# جره — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جره](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جره

باب الهاء والجيم والراء معهما
هج ر، ه ر ج، ج ه ر، ر ه ج، ج ر ه مستعملات
هجر:
في حديث عمر: هاجروا ولا تَهَجَّروا، أي: أخلصوا الهجرةَ لله ولا تَشَبَّهوا بالمهاجرين، كما تقول: يَتَحَلَّمُ، وليس بحليم.
والهَجْرُ، والهاجرُ والهَجيرةُ: نصف النّهار. قال لبيد:
راح القَطينُ بهَجْرٍ بعدما ابتكروا		فما تُواصِلُه سَلْمَى ومـا تَـذَرُ
وأَهْجَرْنا: صِرْنا في الهَجير، وهَجَّر مثله. قال:
وتهجير قذّافٍ باجرام نـفـسـه		على الهَوْل لاحته الهمومُ الأباعدُ

والهَجْرُ والهِجْران: تركُ ما يَلْزَمُك تَعَهُّدُهُ، ومنه آشتُقَّتْ هجرةُ المُهاجرينَ، لأنّهم هَجَروا عشائِرَهُمْ فتقطّعوهم في الله، قال الشاعر:
وأُكْثِرَ هَجْرَ البيتِ حتّى كأنّـنـي		مَلِلْتُ وما بي من مَلالٍ ولا هَجْرِ
وقال تعالى: "إنّ قومي اتخذوا هذا القرآن مهجورا" أي: يهجرونني وإياه. وقال تعالى: "مستكبرين به سامراً تهْجُرون" أي: تَهْجُرون محمّداً. ومن قرأ تُهْجِرون أي: تقولون الهُجْر، أي: قول الخّنا، والإِفحاش في المنطِق، تقول: أَهْجَر إهْجاراً، قال الشماخ:
كما جدةِ الأَعْراقِ قال ابنُ ضَرَّةٍ		عليها كلاماً جار فيهِ وأَهْجَـرا
والهَجْرُ: هَذَيانُ المُبَرْسَمِ ودأبُه وشأنُه، ويُقال: منه "سامراً تَهْجُرون"، أي: تَهذون في النَّوْم، تقول: هَجَرْتُ هَجْراً، والاسمُ: الهِجّيرَى، تقولُ: رأيُته يَهْجُر هَجْراً وهِجْيرَى وإجِّيَرى لغةٌ وإهْجيرَى لغةٌ فيه.
والهِجارُ مُخالفٌ للشّكال تُشَدُّ به يَدُ الفَحْل إلى إحدى رجْلَيْه. يُقال: فَحْلٌ مهجورٌ. قال:
كأنّما شُدَّ هِجَاراً شاكِلا
وهَجَر: بلدٌ.
هرج:
الهَرْجُ: القِتالُ والاختلاطُ. تقولُ: رأيتم يَتَهارَجون، أي: يَتَسافدون. وبات فلانٌ يَهْرِجُها، من ذلك.
جهر:
جَهَرَ بكلامِه وصَلاتِه وقِراءَتِه يَجْهَر جِهاراً، وأَجْهَر بقراءته- لغة.
وجاهرتُهم بالأمر، أي: عالَنْتهم.
وآجتَهَرَ القومُ فلاناً، أي: نظروا إليه عيِاناً جِهاراً.
وكلُّ شيءٍ بدا فقد جَهَرَ.
ورجلٌ جَهيرٌ إذا كان في الجسمِ والمنظر مُجْتَهَراً.
وكلامٌ جَهيرٌ، وصوتٌ جَهيرٌ، أي: عالٍ، والفعل: جَهُر جَهارةً.
قال:
ويَقْصُرُ دونَه الصَّوْتُ الجَهيرُ
وجَهَرْتُ البِئْرَ: أخرجت ما فيها من الحمأة والماء فهي مجهورة، قال:
وإنْ وَرَدْنا آجِناً جَهَرْناه
والجَهَوَر: الجريءُ المُقْدِمُ الماضي. والجَهْوَرُ: الصوتُ العالي.
ونعجةٌ جَهْراء، وكبشٌ أَجْهَرُ، أي: لا يبصران في الشَّمس، ويقال في كل شيء.
والجَوْهر: كلٌّ حَجَرٍ يُستَخْرَجُ منه شيءٌ يُنْتَفَعُ به.
وجَوْهرُ كلٍّ شيءٍ: ما خُلِقَتْ عليه جِبِلَّتُه.
وآجتَهَرْتُ الجيشَ، أي: كثروا في عيني حين رأيتهم، وجَهَر لغة. قال العجاج:
كأنّما زُهاؤُه لمن جَهَرْ
جره:
سَمِعْتُ جَراهِيَة القومِ، وهو كلامُهم وعلانيتُهم دون سرّهم.
رهج:
الرَّهْجُ: الغُبار.

