# جرج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جرج

جرج الخاتم في إصبعه، كفرح  جرجا  : جال وقلق  واضطرب  لسعته  ، قال:
  جاءتك تهوى جرجا وضينها وسكين جرح النصاب: قلقه، وأنشد ابن الأعرابي:
  إني لأهوى طفلة فيها غنج
  خلخالها في ساقها غير جرح  ومشى  فلان  في الجرج، محركة، للأرض الغليظة  وذات الحجارة. الجرج  : جواد الطريق  ومحاجها. وجرج الرجل، إذا مشى في الجرجة وهي المحجة وجادة الطريق، قال الأزهري: وهما لغتان. وعن ابن سيده: جرجة الطريق: وسطه ومعظمه، وأرض جرجة: ذات حجارة. وركب فلان الجادة والجرجة والمحجة، كله وسط الطريق. وقال الأصمعي: خرجة الطريق، بالخاء، وقال أبو زيد: جرجة. قال الرياشي: والصواب ما قاله الأصمعي. وفي حواشي ابن برى في قوله الجرجة بتحريك الراء جادة الطريق قد اختلف في هذا الحرف، فقال قوم: هو خرجة بالخاء المعجمة، ذكره أبو سهل ووافقه ابن السكيت، وزعم أن الأصمعي وغيره صحفوه، فقالوا: هو جرجة بجيمين. وقال ابن خالويه وثعلب: هو جرجة بجيمين، قال أبو عمرو الزاهد: هذا هو الصحيح، وزعم أن من يقول: هو خرجة بالخاء المعجمة فقد صحفه. وقال أبو بكر بن الجراح: سألت أبا الطيب عنها، فقال: حكى لي بعض العلماء عن أبي زيد أنه قال: هي الجرجة بجيمين، فلقيت أعرابيا فسألته عنها، فقال: هي الجرجة بجيمين، قال: وهو عندي من جرج الخاتم في إصبعي، وعند الأصمعي أنه من الطريق الأخرج، أي الواضح فهذا ما بينهم من الخلاف. والأكثر عندهم أنه بالخاء، وكان الوزير ابن المغربي يسأل عن هذه الكملة على سبيل الامتحان، ويقول: ما الصواب من القولين? ولا يفسره.  والجرجة بالضم: وعاء  من أوعية النساء، وفي التهذيب: الجرجة والجرجة ضرب من الثياب. والجرجة: خريطة من أدم  الخرج  وهي واسعة الأسفل ضيقة الرأس يجعل فيها الزاد. قال أوس ابن حجر، يصف قوسا حسنة دفع من يسومها ثلاثة أبراد، وأدكن، أي زقا، مملوءا عسلا:
  ثلاثة أبـراد جـياد وجـرجة                      وأدكن من أرى الدبور معسل وبالخاء تصحيف، وج جرج  ، مثل بسرة وبسر.  ومنه جريح  مصغر اسم رجل. وعبد الملك بن جريج: تابعي.  وبنو جرجة، بالضم، المكيون، ويحيى بن جرجة: محدث  . جرج،  بلا هاء: د، بفارس، وجد محمد بن سعيد: الفقيه الأندلسي  . وجرجان، بالضم: د  معروف، افتتحه يزيد بن المهلب في أيام سليمان بن عبد الملك، وله تاريخ، وهو بين طبرستان وخراسان، وقال ياقوت في المشترك: جميع العرب لا ينطقون به إلا بالكاف.  والجرجانية  ، صوابه بلا لام، وهو بالضم  : قصبة بلاد خوارزم  وخزارزم لم يذكرها المصنف، وسيأتي ذكرها، وإضافة جرجانية إلى خوارزم في عباراتهم لزيادة التوضيح، فإن في خراسان بلدة أخرى اسمها جرجان، بناها يزيد بن المهلب بن أبي صفرة، وهو  معرب كركانج  .  وجرجة، محركة: اسم مقدم عسكر الروم يوم اليرموك، وأسلم  بعد ذلك.  وشبث  محركة  بن قيس بن جريح، كأمير: ممدوح الحطيئة  الشاعر المعروف.  والتجريج: التزليق  ، كذا التكملة للصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: جرجت الإبل المرتع: أكلته. وأبو جرج، بالكسر: من قرى مصر.

