ**’nin kinini korktuğunda,
onu, sesten, **جاذِفِ** bir **حَلْحالِ** ile sürdü.

**بالذال المعجمة** ile; daha bilinen ise **الدال المهملة**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ذ ف * * المِجْذَافُ * ما تجذف به السفينة بالذال والدال

##### Türkçe

* ج ذ ف * * **المِجْذَافُ**: geminin onunla çekildiği şey; **الذال** ve **الدال** ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جذفه يجذفه جذفا: قطعه نقله الجوهري عن أبي عمرو، والدال لغة فيه وجذف الطائر أسرع بجناحيه، كأجذف، وانجذف، قال ابن دريد: وأكثر ما يكون ذلك إذا قص أحد الجناحين، وجذفت المرأة: مشت مشية القصار، وبالدال كذلك، وقيل: جذفت الظبية والمرأة: قصرت الخطو، كأجذفت، عن ابن عباد .
 والمجذوف: المقطوع القوائم، وقد تقدم في الدال، وهكذا روى الأزهري قول الأعشي بالوجهين، واقتصر الليث على المهملة .
 ومجذافة السفينة: م معروفة، هكذا النسخ، والأولى مجذاف، وقوله: معروف، فيه نظر، وكان الأولى أن يقول: مجذاف السفينة ما يدفع بها، أو ما أشبهه، أو إحالته على الدال .
 قال الصاغاني: والدال المهملة لغة في الكل .
 ومما يستدرك عليه: والمجذاف: السوط، قاله أبو الغوث، وبه فسر قول المثقب العبدي يصف ناقة:
  تكاد إن حرك مجذافها                      تنسل من مثناتها واليد قال الجوهري: سئل أبو الغوث: ما مجذافها ? قال: السوط، جعله كالمجذاف لها، انتهى . أي فهو على التشبيه .
 وجذف الرجل في مشيه: أسرع، نقله الجوهري عن أبي عبيد، وكذلك تجذف، وجذف الشيء: كجذبه، حكاه نصير، وجذفت السماء بالثلج: رمت به، لغة في الدال .

##### Türkçe

**جذفه** onu **يجذفه** **جذفا**: onu kesti; el-Cevherî bunu Ebû Amr’dan nakletti; ve **الدال** onda bir dildir. Ve kuş **جذف** etti: kanatlarıyla hızlandı; **أجذف** gibi; ve **انجذف**. İbn Düreyd dedi: Bunun çoğu, iki kanattan biri kesildiği zaman olur. Ve kadın **جذفت** etti: dokumacıların yürüyüşü gibi yürüdü; ve **بالدال** da böyledir. Ve denildi ki: ceylan ve kadın **جذفت** etti: adımı kısalttı; **أجذفت** gibi; İbn Abbâd’dan.

Ve **المجذوف**: ayakları kesilmiş olan; ve **الدال**’da daha önce geçti. Ve el-Ezherî, el-A‘şâ’nın sözünü iki vecihle böyle rivayet etti; ve el-Leys, yalnız **المهملة** ile yetindi.

Ve **مجذافة السفينة**: bilinen bir **م**; nüshalar böyledir; ve daha evlâ olan **مجذاف**’tır. Ve onun sözü: “bilinen”, bunda bir bakış vardır; ve daha evlâ olan, “**مجذاف السفينة** onunla itilen şeydir” yahut ona benzeri bir şey demesi, yahut onu **الدال**’a havale etmesiydi.

es-Sâgânî dedi: ve **الدال المهملة** hepsinde bir dildir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: ve **المجذاف**: kamçı; bunu Ebû’l-Gavs söyledi; ve bununla, el-Müsekkab el-‘Abdî’nin bir dişi deveyi vasfederek söylediği söz tefsir edildi:
  Neredeyse, onun **مجذاف**’ı hareket ettirilse                      iki uyluğundan ve elden sıyrılıp çıkacak
el-Cevherî dedi: Ebû’l-Gavs’a soruldu: “Onun **مجذاف**’ı nedir?” Dedi: “Kamçı”; onu, ona (deveye) bir **المجذاف** gibi kıldı; bitti. Yani o, teşbih üzerinedir.

Adam yürüyüşünde **جذف** etti: hızlandı; el-Cevherî bunu Ebû Ubeyd’den nakletti; ve **تجذف** de böyledir. Ve **جذف الشيء**: **جذبه** gibi; bunu Nasîr hikâye etti. Ve gök **جذفت** etti kar ile: onu attı; **الدال**’da bir dildir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَذَفَهُ
1 جَذَفَهُ ذ , (AA, S, K,) aor. جَذِفَ , (K,) inf. n. جَذْفٌ, (AA, S,) He cut it; or cut it off: (AA, S, K:) and so with د. (TA.) -A2- جَدَفَ said of a bird, a dial. var. of جَدَفَ: (S:) both signify He (a bird) went quickly (K, TA) with his wings; generally, when one of the wings had been shortened; (TA;) as also ↓ اجذف and ↓ انجذف: and so, both of these, with د. (K.) ― -b2- [Hence, جَذَفَ بِالمِجْذَافِ; and جَذَفَ بِالسَّفِينَةِ, or السَّفِينَةَ; i. q. جَدَفَ, q. v.] ― -b3- جَذَفَ فِى مِشْيَتِهِ He (a man) was quick in his manner of walking: (AO, S:) and so with د: (AAF, TA in art. جدف:) as also ↓ تجذّف. (TA.) And جَذَفَتْ She (a woman) walked like those that are short: and she (a gazelle, and a woman, TA) went with short steps; as also ↓ اجذفت: and so, both, with د. (K.) ― -b4- جَذَفَتِ السَّمَآءُ بِالثَّلْجِ The sky cast down snow: and so with د. (TA.) -A3- جَذَفَ الشَّىْءَ i. q. جَذَبَهُ. (TA.)

