# جرد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جرد

جَرَدَ الشيءَ يجرُدُهُ جَرْداً وجَرَّدَهُ: قشَره؛ قال:
كأَنَّ فداءَها، إِذْ جَرَّدُوهُ
وطافوا حَوْله، سُلَكٌ يَتِيمُ
ويروى حَرَّدُوهُ، بالحاء المهملة وسيأْتي ذكره. واسمُ ما جُرِدَ منه: الجُرادَةُ. وجَرَدَ الجِلْدَ يَجْرُدُه جَرْداً: نزع عنه الشعر، وكذلك جَرَّدَه؛ قال طَرَفَةُ:
كسِبْتِ اليماني قِدُّهُ لم يُجَرَّدِ
ويقال: رجل أَجْرَدُ لا شعر عليه.
وثَوْبٌ جَرْدٌ: خَلَقٌ قد سَقَطَ زِئْبِرُهُ، وقيل: هو الذي بين الجديد والخَلَق؛ قال الشاعر:
أَجَعَلْتَ أَسْعَدَ للرِّماحِ دَرِيئَةً؟
هَبِلَتْكَ أُمُّكَ أَيَّ جَرْدٍ تَرْقَعُ؟
أَي لا تَرْقَع الأَخْلاق وتَتركْ أَسعدَ قد خَرَّقته الرماح فأَيُّ... تُصِلحُ
(* قوله «فأيِّ تصلح» كذا بنسخة الأصل المنسوبة إلى المؤلف ببياض بين أيّ وتصلح ولعل المراد فأي أمر أو شأن أو شعب أو نحو ذلك.) بَعْدَهُ. والجَرْدُ: الخَلَقُ من الثياب، وأَثْوابٌ جُرُودٌ؛ قال كُثَيِّرُ عزة:فلا تَبْعَدَنْ تَحْتَ الضَّريحةِ أَعْظُمٌ
رَميمٌ، وأَثوابٌ هُناكَ جُرودُ
وشَمْلَةٌ جَرْدَةٌ كذلك؛ قال الهذلي:
وأَشْعَثَ بَوْشِيٍّ، شَفَيْنا أُحاحَهُ
غَدَاتَئِذٍ، في جَرْدَةٍ، مُتَماحِلِ
بَوْشِيٌّ: كثير العيال. متماحِلٌ: طويل: شفينا أُحاحَهُ أَي قَتَلْناه. والجَرْدَةُ، بالفتح: البُرْدَةُ المُنْجَرِدَةُ الخَلَقُ. وانْجَرَدَ الثوبُ أَي انسَحَق ولانَ، وقد جَرِدَ وانْجَرَدَ؛ وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: ليس عندنا من مال المسلمين إِلاَّ جَرْدُ هذه القَطِيفَةِ أَي التي انجَرَدَ خَمَلُها وخَلَقَتْ. وفي حديث عائشة، رضوان الله عليها: قالت لها امرأَة: رأَيتُ أُمي في المنام وفي يدها شَحْمَةٌ وعلى فَرْجِها جُرَيْدَةٌ، تصغير جَرْدَة، وهي الخِرْقة البالية. والجَرَدُ من الأَرض: ما لا يُنْبِتُ، والجمع الأَجاردُ. والجَرَدُ: فضاءٌ لا نَبْتَ فيه، وهذا الاسم للفضاء؛ قال أَبو ذؤيب يصف حمار وحش وأَنه يأْتي الماء ليلاً فيشرب:
يَقْضِي لُبَانَتَهُ بالليلِ، ثم إِذا
أَضْحَى، تَيَمَّمَ حَزْماً حَوْلهُ جَرَدُ
والجُرْدَةُ، بالضم: أَرض مسْتوية متجرِّدة. ومكانٌ جَرْدٌ وأَجْرَدُ وجَرِدٌ، لا نبات به، وفضاءٌ أَجْرَدُ. وأَرض جَرْداءُ وجَرِدَةٌ، كذلك، وقد جَرِدَتْ جَرَداً وجَرَّدَها القحطُ تَجْريداً. والسماءُ جَرْداءُ إِذا لم يكن فيها غَيْم من صَلَع. وفي حديث أَبي موسى: وكانت فيها أَجارِدُ أَمْسَكَتِ الماءَ أَي مواضعُ منْجَرِدَة من النبات؛ ومنه الحديث: تُفْتَتحُ الأَريافُ فيخرج إِليها الناسُ، ثم يَبْعَثُون إِلى أَهاليهم إِنكم في أَرض جَرَديَّة؛ قيل: هي منسوبة إِلى الجَرَدِ، بالتحريك، وهي كل أَرض لا نبات بها. وفي حديث أَبي حَدْرَدٍ: فرميته على جُرَيداءِ مَتْنِهِ أَي وسطه، وهو موضع القفا المنْجَرِد عن اللحم تصغيرُ الجَرْداء. وسنة جارودٌ: مُقْحِطَةٌ شديدة المَحْلِ. ورجلٌ جارُودٌ: مَشْو ومٌ، منه، كأَنه يَقْشِر قَوْمَهُ. وجَرَدَ القومَ يجرُدُهُم جَرْداً: سأَلهم فمنعوه أَو أَعطَوْه كارهين. والجَرْدُ، مخفف: أَخذُك الشيءَ عن الشيءِ حَرْقاً وسَحْفاً، ولذلك سمي المشؤوم جاروداً، والجارودُ العَبْدِيُّ: رجلٌ من الصحابة واسمه بِشْرُ بنُ عمرو من عبد القيس، وسمي الجارودَ لأَنه فَرَّ بِإِبِلِه إِلى أَخواله من بني شيبان وبإِبله داء، ففشا ذلك الداء في إِبل أَخواله فأَهلكها؛ وفيه يقول الشاعر:
لقد جَرَدَ الجارودُ بكرَ بنَ وائِلِ