### Türkçe

**جرج** yüzüğü parmağında (oynattı); **كفرح** (gibi) **جرجا**: dolaştı ve huzursuz oldu ve sarsıldı; onun sokması sebebiyle. Dedi ki:
  “Sana geldi; **جرجا** ve onun **وضين**’ini sever; ve **سكين**.” **جرح النصاب**: onun huzursuzluğu. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  “Şüphesiz ben bir küçük kızı severim; onda naz vardır;
  Onun halhalı baldırında, **جرح** olmayan (bir hâlde).”
Ve falan kimse **الجرج**’de yürüdü; râ’sı harekeli olarak: sert yer ve taşlı olan. **الجرج**: yolun **جواد**’ı ve onun **محاج**’ı. Ve adam **جرج** etti; **الجرجة**’de yürüdüğü zaman; o da **المحجة** ve yolun **جادة**’sıdır. Ezherî dedi ki: “İkisi iki lugattır.” İbn Sîde’den: **جرجة الطريق**: onun ortası ve onun çoğu; ve **أرض جرجة**: taşlı olan. Ve falan kimse **الجادة**’ye ve **الجرجة**’ye ve **المحجة**’ye bindi; hepsi yolun ortasıdır. Asma‘î dedi ki: **خرجة الطريق**; **الخاء** ile. Ebû Zeyd dedi ki: **جرجة**. Riyâşî dedi ki: “Doğru olan Asma‘î’nin dediğidir.” İbn Berrî’nin hâşiyelerinde, onun “**الجرجة** râ’nın harekelenmesiyle yolun **جادة**’sıdır” sözü hakkında: bu harfte ihtilâf edilmiştir; bir kavim dedi ki: o, **خرجة**’dir; **الخاء المعجمة** ile; onu Ebû Sehl zikretti ve İbnü’s-Sikkît ona muvâfakat etti; ve Asma‘î’nin ve başkasının onu tashîf ettiğini iddia etti; böylece dediler ki: o, iki **جيم** ile **جرجة**’dir. İbn Hâlaveyh ve Sa‘leb dedi ki: o, iki **جيم** ile **جرجة**’dir. Ebû Amr ez-Zâhid dedi ki: “Bu, sahih olan budur.” Ve **الخاء المعجمة** ile “o **خرجة**’dir” diyenin onu tashîf ettiğini iddia etti. Ebû Bekr b. el-Cerrâh dedi ki: Ebû’t-Tayyib’e onu sordum; dedi ki: “Bana bazı âlimler Ebû Zeyd’den hikâye etti ki o dedi: o, iki **جيم** ile **الجرجة**’dir.” Sonra bir bedevîye rastladım; ona onu sordum; dedi ki: o, iki **جيم** ile **الجرجة**’dir. Dedi ki: “Ve o, benim yanımda **جرج الخاتم في إصبعي**’dendir; Asma‘î’nin yanında ise o, **الطريق الأخرج**’dendir; yani açık (olan). İşte aralarındaki ihtilâf budur.” Ve onların yanında ekseriyet, onun **الخاء** ile olduğudur. Ve vezir İbnü’l-Mağribî bu kelimeyi imtihan yoluyla sorardı ve derdi ki: “İki sözden hangisi doğrudur?” Ve onu tefsir etmezdi.

Ve **الجرجة** zamme ile: kadınların kaplarından bir kaptır. Ve **التهذيب**’de: **الجرجة** ve **الجرجة** elbiselerden bir türdür. Ve **الجرجة**: **أدم**’den bir torbadır; **الخرج** (türü); altı geniş, başı dar; içine azık konur. Evs b. Hacer dedi ki; üç **أبراد** ve **أدكن** (yani bal ile doldurulmuş bir tulum) karşılığında onu isteyenin elinden çıkarılmış güzel bir yayı vasfederken:
  “Üç iyi **أبراد** ve bir **جرجة**
  Ve **أدكن**; **أرى الدبور**’dan (gelen) ballı.”
Ve **الخاء** ile (olan) tashîftir. Ve **جرج**: **بسرة** ve **بسر** gibi. Ondan: **جريح** küçültülmüşü, bir adamın adıdır. Ve Abdülmelik b. **جريج**: tâbiîdir. Ve Benû **جرجة**; zamme ile: Mekkelilerdir. Ve Yahyâ b. **جرجة**: muhaddistir. **جرج**; **هاء**sız: Fars’ta bir beldedir. Ve Muhammed b. Saîd bulundu: Endülüslü fakih. Ve **جرجان**; zamme ile: mâruf bir beldedir; onu Yezîd b. el-Mühelleb, Süleymân b. Abdülmelik günlerinde fethetti; ve onun bir tarihi vardır; o, Taberistân ile Horasân arasındadır. Yâkût **المشترك**’te dedi ki: “Bütün Araplar onu ancak **الكاف** ile telaffuz ederler.”

Ve **الجرجانية**; doğrusu **لام**sızdır; ve o, zamme ile: Hârizm beldesinin kasabasıdır. Ve **خزارزم**’i musannif zikretmedi; onun zikri gelecektir. Ve onların ibarelerinde **جرجانية**’nin Hârizm’e izâfesi, açıklığı artırmak içindir; çünkü Horasân’da adı **جرجان** olan başka bir belde vardır; onu Yezîd b. el-Mühelleb b. Ebî Sufra bina etti; ve o, **كركانج**’ın mu‘arrebidir.

Ve **جرجة**; harekeli olarak: Yermûk günü Rum ordusunun öncüsünün adıdır; sonra Müslüman oldu.

Ve **شبث**; harekeli olarak; b. Kays b. **جريح**; **كأمير** (vezninde): meşhur şair Hutay’e’nin övdüğü (kimsedir).

Ve **التجريج**: kaydırma; Sâgânî’nin **التكملة**’si böyledir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **جرجت الإبل المرتع**: onu yedi. Ve Ebû **جرج**; kesre ile: Mısır köylerindendir.
