# جرمز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D9%85%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جرمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جرمز

جَرْمَزَ واجْرَمَّزَ: انْقَبَض واجتمع بعضه إِلى بعض.
والمُجْرَنْمِزُ: المُجْتَمِعُ. قال الأَزهري: وإِذا أَدغمت النون في الميم قلت مُجْرَمِّزٌ. وجَرْمَزَ الشيءُ واجْرَنْمَزَ أَي اجتمع إِلى ناحية. والجَرْمَزَةُ: الانقباض عن الشيء.
قال: ويقال ضَمَّ فلانٌ إِليه جَرامِيزَهُ إِذا رفع ما انتشر من ثيابه ثم مضى. وجَرامِيزُ الوَحْشِيِّ: قوائمه وجَسَدُه؛ قال أُمية بن أَبي عائذ الهذلي يصف حماراً:
وأَسْحَمَ حامٍ جَرامِيزَهُ
حَزابِيَةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ
وإِذا قلتَ للثّوْرِ: ضَمَّ جَرامِيزَه، فهي قوائمه، والفعل منه اجْرَمَّزَ إِذا انقبض في الكِناسِ؛ وأَنشد:
مُجْرَمِّزٌ كضَجْعَةِ المأْسُورِ
ورماه بِجَرامِيزِه أَي بنفسه. أَبو زيد: رمى فلانٌ الأَرض بِجَرامِيزِه وأَرْواقِهِ إِذا رَمى بنفْسه. وجَرامِيزُ الرجل أَيضاً: جَسَدُه وأَعضاؤه. ويقال: جَمَعَ جَرامِيزَه إِذا تَقَبَّضَ لِيَثِبَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه كان يجمع جَرامِيزَه ويَثِبُ على الفرس، قيل: هي اليدان والرجلان، وقيل: هي جملة البدن. وتَجَرْمَزَ إِذا اجتمع. ومنه حديث المغيرة، رضي الله عنه، لما بُعِثَ إِلى ذي الحاجبين قال: قلتُ في نفسي لو جمعتَ جَرامِيزَكَ ووَثَبْتَ فَقَعَدْتَ مع العِلْج. وفي حديث عيسى بن عمر: أَقْبَلْتُ مُجْرَمِّزاً حتى اقْعَنْبَيْتُ بين يَدَي الحَسَنِ أَي تَجَمَّعْتُ وانُقَبَضْتُ؛ والاقْعِنْباءُ: الجلوسُ. وأَخَذَ الشيءَ بِجَرامِيزِه وحَذافِيرِه أَي بجميعه. ويقال: جَمَعَ فلانٌ لفلان جَرامِيزَه إِذا استعدّ له وعزم على قصده.
وتَجَرْمَزَ إِذا ذهب. وتَجَرْمَزَ الليلُ: ذهب؛ قال الراجز: لما رأَيتُ الليلَ قد تَجَرْمَزَا،
ولم أَجِدْ عَمَّا أَمامي مَأْرِزَا
وجَرْمَزَ الرجلُ: نَكَصَ، وقيل أَخطأَ. وفي حديث الشَّعْبيِّ وقد بلغه عن عكرمة فُتْيا في طلاق فقال: جَرْمَزَ مَوْلى ابنِ عباس أَي نَكَصَ عن الجواب وفَرَّ منه وانقبض عنه. وتَجَرْمَزَ واجْرَمَّزَ: ذهب. وتَجَرْمَزَ عليهم: سقط. أَبو داود عن النضر قال: قال المُنْتَجِعُ يُعْجِبُهُم كلُّ عامٍ مُجْرَمِّزِ الأَوّلِ أَي ليس في أَوّله مطر.
والجَرْمُوزُ: حوضٌ، قيل: هو الحوض الصغير؛ قال أَبو محمد الفَقْعَسِيُّ:كأَنها، والعَهْد مُذْ أَقْياظِ،
أُسُّ جَرامِيزَ على وِجاذِ
قال: والضمير في كأَنها يعود على أَثافيَّ ذكرها قبل البيت وهي حجارة القِدْرِ، شبهها بأُسِّ أَحْواضٍ على وِجاذٍ، وهي جمع وَجْذٍ لنُقْرَةٍ في الجبل تُمْسِكُ الماء. وقوله: والعهد مذ أَقياظ أَي في وقت القَيْظ فليس في الوِجاذِ ولا الأَحواض ماء؛ وقال ذو الرمة:
ونَشَّتْ جَرامِيزُ اللِّوَى والمَصانِع
الليث: الجُرمُوزُ حَوْضٌ مُتَّخَذٌ في قاع أو روضةٍ مُرْتَفِع الأَعْضادِ فيسيل منه الماء ثم يَفْرُغُ بعد ذلك، وقيل: الجُرْمُوزُ البيت الصغير.وبنو جُرْمُوزٍ: بطن. وابن جُرْمُوزٍ: قاتلُ الزُّبَيْرِ، رحمه الله.

