# جرض — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B6/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D8%B6/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B6.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: جرض

ج ر ض
جرض بريقه جرضاً‏:‏ غصّ به‏.‏
وجرض ريقه وجرعه بمعنىً‏.‏
يقال‏:‏ فلان يجرض عليك ريقه غيظاً‏.‏
وفي مثل ‏"‏ حال الجريض دون القريض ‏"‏ قال أبو الدقيش‏:‏ الجريض الغصـة والقريـض الجـرة أي منعت الغصة من الاجترار‏.‏
وأفلت فلان جريضاً أي مشرفاً على الهلاك قد بلغت نفسه حلقه فجرض بها كقولهم‏:‏ ‏"‏ أفلت بجريعة الذقن ‏"‏ وكقول الهذلي‏:‏ نجا سالم والنفـس منـه بشدقـه ولم ينـإلاّ جفـن سيـفٍ ومئـزرا وكقوله تعالى‏:‏ ‏"‏ كلاّ إذا بلغت التّراقي ‏"‏‏.‏
‏"‏ فلولا إذا بلغت الحلقوم ‏"‏‏.‏
فالجريض فـي ‏"‏ حـال الجريـض ‏"‏ بمعنى الريق المجروض أو اسم غير مصدر بمعنى الغصة وفي ‏"‏ أفلت جريضاً ‏"‏ بمعنى الجرض كالسقيم والسقم وينصره جمعه على جرضى كمرضى‏.‏
قال رؤبة‏:‏ أصبح أعداء تميم مرضى ماتوا جوًى والمفلتـون جرضـي وعن النضر أي أفلتك ولم يكـد فجرضـت عليـه ريقـك وأنشـد البيـت فجعلـه فعيـلاً بمعنـى مفعول مجروض عليه وجمعه فعلى كجريح وجرى ولا يساعد عليه القـرآن والشعـر والقـول مـا قدمته‏.‏

### Türkçe

ج ر ض
**جرض بريقه جرضاً**: onunla boğuldu.
Ve **جرض ريقه وجرعه** aynı anlamdadır.
Denir: falan, öfkeyle senin üzerine tükürüğünü boğazında tutar.
Ve şu meselde: “**حال الجريض دون القريض**” Ebû’d-Dukayş dedi ki: **الجريض** boğazda düğümlenme, **القريض** ise geviş getirme (geri getirme)dir; yani boğazda düğümlenme geviş getirmeyi engelledi.
Ve falan **جريضاً** olarak kurtuldu; yani helâke yakın, canı boğazına ulaşmıştı da onunla boğuldu; onların “**أفلت بجريعة الذقن**” demeleri gibi ve Huzelî’nin sözü gibi:
Sâlim kurtuldu; can ise ondan yanağının kenarındaydı,
ve yalnızca bir kılıç kabzası ve bir peştamal (kuşak) eksik kalmıştı.
Ve Yüce Allah’ın sözü gibi: “**كلاّ إذا بلغت التّراقي**”.
“**فلولا إذا بلغت الحلقوم**”.
Öyleyse **الجريض**, “**حال الجريض**”de, boğazda tutulmuş tükürük anlamındadır; yahut mastar olmayan bir isimdir, boğazda düğümlenme anlamında. “**أفلت جريضاً**”da ise **الجرض** anlamındadır; **السقيم** ve **السقم** gibi. Onu, **جرضى** üzere (çoğul) getirilmesi destekler; **مرضى** gibi.
Rü’be dedi ki:
Temîm’in düşmanları sabahladı; hastalar,
iç yanmasıyla öldüler; kurtulanlar ise **جرضى**.
Ve Nadr’dan: yani seni kurtardı ve az kalsın (kurtarmayacaktı); sen de onun üzerine tükürüğünü boğazında tuttun. Ve beyti rivayet etti; onu, üzerine boğazda tutulmuş (tükürük) anlamında mef’ûl mânasında **فعيل** kıldı; çoğulunu da **فعلى** kıldı; **جريح** ve **جرحى** gibi. Buna Kur’ân, şiir ve (doğru) söz yardım etmez; (doğru) söz, benim önce sunduğumdur.
