# جرر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جرر

الجر: الجذب جره يجره جرا، وجررت الحبل وغيره أجره جرا. وانجر الشيء: انجذب. كالاجترار. يقال: اجتر الرمح، أي جره. والاجدرار، قلبوا التاء دالا، وذلك في بعض اللغات، قال:
  فقلت لصاحبشي لا تحبسنا                      بنزع أصوله واجدر شيحا. ولا يقال في اجترأ: اجدرأ، ولا في اجترح اجدرح. والاستجرار والتجرير، شدد الأخير للكثرة والمبالغة. وجرره، وجرر به، قال:
  فقلت لها: عيثي جعار وجـرري                      بلحم امرئ لم يشهد اليوم ناصره. الجر: ع بالحجاز في ديار أشجع، كانت فيه وقعة بينهم وبين سليم. وعين الجر: د، بالشام ناحية بعلبك. الجر: جمع الجرة من الخزف: كالجرار، بالكسر. وفي الحديث:  أنه نهى عن شرب نبيذ الجر  . قال ابن دريد: المعروف عند العرب أنه ما اتخذ من الطين، وفي رواية:  عن نبيذ الجرار  ، قال ابن الأثير: أراد بالنهى الجرار المدهونة، لأنها أسرع في الشدة والتخمير. وفي التهذيب: الجر: آنية من خزف، الواحدة جرة، والجمع جر وجرار. والجرارة: حرفة الجرار. الجر: أصل الجبل وسفحه: والجمع جرار، قال الشاعر:
  وقد قطعت واديا وجرا.

  وفي حديث عبد الرحمن:  رأيته يوم أحد عند جر الجبل  ، أي أسفله. قال ابن دريد: هو حيث علا من السهل إلى الغلظ: قال:
  كم ترى بالجر من جمجمة                      وأكف قد أترت وجرل. وهو مجاز، كما يقال: ذيل الجبل، أو هو تصحيف للفراء، والصواب الجراصل، كعلابط: الجبل، والعجب من المصنف حيث لم يذكر الجراصل في كتابه هذا، بل ولا تعرض له أحد من أئمة الغريب، فإذا لا تصحيف كما لا يخفى.
 الجر: الوهدة من الأرض، والجمع جرار. الجر أيضا: جحر الضبع والثعلب واليربوع والجرذ، وحكى كراع فيهما جميعا: الجر، بالضم، ويقال في قول الشاعر:
  أعيا فنطناه مناط الـجـر                      دوبن عكمىء بازل جور. أراد بالجر الزبيل يعلق من البعير، وهو النوط كالجلة الصغيرة. الجر: شيء يتخذ من سلاخة عرقوب البعير، وتجعل المرأة فيه الخلع، ثم تعلقه من مؤخر عكمها فيتذبذب أبدا، وبه فسرض قول الراجز أيضا. الجر: حبل يشد في أداة الفدان. الجر: السوق الرويد، والسحب الهوينا، يقال: فلان يجر الإبل، أي يسوقها سوقا رويدا، قال ابن لجإ:
  تجر بالأهون مـن إدنـائهـا                      جر العجوز الثنى من خفائها. الجر أن ترعى الإبل وهي تسير، عن ابن الأعرابي، وانشد:
  لا تعجلاها أن تجر جرا                      تحدر صفرا وتعلى برا. وقد جرت الإبل تجر جرا، أو الجر أن تركب ناقة وتتركها ترعى، وقد جرها يجرها، كالانجرار فيهما، وأنشد ابن الأعرابي:
  إني على أوني وانجراري.
  وأخذي المجهول في الصحاري.
  أؤم بالمنزل والدراري. أراد بالمنزل الثريا.
 الجر: شق لسان الفصيل، لئلا يرتضع، وهو مجرور، قال:
  على دفقي المشي عيسجور                      لم تلتفت لولد مـجـرور. كالإجرار، عن ابن السكيت وقال بعضهم: الإجرار كالتفليك وهو أن يجعل الراعي من الهلب مثل فلكة المغزل، ثم يثقب لسان البعير، فيجعله فيه، لئلا يرتضع، قال امرؤ القيس يصف الكلاب والثور:
  فكـر إلـيه بـمـبـراتـه                      كما خل ظهر اللسان المجر. وقال الأصمعي: جر الفصيل فهو مجرور، وأجر فهو مجر، وأنشد:
  وإني غير مجرور اللسان. من المجاز: الجر: أن تجر الناقة ولدها بعد تمام السنة شهرا أو شهرين أو أربعين يوما فقط، وهي جرور. وفي المحكم: الجرور من الإبل: التي تجر ولدها إلى أقصى الغاية، أو تجاوزها.
 وجرت الناقة تجر جرا، إذا أتت على مضربها، ثم جاوزته بأيام، ولم تنتج.
 وقال ثغلب: الناقة تجر ولدها شهرا، ويقال: أتم ما يكون الولد إذا جرت به أمه. وقال ابن الأعرابي: الجرور التي تجر ثلاثة أشهر بعد السنة، وهي أكرم الإبل، قال: ولا تجر إلا مرابيع الإبل، فأما المصاييف فلا تجر، قال: وإنما تجر من الإبل حمرها وصهبها ورمكها، ولا تجر دهمها، لغلظ جلودها، وضيق أجوافها، قال: ولا يكاد شيء منها يجر، لشدة لحومها وجسأتها، والحمر والصهب ليست كذلك.
 الجر: أن تزيد الفرس على أحد عشر شهرا ولم تضع ما في بطنها، وكلما جرت كان أقوى لولدها، وأكثر زمن جرها بعد أحد عشر شهرا خمس عشرة ليلة، وهذا أكثر أوقاتها. وعن أبي عبيدة: وقت حمل الفرس من لدن أن يقطعوا عنها السفاد إلى أن تضعه أحد عشر شهرا، فإن زادت عليها شيئا قالوا: جرت.

  الجر: أن يجوز ولاد المرأة عن تسعة أشهر فتجاوزها بأربعة أيام أو ثلاثة، فينضج ويتم في الرحم. والجرة، بالكسر: هيئة الجر. في المحكم: الجرة: ما يفيض به البعير من كرشه، فيأكله ثانية. وفي الصحاح: والجرة، بالكسر: ما يخرجه البعير للاجترار، ويفتح وقد اجتر البعير وأجر، الأخير عن اللحياني: وكل ذي كرش يجتر. وفي الحديث:  أنه خطب على ناقته وهي تقصع بجرتها  . قال ابن الأثير: الجرة: ما يخرجه البعير من بطنه ليمضغه، ثم يبلعه، والقصع: شدة المضغ. الجرة: اللقمة يتعلل بها البعير إلى وقت علفه، فهو يجرها في فمه.
 الجرة: الجماعة من الناس يقيمون ويظعنون. وباب بن ذي الجرة، بالكسر: قاتل سهرك بضم السين المهملة وسكون الهاء وفتح الراء الفارسي أحد قواد الفرس يوم ريشهر. بالكسر، في بلاد العجم في أصحاب سيدنا أمير المؤمنين عثمان بن عفان رضي الله عنه، وفي أيام خلافته. والسوم بنتث جرة: أعرابية لها ذكر. والجرة، بالضم، ويفتح: خشيبة نحو الذراع يجعل في رأسها كفة، وفي وسطها حبل يحبل الظبي، يصاد بها الظباء، فإذا نشب فيها الظبي ووقع فيها ناوصها ساعة، واضطرب فيها، ومارسها لينفلت، فإذا غليته سكن واستقر فيها، فتلك المسالمة. وفي المثل:  ناوص الجرة ثم سالمها  ، يضرب ذلك للذي يخالف القوم عن رأيهم، ثم يرجع إلى قولهم، ويضطر إلى الوفاق، وقيل: يضرب مثلا لمن يقع في أمر فيضطرب فيه، ثم يسكن. قال: والمناوصة أن: يضطرب، فإذا أعياه الخلاص سكن. وقال أبو الهيثم: من امثالهم:  هو كالباحث عن الجرة  : قال وهي عصا تربط إلى حبالة تغيب في التراب للظبي يصطاد بها، فيها وتر، فإذا دخلت يده في الحبالة انعقدت الأوتار في يده، فإذا وثب ليفلت، فمد يده، ضرب بتلك العصا يده الأخرى ورجله فكسرها، فتلك العصا هي الجرة.
 الجر: قعبة من حديد مثقوبة الأسفل، يجعل فيها بذر الحنطة حين يبذر، ويمشي به الأكار والفدان، وهو ينهال في الأرض، جمعه الجر، قاله ابن الأعرابي.
 ويزيد بن الأخنس بن حبيب بن جرة بن زعب أبو معن السلمي: صحابي، ترجمه في تاريخ دمشق، يقال: إنه بدري، روى له ابنه معن. الجرة بالفتح: الخبزة، أو خاص بالتي في الملة، أنشد ثعلب:
  داويته لما تـشـكـى ووجـع                      بجرة مثل الحصان المضطجع. شبهها بالفرس لعظمها.
 والجريء، بالكسر والتشديد، وضبطه في التوشيح بفتح الجيم أيضا: سمك طويل أملس يشبه الحية، وتسمى بالفارسية مارماهي. وفي حديث علي كرم الله وجهه:  أنه كان ينهى عن أكل الجري والجريت. ويقال: الجري لغة في الجريت، وقد تقدم. وفي التوشيح هو ما لا قشر له من السمك، لا يأكله اليهود، ولا فصوص له. وفي حديث ابن عباس:  أنه سئل عن أكل الجري، فقال: غنما هو شيء حرمه اليهود.
 ومن المجاز: ألقاه في جريته، أي أكله. والجرية والجريئة، بكسرهما: الحوصلة. وقال أبو زيد: هي القرية والجرية. من المجاز: الجارة الإبل التي تجر الأثقال، كما في الأساس، تجر بأزمتها، كما في الصحاح، وهي فاعلة بمعنى مفعولة، مثل:  عيشة راضية  بمعنى مرضية، و  ماء دافق  بمعنى مدفوق. ويجوز أن تكون جارة في سيرها، وجرها: أن تبطئ وترتع.