ومعناه: شُئِمَ عليهم، وقيل: استأْصل ما عندهم. وللجارود حديث، وقد صحب النبي، صلى الله عليه وسلم، وقتل بفارس في عقبة الطين. وأَرض جَرْداءُ: فضاء واسعة مع قلة نبت. ورجل أَجْرَدُ: لا شعر على جسده. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه أَجرَدُ ذو مَسْرَبةٍ؛ قال ابن الأَثير: الأَجرد الذي ليس على بدنه شعر ولم يكن، صلى الله عليه وسلم، كذلك وإِنما أَراد به أَن الشعر كان في أَماكن من بدنه كالمسربة والساعدين والساقين، فإِن ضدَّ الأَجْرَد الأَشعرُ، وهو الذي على جميع بدنه شعر. وفي حديث صفة أَهل الجنة: جُرْذ مُرْدٌ مُتَكَحِّلون، وخَدٌّ أَجْرَدُ، كذلك. وفي حديث أَنس: أَنه أَخرج نعلين جَرْداوَيْن فقال: هاتان نعلا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَي لا شعر عليهما. والأَجْرَدُ من الخيلِ والدوابِّ كلِّها: القصيرُ الشعرِ حتى يقال إِنه لأَجْرَدُ القوائم. وفرس أَجْرَدُ: قصير الشعر، وقد جَرِدَ وانْجَرَدَ، وكذلك غيره من الدواب وذلك من علامات العِتْق والكَرَم؛ وقولهم: أَجردُ القوائم إِنما يريدون أَجردُ شعر القوائم؛ قال:كأَنَّ قتودِي، والقِيانُ هَوَتْ به
من الحَقْبِ، جَردَاءُ اليدين وثيقُ
وقيل: الأَجردُ الذي رقَّ شعره وقصر، وهو مدح. وتَجَرَّد من ثوبه وانجَرَدَ: تَعرَّى. سيبويه: انجرد ليست للمطاوعة إِنما هي كَفَعَلْتُ كما أَنَّ افتَقَرَ كضَعُفَ، وقد جَرَّده من ثوبه؛ وحكى الفارسيُّ عن ثعلب: جَرَّدهُ من ثوبه وجرَّده إِياه. ويقال أَيضاً: فلان حسنُ الجُرْدةِ والمجرَّدِ والمتجرَّدِ كقولك حَسَنُ العُريةِ والمعَرّى، وهما بمعنى. والتجريدُ: التعرية من الثياب. وتجريدُ السيف: انتضاؤه. والتجريدُ: التشذيبُ. والتجرُّدُ: التعرِّي. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان أَنورَ المتجرِّدِ أَي ما جُرِّدَ عنه الثياب من جسده وكُشِف؛ يريد أَنه كان مشرق الجسد. وامرأَة بَضَّةُ الجُرْدةِ والمتجرَّدِ والمتجرَّدِ، والفتح أَكثر، أَي بَضَّةٌ عند التجرُّدِ، فالمتجرَّدِ على هذا مصدر؛ ومثل هذا فلان رجلُ حرب أَي عند الحرب، ومن قال بضة المتجرِّد، بالكسر، أَراد الجسمَ. التهذيب: امرأَةٌ بَضَّةُ المتجرَّدِ إِذا كانت بَضَّةَ البَشَرَةِ إِذا جُرِّدَتْ من ثوبها.
أَبو زيد: يقال للرجل إِذا كان مُسْتَحْيياً ولم يكن بالمنبسِطِ في الظهور: ما أَنتَ بمنجَرِدِ السِّلْكِ.
والمتجرِّدةُ: اسم امرأَةِ النعمانِ بن المنذِر ملك الحَيرةِ. وفي حديث الشُّراةِ: فإِذا ظهروا بين النَّهْرَينِ لم يُطاقوا ثم يَقِلُّون حتى يكون آخرهُم لُصوصاً جرَّادين أَي يُعْرُون الناسَ ثيابهم ويَنْهَبونها؛ ومنه حديث الحجاج؛ قال الأَنس: لأُجَرِّدَنَّك كما يُجَرِّدُ الضبُّ أَي لأَسْلُخَنَّك سلخَ الضبِّ، لأَنه إِذا شوي جُرَّدَ من جلده، ويروى: لأَجْرُدَنَّك، بتخفيف الراء.
والجَرْدُ: أَخذ الشيء عن الشيء عَسْفاً وجَرْفاً؛ ومنه سمي الجارودُ وهي السنة الشديدة المَحْل كأَنها تهلك الناس؛ ومنه الحديث: وبها سَرْحةٌ سُرَّ تحتَها سبعون نبيّاً لم تُقْتَلْ ولم تُجَرَّدْ أَي لم تصبها آفة تهلك ثَمرها ولا ورقها؛ وقيل: هو من قولهم جُرِدَتِ الأَرضُ، فهي مجرودة إِذا أَكلها الجرادُ.
وجَرَّدَ السيفَ من غِمْدِهِ: سَلَّهُ. وتجرَّدَتِ السنبلة وانجَرَدَتْ: خرجت من لفائفها، وكذلك النَّورُ عن كِمامِهِ. وانجردت الإِبِلُ من أَوبارها إِذا سقطت عنها. وجَرَّدَ الكتابَ والمصحفَ: عَرَّاه من الضبط والزيادات والفواتح؛ ومنه قول عبدالله بن مسعود وقد قرأَ عنده رجل فقال أَستعيذ بالله من الشيطان الرجيم، فقال: جَرِّدوا القرآنَ لِيَرْبُوَ فيه صغيركم ولا يَنْأَى عنه كبيركم، ولا تَلبِسوا به شيئاً ليس منه؛ قال ابن عيينة: معناه لا تقرنوا به شيئاً من الأَحاديث التي يرويها أَهل الكتاب ليكون وحده مفرداً، كأَنه حثَّهم على أَن لا يتعلم أَحد منهم شيئاً من كتب الله غيره، لأَن ما خلا القرآن من كتب الله تعالى إِنما يؤخذ عن اليهود والنصارى وهم غير مأْمونين عليها؛ وكان إِبراهيم يقول: أَراد بقوله جَرِّدوا القرآنَ من النَّقْط والإِعراب والتعجيم وما أَشبهها، واللام في ليَرْبُوَ من صلة جَرِّدوا، والمعنى اجعلوا القرآن لهذا وخُصُّوه به واقْصُروه عليه، دون النسيان والإِعراض عنه لينشأَ على تعليمه صغاركم ولا يبعد عن تلاوته وتدبره كباركم.
وتجرَّدَ الحِمارُ: تقدَّمَ الأُتُنَ فخرج عنها. وتجَرَّدَ الفرسُ وانجرَدَ: تقدَّم الحَلْبَةَ فخرج منها ولذلك قيل: نَضَا الفرسُ الخيلَ إِذا تقدّمها، كأَنه أَلقاها عن نفسه كما ينضو الإِنسانُ ثوبَه عنه. والأَجْرَدُ: الذي يسبق الخيلَ ويَنْجَرِدُ عنها لسرعته؛ عن ابن جني. ورجلٌ مُجْرَد، بتخفيف الراء: أُخْرِجَ من ماله؛ عن ابن الأَعرابي. وتجَرَّدَ العصير: سكن غَلَيانُه. وخمرٌ جَرداءُ: منجردةٌ من خُثاراتها وأَثفالها؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد للطرماح:
