# جرف — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D9%81/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جرف

باب الجيم والرّاء والفاء معهما
ج ر ف، ر ج ف، ف ر ج، ف ج ر، ج ف ر مستعملات
جرف:
الجَرفُ: اجتِرافُكَ الشيء عن وجهِ الأرضِ، حتى يقال: كانت المرأة ذات لِثَةٍ فاجترفها الطَّبيبُ أي استحاها عن الإنسان وقطعها.
والطَّعون الجارف نزل بأهل العراق وجَرفهم تَجريفاً فسمِّي جارِفاً.
والجارفُ: شؤمٌ أو بَلِيَّةٌ تَجترفُ مالَ القومِ.
ورجلٌ مُجَرَّفٌ: جَرَّفَه الدَّهرُ أي اجتاح مالَه فأفقره، قال:
.... مِمَّن جَرَّفَ الدهر مِختَل
ورجلٌ جُرافٌ: أكولٌ جداً.
ورجلٌ جُرافٌ أيضاً أي كثيرُ المُجامعِة، نشيطّ لذلك، قال:
والمنقريُّ جُرافٌ غير عِنينِ
وجُرفُ الوادي ونحوه من أسنادِ المَسايلِ إذا دَخلَ في أصله فاجترفه فصار كالدَّجل وأشرف أعلاه، فإذا انصدع فهو هارٍ، وقد جَرَّف السَّيل أسناده أي أقبالَه، وهو ما قابَلَك من الأرض.
رجف:
رَجَفَ الشيءُ يَرجُفُ رَجفاً ورَجَفاناً كرجَفان البعير تحت الرَّجلِ، وكما ترجف الشَّجرةُ إذا رجَّفتها الرِّيحُ، وكما تَرجفُ الأسنان إذا نُفِضَت أصولها ونحوه رَجَفَتِ الأرض تزلزلت.
ورَجَفَ القوم: تهيِّأوا للحرب.
وأرجَفُوا: خاضوا في الأخبار السَّيِّئةِ من الفِتنةِ ونحوها.
والرَّجفةُ: كلُّ عذابٍ أُنزل قوماً فهو رَجفةٌ وصيحةٌ وصاعقةٌ.
والرَّعدُ يرجفُ رَجفاً ورَجيفاً، وهو تردُّدُ هديه في السَّماء.
فرج:
المُفرجُ: القتيلُ لا يُرى من قَتَله.
والفَرَجُ: ذهاب الغَمِّ، وفّرَّجَه الله تفريجاً فانفرج، قال:
يا فارجَ الكربِ مُسدولاً عساكرهُ		كما يُفرِّجُ غمَّ الظُّلمة الفَـلَـقُ
والفَرجُ: اسم يجمع سوءاتِ الرِّجال والنَّساءِ والقبلان وما حوليهما، كلُّه فرجٌ، وكذلك من الدَّوابِّ ونحوها من الخلقِِ.
وكلُّ فَرجةٍ بين شيئين فهو فرجٌ، قال:
إلا كُميتاً كالقناةِ وَضابئاً		بالفَرجِ بين لبانِه ويديهِ
جَعَلَ ما بين يديه قَرجاً.
وكذلك فروج الجبال والثُّغور.
وفَرّوجَةُ الدَّجاجِ، وجمعها فَراريجُ.
والفَريجُ: الباردُ، هُذلِيةٌ.
والفَرّوجُ: قُباءً مشقوق من خلفٍ.
ورجلٌ أفرجٌ، وامرأة فرجاءُ أي عظيم الأليتين.
جفر:
الجَفر والجِفرة من أولاد الشّاءِ ما قد استجفَرَ أي صار له بطنٌ وسَعَةٌ جَوفٍ وأقبل على الأكل.
وهو المتكرشُ من الناس، واستجفر الصَّبيُّ: عظُمَ بطنه وأكل.
وأجفر جنبه فهو مُجفرُ الجنبين من كلِّ شيءٍ.
وجُفرةُ الجنب: باطنُ المُجرئِشِّ.
والجُفرةُ: حُفرةٌ واسعةٌ مُستديرةٌ في الأرض.
والجَفيرُ: شبه الكِنانِة إلا أنّه أوسع، يجعل في نشّابٌ كثيرٌ.
وجُفورُ الفحلِ: فُتورُه وانقطاع مائه من كثيرة الضِّرابِ، وكل فَحلٍ يجفرُ ماؤه أي ينقطعُ.
ورجل مُجفِرٌ، قد أجفَرَ أي تغيرت ريحُ جَسدِه.
قال زائدة: أجفر الرجلُ إذا كان ببلدِ ثم فُقِدَ فلا يُحَسُّ به، وأجفرنا فلانٌ أي جَفانا وحُبِسَ عَنّا.
فجر:
الفَجرُ: ضوءُ الصباحِ، والفَجرُ: الصُّبحُ.
والفجرُ: المعروفُ، وما أكثر فجرَه أي معروفه.
والفَجر: تفجيرُكَ الماءَ.
والمَفجَرُ: الموضع الذي يَنفَجِرُ منه الماءُ.
وانفجرَ عليهم القومُ وانفجرت عليهم الدَّواهي إذا جاءهم الكثيرُ منها بغيةً.
والفُجُورُ: الرِّيبةُ، والكذبُ من الفُجُورِ.
وقد ركب فلانٌ فَجرَةً وفَجارِ اسم للفَجرة ولا يجريان إذا فَجَرَ وكذب، قال:
فحملت برَّةً واحتملت فحار
والفِجارُ من وقعات العرب بعُكاظٍ تفاخروا فيها فاحتربوا واستحلُّوا كلَّ حرمةٍ.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **الرّاء** ve **الفاء** onlarla beraber
**ج ر ف**، **ر ج ف**، **ف ر ج**، **ف ج ر**، **ج ف ر** kullanımdadırlar