  وفي الحديث:  ليس في الإبل الجارة صدقة  وهي العوامل، سميت جارة لأنها تجر جرا بأزمتها، أي تقاد بخطمها، كأنها مجرورة، أراد: ليس في الإبل العوامل صدقة. قال الجوهري: وهي ركائب القوم، لأن الصدقة في السوائم دون العوامل.
 الجارة: الطريق إلى الماء. والجرير: حبل، قاله شمر، وجمعه أجرة وجران. وفي الحديث:  لولا أن تغلبكم الناس عليها لنزعت معكم حتى يؤثر الجرير بظهري  ، والمراد به الحبل، وقال زهير بن جناب.

  فلكهم أعددت تياحا تغازله الأجره. أي الحبال. وزاد في الصحاح: يجعل للبعير بمنزلة العذار للدابة، وبه سمي الرجل جريرا. وفي الحديث:  أنه قال له نقادة الأسدي: إني رجل مغفل فأين أسم? قال: في موضع الجرير من السالفة أي في مقدم صفحة العنق، والمغفل: الذي لا وسم على إبله.
 الجرير: حبل من أدم نحو الزمام، ويطلق على غيره من الحبال المضفورة. وقال الهوازني: الجرير من أدم ملين يثنى على أنف البعير النجيبة والفرس. وقال ابن سمعان: أورطت الجرير في عنق البعير، إذا جعلت طرفه في حلقته، وهو في عنقه ثم جذبته، وهو حينئذ يخنق البعير، وأنشد:
  حتى تراها في الجرير المورط                      سرح القياد سمحة التهـبـط. وفي الحديث:  أن الصحابة نازعوا جرير بن عبد الله زمامه، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم:  خلوا بين جرير والجرير  ، أي دعوا له زمامه.
 في حديث عاشة رضي الله عنها:  نصبت على باب حجرتي عباءة، وعلى مجر بيتي سترا  . المجر كمرد: هو الموضع المعترض في البيت، ويسمى الجائز توضع عليه أطراف العوارض. المجرة، بالهاء: باب السماء كما ورد في حديث ابن عباس، وهي البياض المعترض في السماء، والنسران من جانبيها، أو شرجها الذي تنشق منه، كما ورد ذلك عن علي رضي الله عنه. وفي بعض التفاسير إنها الطريق المحسوسة في السماء التي تسير منها الكواكب. وفي الصحاج: المجرة في السماء، سميت بذلك لأنها كأثر المجرة. ومجر الكبش: ع بمنى معروف. الجر: الجريرة، والجريرة: الذنب. الجريرة: الجناية يجنيها الرجل. وقد جر على نفسه وغيره جريرة، يجرها، بالضم والفتح، قال شيخنا: لا وجه للفتح، إذ لا موجب له سماعا ولا قياسا. قلت: أما قياسا فلا مدخل له في اللغة كما هو معلوم، وأما سماعا، قال الصغاني في تكملته: ابن الأعرابي: المضارع من جر أي جنى يجر، بفتح الجيم. جرا، أي جنى عليهم جناية، قال:
  إذا جر مولانا علينا جريرة                      صبرنا لها إنا كرام دعائم. وفي حديث لقيط:  ثم بايعه على أن لا يجر عليه إلا نفسه  ، أي لا يؤخذ بجريرة غيره من ولد أو والد أو عشيرة. يقال: فعلت ذلك من جراك من جرائك، بالمد، من المعتل، ويخففان، ومن جريرتك، وهذه عن ابن دريد، أي من أجلك، وأنشد اللحياني:
  أمن جرا بني أسد غضبتم                      ولو شئتم لكان لكم جوار.
  ومن جرائنا صرتم عبـيدا                      لقوم بعد ما وطئ الخيار. وأنشد الأزهري لأبي النجم:
  فاضت دموع العين من جراها                      واها لريا ثـم واهـا واهـا.

  وفي الحديث:  أن امرأة دخلت النار من جرا هرة  ، أي من أجلها. وفي الأساس: ولا تقل بجراك. في الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم دل على أم سلمة، فرأى عندها الشبرم، وهي تريد أن تشربه، فقال:  إنه حار جار  وأمرها بالسنا والسنوت. قال الجوهري: هو إتباع له. قال أبو عبيد: وأكثر كلامهم حار يار، بالياء. والجرجار، كقرقار: نبت، قاله الليث، وزاد الجوهري: طيب الريح، وقال أبو حنيفة: الجرجار: عشبة لها زهرة صفراء، قال النابغة:
  يتحلب اليعضيد من أشداقـهـا                      صفرا مناخرها من الجرجار. الجرجار: من الإبل الكثير الجرجرة، أي الصوت وقد جرجر، إذا صاح وصوت. وهو بعير جرجار، كما تقول: ثرثر الرجل فهو ثرثار. وقال أبو عمرو: أصل الجرجرة الصوت، ومنه قيل للبعير إذا صوت: هو يجرجر، كالجرجر، بالكسر. الجرجار: صوت الرعد.
 الجرجارة بهاء: الرحى لصوتها. والجراجر: الضخام من الإبل كالجراجب، قاله أبو عبيد، واحدها الجرجور، بالضم، قال الكميت:
  ومقل أسقتمـوه فـأثـرى                      مائة من عطائكم جرجورا. والجراجر جمع جرجور، بغير ياء، عن كراع، والقياس يوجب ثباتها إلى أن يضطر إلى حذفها شاعر قال الأعشى:
  يهب الجلة الجراجر كالبس                      تان تحنو لدردق أطفـال. ويقال: إبل جرجور: عظام الأجواف. والجرجور: الكرام من الإبل، وقيل: هي جماعتها، وقيل: هي العظام منها. وجرجرايا: د، بالمغرب، وقد سقطت هذه العبارة من بعض النسخ، والذي نعرفه أنه مدينة النهروان، وسيأتي في المستدركات. الجراجر:، بالضم: الصخاب منها، أي من الإبل، يقال: فحل جراجر، أي كثير الجرجرة. وقد جرجر، إذا ضج وصاح.
 الجراجر من الإبل: الكثير الشرب. ويقال: إبل جراجرة، أي كثيرة الشرب، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  أودى بماء حوضك الرشيف                      أودى به جراجرات هيف. منه: الجراجر: الماء المصوت. والجرجرة: صوت وقوع الماء في الجوف. والجرجر، بالفتح: ما يداس به الكدس، وهو من حديد. الجرجر: الفول، في كلام أهل العراق. ويكسر، كذا في كتاب النبات. والأجران: الجن والإنس، يقال: جاء بجيش الأجرين، عن ابن الأعرابي.
 من المجاز: فرس جرور، وجمل جرور: يمنع القياد. وفي حديث ابن عمر:  أنه شهد فتح مكة ومعه فرس حرون، وجمل جرور  . قال أبو عبيد: الجمل الجرور: الذي لا ينقاد ولا يكاد يتبع صاحبه. وقال الأزهري: هو فعول بمعنى مفعول، ويجوز أن يكون بمعنى فاعل. قال أبو عبيد: الجرور من الخيل: البطيء، وربما كان من إعياء، وربما كان من قطاف، وأنشد للعقيلي:
  جرور الضحى من نهكة وسآم. وجمعه جرر.
 من المجاز: بئر جرور، أي بعيدة القعر، وكذلك متوح ونزوع، أي يسنى منها ويسقى على البكرة، وينزع بالأيدي، كما في الأساس. وفي اللسان: عن الأصمعي: بئر جرور، وهي التي يسقى منها على بعير، وإنما قيل لها ذلك لأن دلوها يجر على شفيرها لبعد قعرها. وقال شمر: ركية جرور: بعيدة القعر. وعن ابن بزرج: ما كانت جرورا، ولقد أجرت، ولا جدا، ولقد أجدت، ولا عدا، ولقد أعدت. قال شمر: امرأة جرور: مقعدة، لأنها تجر على الأرض جرا.

  من المجاز: الجارور: نهر يشقه السيل فيجره. من المجاز: كتيبة جرارة، أي ثقيلة السير، لكثرتها، لا تقدر على السير إلا رويدا، قاله الأصمعي. وعسكر جرار، أي كثير، وقيل: هو الذي لا يسير إلا زحفا، لكثرته. قال العجاج:
  أرعن جرارا إذا جر الأثر. قوله: جر الأثر: يعني أنه ليس بقليل تستبين فيه آثارا أو فجوات.
 يقال: كثرت بنصيبين الطيارات والجرارات. الجرارة، كجبانة: عقيرب صفراء صغيرة على شكل التبنة، سميت جرارة لأنها تجر ذنبها، وهي من أخبث العقارب وأقتلها لمن تلدغه.
 الجرارة: ناحية بالبطيحة موصوفة بكثرة السمك. والجرجر والجرجير، بكسرهما، الأول عن الفراء مخفف من الثانية: بقلة م، أي معروفة كذا في الصحاح، وقال غيره: الجرجر والجرجير: نبت منه بري وبستاني، وأجوده البستاني ماؤه يزيل آثار القروح، وهو يدر اللبن، ويهضم الغذاء. من المجاز: أجره رسنه، إذا تركه يصنع ما شاء، وفي الأساس: تركه وشأنه، وفي اللسان: ومنه المثل:  أجره جريره  ، أي خلاه وسومه.
 من المضجاز: أجره الدين إجرارا: أخره له. من المجاز: اجر فلانا أغانيه، إذا تابعها، وفي الأساس: إذا غناك صوتا ثم أردفه أصواتا متتابعة. قلت: وهو مأخوذ من قول أبي زيد، وأنشد:
  فلما قضى مني القضاء أجرني                      أغاني لا يعيا بها المتـرنـم. أجر فلانا: طعنه وترك الرمح فيه يجره، قال عنترة:
  وآخر منهم أجررت رمحي                      وفي البجلي معبلة وقيع. وقال قطبة بن أوس:
  ونقى بصالح ما لنا أحسـابـنـا                      ونجر في الهيجا الرماح وندعي. وفي حديث عبد الله قال:  طعنت مسيلمة ومشى في الرمح، فناداني رجل أن أجرره الرمح. فلم أفهم، فناداني أن ألق الرمح من يديك، أي اترك الرمح فيه. يقال: أجررته الرمح، إذا طعنته به فمشى وهو يجره، كأنك جعلته يجره. والمجر، كملم: سيف عبد الرحمن بن سراقة بن مالك بن جعشم المدلجي الكناني. وذو المجر، كمحط: سيف عتيبة بن الحارث بن شهاب، نقلهما الصغاني. والجرجرة: تردد هدير الفحل، وهو صوت يردده البعير في حنجرته قال الأغلب العجلي يصف فحلا:
  وهو إذا جرجر بعد الهب.
  جرجر في حنجرة كالحب.
  وهامة كالمرجل المنكب. الجرجرة: صوت صب الماء في الحلق، وقال ابن الأثير: هو صوت وقوع الماء في الجوف، كالتجرجر. قيل: التجرجر أن تجرعه أي الماء جرعا متداركا حتى يسمع صوت جرعه، وكذلك الجرجرة، يقال: جرجر فلان الماء، إذا جرعه جرعا متوترا له صوت. وفي الحديث:  الذي يشرب من إناء الذهب والفضة إنما يجرجر في بطنه نار جهنم  أي يحدرث، فجعل الشرب والجرع جرجرة، قال الزمخشري: ويروى برفع النار، والأكثر النصب، قال: وهو مجاز، لأن نار جهنم على الحقيقة لا تجرجر في جوفه، وإنما شبهها بجرجرة البعير، هذا وجه رفع النار، ويكون قد ذكر يجرجر بالياء للفصل بينه وبين النار، وأما على النصب فالشارب هو الفاعل، والنار مفعوله، فالمعنى كأنما يجرع نار جهنم.