فلما فُتَّ عنها الطينُ فاحَتْ،
وصَرَّح أَجْرَدُ الحَجَراتِ صافي
وتجَرَّدَ للأَمر: جَدَّ فيه، وكذلك تجَرَّد في سيره وانجَرَدَ، ولذلك قالوا: شَمَّرَ في سيره. وانجرَدَ به السيرُ: امتَدَّ وطال؛ وإِذا جَدَّ الرجل في سيره فمضى يقال: انجرَدَ فذهب، وإِذا أَجَدَّ في القيام بأَمر قيل: تجَرَّد لأَمر كذا، وتجَردَّ للعبادة؛ وروي عن عمر: تجرَّدُوا بالحج وإِن لم تُحرِموا. قال إِسحق بن منصور: قلت لأَحمد ما قوله تجَرَّدوا بالحج؟ قال: تَشَبَّهوا بالحاج وإِن لم تكونوا حُجَّاجاً، وقال إِسحق بن إِبراهيم كما قال؛ وقال ابن شميل: جَرَّدَ فُلانٌ الحَجَّ وتجَرَّدَ بالحج إِذا أَفرده ولم يُقْرِنْ.
والجرادُ: معروف، الواحدةُ جَرادة تقع على الذكر والأُنثى. قال الجوهري: وليس الجرادُ بذكر للجرادة وإِنما هو اسم للجنس كالبقر والبقرة والتمر والتمرة والحمام والحمامة وما أَشبه ذلك، فحقُّ مذكره أَن لا يكون مؤنثُه من لفظه لئلا يلتبس الواحدُ المذكرُ بالجمع؛ قال أَبو عبيد: قيل هو سِرْوَةٌ ثم دبى ثم غَوْغاءُ ثم خَيْفانٌ ثم كُتْفانُ ثم جَراد، وقيل: الجراد الذكر والجرادة الأُنثى؛ ومن كلامهم: رأَيت جَراداً على جَرادةٍ كقولهم: رأَيت نعاماً على نعامة؛ قال الفارسي: وذلك موضوعٌ على ما يحافظون عليه، ويتركون غيرَه بالغالب إِليه من إِلزام المؤَنث العلامةَ المشعرةَ بالتأْنيث، وإِن كان أَيضاً غير ذلك من كلامهم واسعاً كثيراً، يعني المؤَنث الذي لا علامة فيه كالعين والقدْر والعَناق والمذكر الذي فيه علامةُ التأْنيث كالحمامة والحَيَّة؛ قال أَبو حنيفة: قال الأَصمعي إِذا اصفَرَّت الذكورُ واسودت الإِناثُ ذهب عنه الأَسماء إِلا الجرادَ يعني أَنه اسم لا يفارقها؛ وذهب أَبو عبيد في الجراد إِلى أَنه آخر أَسمائه كما تقدم. وقال أَعرابي: تركت جراداً كأَنه نعامة جاثمة.
وجُردت الأَرضُ، فهي مجرودةٌ إِذا أَكل الجرادُ نَبْتَها. وجَرَدَ الجرادُ الأَرضَ يَجْرُدُها جَرْداً: احْتَنَكَ ما عليها من النبات فلم يُبق منه شيئاً؛ وقيل: إِنما سمي جَراداً بذلك؛ قال ابن سيده: فأَما ما حكاه أَبو عبيد من قولهم أَرضٌ مجرودةٌ، من الجراد، فالوجه عندي أَن يكون مفعولةً من جَرَدَها الجرادُ كما تقدم، وللآخر أَن يعني بها كثرةَ الجراد، كما قالوا أَرضٌ موحوشةٌ كثيرةُ الوحش، فيكون على صيغة مفعول من غير فعل إِلا بحسب التوهم كأَنه جُردت الأَرض أَي حدث فيها الجراد، أَو كأَنها رُميَتْ بذلك، فأَما الجرادةُ اسم فرس عبدالله بن شُرَحْبيل، فإِنما سميت بواحد الجراد على التشبيه لها بها، كما سماها بعضهم خَيْفانَةً. وجَرادةُ العَيَّار: اسم فرس كان في الجاهلية. والجَرَدُ: أَن يَشْرَى جِلْدُ الإِنسان من أَكْلِ الجَرادِ. وجُردَ الإِنسانُ، بصيغة ما لم يُسَمَّ فاعلهُ، إِذا أَكل الجرادَ فاشتكى بطنَه، فهو مجرودٌ. وجَرِدَ الرجلُ، بالكسر، جَرَداً، فهو جَرِدٌ: شَرِيَ جِلْدُه من أَكل الجرادِ. وجُرِدَ الزرعُ: أَصابه الجرادُ. وما أَدري أَيُّ الجرادِ عارَه أَي أَيُّ الناس ذهب به. وفي الصحاح: ما أَدري أَيُّ جَرادٍ عارَه.
وجَرادَةُ: اسمُ امرأَةٍ ذكروا أَنها غَنَّتْ رجالاً بعثهم عاد إِلى البيت يستسقون فأَلهتهم عن ذلك؛ وإِياها عنى ابن مقبل بقوله: سِحْراً كما سَحَرَتْ جَرادَةُ شَرْبَها،
بِغُرورِ أَيامٍ ولَهْوِ ليالِ
والجَرادَتان: مغنيتان للنعمان؛ وفي قصة أَبي رغال: فغنته الجرادَتان. التهذيب: وكان بمكة في الجاهلية قينتان يقال هما الجرادتان مشهورتان بحسن الصوت والغناء.
وخيلٌ جريدة: لا رَجَّالَةَ فيها؛ ويقال: نَدَبَ القائدُ جَريدَةً من الخيل إِذا لم يُنْهِضْ معهم راجلاً؛ قال ذو الرمة يصف عَيْراً وأُتُنَه:يُقَلِّبُ بالصَّمَّانِ قُوداً جَريدةً،
تَرامَى به قِيعانُهُ وأَخاشِبُه