**جرف**:
**الجَرفُ**: senin şeyi yerin yüzünden kazıyıp almandır; hatta denilir ki: kadın **لِثَةٍ** sahibi idi de tabip onu **اجترفها** etti; yani onu insandan gizledi ve kesti.
Ve **الطَّعون الجارف** Irak ehline indi ve onları **جَرفهم تَجريفاً** etti; bu yüzden **جارِفاً** diye adlandırıldı.
Ve **الجارفُ**: kavmin malını **تَجترفُ** eden bir uğursuzluk yahut bir belâdır.
Ve bir adam **مُجَرَّفٌ**: **جَرَّفَه الدَّهرُ**; yani malını silip süpürdü de onu fakirleştirdi; dedi ki:
.... kimselerden, **جَرَّفَ الدهر** (olan) **مِختَل**
Ve bir adam **جُرافٌ**: çok yiyicidir, pek.
Ve bir adam **جُرافٌ** da: yani çokça cinsel birleşmesi olan, buna etkin; dedi ki:
Ve **المنقريُّ** **جُرافٌ**; **عِنينِ** olmayan
Ve vadi ve benzerinin **جُرفُ**’u, **المَسايلِ**’in dayanaklarından; aslına girip onu **اجترفه** edince, **الدَّجل** gibi olur ve üstü yükselir; yarılınca ise o **هارٍ**’dır. Ve sel onun dayanaklarını **جَرَّف** etti; yani onun ön taraflarını; o da yerden sana karşı gelen kısımdır.

**رجف**:
Şey **رَجَفَ** eder, **يَرجُفُ** **رَجفاً** ve **رَجَفاناً**; devenin ayak altında **رجَفان**’ı gibi; ve rüzgâr onu sarstığında ağacın **ترجف** etmesi gibi; ve dişlerin, kökleri sarsıldığında **تَرجفُ** etmesi gibi. Ve bunun benzeri: yer **رَجَفَتِ**; sarsıldı.
Ve kavim **رَجَفَ**: savaşa hazırlandılar.
Ve **أرجَفُوا**: fitne ve benzeri hakkında kötü haberlere daldılar.
Ve **الرَّجفةُ**: bir kavme indirilen her azap; o bir **رَجفةٌ** ve bir **صيحةٌ** ve bir **صاعقةٌ**’dır.
Ve gök gürültüsü **يرجفُ** **رَجفاً** ve **رَجيفاً**; o, gökteki sesinin gidip gelmesidir.

