# جرر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: جرر

الجرَّةُ من الخزف، والجمع جَرٌّ وجِرارٌ.والجَرُّ أيضاً: أصل الجبَل.والجِرَّةُ بالكسر: ما يُخرجه البعير للاجترار. والجِرِّيةُ: الحوصلة.والجُرَّةُ: خشبةٌ نحوَ الذراع في رأسها كِفَّة وفي وسطها حَبْل يُصاد بها الظباء. وفي المثل: ناوَصَ الجَرَّة ثم سالَمَها. وذلك أنَّ الظبي إذا نَشب فيها ناوَصَها ساعةً واضطرب، وفإذا غلبته استقرَّ فيها كأنَّه سالمها. يُضرَب لمن خالف ثم اضطُرَّ إلى الوفاق.وفرسٌ جَرورٌ: يمنَع القياد. وبئر جَرورٌ: بعيدة القعر يُسْنى عليها.والجَارورُ: نهر السيل.وكتيبةٌ جَرَّارةٌ، أي ثقيلة المسير لكثرَتها.وجيشٌ جَرَّارٌ.والجَرَّارَةُ أيضاً: عُقيربٌ تجرُّ ذَنَبَها.والجَرير: حبل يُجعل للبعير بمنزلة العِذار للدّابة غير الزِمام، وبه سمِّي الرجل جَريراً.وجَرَرْتُ الحبلَ وغيرَه أَجُرُّهُ جَرّاً.والمَجَرَّةُ التي في السماء سمِّيت بذلك لأنّها كأثر المَجَرِّ.وجَرَّ عليهم جَريرةً، أي جنى عليهم جناية.ويقال: جَرَّتِ الناقة، إذا أتت على مَضرِبها ثم جاوزته بأيام ولم تُنتَج.وتقول: كان ذلك عامَ كذا وهلمَّ جَرَّا إلى اليوم.وفعلت كذا مِن جَرَّاكَ، أي من أجلك، وهو فَعْلى، ولا تقل مَجْراكَ. وقال:
أحبُّ السَبتَ مِن جَرَّاكِ ليلىكأنِّي يا سلامَ من اليهـودِ
وربَّما قالوا: مِن جَراكَ غير مشدّد، ومن جَرائِكَ بالمدّ من المعتلّ.وأَجْرَرْتُ لسانَ الفصيل، أي شققتُه لئلاّ يرتضع. وقال امرؤ القيس:
فكـرَّ إلـيه بِـمـبـراتـهكما خلَّ ظَهرَ اللسان المُجِرّ
قال عمرو بن معدي كرب:
فلو أنَّ قَومي أنظقَتْني رِماحُهمنَطقتُ ولكنَّ الرماح أَجَـرَّتِ
يقول: لو قاتَلوا وأبْلَوا لَذَكرت ذلك وفَخَرت به، ولكنَّهم قطَعوا لساني بِفرارهم.
ويقال أيضاً: أَجَرَّهُ الرمحَ، إذا طعنَه وترك الرمحَ فيه يجرُّه. قال الشاعر:
ونَقي بصالحِ مالنا أحسـابَـنـاونُجِرُّ في الهيجا الرماحَ ونَدَّعي
وأَجْرَرْتُهُ رَسَنَهُ، إذا تركتَه يصنع ما شاء. وأَجْرَرْتُهُ الدَينَ، إذا أخَّرتَه له.
وأَجَرَّني فلانٌ أغانيَّ، إذا تابعها.
وفلان يُجارُّ فلاناً، أي يطاوله.
والتَّجْريرُ: الجَرُّ. شُدِّدَ للكثرة، أو للمبالغة. واجْتَرَّهُ، أي جَرَّهُ.
واجْتَرَّ البَعيرُ، من الجِرَّة. وكلُّ ذي كرشٍ يَجْتَرُّ.
وانْجَرَّ الشيءُ: انجذب.