قال الأَصمعي: الجَريدةُ التي قد جَرَدَها من الصِّغار؛ ويقال: تَنَقَّ إِبلاً جريدة أَي خياراً شداداً. أَبو مالك: الجَريدةُ الجماعة من الخيل.والجاروديَّةُ: فرقة من الزيدية نسبوا إِلى الجارود زياد بن أَبي زياد.ويقال: جَريدة من الخيل للجماعة جردت من سائرها لوجه. والجَريدة: سَعفة طويلة رطبة؛ قال الفارسي: هي رطبةً سفعةٌ ويابسةً جريدةٌ؛ وقيل: الجريدة للنخلة كالقضيب للشجرة، وذهب بعضهم إِلى اشتقاق الجريدة فقال: هي السعفة التي تقشر من خوصها كما يقشر القضيب من ورقه، والجمع جَريدٌ وجَرائدُ؛ وقيل: الجريدة السعَفة ما كانت، بلغة أَهل الحجاز؛ وقيل: الجريد اسم واحد كالقضيب؛ قال ابن سيده: والصحيح أَن الجريد جمع جريدة كشعير وشعيرة، وفي حديث عمر: ائْتني بجريدة. وفي الحديث: كتب القرآن في جَرائدَ، جمع جريدة؛ الأَصمعي: هو الجَريد عند أَهل الحجاز، واحدته جريدة، وهو الخوص والجردان. الجوهري: الجريد الذي يُجْرَدُ عنه الخوص ولا يسمى جريداً ما دام عليه الخوص، وإِنما يسمى سَعَفاً.
وكل شيء قشرته عن شيء، فقد جردته عنه، والمقشور: مجرود، وما قشر عنه: جُرادة.
وفي الحديث: القلوب أَربعة: قلب أَجرَدُ فيه مثلُ السراج يُزْهِرُ أَي ليس فيه غِلٌّ ولا غِشٌّ، فهو على أَصل الفطرة فنور الإِيمان فيه يُزهر. ويومٌ جَريد وأَجْرَدُ: تامّ، وكذلك الشهر؛ عن ثعلب. وعامٌ جَريد أَي تامّ. وما رأَيته مُذْ أَجْرَدانِ وجَريدانِ ومُذْ أَبيضان: يريدُ يومين أَو شهرين تامين.
والمُجَرَّدُ والجُردانُ، بالضم: القضيب من ذوات الحافر؛ وقيل: هو الذكر معموماً به، وقيل هو في الإِنسان أَصل وفيما سواه مستعار؛ قال جرير: إِذا رَوِينَ على الخِنْزِير من سَكَرٍ،
نادَيْنَ: يا أَعظَمَ القِسَّين جُرْدانا
الجمع جَرادين.
والجَرَدُ في الدواب: عيب معروف، وقد حكيت بالذال المعجمة، والفعل منه جَرِدَ جَرَداً. قال ابن شميل: الجَرَدُ ورم في مؤَخر عرقوب الفرس يعظم حتى يمنعَه المشيَ والسعيَ؛ قال أَبو منصور: ولم أَسمعه لغيره وهو ثقة مأْمون.
والإِجْرِدُّ: نبت يدل على الكمأَة، واحدته إِجْرِدَّةٌ؛ قال: جَنَيْتُها من مُجْتَنىً عَويصِ،
من مَنْبِتِ الإِجْرِدِّ والقَصيصِ
النضر: الإِجْرِدُّ بقل يقال له حب كأَنه الفلفل، قال: ومنهم من يقول إِجْرِدٌ، بتخفيف الدال، مثل إِثمد، ومن ثقل، فهو مثل الإِكْبِرِّ، يقال: هو إِكْبِرُّ قومه.
وجُرادُ: اسم رملة في البادية. وجُراد وجَراد وجُرادَى: أَسماء مواضع؛ ومنه قول بعض العرب: تركت جَراداً كأَنها نعامة باركة. والجُراد والجُرادة: اسم رملة بأَعلى البادية. والجارد وأُجارد، بالضم: موضعان أَيضاً، ومثله أُباتر. والجُراد: موضع في ديار تميم. يقال: جَرَدُ القَصِيم والجارود والمجرد وجارود أَسماء رجال. ودَرابُ جِرْد: موضع. فأَما قول سيبويه: فدراب جرد كدجاجة ودراب جردين كدجاجتين فإِنه لم يرد أَن هنالك دراب جِرْدين، وإِنما يريد أَن جِرْد بمنزلة الهاء في دجاجة، فكما تجيء بعلم التثنية بعد الهاء في قولك دجاجتين كذلك تجيء بعلم التثنية بعد جرد، وإِنما هو تمثيل من سيبويه لا أَن دراب جردين معروف؛ وقول أَبي ذؤيب: تدلَّى عليها بين سِبٍّ وخَيْطَةٍ
بِجَرْداءَ، مِثْلِ الوَكْفِ يَكْبُو عُرابُها
يعني صخرة ملساء؛ قال ابن بري يصف مشتاراً للعسل تدلى على بيوت النحل. والسبّ: الحبل. والخيطة: الوتد. والهاء في قوله عليها تعود على النحل. وقوله: بجرداء يريد به صخرة ملساء كما ذكر. والوكف: النطع شبهها به لملاستها، ولذلك قال: يكبو غرابها أَي يزلق الغراب إِذا مشى عليها؛ التهذيب: قال الرياشي أَنشدني الأَصمعي في النون مع الميم:
أَلا لها الوَيْلُ على مُبين،
على مبين جَرَدِ القَصِيم
قال ابن بري: البيت لحنظلة بن مصبح، وأَنشد صدره:
يا رِيَّها اليومَ على مُبين
مبين: اسم بئر، وفي الصحاح: اسم موضع ببلاد تميم.
والقَصِيم: نبت.
والأَجاردة من الأَرض: ما لا يُنْبِتُ؛ وأَنشد في مثل ذلك: يطعُنُها بخَنْجَرٍ من لحم،
تحت الذُّنابى في مكانٍ سُخْن
وقيل: القَصيم موضع بعينه معروف في الرمال المتصلة بجبال الدعناء. ولبن أَجْرَدُ: لا رغوة له؛ قال الأَعشى:
ضَمِنَتْ لنا أَعجازَه أَرماحُنا،
مِلءَ المراجِلِ، والصريحَ الأَجْرَدا

