# جذل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جذل

الجذل، بالكسر: أصل الشجرة وغيرها، بعد ذهاب الفرع، ج: أجذال وجذال بالكسر وجذول وجذولة وهذه جمع المفتوح كصقر وصقورة أو الجذل: ما عظم من أصول الشجر، وما على مثال شماريخ النخل من العيدان ومنه الحديث:  يبصر أحدكم القذى في عين أخيه ويدع الجذل في عينه  ويروى: الجذع. ويفتح فيهن. الجذل: جانب النعل، أيضا: رأس الجبل، وما برز منه وظهر ج: أجذال. الجذل من المال: القليل منه كأنه الأصل منه. الجذل: عود ينصب للجربى من الإبل لتحتك به، ومنه حديث الحباب بن المنذر، رضي الله تعالى عنه، يوم سقيفة بني ساعدة:  أنا جذيلها المحكك، وعذيقها المرجب  ، وهو تصغير تعظيم يقول: أنا ممن يشتشفى برأيي، كما تستشفي الإبل الجربى بالاحتكاك بهذا العود من جربها. وجذل جذولا: انتصب وثبت كجذل الشجرة. جذل كفرح: فرح، فهو جذل ككتف وجذلان قال حضرمي بن عامر:
  يقول جزء ولم يقل جللا                      إني تروحت عاجلا جذلا وقال ذو الرمة، يصف ثورا:
  ولى يهذ انهزاما وسطـهـا زعـلا                      جذلان قد أفرخت عن روعه الكرب من قوم جذلان بالضم. قد جاء في الشعر: جاذل ضرورة، قال لبيد، رضي الله تعالى عنه:
  وعان فككناه بغـير سـوامـه                      فأصبح يمشي في المحلة جاذلا قاله ابن دريد. وقد أجذله: أفرحه فاجتذل: ابتهج. وسقاء جاذل: غيرطعم اللبن. يقال: إنه جذل رهان، بالكسر: أي صاحبه، هو جذل مال: أي رفيق بسياسته والقيام بأموره، وهو مجاز، شبه بالجذل المنتصب. قال ابن عباد: التجاذل في الحرب: المضاغنة والمعاداة وقد تجاذلوا، ومثله في الأساس. وكرمة جذلة، كفرحة: نبتت وجعدت عيدانها من العطش. وجذل الطعان، بالكسر: لقب علقمة بن فراس بن غنم من مشاهير العرب.
 ومما يستدرك عليه:

  قال الليث: جذلت المروع: أحكمت، وقال الصاغاني: هو تصحيف، والصواب بالدال المهملة. وجذيل، كزبير: اسم راع، قال أبو محمد الفقعسي:
  لاقت على الماء جذيلا واطدا وقيل: بل أراد به مصغر جذل؛ للقائم بأمور الإبل، شبهه بالجذل المنتصب. ونفسه جذلاء بذلك: فرحة. وعاد إلى جذله: أي أصله. وجذل الحرباء واستجذل: انتصب. وبات جاذلا على ظهر دابته، وبات يستجذل على ظهرها: نام منتصبا، لا يضطرب، وهو مجاز. وجذلوا في الحرب: مثل تجاذلوا، كما في الأساس.

### Türkçe

**الجذل**، kesre ile: dalın gitmesinden sonra, ağacın ve başkasının kökü; çoğulu: **أجذال** ve kesre ile **جذال** ve **جذول** ve **جذولة**; ve bunlar, fethalı olanın çoğuludur; **صقر** ve **صقورة** gibi. Yahut **الجذل**: ağaç köklerinden iri olan şey; ve hurma dallarının **شماريخ**i misali çubuklardan olan şey; ve ondan hadis: “Sizden biriniz, kardeşinin gözündeki **القذى**yı görür de kendi gözündeki **الجذل**i bırakır.” Ve rivayet olunur: **الجذع**. Ve bunlarda fetha yapılır. **الجذل**: nalın yanı; ayrıca: dağın başı ve ondan çıkıp görünen şey; çoğulu: **أجذال**. Maldan **الجذل**: ondan az olan; sanki ondan asıl olan. **الجذل**: develerden uyuzlu olana, onunla kaşınsın diye dikilen bir çubuk; ve ondan, **الحباب بن المنذر**’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, **سقيفة بني ساعدة** günü hadisi: “Ben onun kaşındıran **جذيل**iyim ve onun direklenmiş **عذيق**iyim”; ve o, yüceltme küçültmesidir; der ki: Ben, görüşümle şifa aranan kimselerdenim; tıpkı uyuzlu develerin, uyuzlarından bu çubukla kaşınmakla şifa araması gibi. Ve **جذل** **جذولا**: ağacın **جذل**i gibi dikildi ve sabit oldu. **جذل** ( **فرح** gibi): sevindi; o hâlde o **جذل**dir ( **كتف** gibi) ve **جذلان**dır. **حضرمي بن عامر** dedi:
  “Bir parça der ve büyük bir şey demedi;
  Ben, çabucak, sevinçli olarak erkenden döndüm.”

Ve **ذو الرمة**, bir boğayı vasfederek dedi:
  “Ortası içinde, korkulu olarak, bozgunla geri döndü;
  **جذلان**; dehşetinden kederler uzaklaşmıştı.”

**جذلان** (damme ile) “kavim”den. Şiirde gelmiştir: **جاذل**, zaruret olarak. **لبيد**, Allah Teâlâ ondan razı olsun, dedi:
  “Bir esiri, sürüsü olmaksızın çözdük;
  Derken mahallede yürür oldu, **جاذلا**.”

Bunu **ابن دريد** söyledi. Ve onu **أجذله**: onu sevindirdi; böylece **اجتذل**: sevinç duydu. Ve **سقاء جاذل**: sütü tatlandırmayan. Denir ki: “O, kesre ile **جذل رهان**dır”: yani onun sahibi. O, **جذل مال**dır: yani onun idaresinde ve işlerini yürütmede refik; ve o mecazdır; dikilmiş **الجذل**e benzetildi. **ابن عباد** dedi: savaşta **التجاذل**: kinleşme ve düşmanlık; ve **تجاذلوا** ettiler; ve onun benzeri **الأساس**’ta. Ve **كرمة جذلة** ( **فرحة** gibi): susuzluktan çubukları bitti ve kıvrıldı. Ve kesre ile **جذل الطعان**: Arapların meşhurlarından **علقمة بن فراس بن غنم**’in lakabıdır.

Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır:

**الليث** dedi: “**جذلت المروع**: sağlamlaştırdım.” **الصاغاني** dedi: O, tashiftir; doğrusu, noktasız **الدال** iledir. Ve **جذيل** ( **زبير** gibi): bir çobanın adıdır; **أبو محمد الفقعسي** dedi:
  “Su üzerinde, sağlam bir kazık olarak **جذيلا** ile karşılaştı.”

Ve denildi ki: Bilakis onunla, **جذل**in küçültmesini kastetti; develerin işlerini gören kimse için; onu dikilmiş **الجذل**e benzetti. Ve onun nefsi, bununla **جذلاء**dır: sevinçli. Ve **جذله**ine döndü: yani aslına. Ve **جذل الحرباء** ve **استجذل**: dikildi. Ve binitinin sırtında **جاذلا** olarak geceledi; ve onun sırtında **يستجذل** olarak geceledi: dikilmiş olarak uyudu; çalkalanmaz; ve o mecazdır. Ve savaşta **جذلوا**: **تجاذلوا** gibi; **الأساس**’ta olduğu üzere.