### Türkçe

**جَرْمَزَ** ve **اجْرَمَّزَ**: büzüldü ve onun bir kısmı bir kısmına doğru toplandı.

**المُجْرَنْمِزُ**: toplanmış olan. Ezherî dedi: Nûn’u mîm’e idğam ettiğinde **مُجْرَمِّزٌ** dersin. Ve şey **جَرْمَزَ** ve **اجْرَنْمَزَ**; yani bir tarafa doğru toplandı.

**الجَرْمَزَةُ**: şeyden büzülüp çekilme.

Dedi: “Falan kimse, elbiselerinden yayılmış olanı kaldırıp sonra yürüyüp gittiğinde, **جَرامِيزَهُ**’ni kendine doğru topladı” denir. Ve **جَرامِيزُ الوَحْشِيِّ**: onun ayakları ve gövdesi; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî bir eşeği vasfederek dedi:
وأَسْحَمَ حامٍ جَرامِيزَهُ
حَزابِيَةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ

Ve öküz için “**ضَمَّ جَرامِيزَه**” dediğinde, o onun ayaklarıdır; bunun fiili de, **اجْرَمَّزَ**’dır; yani ininde büzüldü; ve şu şiir okunmuştur:
مُجْرَمِّزٌ كضَجْعَةِ المأْسُورِ

Ve onu **بِجَرامِيزِه** ile attı; yani kendisiyle. Ebû Zeyd: “Falan kimse, kendisiyle attığında, yeri **بِجَرامِيزِه** ve **أَرْواقِهِ** ile attı” dedi. Ve **جَرامِيزُ الرجل** de: onun gövdesi ve uzuvlarıdır. “**جَمَعَ جَرامِيزَه**” denir; yani sıçramak için büzüldü. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: onun **جَرامِيزَه**’ni topladığı ve ata sıçradığı (vardır). Denildi ki: o iki el ve iki ayaktır; ve denildi ki: o bedenin bütünü(dür). Ve **تَجَرْمَزَ**: toplandı. Ondandır: Muğîre’nin, Allah ondan razı olsun, iki kaşlıya gönderildiğinde hadisi; dedi ki: “Kendi kendime dedim ki: keşke **جَرامِيزَكَ**’ni toplasaydın ve sıçrayıp da acemle birlikte otursaydın.” Îsâ b. Ömer’in hadisinde: “Hasan’ın önünde **اقْعَنْبَيْتُ** edinceye kadar **مُجْرَمِّزاً** olarak geldim”; yani toplandım ve büzüldüm; ve **الاقْعِنْباءُ**: oturuştur. Ve şeyi **بِجَرامِيزِه** ve **حَذافِيرِه** ile aldı; yani onun tamamıyla. Ve “Falan kimse, falan için **جَرامِيزَه**’ni topladı” denir; yani ona hazırlandı ve ona yönelmeye azmetti.

Ve **تَجَرْمَزَ**: gitti. Ve **تَجَرْمَزَ الليلُ**: gitti; râciz dedi:
لما رأَيتُ الليلَ قد تَجَرْمَزَا،
ولم أَجِدْ عَمَّا أَمامي مَأْرِزَا

Ve adam **جَرْمَزَ**: geri çekildi; ve denildi ki: hata etti. Şa‘bî’nin, İkrime’den kendisine ulaşan bir boşama fetvası hakkında hadisinde: “İbn Abbâs’ın mevlâsı **جَرْمَزَ**”; yani cevaptan geri çekildi ve ondan kaçtı ve ondan büzülüp çekildi. Ve **تَجَرْمَزَ** ve **اجْرَمَّزَ**: gitti. Ve **تَجَرْمَزَ عليهم**: düştü. Ebû Dâvûd, Nadr’dan: **المُنْتَجِعُ** dedi ki, onları hoşuna gider: “Her yıl, ilkinin **مُجْرَمِّزِ**’i”; yani onun başında yağmur yoktur.

**الجَرْمُوزُ**: bir havuzdur; denildi ki: o küçük havuzdur; Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi:
كأَنها، والعَهْد مُذْ أَقْياظِ،
أُسُّ جَرامِيزَ على وِجاذِ

Dedi: “**كأَنها**”daki zamir, beyitten önce zikrettiği **أَثافيَّ**’ye döner; o, tencere taşlarıdır; onları, **وِجاذ** üzerinde havuzların temeline benzetti; **وِجاذ** ise, dağda suyu tutan bir oyuk için **وَجْذ**’ün çoğuludur. Ve onun sözü: “**والعهد مذ أَقياظ**” yani yaz sıcağı vaktinde; öyleyse **الوِجاذ**’da da havuzlarda da su yoktur. Zü’r-Rumme dedi:
ونَشَّتْ جَرامِيزُ اللِّوَى والمَصانِع

Leys: **الجُرمُوزُ**; düz bir yerde yahut kolları yüksek bir çayırda yapılmış bir havuzdur; ondan su akar, sonra bundan sonra boşalır. Ve denildi ki: **الجُرْمُوزُ** küçük evdir. Ve **بنو جُرْمُوزٍ**: bir batındır. Ve **ابن جُرْمُوزٍ**: Zübeyr’in katilidir, Allah ona rahmet etsin.