### Türkçe

**جَرَدَ** şeyi **يجرُدُهُ** **جَرْداً** ve **جَرَّدَهُ**: onu soydu; dedi ki:

Sanki onun fidyesi, onu soydukları vakit,
ve etrafında dolaştılar, yetim bir ipliktir.

Ve **حَرَّدُوهُ** diye rivayet edilir; ihmal edilmiş **الحاء** ile; ve onun zikri gelecektir. Ve ondan soyulan şeyin adı:
**الجُرادَةُ**. Ve **جَرَدَ** deriyi **يَجْرُدُهُ** **جَرْداً**: ondan kılı çıkardı; aynı şekilde
**جَرَّدَهُ**; **طَرَفَةُ** dedi ki:

Yemenî derisini giydin; o soyulmadı.

Ve denir: üzerinde kıl olmayan **رجل أَجْرَدُ**.

Ve **ثَوْبٌ جَرْدٌ**: eski, tüyü dökülmüş; ve denildi: o, yeni ile
eski arasındaki olandır; şair dedi ki:

Mızraklara **أَسْعَدَ**’ı bir siper mi yaptın?
Anan seni yitirsin; hangi **جَرْدٍ**’ü yamıyorsun?

Yani: ahlâkı yamamazsın da **أَسعدَ**’ı bırakır, mızraklar onu yırtmışken hangi...
düzeltirsin
(* “فأيِّ تصلح” sözü: müellife nispet edilen asıl nüshasında böyle, **أيّ** ile **تصلح** arasında boşlukla; murad muhtemelen “hangi iş” yahut “hangi hâl” yahut “hangi şube” veya buna benzer bir şeydir.)
ondan sonra. Ve **الجَرْدُ**: elbiselerden eski olan; ve **أَثْوابٌ جُرُودٌ**; **كُثَيِّرُ** **عزة** dedi ki:

Uzaklaşma; türbenin altında kemikler var:
çürümüş; ve orada elbiseler **جُرودُ**.

Ve **شَمْلَةٌ جَرْدَةٌ** da böyledir; Hüzeylî dedi ki:

Ve çok çocuklu, dağınık saçlı birine; onun hararetini dindirdik,
o gün, **جَرْدَةٍ** içinde, uzun boylu.

**بَوْشِيٌّ**: çok çocuklu. **متماحِلٌ**: uzun. “**شفينا أُحاحَهُ**” yani onu öldürdük.
Ve **الجَرْدَةُ**, fetha ile: soyulmuş, eski **البُرْدَةُ**.

Ve **انْجَرَدَ** elbise: yani ezildi ve yumuşadı; ve **جَرِدَ** ve **انْجَرَدَ**. Ve Ebû Bekir’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Müslümanların malından yanımızda ancak şu **جَرْدُ** **القَطِيفَةِ** vardır” yani tüyü soyulmuş ve eskimiş olan. Ve Âişe’nin hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: Bir kadın ona dedi: “Anamı rüyada gördüm; elinde bir yağ parçası vardı ve ferci üzerinde bir **جُرَيْدَةٌ** vardı”; **جَرْدَة**’nin küçültmesi; o, eski bez parçasıdır.

Ve yerden **الجَرَدُ**: bitirmeyen şey; çoğulu **الأَجاردُ**. Ve **الجَرَدُ**: içinde bitki olmayan bir boşluk; bu ad boşluk içindir; Ebû Züeyb, yaban eşeğini tasvir ederek—geceleyin suya gelip içtiğini—dedi ki:

Gece ihtiyacını giderir; sonra sabahlayınca,
etrafı **جَرَدُ** olan bir sırtı hedefler.

Ve **الجُرْدَةُ**, damme ile: düz, soyunmuş bir arazi. Ve bitkisiz yer: **مكانٌ جَرْدٌ** ve **أَجْرَدُ**
ve **جَرِدٌ**; ve **فضاءٌ أَجْرَدُ**. Ve **أَرض جَرْداءُ** ve **جَرِدَةٌ**, böyledir; ve **جَرِدَتْ** **جَرَداً** ve kıtlık onu **تَجْريداً** soydu. Ve gök **جَرْداءُ** olur: onda bulut bulunmadığında, açıklıktan. Ebû Mûsâ hadîsinde: “Ve onda **أَجارِدُ** vardı; suyu tuttu” yani bitkiden soyunmuş yerler; ve ondan hadîs: “Kırsallar fethedilir de insanlar oraya çıkar; sonra ailelerine gönderirler: ‘Siz **أَرض جَرَديَّة**’desiniz’”; denildi: o, harekeli **الجَرَدِ**’e nispetlidir; o, bitkisi olmayan her arazidir. Ebû Hadrad hadîsinde: “Onu sırtının **جُرَيداءِ**’sına attım” yani ortasına; o, etten soyunmuş ense yeri; **الجَرْداء**’nın küçültmesidir.

Ve **سنة جارودٌ**: şiddetli kurak, ağır kıtlık. Ve **رجلٌ جارُودٌ**: uğursuz; ondan; sanki kavmini soyup soyar. Ve **جَرَدَ** kavmi **يجرُدُهُم جَرْداً**: onlardan istedi de engellediler yahut istemeyerek verdiler. Ve **الجَرْدُ**, hafifletilmiş: bir şeyi bir şeyden yakarak ve sürterek almandır; bu yüzden uğursuza **جاروداً** denildi. Ve **الجارودُ العَبْدِيُّ**: sahâbeden bir adamdır; adı Abdülkays’tan Bişr b. Amr’dır; **الجارود** diye adlandırıldı çünkü develeriyle dayılarına, Benî Şeybân’a kaçtı; develerinde bir hastalık vardı; o hastalık dayılarının develerine yayıldı da onları helâk etti; onun hakkında şair der ki:

**الجارودُ** Bekr b. Vâil’i soydu.

Manası: onlara uğursuz oldu; ve denildi: yanlarındakini kökünden kazıdı. Ve **للجارود** bir hadîs vardır; ve Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, arkadaşlık etti; Fars’ta **عقبة الطين**’de öldürüldü. Ve **أَرض جَرْداءُ**: az bitkili geniş boşluk. Ve **رجل أَجْرَدُ**: bedeninde kıl yoktur. Ve onun sıfatında, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “O, **أَجرَدُ**; **ذو مَسْرَبةٍ**”; İbnü’l-Esîr dedi: **الأَجرد** bedeninde kıl olmayan kimsedir; o, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, böyle değildi; ancak bununla murad: bedeninin bazı yerlerinde, **المسربة** ve kollar ve bacaklar gibi, kıl vardı; çünkü **الأَجْرَد**’in zıddı **الأَشعرُ**’dür; o, bütün bedeninde kıl olandır. Ve cennet ehlinin sıfatı hadîsinde: **جُرْذ مُرْدٌ مُتَكَحِّلون** ve **خَدٌّ أَجْرَدُ**, böyledir. Enes hadîsinde: “İki **نعلين جَرْداوَيْن** çıkardı ve dedi: ‘Bunlar Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, iki nalınıdır’” yani üzerlerinde kıl yoktur. Ve atlardan ve bütün bineklerden **الأَجْرَدُ**: kılı kısa olandır; hatta “o, **أَجْرَدُ القوائم**” denir. Ve **فرس أَجْرَدُ**: kılı kısa; ve **جَرِدَ** ve **انْجَرَدَ**; ve bineklerden başkası da böyledir; bu, asalet ve kerem alâmetlerindendir. Ve onların “**أَجردُ القوائم**” sözleri: ancak “bacakların kılı **أَجردُ**” demek isterler; dedi ki:

Sanki semerim ve şarkıcı cariyeler onu düşürdü,
uzun zamandan; elleri çıplak, sağlam.

