# جذم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B0%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جذم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: جذم

ج ذ م
جذم : قال الأصمعيّ : جِذْمُ الشَّجرة وجِذْيُها بالياء : أَصْلُها ، وكذلك من كُلِّ شيء .
وقال الليث : الجِذْمَةَ : القِطعة من الشّيء ، يُقْطَع طَرَفه ويبقى جِذْمه ، وجذْمُ القوم : أَصْلُهم ، والجِذْمَةُ من السَّوْط : ما تَقْطَّعَ طَرَفُه الدّقيق وبَقِيَ أَصله .
قال لبيد :
صائِبُ الجِذْمَةِ في غَيْر فَشَلْ
وقال ابن الأعرابي : الجِذْمَةُ في بيت لبيد الإسْراع ، جَعله اسْما من الإِجْذام ، وجعله الأصمعيّ بَقِيِّة السَّوْط ، وأَصْله .
وقال الليث وغيره : الإِجْذامُ السُّرعة في السَّير ، والإِجذام الإقلاع عن الشيء وجِذْمُ الأسنان : مَنابِتُها .
وقال الشاعر :
الآن لما ابْيضَّ مَسْرَبَتِي
وعَضِضْتُ من نابِي على جِذْم
وفي حديث عبد الله بن زَيد : أَنَّه رأى في المنام كَأَنَّ رجُلاً نزل من السماء فَعلا جذْمَ حائِط ، فأَذَّن . وجِذْمُ الحائط : أَصْلُه .
وقال الليث : الجَذْم : سُرْعَةُ القطع ، والجَذَمُ : مصدر الأجْذَم اليَد ، وهو الذي ذهبت أصابع كَفَّيه . ويقال ما الذي جَذَّمَ يديه ؟ وما الذي أَجْذَمه حتى جَذِم ؟ والجاذِمُ : الذي وَلِيَ جَذْمَه ، والمُجْذَّمُ : الذي يَنْزِل به ذلك ، والاسم الْجُذام .
ورُوِيَ عن النبيّ عليه السلام أنه قال : ( من تعلَّم القرآن ثم نَسِيَه لقى الله وهو أَجْذَم ) .
قال أبو عُبَيْد : الأجْذم المقطوعُ اليد ، يقال منه : جَذِمَتْ يده تَجْذَمُ جَذَماً ، إذا انْقطعت وذهبت وإن قَطَعْتَها أنت ، قلت : قد جَذَمْتُها ، أَجْذِمُها جَذْماً .
قال في حديث عليّ : ( من نَكَثَ بيعته لَقِي
الله وهو أَجْذم ، ليست له يد ) ، فهذا يُفسر لك الأجْذم .
وقال المتَلمِّس :
وهل كُنْتُ إلا مثلَ قاطع كَفِّه
بكفَ له أخرى فأصبحَ أجذما ؟
وقال غير أبي عُبَيْد : الأجْذم في هذا الحديث : الذي ذهبت أَعضاؤها كلُّها ، قال وليست يدُ الناسي للقرآن بالجَذَمِ أَوْلَى من سائر أعضائه ، قال : ويقال : رجُلٌ أجْذَم ومَجْذوم ومُجَذَّم إذا تهافتت أطْرافه من داء الْجُذَام .
وروى أبو عُبَيد ، عن أبي عمرو ، أنه قال : الأجْذَم : المقطوع اليد ، قال : والجَذْم والخَذْمُ كلاهما الْقَطع .
والجَذْماء : امرأةٌ من بني شَيْبان كانت ضَرَّة للبَرشاء ، وهي امرأة أخرى ، فرمت الجَذْماءُ البَرْشَاءَ بنارٍ فأحرقتها ، فسُميت البَرْشاء ، فوثبت عليها البرشاءُ فقطعت يدها ، فسميت الجذماء .
وبنو جَذِيمة : حيٌّ من عبد القيس ، كانوا ينزلون البحرين ومنازلهم البيضاء من ناحية الخَط .
وروى عمرو بن دينار ، عن جابر بن زيد ، عن ابن عباس ، قال : ( أربعٌ لا يَجُزْنَ في البيع ، ولا النِّكاح : المجنونة ، والمَجْذومة ، والبَرْصاء والعَفْلاء ) : كذا قال ابن عباس مَجْذومة ، كأنها من جُذِمَتْ فهي مجذومة .
ورُوِي عن عليَ أنه قال : إذا تزوج المجنونة أو المجذومة أو العَفْلاء ، فإن دخل بها جازت عليه ، وإن لم يكن دخل بها فُرِّق بينهما .
وقال ابن الأنباريّ : القول ما قال أبو عُبَيد في تفسير الأجذم ، وأنه المقطوع اليد ، قال : ومعنى قوله : لَقِيَ الله وهو أجْذَم ، لا يَدَ له ، أي لا حُجة له ، واليد : يُراد بها الحُجة ، ألا ترى أن الصَّحيح اليد والرجل يقول لصاحبه : قَطَعْتَ يدي ورِجْلي أي أذْهَبْتَ حُجَّتي .