### Türkçe

باب **الهاء** ve **الجيم** ve **الراء** onlarla birlikte
**هج ر**، **ه ر ج**، **ج ه ر**، **ر ه ج**، **ج ر ه** kullanımlı olanlardır.
**هجر**:
Ömer’in hadisinde: “Hicret ediniz ve **تَهَجَّروا** etmeyiniz”; yani: hicreti Allah için hâlis kılınız ve muhacirlere benzemeyiniz; nitekim senin “**يَتَحَلَّمُ**” demen gibi; hâlbuki o halîm değildir.
Ve **الهَجْرُ** ve **الهاجرُ** ve **الهَجيرةُ**: gün ortasıdır. Lebîd dedi ki:

**راح القَطينُ بهَجْرٍ بعدما ابتكروا		فما تُواصِلُه سَلْمَى ومـا تَـذَرُ**

Ve **أَهْجَرْنا**: **الهَجير** içinde olduk; ve **هَجَّر** onun gibidir. Dedi ki:

**وتهجير قذّافٍ باجرام نـفـسـه		على الهَوْل لاحته الهمومُ الأباعدُ**

Ve **الهَجْرُ** ve **الهِجْران**: senin gözetmen gerekli olan şeyi terk etmektir; ondan muhacirlerin hicreti türetildi; çünkü onlar aşiretlerini terk ettiler de Allah uğrunda onlardan ayrıldılar. Şair dedi ki:

**وأُكْثِرَ هَجْرَ البيتِ حتّى كأنّـنـي		مَلِلْتُ وما بي من مَلالٍ ولا هَجْرِ**
Ve Yüce Allah dedi ki: “Şüphesiz kavmim bu Kur’an’ı **مهجورا** edindiler”; yani: beni ve onu terk ederler. Ve Yüce Allah dedi ki: “Onunla böbürlenenler, gece sohbeti edenler, **تهْجُرون**”; yani: Muhammed’i terk ediyorsunuz. Ve kim **تُهْجِرون** okursa; yani: **الهُجْر** söylüyorsunuz; yani: çirkin söz söylemek ve sözde açık saçıklık; dersin ki: **أَهْجَر** **إهْجاراً**. Şemmâh dedi ki:

**كما جدةِ الأَعْراقِ قال ابنُ ضَرَّةٍ		عليها كلاماً جار فيهِ وأَهْجَـرا**
Ve **الهَجْرُ**: **المُبَرْسَم**in sayıklaması ve onun âdeti ve hâlidir; ve ondan “**سامراً تَهْجُرون**” denilir; yani: uykuda sayıklarsınız. Dersin ki: **هَجَرْتُ** **هَجْراً**; isim: **الهِجّيرَى**. Dersin ki: onu **يَهْجُر** **هَجْراً** ve **هِجْيرَى** (hâlinde) gördüm; ve **إجِّيَرى** bir lehçedir ve **إهْجيرَى** onda bir lehçedir.
Ve **الهِجارُ**: **الشّكال**e muhaliftir; onunla aygırın eli iki bacağından birine bağlanır. Denilir: **فَحْلٌ مهجورٌ**. Dedi ki:

**كأنّما شُدَّ هِجَاراً شاكِلا**
Ve **هَجَر**: bir beldedir.

**هرج**:
**الهَرْجُ**: savaş ve karışıklıktır. Dersin ki: onları **يَتَهارَجون** gördünüz; yani: çiftleşirler. Falan kişi onu **يَهْرِجُها** olarak geceledi; bu ondandır.

**جهر**:
**جَهَرَ** sözüyle ve namazıyla ve kıraatiyle; **يَجْهَر** **جِهاراً**; ve kıraatiyle **أَجْهَر** — bir lehçe.
Ve onlara işte **جاهرتُهم**; yani: onlara açıktan söyledim.
Ve kavim falanı **آجتَهَرَ** etti; yani: ona gözle, açıkça **جِهاراً** baktılar.
Ve ortaya çıkan her şey, muhakkak **جَهَرَ** etmiştir.
Ve bir adam **جَهيرٌ**dur; beden ve görünüşte göze çarpan olunca.
Ve **كلامٌ جَهيرٌ** ve **صوتٌ جَهيرٌ**; yani: yüksek. Fiil: **جَهُر** **جَهارةً**.
Dedi ki:

**ويَقْصُرُ دونَه الصَّوْتُ الجَهيرُ**
Ve **جَهَرْتُ** kuyuyu: içindekinden çamuru ve suyu çıkardım; o da **مجهورة**dır. Dedi ki:

**وإنْ وَرَدْنا آجِناً جَهَرْناه**
Ve **الجَهَوَر**: cesur, atılgan, ileri giden kimsedir. Ve **الجَهْوَرُ**: yüksek sestir.
Ve bir dişi koyun **جَهْراء**; ve bir koç **أَجْهَرُ**; yani: güneşte görmezler; her şey hakkında da söylenir.
Ve **الجَوْهر**: kendisinden faydalanılan bir şey çıkarılan her taştır.
Ve her şeyin **جَوْهرُ**u: yaratılışının üzerine yaratıldığı şeydir.
Ve orduyu **آجتَهَرْتُ**; yani: onları gördüğümde gözümde çoğaldılar; ve **جَهَر** bir lehçedir. A‘câc dedi ki:

**كأنّما زُهاؤُه لمن جَهَرْ**

**جره**:
Kavmin **جَراهِيَة**sini işittim; o, onların sözleri ve sırları dışında aleniyetleridir.

**رهج**:
**الرَّهْجُ**: tozdur.