Ve denildi: **الأَجردُ** kılı incelmiş ve kısalmış olandır; bu övgüdür. Ve **تَجَرَّدَ** elbisesinden ve **انجَرَدَ**: soyundu. Sîbeveyh: **انجرد** mutâvaat için değildir; ancak “**فَعَلْتُ**” gibidir; tıpkı **افتَقَرَ**’ın **ضَعُفَ** gibi olması; ve onu elbisesinden **جَرَّده**. Ve Fârisî, Sa‘leb’den nakletti: “Onu elbisesinden **جَرَّدهُ** ve onu ona **جرَّده إِياه**.” Ve ayrıca denir: “Falan **حسنُ الجُرْدةِ** ve **المجرَّدِ** ve **المتجرَّدِ**” tıpkı “**حَسَنُ العُريةِ** ve **المعَرّى**” demen gibi; ikisi aynı manadadır. Ve **التجريدُ**: elbiselerden soyma. Ve kılıcın **تجريدُ**’i: onu çekip çıkarma. Ve **التجريدُ**: budama. Ve **التجرُّدُ**: soyunma. Ve onun sıfatında, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “O, **أَنورَ المتجرِّدِ** idi” yani bedeninden elbise soyulup açığa çıkarılan şey; murad: bedeni parlaktı. Ve bir kadın: **بَضَّةُ الجُرْدةِ** ve **المتجرَّدِ** ve **المتجرَّدِ**; fetha daha çoktur; yani soyunma anında yumuşak tenli; bu durumda **المتجرَّدِ** masdardır. Bunun benzeri: “Falan **رجلُ حرب**” yani savaş anında. Ve “**بضة المتجرِّد**”i kesra ile söyleyen, bedenin kendisini kastetmiştir. **التهذيب**: “Bir kadın **بَضَّةُ المتجرَّدِ** olur: elbisesinden soyulduğunda derisi yumuşaksa.”

Ebû Zeyd: Erkek için, utangaç olup ortaya çıkmada açılıp saçılmayan ise, denir: “Sen **بمنجَرِدِ السِّلْكِ** değilsin.”

Ve **المتجرِّدةُ**: Hîre kralı Nu‘mân b. Münzir’in karısının adıdır. Ve **الشُّراةِ** hadîsinde: “Nehreyn arasında ortaya çıktıklarında onlara güç yetirilmez; sonra azalırlar; nihayet sonları **لُصوصاً جرَّادين** olur” yani insanların elbiselerini soyarlar ve onları yağmalarlar. Ve ondan Haccâc hadîsi; Enes dedi: “Seni, keler nasıl soyarsa öyle **لأُجَرِّدَنَّك**” yani seni, kelerin derisini yüzer gibi yüzeceğim; çünkü o, kızartıldığında derisinden soyulur; ve “**لأَجْرُدَنَّك**” diye de rivayet edilir; **الراء**’yı hafifletmekle.

Ve **الجَرْدُ**: bir şeyi bir şeyden zorla ve kazıyarak almaktır; ondan **الجارودُ** adlandırıldı; o, şiddetli kıtlık yılıdır; sanki insanları helâk eder. Ve ondan hadîs: “Ve onda bir **سَرْحةٌ** vardır; altında yetmiş peygamber yürütüldü; öldürülmedi ve **لم تُجَرَّدْ**” yani meyvesini ve yaprağını helâk eden bir âfet ona isabet etmedi; ve denildi: “**جُرِدَتِ الأَرضُ**” sözündendir; o zaman o, **مجرودة** olur: çekirge onu yediğinde.

Ve **جَرَّدَ** kılıcı kınından: onu çekti. Ve başak **تجرَّدَت** ve **انجَرَدَتْ**: kılıflarından çıktı; aynı şekilde çiçek de tomurcuğundan. Ve develer yünlerinden **انجردت**: onlardan düştüğünde. Ve **جَرَّدَ** kitabı ve mushafı: onu harekelerden, ziyadelerden ve başlangıçlardan arındırdı; ondan Abdullah b. Mes‘ûd’un sözü: Yanında bir adam okudu da “**أَستعيذ بالله من الشيطان الرجيم**” dedi; o da dedi: “**جَرِّدوا القرآنَ**; küçükleriniz onda büyüsün, büyükleriniz ondan uzaklaşmasın; ve onunla, ondan olmayan bir şeyi karıştırmayın.” İbn Uyeyne dedi: manası: Ehl-i kitabın rivayet ettiği hadislerden bir şeyi ona eklemeyin ki o, tek başına müstakil kalsın; sanki onları, Allah’ın kitaplarından onun dışındakinden bir şey öğrenmemeye teşvik etti; çünkü Kur’ân dışındaki Allah’ın kitapları ancak Yahudi ve Hristiyanlardan alınır; onlar da ona güvenilir değildir. İbrâhîm derdi ki: “**جَرِّدوا القرآنَ**” sözüyle murad: Kur’ân’ı noktadan, i‘râbdan, **التعجيم**’den ve benzerlerinden arındırın; ve **ليَرْبُوَ**’daki **اللام**, **جَرِّدوا**’nun sıla’sındandır; mana: Kur’ân’ı bunun için yapın, ona tahsis edin ve onu ona has kılın; unutma ve ondan yüz çevirme olmaksızın; küçükleriniz onun öğretimi üzere yetişsin, büyükleriniz de onun tilâvet ve tedebbüründen uzaklaşmasın.

Ve eşek **تجرَّدَ**: dişi eşeklerin önüne geçti de onlardan çıktı. Ve at **تجَرَّدَ**
ve **انجرَدَ**: yarış halkasının önüne geçti de ondan çıktı; bu yüzden “At, atları **نَضَا** etti” denir: onları geçtiğinde; sanki onları kendinden atmış gibidir; tıpkı insanın elbisesini kendinden sıyırması gibi.

Ve **الأَجْرَدُ**: sürati sebebiyle atları geçen ve onlardan **يَنْجَرِدُ** olandır; İbn Cinnî’den. Ve **رجلٌ مُجْرَد** (râ hafif): malından çıkarılmıştır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şıra **تجَرَّدَ**: kaynaması durdu. Ve **خمرٌ جَرداءُ**: tortularından ve posalarından soyunmuş; Ebû Hanîfe’den; ve Tırimmâh’tan şu beyit okundu:

Ondan çamur çözülünce koktu,
ve taşların **أَجْرَدُ**’ü berraklaştı, saf.

Ve işe **تجَرَّدَ**: onda ciddileşti; aynı şekilde yürüyüşünde **تجَرَّدَ** ve **انجَرَدَ**; bu yüzden “yürüyüşünde **شَمَّرَ**” dediler. Ve yürüyüş onunla **انجرَدَ**: uzadı ve uzun sürdü. Ve adam yürüyüşünde ciddileşip gidince “**انجرَدَ** da gitti” denir. Ve bir işi yerine getirmede ciddileşince “**تجَرَّدَ** şu iş için” denir; ve ibadet için **تجَردَّ**. Ömer’den rivayet edildi: “Hac ile **تجرَّدُوا**; ihrama girmeseniz de.” İshak b. Mansûr dedi: Ahmed’e “Hac ile **تجرَّدُوا**” sözü nedir? dedim. Dedi: “Hacıya benzemeye çalışın; hacı olmasanız da.” İshak b. İbrâhîm de böyle dedi. İbn Şümeyl dedi: Falan haccı **جَرَّدَ** ve hac ile **تجَرَّدَ**: onu tek başına yaptı ve birleştirmediğinde.