### Türkçe

**الجرَّةُ**: çömlekten (pişmiş topraktan) olan; çoğulu **جَرٌّ** ve **جِرارٌ**dur. **والجَرُّ** da: dağın kökü. **والجِرَّةُ** (kesre ile): devenin geviş getirmek için çıkardığı şey. **والجِرِّيةُ**: kursak. **والجُرَّةُ**: başında bir **كِفَّة** bulunan ve ortasında bir ip bulunan, onunla ceylanların avlandığı, kol (zira‘) gibi bir tahta. Meselde: “**ناوَصَ الجَرَّة ثم سالَمَها**.” Bu, ceylan ona takıldığı zaman bir süre onu çekiştirip çırpınır; onu yenince de içinde, sanki onunla barışmış gibi, yerleşip kalır. Önce muhalefet edip sonra uzlaşmaya mecbur kalan kimse hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve **فرسٌ جَرورٌ**: yuları (çekip götürmeyi) engeller. Ve **بئر جَرورٌ**: dibi uzak (derin) olup üzerinde su çekilir. **والجَارورُ**: sel suyu nehri. Ve **كتيبةٌ جَرَّارةٌ**: yani çokluğundan dolayı yürüyüşü ağır. Ve **جيشٌ جَرَّارٌ**. **والجَرَّارَةُ** da: kuyruğunu sürüyen bir akrepcik. **والجَرير**: deve için, binek hayvan için **العِذار** menzilesinde olan, **الزِمام** olmayan bir ip; onunla adama **جَريراً** adı verildi. Ve “**جَرَرْتُ** ipi ve başkasını, onu **أَجُرُّهُ** **جَرّاً** (çekerek).” Gökteki **المَجَرَّةُ** ona bu ad verildi; çünkü o, **المَجَرِّ** izine benzer. “**جَرَّ** عليهم **جَريرةً**”: yani onlara bir cinayet işledi. Ve denir ki: “**جَرَّتِ الناقة**”, yani (doğum) yatak yerine geldi, sonra onu günlerce geçti de doğurmadı. Ve dersin: “Şu yıl şöyleydi ve **هلمَّ جَرَّا** bugüne kadar.” Ve “Şunu **مِن جَرَّاكَ** yaptım”: yani senin yüzünden; o **فَعْلى**dır; **مَجْراكَ** deme. Ve dedi ki:
أحبُّ السَبتَ مِن **جَرَّاكِ** ليلىكأنِّي يا سلامَ من اليهـودِ

Ve bazen derler: şeddesiz “**مِن جَراكَ**”; ve illetli (harften) olanın **بالمدّ** ile “**مِن جَرائِكَ**”. Ve “**أَجْرَرْتُ**” sütten kesilmiş yavrunun dilini: yani onu, emmesin diye yardım (yarıp) ettim. İmru’ül-Kays dedi ki:
فكـرَّ إلـيه بِـمـبـراتـهكما خلَّ ظَهرَ اللسان **المُجِرّ**

Amr b. Ma‘dîkerib dedi ki:
فلو أنَّ قَومي أنظقَتْني رِماحُهمنَطقتُ ولكنَّ الرماح **أَجَـرَّتِ**

Der ki: eğer savaşıp (iyi) iş görselerdi bunu anardım ve onunla övünürdüm; fakat kaçışlarıyla dilimi kestiler. Ve yine denir: “**أَجَرَّهُ**” mızrağı: onu mızrakladı ve mızrağı onda bırakıp onu sürükler (hale getirdi). Şair dedi ki:
ونَقي بصالحِ مالنا أحسـابَـنـاونُجِرُّ في الهيجا الرماحَ ونَدَّعي

Ve “**أَجْرَرْتُهُ**” yularını: onu dilediğini yapar halde bıraktığım zaman. Ve “**أَجْرَرْتُهُ** borcu”: ona ertelediğim zaman. Ve “Falanca bana şarkılarımı **أَجَرَّني**”: yani onları peş peşe getirdi. Ve “Falanca falancayla **يُجارُّ**”: yani onunla boy ölçüşür. **والتَّجْريرُ**: **الجَرُّ**dur; çokluk için yahut mübalağa için şeddelendi. Ve “**اجْتَرَّهُ**”: yani onu çekti. Ve “**اجْتَرَّ البَعيرُ**”: **الجِرَّة**den (gevişten); ve işkembesi olan her şey **يَجْتَرُّ**. Ve “**انْجَرَّ** şey”: çekildi (cezbolundu).