  قد جرجر الشراب، في حلقه، إذا صوت. وأصل الجرجرة الصوت، قاله أبو عمر. وقال الأزهري: أراد بقوله في الحديث:  يجرجر في جوفه نار جهنم إذا شرب آنية الذهب، فجعل شرب الماء وجرعه جرجرة، لصوت وقوع الماء في الجوف عند شدة الشرب، وهذا كقول الله عز وجل:  إن الذين يأكلون أموال اليتامى ظلما إنما يأكلون في بطونهم نارا  فجعل آكل مال اليتيم مثل آكل النار، لأن ذلك يؤدي إلى النار. وجرجره الماء: سقاه إياه على تلك الصفة، وفي بعض الأصول: الصورة، بدل الصفة، قال جرير:
  وقد جرجرته الماء حتى كأنـهـا                      تعالج في أقصى وجارين أضبعا. يعني بالماء هنا المني، والهاء في جرجرته عائدة إلى الحياء.
 وانجر الشيء: انجذب. يقال: جاره مجارة: ماطله، أو حاباه، ومنه الحديث:  لا تجار أخاك ولا تشاره  ، أي لا تماطله، من الجر وهو أن تلويه بحقه، وتجره من محله إلى وقت آخر، وقيل: أي لا تجن عليه وتلحق به جريرة، ويروى بتخفيف الراء، أي من الجري والمسابقة، أي لا تطاوله ولا تغالبه.
 من المجاز: يقال: استجررت له، أي أمكنته من نفسي فانقدت له، أي كأني صرت مجرورا.
 والجرجور بالضم: الجماعة من الإبل. قيل: الجرجور من الإبل: الكريمة، وقيل: هي العظام منها، قال الكميت:
  ومقل أسقتمـوه فـأثـرى                      مائة من عطائكم جرجورا. وجمعها جراجر بغير ياء، عن كراع، والقياس يوجب ثباتها. ومائة من الإبل جرجور، بالضم، أي كاملة. وأبو جرير روى عنه أبو وائل وأبو ليلى الكندي، وقيل: جرير. وجرير الأرقط، هكذا في النسخ، وصوابه ابن الأرقط، روى عنه يعلى بن الأشدق. وجرير بن عبد الله بن جابر وهو الشليل بن مالك بن نضر بن ثعلبة بن جشم بن عوف أبو عمرو البجلي، روى عنه قيس، والشعبي، وهمام بن الحارث، وأبو زرعة حفيده، وأبو وائل. سكن الكوفة، ثم قرقيسيا، وبها توفي بعد الخمسين. وجرير بن عبد الله وقيل: ابن عبد الحميد الحميري، سار مع خالد بن الوليد إلى العراق والشام مجاهدا. وجرير بن أوس بن حارثة بن لام الطائي، عن عروة بن مضرس، صحابيون.
 ومما يستدرك عليه: تجرة: تفعلة من الجر. ومن المجاز: جار الضبع: المطر الذي يجر الضبع عن وجارها من شدته، وربما سمي بذلك السيل العظيم، لأنه يجر الضباع من وجرها أيضا. وقيل: جار الضبع: أشد ما يكون من المطر، كأنه لا يدع شيئا إلا جره. وعن ابن الأعرابي: يقال للمطر الذي لا يدع شيئا إلا أساله وجره: جاءنا جار الضبع، ولا يجر الضبع إلا سيل غالب.
 وقال شمر: سمعت ابن الأعرابي يقول: جئتك في مثل مجر الضبع، يريد السيل قد خرق الأرض، فكأن الضبع قد جرت فيه. وأصابتنا السماء بجار الضبع. وأورده الزمخشري أيضا في الأساس بمثل ما تقدم. والجرور، كصبور: الناقة التي تقفص ولدها فتوثق يداه إلى عنقه عند نتاجه، فيجر بين يديها، ويستل فصيلها فيخاف عليه أن يموت، فيلبس الخرقة حتى تعرفها أمه عليه، فإذا مات ألبسوا تلك الخرقة فصيلا آخر، ثم ظأروها عليه وسدوا مناخرها، فلا تفتح حتى يرضعها ذلك الفصيل، فتجد ريح لبنها منه فترأمه.
 وقال الشاعر:
  إن كنت يا رب الجمال حرا                      فارفع إذا ما لم تجد مجرا. يقول إذا لم تجد للإبل مرتعا فارفع في سيرها. وجر النوء بالمكان: أدام المطر.
 قال خطام المجاشعي:

  جربها نوء من السماكين. واستجر الفصيل عن الرضاع: أخذته قرحة في فيه، أو في سائر جسده، فكف عنه لذلك.
 ومن المجاز: أجر لسانه، إذا منعه من الكلام مأخوذة من إجرار الفصيل، وهو أن يشق لسانه ويشد عليه عود لئلا يرتضع، لأنه يجر العود بلسانه، قال عمرو بن معد يكرب:
  فلو أن قومي أنطقتني رماحهم                      نطقت ولكن الرماح أجرت. أي لو قاتلوا وأبلوا لذكرت ذلك وفخرت بهم، ولكن رماحهم أجرتني، أي قطعت لساني عن الكلام بفرارهم، أراد أنهم لم يقاتلوا. وزعموا أن عمرو بن بشر بن مرثد حين قتله الأسدي قاله له: أجر سراويلي فإني لم أستعن. قال أبو منصور: هو من قولهم: أجررته رسنه وأجررته الرمح، أي دع السراويل علي أجره. فأظهر الإدغام على لغة الحجاز، وهذا أدغم على لغة غيرهم قال: ويجوز أن يكون لما سلبه ثيابه وأراد أن يأخذ سراويله قال: أجر لي سراويلي، من الإجارة، وهو الأمان، أي أبقه علي، فيكون من غير هذا الباب. قال ابن السكيت: سئل ابن لسان الحمرة عن الضأن فقال: مال صدق قرية لا حمى لها، إذا أفلتت من جرتيها. قال: يعني بجرتيها المجر في الدهر الشديد والنشر، وهو أن تنتشر بالليل فتأتي عليها السباع. قال الأزهري: جعل المجر لها جرتين، أي حبالتين تقع فيهما فتهلك.
 والجر: الحبل الذي في وسطه اللؤمة إلى المضمدة، قال:
  وكلفوني الجر والجر عمل. وجرور. كصبور: ناحية من مصر. والجرير، مصغرا مشددا: واد في ديار أسد، أعلاه لهم، وأسفله لبني عبس. وبلد لغني فيما بين جبلة وشرقي الحمضى إلى أضاخ وهي أرض واسعة.
 وجرير كزبير: موضع قرب مكة. ولحام جرير، كأمير: موضع بالكوفة، كانت بها وقعة لما طرق عبيد الله الكوفة. وجرار ككتاب: من نواحي قنسرين. وجرار، سعد: موضع بالمدينة، كان ينصب عليه سعد بن عبادة جرارا يبرد فيها الماء لأضيافه، به أطم دليم. والجر: الحرث. واجتروا: احترثوا. ومن أمثالهم:  ناوص الجرة ثم سالمها  ، أورده الميداني وغيره، وقد تقدم تفسيره. ومن المجاز: جرت الخيل الأرض بسنابكها، إذا خدتها، وأنشد:
  أخاديد جرتها السنابك غـادرت                      بها كل مشقوق القميص مجدل. قيل للأصمعي: جرتها من الجريرة? قال: لا، ولكن من الجر في الأرض والتأثير فيها، كقوله:
  مجر جيوش غانمين وخيب. ومن أمثالهم:  سطى مجر، ترطب هجر  ، يريد توسطى يا مجرة كبد السماء، فإن ذلك وقت إرطاب النخيل بهجر.
 وفي حديث عمر:  لا يصلح هذا الأمر إلا لمن لا يحنق على جرته  ، أي لا يحقد على رعيته، فضرب الجرة لذلك مثلا. ويقال: معنى قولهم: فلان لا يحنق على جرته، أي لا يكتم سرا.