4 أَجْذَفَ see 1, in two places.

5 تَجَذَّفَ see 1.

7 اـِنْجَذَفَ see 1.

مِجْذَافٌ
مِجْذَافٌ ذ , (S, TA,) in the K ↓ مِجْذَافَةٌ, but the former is the more proper, (TA,) i. q. مِجْدَافٌ; (S;) The wing of a bird: and so with د. (Msb in art. جدف.) ― -b2- And [hence, An oar; a paddle;] a certain thing with which a ship, or boat, is propelled. (S, * TA.) ― -b3- And hence, as being likened thereto, A whip: (Abu-l-Ghowth, S:) and so with د. (TA in art. جدف.)

مَجْذُوفٌ
مَجْذُوفٌ ذ A [skin of the kind called] زِقّ having the legs cut off: and so with د. (K * and TA in this art. and in art. جدف.)

مِجْذَافَةٌ
مِجْذَافَةٌ ذ : see مِجْذَافٌ.

##### Türkçe

جَذَفَهُ
1 **جَذَفَهُ** ذ , (AA, S, K,) muzâri‘ı **جَذِفَ** , (K,) mastar ismi **جَذْفٌ**, (AA, S,) O, onu kesti; yahut onu koparıp kesti: (AA, S, K:) ve د ile de böyledir. (TA.) -A2- **جَدَفَ** (bir kuş hakkında söylenir), **جَدَفَ**’ın bir lehçe varyantıdır: (S:) ikisi de “O (bir kuş) kanatlarıyla hızlı gitti” (K, TA) mânâsınadır; genellikle, kanatlardan biri kısaltılmış olduğunda; (TA;) **اجذف** ve **انجذف** da böyledir: ve bu ikisi de, د ile de böyledir. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı, **جَذَفَ بِالمِجْذَافِ**; ve **جَذَفَ بِالسَّفِينَةِ**, yahut **السَّفِينَةَ**; yani **جَدَفَ** gibidir, ona bak.] ― -b3- **جَذَفَ فِى مِشْيَتِهِ** O (bir adam) yürüyüş tarzında hızlı oldu: (AO, S:) ve د ile de böyledir: (AAF, TA, madde **جدف**’te:) **تجذّف** da böyledir. (TA.) Ve **جَذَفَتْ** O (bir kadın) kısa olanların yürüyüşü gibi yürüdü: ve o (bir ceylan ve bir kadın, TA) kısa adımlarla gitti; **اجذفت** da böyledir: ve ikisi de, د ile de böyledir. (K.) ― -b4- **جَذَفَتِ السَّمَآءُ بِالثَّلْجِ** Gök karı aşağı attı: ve د ile de böyledir. (TA.) -A3- **جَذَفَ الشَّىْءَ** **جَذَبَهُ** gibidir. (TA.)

4 **أَجْذَفَ**: 1’e bak, iki yerde.

5 **تَجَذَّفَ**: 1’e bak.

7 **اـِنْجَذَفَ**: 1’e bak.

مِجْذَافٌ
**مِجْذَافٌ** ذ , (S, TA,) K’da **مِجْذَافَةٌ** aşağıdadır; fakat birincisi daha uygundur, (TA,) **مِجْدَافٌ** gibidir; (S;) Bir kuşun kanadı: ve د ile de böyledir. (Msb, madde **جدف**’te.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, bir kürek; bir palet;] bir geminin yahut kayığın onunla yürütüldüğü belirli bir şey. (S, * TA.) ― -b3- Ve bundan dolayı, ona benzetilerek, Bir kırbaç: (Abu-l-Ghowth, S:) ve د ile de böyledir. (TA, madde **جدف**’te.)

مَجْذُوفٌ
**مَجْذُوفٌ** ذ [**زِقّ** denilen türden bir] tulum; bacakları kesilmiş olan: ve د ile de böyledir. (K * ve TA bu maddede ve madde **جدف**’te.)

مِجْذَافَةٌ
**مِجْذَافَةٌ** ذ : **مِجْذَافٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَذَفَ
جَذَفَ I ( n. ac. جَذْف 1 ),
a.  Cut, cut off.

b.  Flew rapidly ( bird ).

c.  Took short steps.

d.  Rowed, paddled; propelled.

مِجْذَاْف
مِجْذَاْف 45 , ( pl. مَجَاْذِيْفُ 65 ),
a.  Oar, paddle.

##### Türkçe

جَذَفَ
**جَذَفَ** I (isim-fiil: **جَذْف** 1),
a. Kesti, kesti attı.

b. Hızla uçtu (kuş).

c. Kısa adımlar attı.

d. Kürek çekti, kürekledi; sevk etti.

مِجْذَاْف
**مِجْذَاْف** 45, (çoğulu: **مَجَاْذِيْفُ** 65),
a. Kürek, palet.
