# جرج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جرج

الجَرِجُ: الجائل القَلِقُ.
وقد جَرِجَ جَرَجاً: قَلِقَ واضطرب؛ قال:
جاءَتْكَ تَهْوِي، جَرِجاً وضِينُها
وجَرِجَ الخَاتَمُ في يدي يَجْرَجُ جَرَجاً إِذا قلق واضطربَ من سَعَته وجال. وفي مناقب الأَنصار: وقتلت سَرَواتهم وجَرِجُوا؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه بعضهم بجيمين من الجَرَجِ، وهو الاضطراب والقَلَقُ، قال: والمشهور من الرواية: وجُرِحُوا، مِن الجِراحِ. وسِكِّينٌ جَرِجُ النِّصابِ: قَلِقُهُ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
إِني لأَهْوَى طَفْلَةً فيها غَنَجْ،
خَلْخَالُها في ساقها غَيرُ جَرِجْ
وجَرِجَ الرَّجلُ إِذا مشى في الجَرَجَةِ، وهي المَحَجَّةُ وجادَّةُ الطريق؛ قال الأَزهري: وهما لغتان.
ابن سيده: جَرَجَةُ الطريق وَسَطُه ومعظمه.
والجَرَجُ: الأَرضُ ذات الحجارة. والجَرَجُ: الأَرض الغليظة؛ وأَرضٌ جَرِجَةٌ.
وركبَ فلانٌ الجادَّة والجَرَجَةَ والمَحَجَّة: كُلُّهُ وَسَطُ الطريق. الأَصمعي: خَرَجَةُ الطريق، بالخاء، وقال أَبو زيد: جَرَجَةُ؛ قال الرياشي: والصواب ما قال الأَصمعي.
وجَرَجَتِ الإِبلُ المَرْتَعَ: أَكلته.
والجُرْجُ: وعاء من أَوعية النساء؛ وفي التهذيب: الجُرْجَةُ والجَرَجَةُ ضرب من الثياب. والجُرْجَةُ: خريطةٌ من أَدَمٍ كالخُرْجِ، وهي واسعة الأَسفل ضيقة الرأْس يجعل فيها الزاد؛ قال أَوس بن حجر يصف قوساً حسنة، دفع من يسومها ثلاثَة أَبرادٍ وأَدْكَنَ أَي زقّاً مملوءاً عسلاً: ثلاثةُ أَبرادٍ جيادٍ، وجُرْجَةٌ،
وأَدْكَنُ، مِنْ أَرْيِ الدَّبورِ، مُعَسَّلُ
وبالخاء تصحيف، والجمعُ جُرْجٌ مثل بُسْرَةٍ وبُسْرٍ؛ ومنه جُرَيج: مصغر اسم رجل. والجُرْجَةُ، بالضم: وعاء مثل الخُرْجِ. وابن جُريج: رجلٌ. قال ابن بري في قوله الجَرَجَةُ، بتحريك الراء: جادَّةُ الطريق؛ قد اختلف في هذا الحرف، فقال قوم: هو خَرَجَة، بالخاء المعجمة ذكره أَبو سهل ووافقه ابن السكيت وزعم أَن الأَصمعي وغيره صحفوه فقالوا: هو جَرَجَة، بجيمين، وقال ابن خالويه وثعلب: هو جَرَجَة، بجيمين؛ قال أَبو عمرو الزاهد: هذا هو الصحيح؛ وزعم أَن من: يقول هو خَرَجَة، بالخاء المعجمة، فقد صحفه؛ وقال أَبو بكر بن الجراح: سأَلت أَبا الطيب عنها، فقال: حكى لي بعض العلماء عن أَبي زيد أَنه قال: هي الجَرَجَةُ، بجيمين، فلقيت أَعرابيّاً فسأَلته عنها فقال: هي الجَرَجَةُ، بجيمين، قال: وهو عندي من جَرِجَ الخاتَمُ في إِصبعي؛ وعند الأَصمعي أَنه من الطريق الأَخْرَجِ أَي الواضح، فهذا ما بينهم من الخلاف، والأَكثر عندهم أَنه بالخاء، وكان الوزير ابن المغربي يسأَل عن هذه الكلمة على سبيل الامتحان ويقول: ما الصواب من القولين؟ ولا يفسره.

### Türkçe

**الجَرِجُ**: dolaşan, huzursuz.

Ve “**جَرِجَ** **جَرَجاً**”: huzursuz oldu ve çalkalandı; dedi ki:
“Yanına geldi, aşağı doğru inerek; huzursuz olarak; ve zırhı”

Ve “**جَرِجَ** **الخَاتَمُ** في يدي **يَجْرَجُ** **جَرَجاً**” eğer genişliğinden dolayı huzursuz olup çalkalanır ve dolaşırsa.