  ومن أمثالهم:  لا أفعله ما اختلف الدرة والجرة  ، و  ما خالفت درة جرة  ، واختلافهما أن الدرة تسفل إلى الرجلين، والجرة تعلو إلى الرأس. وروى ابن الأعرابي: أن الحجاج سأل رجلا قدم من الحجاز عن المطر، فقال: تتابعت علينا الأسمية حتى منعت السفار، وتظالمت المعزى، واجتلبت الدرةث بالجرة، اجتلاب الدرة بالجرة أن المواشي تتملأ، ثم تبرك أو تربض ، فلا تزال تبرك تجتر إلى حين الحلب. وفي الصحاح، والمصنف، وأكثر مصنفات اللغة: قولهم: هلم جرا. قالوا: معناه على هينتك. وقال المنذري، في قولهم: هلم جروا، أي تعالوا على هينتكم كما يسهل عليكم من غير شدة ولا صعوبة، وأصل ذلك من الجر في السوق، وهو أن يترك الإبل والغنم ترعى في مسرها، وأنشد:
  لطالما جررتـكـن جـرا.
  حتى نوى الأعجف واستمرا.
  فاليوم لا آلو الركاب شـرا. يقال: جرها على أفواهها، أي سقها وهي ترتع وتصيب من الكلأ. ويقال: كان عاما أول كذا وكذا فهلم جرا إلى اليوم، أي امتد ذلك إلى اليوم. وقد جاءت في الحديث في غير موضع، ومعناه استدامة الأمر واتصاله، وأصله من الجر: السحب، وانتصب جرا على المصدر، أو الحال. قال شيخنا: وقد توقف فيه ابن هشام، هل هو من الألفاظ العربية أو مولد، وخصه بالتضيف، وتعقبه أبو عبد الله الراعي في تأليفه، الذي وضعه لرد كلامه، وبسط الكلام عليها ابن الأنباري في الزاهر، وغير واحد. وأورد الجلال كلام ابن هشام في كتابه: الأشباه والنظائر النحوية، منقحا تاما، وقد أودعت هذا البحث كله في رسالة مستقلة، أغنت عن أن نجلب أكثر ذلك، أو أقله. انتهى باختصار.
 والجرجرة: صوت البعير عند الضجر. وفي الحديث:  قوم يقرءون القرآن لا يجاوز جراجرهم  ، أي حلوقهم، سماها جراجر لجرجرة الماء، ومنه قول النابغة:
  لهاميم يستلونها في الجراجر. وقيل: يقال لها: الجراجر، لما يسمع لها من صوت وقوع الماء فيها. والجراجر: الجوف.
 وذكر الأزهري في هذه الترجمة: غيث جور، كهجف، أي يجر كل شيء. وغيث جور، إذا طال نبته وارتفع. وقال أبو عبيدة: غرب جور: فارض ثقيل. وقال غيره: جمل جور: أي ضخم، ونعجة جورة، وأنشد:
  فاعتام منا نعجة جـوره.
  كأن صوت شخبها للدره.
  هرهرة الهر دنا للهره. قال الفراء: إن شئت جعلت الواو فيه زائدة: من جررت، وإن شئت جعلته فعلا من الجور، ويصير التشديد في الراء زيادة، كما يقال: حمارة. وفي التهذيب وكانت العرب تقول للرجل إذا قاد ألفا: جرارا. وعن ابن الأعرابي: جرجر، إذا أمرته بالاستعداد للعدو. ولا جر، بمعنى لا جرم، وسيأتي. ومن المجاز: لا جار لي في هذا، أي نفعا يجرني إليه، كما في الأساس.

  وككتان: عبد الأعلى بن أبي المساور الجرار، لين. وعيسى بن يونس الفاخوري الرملي الجرار. وهبة الله بن أحمد الجرار، شيخ لابن عساكر. وكليب بن قيس الليثي الجرار الذي قتله أبو لؤلؤة، ذكره ابن القوطي في بدائع التحف في ذكر من نسب من الأشراف إلى الحرف، وقال: إنما قيل له الجرار لإقدامه في الحرب. وفي الأسماء: محمد بن محمد بن تمام بن جرار الأنباري. وعروة بن مروان الجرار. وأبو العتاهية الشاعر لقبهث الجرارث، لأنه كان يبيع الجرار. وأحمد بن محمد بن العباس الجرار. وأحمد بن أبي القاسم الجرار الموصلي الشاعر. وأحمد بن صالح بن عبد الله الجرار، كتب عنه السلفي. وجرجرايا: مدينة النهروان الأسفل، بين بغداد وواسط، منها محمد بن بشر بن سفيان، وأبو بدر شجاع بن الوليد.
 وجرجير: قرية بمصر، من الفرما إليها مرحلة، منها: أبو حفص عمر بن محمد بن القاسم، راوي الموطأ عن عبد الله بن يوسف التنيسي، عن مالك.
 وجريرا: قرية بمرو، منها: عبد الحميد بن حبيب، من أتباع التابعين، وجرير بن عبد الوهاب بن جرير بن محمد بن علي بن جرير أبو الفضل الضبي الجريري، إلى جده، محدث، توفي سنة 469. والجريري أيضا إلى مذهب ابن جرير الطبري، منهم: القاضي أبو الفرج المعافى بن زكريا الحافظ، حدث عن البغوي. وأبو مسعود سعيد بن إياس الجريري بالضم، بصري ثقة، روى عنه الثوري. وجرير والد عبد الله، روى عن الأسود بن شيبان. وجريرة، تصغير جرة: لقب عمر بن محمد القطان، سمع عن أبي الحصين، توفي سنة 600، قاله الذهبي.
 وجرير كأمير ابن أبي عطاء القرشي، حجازي. وجرير الضبي، وجرير بن عتبة، رويا.

### Türkçe

**الجر**: çekme; onu çekti, onu çeker, çekiş. Ve ipi ve başkasını çektim; onu çekişle çekerim. Ve şey **انجر** oldu: çekildi. **كالاجترار** gibi. Denilir: **اجتر** mızrağı; yani onu çekti. Ve **الاجدرار**: **التاء**’yı **دالا** yaptılar; bu, bazı lehçelerdedir. Dedi ki:
  “Dedim yoldaşıma: bizi alıkoyma                      köklerini sökerek ve **اجدر** **شيحا**.”
Ve **اجترأ**’da **اجدرأ** denilmez; ne de **اجترح**’ta **اجدرح**. Ve **الاستجرار** ve **التجرير**; sonuncuyu çokluk ve mübalağa için şeddeli kıldı. Ve onu **جرره** etti; ve onunla **جرر** etti. Dedi ki:
  “Dedim ona: yayıl, **جعار** ve **جـرري**                      bugün yardımcısı hazır bulunmamış bir adamın etiyle.”

**الجر**: Hicaz’da, Eşca‘ diyarında bir yer; aralarında ve Süleym arasında bir vukuat olmuştu. Ve **عين الجر**: Şam’da, Ba‘lebek tarafında bir yer.

**الجر**: çömlekten yapılmış **الجرة**’nin çoğulu: **كالجرار**; kesre ile. Ve hadiste: “**نبيذ الجر** içmekten nehyetti.” İbn Düreyd dedi: Araplar yanında bilinen, çamurdan yapılmış olandır. Ve bir rivayette: “**نبيذ الجرار** hakkında.” İbnü’l-Esîr dedi: Nehy ile, yağlanmış **الجرار**’ı kastetti; çünkü şiddetlenmede ve mayalanmada daha çabuktur. Ve **التهذيب**’de: **الجر**: çömlekten kaplar; bir tanesi **جرة**; çoğulu **جر** ve **جرار**. Ve **الجرارة**: **الجرار**’ın mesleği.

**الجر**: dağın kökü ve eteği; çoğulu **جرار**. Şair dedi ki:
  “Bir vadiyi ve bir **جرا**’yı kesip geçtim.”

Ve Abdurrahman hadîsinde: “Uhud günü onu dağın **جر**’ı yanında gördüm”; yani alt tarafında. İbn Düreyd dedi: O, düzden sertliğe yükseldiği yerdir. Dedi ki:
  “**الجر**’da nice kafatası görürsün                      ve kesilmiş ve **جرل** olmuş avuçlar.”
Bu mecazdır; dağın kuyruğu denildiği gibi. Yahut **الفراء** için bir tashiftir; doğrusu **الجراصل**’dır; **كعلابط**: dağ. Ve musannifin bu kitabında **الجراصل**’ı zikretmemesine şaşılır; hatta garîb imamlarından hiçbiri ona temas etmedi; öyleyse tashif yoktur, gizli olmadığı üzere.

**الجر**: yerin çukuru; çoğulu **جرار**.

**الجر** ayrıca: sırtlanın, tilkinin, yerboğazının ve sıçanın yuvası. Kurâ‘ ikisinde de nakletti: **الجر**; damme ile. Ve şairin sözünde denilir:
  “Aciz kaldı; onu **الـجـر**’ın bağına bağladık                      **دوبن**; **عكمىء**; yaşlı, eğri.”
**الجر** ile, deveden asılan **الزبيل**’i kastetti; o, **النوط**tur; küçük **الجلة** gibi.

**الجر**: devenin aşil sinirinin derisinden yapılan bir şey; kadın içine **الخلع** koyar; sonra onu **عكم**’ının arkasından asar; daima sallanır. Ve bununla, recezin sözünün manası açıklanır.

**الجر**: **الفدان** aletinde bağlanan bir ip.

**الجر**: yavaş sürüş; hafifçe çekip sürükleme. Denilir: falan, develeri **يجر**; yani onları yavaş bir sürüşle sürer. İbn Lece’ dedi ki:
  “Onları yaklaştırmasından daha kolay olanla sürer                      yaşlı kadının gizliliğinden **الثنى**’yı sürmesi gibi.”

**الجر**: develerin yürürken otlaması; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve okudu:
  “İkisini acele ettirmeyin; **جرا** ile **تجر** etsin                      sarıları indirir ve **برا**’yı yükseltir.”
Ve develer **جرا** ile **تجر** etti; yahut **الجر**: bir deveye binip onu otlasın diye bırakmandır. Ve onu **جرها** etti, onu **يجرها**; ikisinde de **كالانجرار** gibi. İbnü’l-A‘râbî okudu:
  “Ben, benim yavaşlığım ve **انجراري** üzereyim.
  Ve çöllerde meçhulü almam üzereyim.
  **المنزل**’e ve **الدراري**’ye yönelirim.”
**المنزل** ile **الثريا**’yı kastetti.