**فرج**:
**المُفرجُ**: öldürülen; onu kimin öldürdüğü görülmez.
Ve **الفَرَجُ**: gamın gitmesidir; Allah onu **تفريجاً** ile giderdi de o **انفرج** etti; dedi ki:
Ey sıkıntıyı gideren; orduları salınmış (iken),		karanlığın gamını **الفَـلَـقُ** nasıl giderirse
Ve **الفَرجُ**: erkeklerin ve kadınların avret yerlerini, iki ön uzvu ve onların çevresini toplayan bir isimdir; hepsi **فرجٌ**’dir; aynı şekilde binek hayvanlarından ve benzerlerinden mahlûkatta da.
Ve iki şey arasındaki her **فَرجةٍ** o bir **فرجٌ**’dir; dedi ki:
Ancak kızıl (at) bir tane; mızrak gibi ve bir **وَضابئاً**		**الفَرجِ** ile, göğsü ile elleri arasındaki
Onun elleri arasındakini **قَرجاً** kıldı.
Ve aynı şekilde dağların ve geçitlerin **فروج**’u.
Ve tavuğun **فَرّوجَةُ**’si; çoğulu **فَراريجُ**’dir.
Ve **الفَريجُ**: soğuk olan; Hüzeyl lehçesidir.
Ve **الفَرّوجُ**: arkadan yarık bir **قُباءً**.
Ve bir adam **أفرجٌ**, ve bir kadın **فرجاءُ**; yani iki kalçası büyük.

**جفر**:
**الجَفر** ve **الجِفرة**, koyun yavrularından, **استجفَرَ** etmiş olan; yani ona karın ve iç genişliği oldu ve yemeye yöneldi.
Ve o, insanlardan göbeklenmiş olandır. Ve çocuk **استجفر** etti: karnı büyüdü ve yedi.
Ve onun yanı **أجفر** etti; o, her şeyden iki yanı **مُجفرُ** olandır.
Ve yanın **جُفرةُ**’si: **المُجرئِشِّ**’in iç tarafı.
Ve **الجُفرةُ**: yerde geniş, yuvarlak bir çukurdur.
Ve **الجَفيرُ**: **الكِنانِة** benzeri; ancak o daha geniştir; içine çok **نشّابٌ** konur.
Ve aygırın **جُفورُ**’u: çokça çiftleşmeden dolayı gevşemesi ve suyunun kesilmesidir; ve her aygır, suyu **يجفرُ** eder; yani kesilir.
Ve bir adam **مُجفِرٌ**, **أجفَرَ** etmiş; yani bedeninin kokusu değişti.
Zâide dedi ki: adam, bir beldede iken sonra kaybolur da kendisinden bir iz duyulmazsa **أجفر** eder; ve “falanca bize **أجفرنا** etti” yani bize **جَفانا** etti ve bizden alıkonuldu.

**فجر**:
**الفَجرُ**: sabahın ışığıdır; ve **الفَجرُ**: sabah vaktidir.
Ve **الفجرُ**: iyiliktir; “onun **فجرَه**’i ne çoktur” yani iyiliği.
Ve **الفَجر**: senin suyu yarıp akıtmandır.
Ve **المَفجَرُ**: suyun ondan fışkırdığı yerdir.
Ve kavim onların üzerine **انفجرَ** etti; ve belâlar onların üzerine **انفجرت** etti; onlardan çokça olanı ansızın geldiğinde.
Ve **الفُجُورُ**: şüphedir; ve yalan, **الفُجُورِ**’dandır.
Ve falanca bir **فَجرَةً** bindi; ve **فَجارِ** fâcirler için bir isimdir; ve **فَجَرَ** edip yalan söylediğinde ikisi de çekimlenmez; dedi ki:
Böylece **برَّةً** taşıdı ve **فحار** taşıdı
Ve **الفِجارُ**, Ukâz’da Arapların çarpışmalarındandır; onda övündüler de savaştılar ve her hürmeti helâl saydılar.