Ve Ensâr’ın menkıbelerinde: “ve onların ileri gelenlerini öldürdün ve **جَرِجُوا**”; İbnü’l-Esîr dedi ki:
Bunu bazısı iki **جيم** ile, **الجَرَجِ**’den rivayet etti; o da çalkantı ve huzursuzluktur; dedi ki:
Rivayetin meşhuru ise: “ve **جُرِحُوا**”, **الجِراحِ**’tan (yaralardan). Ve “**سِكِّينٌ** **جَرِجُ** **النِّصابِ**”: onun sapı huzursuz (gevşek); İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
“Ben, içinde naz bulunan bir küçük kıza gerçekten âşık olurum,
Halhalı baldırında, huzursuz (gevşek) olmayan.”

Ve “**جَرِجَ** **الرَّجلُ**” eğer **الجَرَجَةِ** içinde yürürse; o, **المَحَجَّةُ** ve yolun ana caddesidir; Ezherî dedi ki: ikisi iki lehçedir.

İbn Sîde: **جَرَجَةُ** yolun ortası ve onun çoğunluğudur.

Ve **الجَرَجُ**: taşlı yer. Ve **الجَرَجُ**: kaba (sert) yer; ve **أَرضٌ** **جَرِجَةٌ**.

“Falan, **الجادَّة**’ye ve **الجَرَجَة**’ye ve **المَحَجَّة**’ye bindi”: hepsi yolun ortasıdır.

Asma‘î: “**خَرَجَةُ** yol”, **الخاء** ile; Ebû Zeyd dedi ki: **جَرَجَةُ**; Riyâşî dedi ki: doğru olan Asma‘î’nin dediğidir.

Ve “**جَرَجَتِ** **الإِبلُ** **المَرْتَعَ**”: onu yedi.

Ve **الجُرْجُ**: kadınların kaplarından bir kap; Tehzîb’de: **الجُرْجَةُ** ve **الجَرَجَةُ** bir tür elbisedir. Ve **الجُرْجَةُ**: deriden bir torba; **الخُرْجِ** gibi; o, altı geniş başı dar olur; içine azık konur; Evs b. Hacer güzel bir yayı vasfederek (onu isteyenin) üç iyi bürde ve **أَدْكَنَ** yani bal ile doldurulmuş bir tulum verdiğini söyleyerek dedi ki:
“Üç iyi bürde ve bir **جُرْجَةٌ**,
Ve bir **أَدْكَنُ**, eşekarısı balından, ballanmış.”

Ve **الخاء** ile olanı tashîftir; çoğulu **جُرْجٌ**, **بُسْرَةٍ** ve **بُسْرٍ** gibi; bundan **جُرَيج**: bir adam adının küçültmesi. Ve **الجُرْجَةُ** (ötre ile): **الخُرْجِ** gibi bir kap. Ve **ابن جُريج**: bir adamdır. İbn Berrî, “**الجَرَجَةُ**” (râ’yı harekeli kılarak) sözü hakkında dedi ki: yolun ana caddesi; bu harfte ihtilaf edildi: bir topluluk dedi ki: o **خَرَجَة**’dir, noktalı **الخاء** ile; bunu Ebû Sehl zikretti ve İbnü’s-Sikkît ona muvafakat etti; ve Asma‘î ve başkalarının onu tashîf edip “o **جَرَجَة**’dir, iki **جيم** ile” dediklerini iddia etti. İbn Hâlaveyh ve Sa‘leb dedi ki: o **جَرَجَة**’dir, iki **جيم** ile; Ebû Amr ez-Zâhid dedi ki: doğru olan budur; ve “o **خَرَجَة**’dir, noktalı **الخاء** ile” diyenin onu tashîf ettiğini iddia etti. Ebû Bekir b. el-Cerrâh dedi ki: Onu Ebû’t-Tayyib’e sordum; dedi ki: Bana bazı âlimler, Ebû Zeyd’den nakletti ki o dedi: o **الجَرَجَةُ**’dir, iki **جيم** ile; sonra bir bedevîye rastladım, ona sordum; dedi: o **الجَرَجَةُ**’dir, iki **جيم** ile. Dedi ki: ve o, benim yanımda “**جَرِجَ** **الخاتَمُ** في **إِصبعي**”dendir. Asma‘î’ye göre ise o, “**الطريق الأَخْرَجِ**”dendir; yani açık (belli). İşte aralarındaki ihtilaf budur; ve onların yanında çoğunluk, onun **الخاء** ile olduğudur. Vezir İbnü’l-Mağribî bu kelimeyi imtihan yoluyla sorar ve derdi ki: iki sözden hangisi doğrudur? Ve onu açıklamazdı.