Ve **الجرادُ**: bilinen (çekirge); tekili **جَرادة**; erkek ve dişiye söylenir. Cevherî dedi: **الجرادُ**, **الجرادة**’nın erkeği değildir; ancak o, sığır ve inek, hurma ve hurma tanesi, güvercin ve güvercin dişisi ve benzeri gibi bir cins adıdır; o halde onun müzekkerinin hakkı: müennesi lafzından olmamasıdır; ta ki tekil müzekker, cem‘ ile karışmasın. Ebû Ubeyd dedi: “**سِرْوَةٌ** sonra **دبى** sonra **غَوْغاءُ** sonra **خَيْفانٌ** sonra **كُتْفانُ** sonra **جَراد**” denildi; ve denildi: **الجراد** erkek, **الجرادة** dişidir. Ve onların sözünden: “Bir **جَرادةٍ** üzerinde **جَراداً** gördüm” tıpkı “Bir devekuşu dişisi üzerinde devekuşları gördüm” demeleri gibi. Fârisî dedi: Bu, korudukları şeye göre konulmuştur; ve çoğunlukla müennese, dişiliği bildiren alâmeti ilzâm etmeye meyletmelerinden dolayı, bunun dışındakini bırakırlar; hâlbuki onların sözünde, alâmetsiz müennes (göz, tencere, dişi keçi yavrusu) ve alâmetli müzekker (güvercin, yılan) da geniş ve çoktur. Ebû Hanîfe dedi: Asma‘î dedi: “Erkekler sararıp dişiler karardığında, adlar ondan gider; ancak **الجراد** hariç” yani o, ondan ayrılmayan bir addır. Ebû Ubeyd, **الجراد** hakkında, onun adlarının sonuncusu olduğuna gitti; yukarıda geçtiği gibi. Bir bedevî dedi: “**جراداً** bıraktım; sanki çökmüş bir devekuşu.”

Ve “**جُردت الأَرضُ**” denir; o, **مجرودةٌ** olur: çekirge onun bitkisini yediğinde. Ve **جَرَدَ** çekirge yeri **يَجْرُدُها جَرْداً**: üzerindeki bitkiyi tamamen yiyip bitirdi; ondan hiçbir şey bırakmadı. Ve denildi: ancak bu yüzden **جَراداً** adlandırıldı. İbn Sîde dedi: Ebû Ubeyd’in “**أَرضٌ مجرودةٌ**” sözünü çekirgeden diye nakletmesine gelince: bence doğru yön, onun “çekirge onu **جَرَدَ** etti”den mef‘ûle olmasıdır; yukarıda geçtiği gibi. Diğer yönden ise: onunla çekirgenin çokluğunu kastetmesi mümkündür; tıpkı “vahşi hayvanı çok olan **أَرضٌ موحوشةٌ**” demeleri gibi; böylece fiilsiz, ancak vehme göre mef‘ûl sîgasında olur; sanki “yer **جُردت**” yani onda çekirge meydana geldi; yahut sanki onunla atıldı. Ama **الجرادةُ**: Abdullah b. Şurahbîl’in atının adıdır; ancak çekirgenin tekiline, ona benzetme yoluyla adlandırıldı; tıpkı bazılarının onu **خَيْفانَةً** diye adlandırması gibi. Ve **جَرادةُ العَيَّار**: câhiliyede olan bir atın adıdır. Ve **الجَرَدُ**: insan derisinin, çekirge yemekten dolayı soyulmasıdır. Ve “**جُردَ الإِنسانُ**” (faili anılmayan sîga ile) denir: çekirge yedi de karnı ağrıdıysa; o, **مجرودٌ**’dur. Ve **جَرِدَ** adam, kesra ile, **جَرَداً**; o, **جَرِدٌ**’dir: çekirge yemekten derisi soyuldu. Ve “**جُرِدَ الزرعُ**” denir: çekirge ona isabet etti. Ve “Bilmiyorum, hangi **الجرادِ** onu götürdü” yani hangi insanlar onu götürdü. Ve **الصحاح**’ta: “Bilmiyorum, hangi **جَرادٍ** onu götürdü.”

Ve **جَرادَةُ**: bir kadının adıdır; Âd’ın, ev’e yağmur duası için gönderdiği erkeklere şarkı söylediği, onları bundan oyaladığı zikredilir; İbn Mukbil şu sözüyle onu kastetmiştir:

Büyü gibi; **جَرادَةُ** içkisini büyülediği gibi,
günlerin aldatması ve gecelerin eğlencesiyle.

Ve **الجَرادَتان**: Nu‘mân’ın iki şarkıcısı; Ebû Rigâl kıssasında: “Onu **الجرادَتان** şarkıyla oyaladı.” **التهذيب**: Câhiliyede Mekke’de iki şarkıcı cariye vardı; onlara **الجرادتان** denirdi; güzel ses ve şarkıyla meşhur idiler.

Ve **خيلٌ جريدة**: içinde yaya olmayan atlı birlik; ve denir: kumandan, yaya kaldırmadan onlarla birlikte, atlardan bir **جَريدَةً** görevlendirdiğinde. Zü’r-Rumme, bir yaban eşeğini ve dişilerini tasvir ederek dedi:

**الصَّمَّان**’da, **قُوداً جَريدةً** çevirip durur;
onunla düzlükleri ve kayalıkları birbirine atışır.

Asma‘î dedi: **الجَريدةُ**: onu küçüklerden **جَرَدَ** ettiği (ayıkladığı) olandır. Ve denir: “Seçti, develeri **جريدة**” yani seçkin, güçlü. Ebû Mâlik: **الجَريدةُ** atlardan bir topluluktur. Ve **الجاروديَّةُ**: Zeydiyye’den bir fırkadır; Ebû Ziyâd’ın oğlu Ziyâd **الجارود**’a nispet edildiler. Ve denir: “Atlardan bir **جَريدة**”: bir maksat için diğerlerinden soyulup ayrılmış topluluk. Ve **الجَريدة**: uzun, yaş bir hurma dalı; Fârisî dedi: yaşken **سَعفةٌ**, kuruyken **جريدةٌ**’dir. Ve denildi: **الجريدة** hurma için, ağaç için **القضيب** gibidir. Bazıları **الجريدة**’nin iştikakına gitti ve dedi: o, yaprakçıklarından soyulan **السعفة**’dir; tıpkı dalın yapraklarından soyulması gibi. Çoğulu **جَريدٌ** ve **جَرائدُ**. Ve denildi: **الجريدة**: her ne olursa olsun **السعَفة**’dir; Hicaz ehlinin diliyle. Ve denildi: **الجريد** tekil addır; **القضيب** gibi. İbn Sîde dedi: doğru olan: **الجريد**’in, **جريدة**’nın çoğulu olmasıdır; tıpkı **شعير** ve **شعيرة** gibi. Ömer hadîsinde: “Bana bir **جريدة** getir.” Ve hadîste: “Kur’ân **جَرائدَ** üzerine yazıldı”; **جريدة**’nın çoğulu. Asma‘î: Hicaz ehli yanında o, **الجَريد**’dir; tekili **جريدة**; o, hurma yaprağı ve **الجردان**’dır. Cevherî: **الجريد**: ondan yaprakçıkların soyulduğu şeydir; yaprakçıklar üzerinde kaldıkça ona **جريد** denmez; ancak ona **سَعَفاً** denir.