**الجر**: yavru devenin dilini yarmak; emmesin diye. O, **مجرور**dur. Dedi ki:
  “Yürüyüşün akışı üzerinde bir **عيسجور**                      **مـجـرور** bir yavruya dönüp bakmadı.”
İbnü’s-Sikkît’ten: **كالإجرار** gibi. Bazıları dedi: **الإجرار** **كالتفليك** gibidir; o, çobanın **الهلب**’den iğ fırdöndüsü gibi bir **فلكة** yapmasıdır; sonra devenin dilini deler; onu içine koyar; emmesin diye. İmruü’l-Kays, köpekleri ve öküzü vasfederek dedi ki:
  “Ona, törpüsüyle döndü                      tıpkı **المجر** dilinin sırtını boşalttığı gibi.”
Asma‘î dedi: yavruyu **جر** etti; o **مجرور**dur. Ve **أجر** etti; o **مجر**’dür. Ve okudu:
  “Ve ben, dili **مجرور** olmayanım.”

Mecazdan: **الجر**: devenin, bir yılı tamamladıktan sonra bir ay yahut iki ay yahut yalnız kırk gün yavrusunu çekip sürüklemesidir; o **جرور**dur. Ve **المحكم**’de: develerden **الجرور**: yavrusunu en son sınıra kadar çeken; yahut onu aşan.

Ve dişi deve **جرا** ile **تجر** etti; eğer kendi **مضرب**’ına geldi, sonra onu günlerle geçti ve doğurmadıysa.

Sa‘leb dedi: dişi deve yavrusunu bir ay çeker. Ve denilir: yavru, annesi onunla **جرت** ettiğinde en tam olur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجرور**: yıldan sonra üç ay çeken; o, develerin en kerimidir. Dedi: ancak develerin **مرابيع**’i çeker; **المصاييف** ise çekmez. Dedi: develerden ancak onların kızılları, sarımtırakları ve **رمك**’ları çeker; onların siyahları çekmez; derilerinin kalınlığı ve karın boşluklarının darlığı sebebiyle. Dedi: onlardan bir şeyin çekmesi neredeyse olmaz; etlerinin sertliği ve kabalığı sebebiyle; kızıllar ve sarımtıraklar böyle değildir.

**الجر**: kısrağın on bir aydan fazla artması ve karnındakini düşürmemesidir. Ne zaman **جرت** ederse, yavrusu için daha güçlü olur. On bir aydan sonra **جر**’ının en çok süresi on beş gecedir; bu, vakitlerinin en çoğudur. Ebû Ubeyde’den: kısrağın gebelik vakti, ondan çiftleşmeyi kestikleri andan onu doğuruncaya kadar on bir aydır; eğer onun üzerine bir şey artırırsa “**جرت**” dediler.

**الجر**: kadının doğumunun dokuz aydan geçmesi; onu dört gün yahut üç gün aşmasıdır; böylece rahimde olgunlaşır ve tamam olur.

**الجرة**; kesre ile: **الجر**’ın heyeti. **المحكم**’de: **الجرة**: devenin işkembesinden taşırdığı şey; onu ikinci defa yer. **الصحاح**’ta: **الجرة**; kesre ile: devenin **الاجترار** için çıkardığı şey. Ve fetha ile de gelir. Deve **اجتر** etti ve **أجر** etti; sonuncusu Lihyânî’den. Ve her işkembeli **يجتر** eder. Ve hadiste: “Devesi üzerinde hutbe verdi; o, **بجرتها** ile **تقصع** ediyordu.” İbnü’l-Esîr dedi: **الجرة**: devenin karnından çıkarıp çiğnemesi, sonra yutması için çıkardığı şeydir. Ve **القصع**: çiğnemenin şiddetidir. **الجرة**: devenin yem vaktine kadar oyalanıp durduğu lokma; onu ağzında **يجرها** eder.

**الجرة**: insanlardan bir cemaat; ikamet ederler ve göçerler. Ve **باب بن ذي الجرة**; kesre ile: Sihrek’in katili; **السين**’i muhmale damme ile, **الهاء**’yı sükûn ile, **الراء**’yı fetha ile; Farslı; Rîşehr günü Fars kumandanlarından biri. Kesre ile; Acem beldelerinde; efendimiz Müminlerin Emîri Osman b. Affân (Allah ondan razı olsun) ashabı içinde; hilafeti günlerinde. Ve **السوم بنتث جرة**: zikri olan bir bedevî kadın.

**الجرة**; damme ile, ve fetha ile de: kola benzer bir tahta parçası; başına bir **كفة** yapılır; ortasında bir ip vardır; onunla ceylan bağlanır; onunla ceylanlar avlanır. Ceylan ona takılıp içine düştüğünde, bir süre **ناوصها** eder; içinde çırpınır; kurtulmak için onu zorlar; onu yorduğunda sakinleşir ve içinde yerleşir; işte o **المسالمة**’dir. Meselde: “**ناوص الجرة ثم سالمها**”; bu, kavme görüşlerinde muhalefet eden, sonra onların sözüne dönen ve uzlaşmaya mecbur kalan kimse için darb-ı mesel yapılır. Ve denildi: bir işe düşüp onda çırpınan, sonra sakinleşen kimse için mesel yapılır. Dedi: **المناوصة**: çırpınmaktır; kurtuluş onu aciz bırakınca sakinleşir. Ebû’l-Heysem dedi: onların mesellerinden: “**هو كالباحث عن الجرة**”; dedi: o, ceylan için toprağa gizlenen bir kapan ipine bağlanan bir asadır; onda bir kiriş vardır; eli kapanın içine girdiğinde kirişler elinde düğümlenir; sıçrayıp kurtulmak istediğinde elini uzatır; o asa ile öteki eline ve ayağına vurulur da onu kırar; işte o asa **الجرة**’dir.

**الجر**: altı delik bir demir **قعبة**; buğday tohumu ekilirken içine konur; çiftçi ve **الفدان** onunla yürür; o, yere dökülür. Çoğulu **الجر**’dır. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ve **يزيد بن الأخنس بن حبيب بن جرة بن زعب أبو معن السلمي**: sahâbî; onu **تاريخ دمشق**’te tercüme etti. Denilir: o Bedrî’dir. Ondan oğlu Ma‘n rivayet etti.

**الجرة** fetha ile: ekmek; yahut yalnız **الملة**’de olan için özeldir. Sa‘leb okudu:
  “Onu, şikâyet ve acı duyduğunda tedavi ettim                      yatmış aygır gibi bir **جرة** ile.”
Onu büyüklüğünden dolayı ata benzetti.

**الجريء**; kesre ve şedde ile; ve **التوشيح**’te **الجيم**’in fethasıyla da ضبط edildi: yılana benzeyen, uzun, kaygan bir balık; Farsçada **مارماهي** diye adlandırılır. Ali (Allah yüzünü keremli kılsın) hadîsinde: “**الجري** ve **الجريت** yemekten nehyederdi.” Ve denilir: **الجري**; **الجريت**’te bir lehçedir; daha önce geçti. Ve **التوشيح**’te: o, balıktan pulu olmayan şeydir; Yahudiler onu yemez; ve onun **فصوص**’u yoktur. İbn Abbas hadîsinde: “**الجري** yemekten soruldu; dedi ki: o, ancak Yahudilerin haram kıldığı bir şeydir.”

Mecazdan: onu **جريته**’sine attı; yani onu yedi. Ve **الجرية** ve **الجريئة**; ikisi de kesre ile: kursak. Ebû Zeyd dedi: o, **القرية** ve **الجرية**’dir.

Mecazdan: **الجارة**: yükleri çeken develer; **الأساس**’ta olduğu gibi. **الصحاح**’ta olduğu gibi, yularlarıyla çeker. O, mef‘ûl manasında fâ‘ildir; “**عيشة راضية**” yani **مرضية** manasında; ve “**ماء دافق**” yani **مدفوق** manasında. Ve **جارة**’nin, yürüyüşünde çekici olması da caizdir. Ve onun **جرها**’sı: yavaşlaması ve otlamasıdır.

Ve hadiste: “**ليس في الإبل الجارة صدقة**”; o, çalışan develerdir; ona **جارة** adı verildi, çünkü yularlarıyla çekerek çeker; yani burun halkasıyla sevk edilir; sanki çekilmiş gibidir; muradı: çalışan develerde sadaka yoktur. Cevherî dedi: O, kavmin binekleridir; çünkü sadaka, çalışanlarda değil, otlayanlardadır.

**الجارة**: suya giden yol. **الجرير**: ip; bunu Şemmer söyledi; çoğulu **أجرة** ve **جران**’dır. Ve hadiste: “İnsanlar sizi onun üzerinde yenmeselerdi, sizinle birlikte çıkarırdım; ta ki **الجرير** sırtımda iz bıraksın”; bununla murad iptir. Ve Züheyr b. Cenâb dedi:

Felekleri için **أجرة**’yi (yani ipleri) onunla cilveleşen bir **تياحا** hazırladım.

Yani ipler. Ve Sıhâh’ta artırdı: deve için, binek hayvanı için **العذار** menzilesinde kılınır; bununla adama **جريرا** adı verildi. Ve hadiste: Esedli Nukâde ona dedi ki: “Ben damgasız bir adamım; nerede damgalanayım?” Dedi: “**الجرير**’in **السالفة**’deki yerinde”; yani boynun yan yüzünün ön kısmında. Ve **المغفل**: develerinde damga olmayan kimsedir.

**الجرير**: **أدم**’den, **الزمام** gibi bir ip; bükülmüş iplerin başkasına da ad olur. Hevâzenî dedi: **الجرير** yumuşatılmış **أدم**’dendir; seçkin deve ile ata burnu üzerine iki kat edilir. İbn Sem‘ân dedi: “Devenin boynunda **الجرير**’i **أورطت**”; yani ucunu halkasına koyduğunda—o boynundayken—sonra onu çektiğinde; o sırada deve boğulur. Ve şu beyit okundu:

Onu, **الجرير المورط** içinde görürsün;
Yular salıverilmiş, inişi kolay, yumuşak.

Ve hadiste: Sahâbîler Cerîr b. Abdullah’ın yularını çekiştirdiler; bunun üzerine Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: “**خلوا بين جرير والجرير**”; yani yularını ona bırakın.

Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Odamın kapısına bir **عباءة** diktim; evimin **مجر**’i üzerine bir perde (diktim).” **المجر** (murd gibi): evde enlemesine olan yerdir; **الجائز** diye adlandırılır; kirişlerin uçları onun üzerine konur. **المجرة** (ه ile): İbn Abbâs hadîsinde geldiği üzere göğün kapısıdır; o, gökte enlemesine olan beyazlıktır; iki yanında iki **النسران** vardır; yahut ondan yarılan **شرج**’idir; Ali رضي الله عنه’dan böyle rivayet edilmiştir. Bazı tefsirlerde: yıldızların kendisinden yürüdüğü, gökte hissedilen yoldur. Ve Sıhâh’ta: **المجرة** göktedir; ona bu ad verildi, çünkü sağılmışın izi gibi bir izdir. **مجر الكبش**: Mina’da bilinen bir yer.

**الجر**: **الجريرة**; **الجريرة**: günah. **الجريرة**: adamın işlediği cinayet/fiil. Kişi kendisi ve başkası üzerine bir **جريرة** çekmiştir; onu çeker; (fiil) **بالضم والفتح**. Şeyhimiz dedi: fethin bir yönü yoktur; çünkü ne semâ‘an ne kıyâsen onu gerektiren yoktur. Dedim: Kıyâsen ise dilde ona giriş yoktur, bilindiği üzere; semâ‘an ise, Sağânî tekmilesinde dedi: İbnü’l-A‘râbî: “**جر** yani ‘işledi’ fiilinin muzâri‘i **يجر**’dir; **الجيم**’in fethiyle.” **جرا**: yani onlara bir cinayet işledi. Dedi:

Efendimiz üzerimize bir **جريرة** çekerse,
Ona sabrederiz; biz, dayanaklar olarak keremliyiz.

Lekît hadîsinde: “Sonra ona, kendisi dışında onun üzerine bir şey çekmemesi üzere biat etti”; yani evlat, baba veya aşiretten başkasının **جريرة**’siyle tutulmaz. Denir: “Bunu senin yüzünden yaptım”: **من جراك من جرائك** (med ile), illetli (harfli)den; ikisi de hafifletilir; ve “senin **جريرتك**’nden”; bu, İbn Düreyd’dendir; yani senin için. Lihyânî şu beyiti okudu:

Benî Esed’in **جرا**’sından mı öfkelendiniz?
İsteseydiniz sizin için bir himaye olurdu.

Ve bizim **جرائنا**’mızdan köleler oldunuz,
Bir kavme; hayırlılar ayak bastıktan sonra.

Ezherî, Ebû’n-Necm için okudu:

Gözün yaşları onun **جراها**’sından taştı;
Vah! Riyâ için; sonra vah, vah!

Ve hadiste: “Bir kadın, bir kedi **جرا**’sından ateşe girdi”; yani onun yüzünden. Esâs’ta: “**بجراك** deme.” Hadiste: Nebî صلى الله عليه وسلم Ümmü Seleme’ye işaret etti; yanında **الشبرم** gördü; onu içmek istiyordu; dedi: “O, **حار جار**’dır”; ona **السنا** ve **السنوت**’u emretti. Cevherî dedi: Bu, ona tâbî kılmadır. Ebû Ubeyd dedi: Sözlerinin çoğu “**حار يار**”dır; **الياء** ile.

**الجرجار** (karkâr gibi): bir bitki; bunu Leys söyledi; Cevherî artırdı: güzel kokuludur. Ebû Hanîfe dedi: **الجرجار**: sarı çiçeği olan bir ottur. Nâbiga dedi:

Onun dudaklarından **اليعضيد** sağılır;
Burun delikleri **الجرجار**’dan sarıdır.

**الجرجار**: develerden, **الجرجرة**’si çok olan; yani ses. “**جرجر**” etti: bağırdı ve ses çıkardı. O, **بعير جرجار**’dır; senin “adam **ثرثر** etti, o **ثرثار**’dır” demen gibi. Ebû Amr dedi: **الجرجرة**’nin aslı sestir; ondan, deve ses çıkardığında ona “**يجرجر**” denildi; **الجرجر** gibi; kesre ile. **الجرجار**: gök gürültüsünün sesi.

**الجرجارة** (ه ile): sesi sebebiyle değirmendir. **الجراجر**: develerden iri olanlar; **الجراجب** gibi; bunu Ebû Ubeyd söyledi; tekili **الجرجور**’dur; (harf) **بالضم**. Kümeyt dedi:

Ve bir azı (diş) ki onu suladınız da çoğaldı;
Sizin عطائكم’dan yüz **جرجورا**.

**الجراجر**: **جرجور**’un çoğuludur; **ياء** olmaksızın; Kurâ‘dan. Kıyas, şair onu hazfetmeye mecbur kalıncaya dek onun sabit kalmasını gerektirir. A‘şâ dedi:

**الجلة الجراجر**’i bir bostan gibi bağışlar;
Çocukların **دردق**’ına eğilir.

Ve denir: **إبل جرجور**: karın boşlukları büyük olanlar. **الجرجور**: develerin keremlileri; ve denildi: onların cemaatidir; ve denildi: onlardan iri olanlardır. **جرجرايا**: **د**; Mağrib’de; bu ibare bazı nüshalardan düşmüştür; bildiğimiz, onun Nehrevân şehri olduğudur; müstedreklerde gelecektir. **الجراجر**: (harf) **بالضم**: onlardan, yani develerden, gürültülü olan. Denir: **فحل جراجر**; yani **الجرجرة**’si çok. Ve “**جرجر**” etti: gürültü yaptı ve bağırdı.

Develerden **الجراجر**: içmesi çok olan. Denir: **إبل جراجرة**; yani içmesi çok; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit okundu:

Havuzunun suyu, yudum yudum (içilen) su, yok oldu;
Onu, zayıf **جراجرات** yok etti.

Ondan: **الجراجر**: ses çıkaran su. **الجرجرة**: suyun karna düşüşünün sesi. **الجرجر** (fetha ile): yığın üzerinde basılan şeydir; demirdendir. **الجرجر**: Irak ehlinin sözünde bakladır. Ve kesrelenir; Nebât kitabında böyle. **الأجران**: cin ve ins. Denir: “**جيش الأجرين** ile geldi”; İbnü’l-A‘râbî’den.

Mecazdan: **فرس جرور** ve **جمل جرور**: yuları engeller. İbn Ömer hadîsinde: “Mekke’nin fethine şahit oldu; yanında **فرس حرون** ve **جمل جرور** vardı.” Ebû Ubeyd dedi: **الجمل الجرور**: boyun eğmeyen ve neredeyse sahibine tâbi olmayan. Ezherî dedi: O, mef‘ûl mânasında فعول’dür; fâ‘il mânasında olması da câizdir. Ebû Ubeyd dedi: Atlardan **الجرور**: yavaştır; bazen yorgunluktan olur; bazen **قطاف**’tan olur. Ukaylî’nin şu beyti okundu:

Kuşluk vakti **جرور**; bitkinlik ve usançtan.

Çoğulu **جرر**’dir.

Mecazdan: **بئر جرور**; yani dibi uzak. Aynı şekilde **متوح** ve **نزوع**; yani ondan **البكرة** üzerinde su çekilir ve ellerle çekip çıkarılır; Esâs’ta olduğu gibi. Lisân’da: Asma‘î’den: **بئر جرور**; o, ondan bir deve üzerinde su çekilen kuyudur; ona bu ad ancak, dibinin uzaklığı sebebiyle kovasının ağzı kenarı üzerinde sürüklenmesinden dolayı verilmiştir. Şemmer dedi: **ركية جرور**: dibi uzak. İbn Büzerc’den: “O **جرورا** olmadı; hâlbuki **أجرت**; ne **جدا** oldu; hâlbuki **أجدت**; ne **عدا** oldu; hâlbuki **أعدت**.” Şemmer dedi: **امرأة جرور**: oturaklı (yerinden kalkmayan); çünkü yerde sürükleyerek sürükler.