### Türkçe

ج ذ م
**جذم**: el-Asmaʿî dedi: **جِذْمُ الشَّجرة** ve **جِذْيُها** (ي ile): onun aslıdır; ve yine her şeyden (olan) böyledir.
Ve el-Leys dedi: **الجِذْمَةَ**: şeyden parça; ucu kesilir de onun **جِذْمه** kalır; ve **جذْمُ القوم**: onların aslıdır; ve kamçıdan **الجِذْمَةُ**: onun ince ucunun kopup da aslının kalmış olduğu şeydir.
Lebîd dedi:
صائِبُ **الجِذْمَةِ** في غَيْر فَشَلْ
Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: Lebîd’in beytindeki **الجِذْمَةُ**: hızlanmadır; onu **الإِجْذام**’dan bir isim kıldı; el-Asmaʿî ise onu kamçının kalıntısı ve onun aslı kıldı.
Ve el-Leys ve başkası dedi: **الإِجْذامُ** yürüyüşte sürattir; ve **الإِجذام** şeyden vazgeçip ayrılmadır; ve **جِذْمُ الأسنان**: onların bitiş yerleridir.
Şair dedi:
الآن لما ابْيضَّ مَسْرَبَتِي
وعَضِضْتُ من نابِي على **جِذْم**
Ve Abdullah b. Zeyd hadîsinde: onun rüyada gördüğü: sanki bir adam gökten indi de bir duvarın **جذْمَ**’ına çıktı, sonra ezan okudu. Ve duvarın **جِذْمُ**’u: onun aslıdır.
Ve el-Leys dedi: **الجَذْم**: kesmenin sürati; ve **الجَذَمُ**: eli **الأجْذَم** olanın masdarıdır; o, iki avucunun parmakları gitmiş olandır. Ve “Onun iki elini ne **جَذَّمَ** etti?” ve “Onu ne **أَجْذَمه** etti ki **جَذِم** oldu?” denir. Ve **الجاذِمُ**: onun **جَذْم**’ına velî olan kimsedir; ve **المُجْذَّمُ**: o (hâl) kendisine inen kimsedir; isim ise **الْجُذام**’dır.
Ve Peygamber’den (ona selâm olsun) rivayet olundu ki dedi: (Kim Kur’ân’ı öğrenir sonra onu unutursa Allah’a, **أَجْذَم** olarak kavuşur).
Ebû ʿUbeyd dedi: **الأجْذم** eli kesik olandır; ondan “**جَذِمَتْ** yده **تَجْذَمُ** **جَذَماً**” denir; kesilip gittiği zaman; sen onu kesersen, “Onu **جَذَمْتُها**; onu **أَجْذِمُها** **جَذْماً**” dersin.
Ali hadîsinde dedi: (Kim biatine ihanet ederse Allah’a, **أَجْذم** olarak kavuşur; onun eli yoktur); işte bu, sana **الأجْذم**’i açıklar.
el-Mutalammis dedi:
وهل كُنْتُ إلا مثلَ قاطع كَفِّه
بكفَ له أخرى فأصبحَ أجذما ؟
Ebû ʿUbeyd’den başkası dedi: bu hadîste **الأجْذم**: onun uzuvlarının hepsi gitmiş olandır; dedi: Kur’ân’ı unutanın eli, diğer uzuvlarından **الجَذَم**’e daha lâyık değildir; dedi: ve “Bir adam **أجْذَم** ve **مَجْذوم** ve **مُجَذَّم**” denir; **الْجُذَام** hastalığından uçları dökülüp dağıldığı zaman.
Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan rivayet etti ki dedi: **الأجْذَم**: eli kesik olandır; dedi: ve **الجَذْم** ile **الخَذْمُ** ikisi de kesmedir.
Ve **الجَذْماء**: Benî Şeybân’dan bir kadındır; **البَرشاء**’ya (kuma) idi; o da başka bir kadındır; **الجَذْماءُ** **البَرْشَاءَ**’yı ateşle attı da onu yaktı; böylece **البَرْشاء** diye adlandırıldı; sonra **البرشاءُ** onun üzerine atıldı da onun elini kesti; böylece **الجذماء** diye adlandırıldı.
Ve Benû **جَذِيمة**: Abdülkays’tan bir kabiledir; Bahreyn’e inerlerdi; ve meskenleri **الخَط** tarafınca **البيضاء**’dır.
Amr b. Dînâr, Câbir b. Zeyd’den, İbn Abbâs’tan rivayet etti; dedi: (Dört şey satışta da nikâhta da câiz olmaz: **المجنونة** (deli kadın), **المَجْذومة** (cüzzamlı), **البَرْصاء** (alacalı) ve **العَفْلاء**): İbn Abbâs böyle dedi: **مَجْذومة**; sanki “**جُذِمَتْ**”ten (gelmiş) de o **مجذومة**’dur.
Ve Ali’den rivayet olundu ki dedi: Deli kadınla veya **المجذومة** ile veya **العَفْلاء** ile evlenirse; onunla zifafa girerse ona karşı geçerli olur; zifafa girmemişse ikisinin arası ayrılır.
Ve İbnü’l-Enbârî dedi: söz, Ebû ʿUbeyd’in **الأجذم**’i tefsirde söylediğidir; ve onun eli kesik olduğudur; dedi: ve “Allah’a **أجْذَم** olarak kavuştu” sözünün mânası: onun eli yoktur; yani onun hücceti yoktur; ve el ile hüccet kastedilir; görmez misin ki eli ve ayağı sağlam olan adam arkadaşına: “Elimi ve ayağımı kestin” der; yani hüccetimi giderdin.