Ve her neyi bir şeyden soyarsan, onu ondan **جردته** etmiş olursun. Ve soyulmuş: **مجرود**. Ve ondan soyulan şey: **جُرادة**.

Ve hadîste: Kalpler dörttür: içinde kandil gibi parlayan bir şey bulunan **قلب أَجرَدُ**; yani onda kin yoktur ve aldatma yoktur; o, fıtratın aslı üzeredir; iman nuru onda parlar.

Ve **يومٌ جَريد** ve **أَجْرَدُ**: tam; aynı şekilde ay; Sa‘leb’den. Ve **عامٌ جَريد**: yani tam. Ve “Onu **مُذْ أَجْرَدانِ** ve **جَريدانِ** ve **مُذْ أَبيضان** beri görmedim” der: iki tam gün yahut iki tam ay kasteder.

Ve **المُجَرَّدُ** ve **الجُردانُ**, damme ile: tek tırnaklılardan erkeklik organı; ve denildi: umumî olarak erkeklik organıdır; ve denildi: insanda asıl, başkasında ödünçtür. Cerîr dedi:

Domuz üzerine sarhoşluktan sulandıklarında,
“Ey iki papazın en büyüğü, **جُرْدانا**!” diye seslendiler.

Çoğulu **جَرادين**.

Ve bineklerde **الجَرَدُ**: bilinen bir ayıptır; ve mu‘ceme **الذال** ile de rivayet edilmiştir. Fiili: **جَرِدَ جَرَداً**. İbn Şümeyl dedi: **الجَرَدُ**: atın aşilinin arkasında bir şişliktir; büyür, yürümeyi ve koşmayı engeller. Ebû Mansûr dedi: Onu ondan başkasından işitmedim; o güvenilir, emindir.

Ve **الإِجْرِدُّ**: keme’ye delâlet eden bir bitkidir; tekili **إِجْرِدَّةٌ**; dedi ki:

Onu, zor bir toplayış yerinden topladım,
**الإِجْرِدِّ** ve **القَصيصِ** biten yerden.

Nadr: **الإِجْرِدُّ**: “حب” denilen bir ottur; sanki karabiberdir. Dedi: Onlardan kimi **إِجْرِدٌ** der; **الدال**’ı hafifletmekle; **إِثمد** gibi. Ağırlaştıran ise, **الإِكْبِرِّ** gibidir; denir: “O, kavminin **إِكْبِرُّ**’üdür.”

Ve **جُرادُ**: çölde bir kumluğun adıdır. Ve **جُراد** ve **جَراد** ve **جُرادَى**: yer adlarıdır. Ve ondan bazı Arapların sözü: “**جَراداً** bıraktım; sanki çökmüş bir devekuşu.” Ve **الجُراد** ve **الجُرادة**: çölün yukarısında bir kumluğun adıdır. Ve **الجارد** ve **أُجارد** (damme ile): iki yer adı da. Ve benzeri **أُباتر**. Ve **الجُراد**: Temîm diyarında bir yerdir. Denir: **جَرَدُ القَصِيم** ve **الجارود** ve **المجرد** ve **جارود** erkek adlarıdır. Ve **دَرابُ جِرْد**: bir yerdir. Sîbeveyh’in sözüne gelince: “**فدراب جرد** tıpkı **دجاجة** gibi; ve **دراب جردين** tıpkı **دجاجتين** gibi”; onun muradı, orada **دراب جِرْدين** bulunduğu değildir; ancak muradı: **جِرْد**’ün, **دجاجة**’deki **الهاء** menzilesinde olmasıdır; nasıl ki “**دجاجتين**” sözünde **الهاء**’dan sonra tesniye alâmeti getiriyorsan, aynı şekilde **جرد**’den sonra tesniye alâmeti getirirsin. Bu, Sîbeveyh’ten bir temsil olup **دراب جردين**’in bilinen bir yer olması değildir. Ve Ebû Züeyb’in sözü:

Bir ip ile bir kazık arasında ona sarktı,
**بِجَرْداءَ** üzerinde; pürüzsüzlüğünden, kargası kayıp düşer.

Yani pürüzsüz bir kaya. İbn Berrî dedi: Bal toplayıcısını tasvir eder; arı kovanlarının evlerine sarkmıştır. **السبّ**: ip. **الخيطة**: kazık. “**عليها**” sözündeki **الهاء**, arılara döner. Ve “**بجرداء**” ile, zikrettiği gibi pürüzsüz kayayı kasteder. Ve **الوكف**: deridir; pürüzsüzlüğünden ona benzetti; bu yüzden “**يكبو غرابها**” dedi: yani karga onun üzerinde yürüdüğünde kayar. **التهذيب**: Riyâşî dedi: Asma‘î bana, **النون** ile **الميم**’de şu beyiti okudu:

Ona yazıklar olsun, **مُبين** üzerine,
**مبين جَرَدِ القَصِيم** üzerine.

İbn Berrî dedi: Beyit Hanzala b. Musbah’ındır; ve onun ilk yarısını okudu:

Ey **رِيَّها** bugün **مُبين** üzerine!

**مبين**: bir kuyunun adıdır; ve **الصحاح**’ta: Temîm beldesinde bir yer adıdır.
Ve **القَصِيم**: bir bitkidir.

Ve yerden **الأَجاردة**: bitirmeyen şeydir; ve bunun benzerinde şu beyit okundu:

Onu etten bir hançerle deler,
**الذُّنابى** altında, sıcak bir yerde.

Ve denildi: **القَصيم**: **الدعناء** dağlarına bitişik kumlarda bilinen belirli bir yerdir. Ve **لبن أَجْرَدُ**: köpüğü olmayan süt; A‘şâ dedi ki:

Mızraklarımız bize onun arka taraflarını garanti etti,
kazanları dolduracak kadar; ve saf, **الأَجْرَدا**.