Mecazdandır: **الجارور**: selin yarıp geçtiği, onu sürüklediği nehir. Mecazdandır: **كتيبة جرارة**; yani yürüyüşü ağır; çokluğundan dolayı, ancak yavaşça yürümeye güç yetirir; bunu **الأصمعي** söyledi. Ve **عسكر جرار**; yani çok. Ve denildi ki: o, çokluğundan dolayı ancak sürünerek yürüyendir. **العجاج** dedi:
  Ahmak, izi sürüklediği zaman **جرارا**. Sözü: **جر الأثر**: yani o, az değildir ki onda izler yahut çukurlar seçilesin.
Denilir: **بنصيبين**’de **الطيارات** ve **الجرارات** çoğaldı. **الجرارة**, **جبانة** gibi: saman biçiminde küçük sarı bir akrepçik; kuyruğunu sürüklediği için **جرارة** diye adlandırıldı; o, akreplerin en habislerindendir ve soktuğuna en öldürücülerindendir.
**الجرارة**: **البطيحة**’da balığın çokluğuyla nitelenmiş bir yöre. Ve **الجرجر** ile **الجرجير**, ikisinin de kesresiyle; birincisi **الفراء**’dan, ikinciden hafifletilmiş: bir ot; yani bilinen, **الصحاح**’ta böyle. Başkası dedi ki: **الجرجر** ve **الجرجير**: ondan kır olanı ve bahçe olanı bulunan bir bitki; en iyisi bahçe olanıdır; onun suyu yaraların izlerini giderir; sütü artırır ve gıdayı hazmeder. Mecazdandır: **أجره رسنه**; onu dilediğini yapar halde bıraktığında. Ve **الأساس**’ta: onu kendi haline bıraktı. Ve **اللسان**’da: ve ondan mesel:  **أجره جريره**  ; yani onu serbest bıraktı ve onu kendi haline saldı.
Mecazdandır: **أجره الدين إجرارا**: onu onun için erteledi. Mecazdandır: **اجر فلانا أغانيه**; onları peş peşe getirdiğinde. Ve **الأساس**’ta: sana bir sesle şarkı söyledikten sonra onu ardı sıra gelen seslerle takip ettirdiğinde. Dedim: o, **أبي زيد**’in sözünden alınmıştır; ve şu beyiti okudu:
  “Benden hüküm gerçekleşince beni sürükledi,
  terennüm edenin onunla yorulmadığı şarkılar.”
**أجر فلانا**: onu mızrakladı ve mızrağı onda bırakıp onu sürükler halde bıraktı. **عنترة** dedi:
  “Onlardan bir başkasına mızrağımı sapladım,
  ve **البجلي**’de **معبلة** ve **وقيع** vardır.”
Ve **قطبة بن أوس** dedi:
  “Ve bizim için soylarımızı salih olanla arıttı,
  ve savaşta mızrakları sürükleriz ve iddia ederiz.”
Ve **عبد الله** hadîsinde: “**مسيلمة**’yi mızrakladım ve mızrağın içinde yürüdü; bir adam bana seslendi: mızrağı ona **أجرره**. Anlamadım; bana seslendi: mızrağı elinden bırak; yani mızrağı onda bırak.” Denilir: **أجررته الرمح**; onu onunla mızrakladığında da o yürürken onu sürüklediğinde; sanki onu onu sürükler kılmışsın. Ve **المجر**, **ملم** gibi: **عبد الرحمن بن سراقة بن مالك بن جعشم المدلجي الكناني**’nin kılıcı. Ve **ذو المجر**, **محط** gibi: **عتيبة بن الحارث بن شهاب**’ın kılıcı; ikisini **الصغاني** nakletti. Ve **الجرجرة**: aygır devenin böğürtüsünün tekrarıdır; deve gırtlağında tekrarladığı bir sestir. **الأغلب العجلي** bir aygır deveyi vasfederek dedi:
  “Ve o, **الهب**’den sonra **جرجر** ettiği zaman.
  Gırtlakta, sevgi gibi **جرجر** eder.
  Ve omuzlu kazan gibi bir baş.”
**الجرجرة**: suyu boğaza dökmenin sesidir. **ابن الأثير** dedi: o, suyun içe düşmesinin sesidir; **التجرجر** gibi. Denildi ki: **التجرجر**, onu yani suyu ardı ardına yudum yudum içmendir; ta ki yudumunun sesi işitilsin; **الجرجرة** de böyledir. Denilir: **جرجر فلان الماء**; onu sesli, aralıklı yudumlarla içtiğinde. Hadîste:  “Altın ve gümüş kaptan içen, ancak karnında cehennem ateşini **يجرجر** eder.”  yani aşağı indirir; içmeyi ve yudumlamayı **جرجرة** kıldı. **الزمخشري** dedi: ateşin merfu‘ okunması da rivayet edilir; çoğu nasbdır. Dedi: bu mecazdır; çünkü cehennem ateşi hakikatte onun içinde **تجرجر** etmez; ancak onu devenin **جرجرة**sine benzetti. Bu, ateşin merfu‘ oluşunun yönüdür; ve **يجرجر**’i **الياء** ile zikretmiş olur; onunla ateş arasında ayırmak için. Nasb üzere ise içen faildir, ateş onun mef‘ûlüdür; mana: sanki cehennem ateşini yudumlar.

İçecek boğazında ses çıkardığında: **قد جرجر الشراب، في حلقه**. **الجرجرة**’nın aslı sestir; bunu **أبو عمر** söyledi. **الأزهري** dedi: hadîste “Altın kaplardan içtiğinde, içindeki cehennem ateşini **يجرجر** eder” sözüyle muradı: su içmeyi ve onu yudumlamayı, şiddetli içişte suyun içe düşmesinin sesi sebebiyle **جرجرة** kıldı. Bu, Allah عز وجل’in sözü gibidir:  “Yetimlerin mallarını zulümle yiyenler, ancak karınlarında ateş yerler.”  Yetim malını yiyeni ateş yiyen gibi kıldı; çünkü bu, ateşe götürür. Ve **جرجره الماء**: ona onu o tarz üzere içirdi. Bazı asıllarda: **الصورة**, **الصفة** yerine. **جرير** dedi:
  “Ve ona suyu **جرجر** ettirdim; ta ki sanki o,
  en uçta ve iki komşuda bir parmağı tedavi eder gibi.”
Burada su ile murad meni’dir; **جرجرته**’deki **الهاء**, hayâya döner.
Ve **انجر الشيء**: çekildi. Denilir: **جاره مجارة**: onu oyaladı; yahut ona iltimas geçti. Ve ondan hadîs:  “Kardeşini **تجار** etme ve onunla **تشاره** etme”;  yani onu oyalama. **الجر**’dendir; o da, hakkı sebebiyle onu bükmendir ve onu yerinden başka bir vakte sürüklemendir. Ve denildi ki: yani ona cinayet etme ve ona bir **جريرة** iliştirme. Ve **الراء**’ın hafifletilmesiyle de rivayet edilir; yani **الجري** ve yarıştan: yani onunla boy ölçüşme ve onunla galip gelmeye çalışma.
Mecazdandır: denilir: **استجررت له**; yani kendimi ona mümkün kıldım da ona boyun eğdim; yani sanki sürüklenmiş oldum.
Ve **الجرجور** (zammeyle): develerden bir topluluk. Denildi ki: develerden **الجرجور**: değerli olan. Ve denildi ki: onlardan iri olanlardır. **الكميت** dedi:
  “Ve azı size içirdiniz de çoğalttı,
  bağışınızdan yüz **جرجورا**.”
Onun çoğulu **جراجر**’dir, **ياء**sız; **كراع**’dan. Kıyas onun sabit kalmasını gerektirir. Ve develerden yüz, zammeyle **جرجور**’dur; yani tam. Ve **أبو جرير**; ondan **أبو وائل** ve **أبو ليلى الكندي** rivayet etti; ve denildi ki: **جرير**. Ve **جرير الأرقط**; nüshalarda böyle; doğrusu **ابن الأرقط**’tır; ondan **يعلى بن الأشدق** rivayet etti. Ve **جرير بن عبد الله بن جابر**; o, **الشليل بن مالك بن نضر بن ثعلبة بن جشم بن عوف**’tur; **أبو عمرو البجلي**; ondan **قيس** ve **الشعبي** ve **همام بن الحارث** ve torunu **أبو زرعة** ve **أبو وائل** rivayet etti. Kûfe’de oturdu, sonra **قرقيسيا**’da; elliden sonra orada vefat etti. Ve **جرير بن عبد الله**; ve denildi ki: **ابن عبد الحميد الحميري**; **خالد بن الوليد** ile Irak’a ve Şam’a mücahid olarak yürüdü. Ve **جرير بن أوس بن حارثة بن لام الطائي**; **عروة بن مضرس**’ten; sahabîlerdir.
Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir: **تجرة**: **الجر**’den **تفعلة**. Ve mecazdandır: **جار الضبع**: şiddetinden dolayı sırtlanı ininden sürükleyen yağmur; bazen büyük sele de bu ad verilir; çünkü o da sırtlanları inlerinden sürükler. Ve denildi ki: **جار الضبع**: yağmurun en şiddetli olduğu haldir; sanki hiçbir şeyi bırakmaz da onu sürükler. **ابن الأعرابي**’den: denilir: hiçbir şeyi bırakmayıp onu akıtan ve sürükleyen yağmura: “Bize **جار الضبع** geldi.” Sırtlanı ancak galip bir sel sürükler.
Ve **شمر** dedi: **ابن الأعرابي**’yi şöyle derken işittim: “Sana **مجر الضبع** gibi bir zamanda geldim”; selin yeri yarmasını kasteder; sanki sırtlan onun içinde sürüklenmiş gibidir. Ve bize gök **جار الضبع** ile isabet etti. **الزمخشري** de bunu **الأساس**’ta, geçenin benzeriyle zikretti. Ve **الجرور**, **صبور** gibi: doğurduğunda yavrusunu tekmeleyen dişi deve; onun elleri boynuna bağlanır; o da onun önünde sürüklenir; ve yavrusu çekilip alınır; onun üzerine ölmesinden korkulur; bu yüzden bez giydirilir ki annesi onu onunla tanısın. Eğer ölürse o bezi başka bir yavruya giydirirler; sonra onu ona alıştırırlar ve burun deliklerini kapatırlar; o yavru onu emmedikçe açmaz; ondan süt kokusunu bulur da ona şefkat eder.
Şair dedi:
  “Eğer sen, ey develerin Rabbi, serbest isen,
  otlak bulmadığında yürüyüşlerinde yükselt.”
Yani develer için otlak bulmadığında, onların yürüyüşünde hızlan. Ve **جر النوء بالمكان**: yağmuru sürdürdü.
**خطام المجاشعي** dedi:

  “Onu, **السماكين**’den bir **نوء** denedi.”
Ve **استجر الفصيل عن الرضاع**: ağzında yahut bedeninin başka yerinde bir yara aldı da bu yüzden emmeden kesildi.
Ve mecazdandır: **أجر لسانه**; onu konuşmadan men ettiğinde; **إجرار الفصيل**’den alınmıştır; o da, emmesin diye dilini yarmak ve üzerine bir çubuk bağlamaktır; çünkü çubuğu diliyle sürükler. **عمرو بن معد يكرب** dedi:
  “Kavmim mızrakları beni konuştursaydı konuşurdum;
  fakat mızraklar **أجرت** etti.”
Yani savaşsalardı ve iyi iş görselerdi bunu zikreder ve onlarla övünürdüm; fakat mızrakları beni **أجرت** etti; yani kaçışlarıyla dilimi konuşmadan kesti; onların savaşmadıklarını kastetti. Ve zannettiler ki **عمرو بن بشر بن مرثد**’i **الأسدي** öldürdüğünde ona bunu söyledi: “**أجر سراويلي**; çünkü ben yardım istemedim.” **أبو منصور** dedi: bu, “**أجررته رسنه** ve **أجررته الرمح**” sözündendir; yani “şalvarı üzerimde bırak; onu sürüklerim.” Hicaz lügatinde idğamı açıkça yaptı; bu ise başkalarının lügatinde idğam etti. Dedi: ve caizdir ki, elbiselerini soyduğunda ve şalvarını almak istediğinde: “Bana şalvarımı **أجر** et” dedi; **الإجارة**’dan, o da eman’dır; yani onu üzerimde bırak; böylece bu babdan olmaz. **ابن السكيت** dedi: **ابن لسان الحمرة**’ye koyun hakkında soruldu da dedi ki: “Hıması olmayan bir köyün sadaka malı; iki **جرت**’sinden kurtulduğunda.” Dedi: iki **جرت** ile, şiddetli zaman ve **النشر**’deki **المجر**’i kasteder; o da, geceleyin yayılmasıdır; yırtıcılar ona gelir. **الأزهري** dedi: **المجر**’i ona iki **جرت** kıldı; yani içine düşüp helak olduğu iki tuzak.
Ve **الجر**: ortasında **اللؤمة** bulunan, **المضمدة**’ye kadar olan iptir. Dedi:
  “Bana **الجر**’i ve **الجر**’i yüklediler; ve **الجر** iştir.”
Ve **جرور**, **صبور** gibi: Mısır’dan bir yöre. Ve **الجرير**, küçültme ve şeddeli olarak: **أسد** diyarında bir vadi; üstü onlarındır, altı **بني عبس**’indir. Ve **غني**’ye ait bir belde; **جبلة** ile **شرقي الحمضى** arasında, **أضاخ**’a kadar; geniş bir arazidir.
Ve **جرير** **زبير** gibi: Mekke yakınında bir yer. Ve **لحام جرير**, **أمير** gibi: Kûfe’de bir yer; **عبيد الله** Kûfe’ye baskın yaptığında orada bir vak‘a oldu. Ve **جرار** **كتاب** gibi: **قنسرين** yörelerindendir. Ve **جرار**, **سعد**: Medine’de bir yer; **سعد بن عبادة** misafirleri için suyu soğuttuğu **جرارا**ları onun üzerine dikerdi; onda **أطم دليم** vardır. Ve **الجر**: sürüm. Ve **اجتروا**: sürdüler. Mesellerindendir:  **ناوص الجرة ثم سالمها**  ; bunu **الميداني** ve başkası zikretti; onun tefsiri geçti. Mecazdandır: **جرت الخيل الأرض بسنابكها**; onu çizdiğinde. Ve şu beyit okundu:
  “Toynakların çizdiği hendekler bıraktı;
  onda her yırtık gömlekli, yere serilmiş.”
**الأصمعي**’ye denildi: onu **الجريرة**’den mi? Dedi: hayır; fakat yerdeki **الجر**’den ve onda iz bırakmaktan; şu sözü gibi:
  “Ganimet alan ve bozguna uğrayan orduların **مجر**’i.”
Mesellerindendir:  **سطى مجر، ترطب هجر**  ; yani: ey **مجرة**, göğün ortasına yüksel; çünkü o, **هجر**’de hurmaların olgunlaşıp ıslanmasının vaktidir.
**عمر** hadîsinde:  “Bu iş, **جرته**’sine öfkelenmeyen kimseden başkasına yaraşmaz.”  yani raiyyetine kin tutmayan; **الجرة**’yi buna misal yaptı. Ve denilir: “Falan, **جرته**’sine öfkelenmez” sözünün manası: bir sırrı gizlemez.

Onların darbımesellerinden: “Onu yapmam, **الدرة** ile **الجرة** ayrıştığı müddetçe”; ve “**درة** bir **جرة**’ye muhalefet etmedi.” İkisinin ayrışması şudur: **الدرة** ayaklara doğru aşağı iner, **الجرة** ise başa doğru yukarı çıkar.

İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: Haccâc, Hicaz’dan gelmiş bir adama yağmur hakkında sordu; o da dedi ki: “Üzerimize **الأسمية** ardı ardına geldi de yolculuğu engelledi; keçiler birbirine zulmetti; **الدرةث**’i **بالجرة** ile celbetti.” **اجتلاب الدرة بالجرة**: hayvanların (davarın) dolmasıdır; sonra çöker yahut yatar; sağım vaktine kadar çökmeye devam eder, geviş getirir.

**الصحاح**’ta, **المصنف**’te ve dil tasniflerinin çoğunda: onların sözü: **هلم جرا**. Dediler ki: manası “yavaşça, teenni ile”dir. Münzirî, onların “**هلم جروا**” sözünde dedi ki: yani “size kolay geldiği üzere, şiddet ve zorluk olmaksızın, teenni ile geliniz.” Bunun aslı, sevk etmede **الجر**’dendir; o da şudur: develeri ve koyunları, yürüyüşlerinde otlasınlar diye bırakmak. Ve şu beyti okudu:

  لطالما جررتـكـن جـرا.
  حتى نوى الأعجف واستمرا.
  فاليوم لا آلو الركاب شـرا.

Denir ki: “**جرها على أفواهها**”, yani onları sevk et; onlar otlarken ve ottan nasiplenirken. Ve denir ki: “Şu şu, şu şu yılın başı idi; sonra **فهلم جرا** bugüne kadar”, yani bu bugüne kadar uzadı. Hadiste de birden çok yerde gelmiştir; manası işin sürmesi ve bitişik olmasıdır. Aslı **الجر**’dendir: sürükleme. **جرا** masdar üzerine yahut hâl olarak mansub olmuştur. Şeyhimiz dedi ki: İbn Hişâm onda durakladı: bu Arapça lafızlardan mıdır yoksa müvelled midir? Ve onu izâfeye tahsis etti; Ebû Abdullah er-Râ‘î, onun sözünü reddetmek için koyduğu telifinde onu takip etti; İbnü’l-Enbârî **الزاهر**’de ve birden başkası onun hakkında sözü yaydı. Celâl, İbn Hişâm’ın sözünü kitabı **الأشباه والنظائر النحوية**’de, arıtılmış tam olarak nakletti. Ben bu araştırmanın tamamını müstakil bir risalede derc ettim; onun çoğunu yahut azını getirmeye ihtiyaç bırakmadı. Kısaltma ile bitti.

**الجرجرة**: bıkkınlık anında devenin sesidir. Hadiste: “Bir kavim Kur’an okur; **جراجرهم**’i aşmaz”, yani boğazları. Onu **جراجر** diye adlandırdı; suyun **جرجرة**’sinden dolayı. Nâbiga’nın sözü de bundandır:

  لهاميم يستلونها في الجراجر.

Ve denildi ki: ona **الجراجر** denir; içine su düştüğünde ondan işitilen sesten dolayı. **الجراجر**: iç boşluk.

Ezherî bu tercemede zikretti: **غيث جور**; **كهجف** gibi; yani her şeyi çeker. Ve **غيث جور**: bitkisi uzayıp yükseldiği zaman. Ebû Ubeyde dedi ki: **غرب جور**: ağır, kalın bir balta. Başkası dedi ki: **جمل جور**: yani iri; ve **نعجة جورة**. Ve şu beyti okudu:

  فاعتام منا نعجة جـوره.
  كأن صوت شخبها للدره.
  هرهرة الهر دنا للهره.

Ferrâ dedi ki: istersen ondaki **الواو**’yu زائد kılarsın: **من جررت**’ten; istersen onu **الجور**’dan bir fiil kılarsın; ve **الراء**’daki şedde ziyade olur; nitekim “**حمارة**” denir. **التهذيب**’de: Araplar, bin kişiyi sevk eden adama “**جرارا**” derlerdi. İbnü’l-A‘râbî’den: “**جرجر**”, onu düşmana karşı hazırlanmaya emrettiğin zaman. Ve “**لا جر**”, “**لا جرم**” manasında; gelecek. Mecazdan: “Bu işte bana **جار** yoktur”, yani beni ona çeken bir fayda yoktur; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **ككتان**: Abdüla‘lâ b. Ebî’l-Müsâvir **الجرار**; yumuşak (zayıf). Ve Îsâ b. Yûnus el-Fâhûrî er-Ramlî **الجرار**. Ve Hibetullâh b. Ahmed **الجرار**; İbn Asâkir’e şeyh. Ve Küleyb b. Kays el-Leysî **الجرار**; onu Ebû Lü’lüe öldürdü; İbnü’l-Kûtî onu **بدائع التحف**’ta, eşraftan mesleklere nisbet edilenleri zikretmede andı ve dedi ki: Ona ancak savaşta atılganlığından dolayı **الجرار** denildi. **الأسماء**’da: Muhammed b. Muhammed b. Temmâm b. Cerrâr el-Enbârî. Ve Urve b. Mervân **الجرار**. Ve şair Ebû’l-Atâhiye’nin lakabı **الجرارث** idi; çünkü o **الجرار** satardı. Ve Ahmed b. Muhammed b. el-Abbâs **الجرار**. Ve şair Ahmed b. Ebî’l-Kâsım **الجرار** el-Mevsılî. Ve Ahmed b. Sâlih b. Abdillâh **الجرار**; Silefî ondan yazdı. Ve **جرجرايا**: Nehrevan el-Esfel şehri; Bağdat ile Vâsıt arasında; ondan Muhammed b. Bişr b. Süfyân ve Ebû Bedr Şücâ‘ b. el-Velîd.

Ve **جرجير**: Mısır’da bir köy; **الفرما**’dan ona bir merhale; ondan: Ebû Hafs Ömer b. Muhammed b. el-Kâsım; **الموطأ**’nın râvisi; Abdullah b. Yûsuf et-Tenîsî’den, Mâlik’ten.

Ve **جريرا**: Merv’de bir köy; ondan: Abdülhamîd b. Habîb; tâbiînin tâbiîlerinden. Ve Cerrîr b. Abdülvehhâb b. Cerrîr b. Muhammed b. Alî b. Cerrîr, Ebû’l-Fazl ed-Dabbî **الجريري**; dedesine nisbetle; muhaddis; 469 yılında vefat etti. Ve **الجريري** ayrıca İbn Cerrîr et-Taberî’nin mezhebine nisbetledir; onlardan: kadı Ebû’l-Ferec el-Muâfâ b. Zekeriyyâ el-Hâfız; el-Beğavî’den hadis rivayet etti. Ve Ebû Mes‘ûd Saîd b. İyâs **الجريري** (ضم ile); Basralı, sika; ondan Sevrî rivayet etti. Ve Cerrîr, Abdullah’ın babası; Esved b. Şeybân’dan rivayet etti. Ve **جريرة**: **جرة**’nin küçültmesi; Ömer b. Muhammed el-Kattân’ın lakabı; Ebû’l-Husayn’dan işitti; 600 yılında vefat etti; Zehebî söyledi.

Ve **جرير** ( **كأمير** gibi) İbn Ebî Atâ el-Kureşî; Hicazlı. Ve Cerrîr ed-Dabbî; ve Cerrîr b. Utbe; rivayet ettiler.
