# جري — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B1%D9%8A/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: جرى

جَرَى
1 جَرَى جر جرى جري , said of water (S, Mgh, Msb) &c., (S,) or of water and the like, (K,) more properly thus, as in the K, aor. جَرِىَ , (TA,) inf. n. جَرْىٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَرَيَانٌ (S, K) and جِرْيَةٌ, (S, * Msb, K,) [which last see below,] It ran, or passed along quickly; originally said of water: (Er-Rلghib, TA:) or it flowed;; syn. سَالَ; contr. of وَقَفَ and سَكَنَ. (Msb.) ― -b2- Said also of farina, in the phrase جَرَى الدَّقِيقُ فِى السُّنْبُلِ [The farina pervaded the ears of wheat]. (L in art. قمح.) ― -b3- And of a horse (Mgh, Msb, K) and the like, (Msb, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. جَرْىٌ (Msb, K) and جَرَيَانٌ (Msb) and جِرَآءٌ (Lth, K) and مَجْرًى, (S,) [He ran;] from the same verb said of water. (Mgh) ― -b4- And of a ship: you say, جَرَتِ السَّفِينَةٌ, (S, TA,) inf. n. جَرْىٌ (TA) and مَجْرًى, (S, K,) [The ship ran.] ― -b5- And of the sun, and a star: you say, جَرَتِ الشَّمْسُ, aor. جَرِىَ , inf. n. جَرْىٌ, [The sun pursued its course:] and جَرَتِ النُّجُومُ The stars travelled, or passed along, from east to west. (TA.) ― -b6- جَرَى اـِلَى كَذَا, (Msb, and Har p. 152,) inf. n. جَرْىٌ and جِرَآءٌ; (Msb;) and اـِلَيْهِ ↓ اجرى, inf. n. اـِجْرَآءٌ; (Ham p. 224, and Har p. 152;) He betook, or directed, himself to such a thing; made it his object; aimed at it; intended, or purposed, it: (Msb, and Har ubi suprà:) and he hastened to it: (Msb:) but in the latter phrase, an objective complement is understood; and it is used in relation to something disapproved, or disliked; (Ham and Har;) properly, اجرى فِعْلَهُ اـِلَيْه, (Ham,) or اجرى فِعْلَهُ بِالقَصْدِ اـِلَيْهِ. (Har.) ― -b7- Hence, perhaps, the saying, جَرَى الخِلَافُ فِى كَذَا (tropical:) [frequently used as meaning A controversy ran, or ran on, respecting such a thing between such and such persons]. (Msb.) ― -b8- جَرَى لَهُ الشَّىْءُ, (Sh, TA,) and جَرَى عَلَيْهِ, (TA,) (assumed tropical:) The thing was permanent, or continued, to him. (Sh, TA.) [And, more commonly, (assumed tropical:) The thing happened, or occurred, to him. Whence, ↓ مَاجَرَيَاتٌ, as pl. of مَاجَرَى, used as a single word, by late writers, meaning (assumed tropical:) Events, or occurrences.] ― -b9- هُوَ يَجْرِى مَجْرَاهُ (assumed tropical:) It is like it, or similar to it, in state, condition, case, or predicament. (TA.) [It (a word or phrase) follows the same rule or rules, or occupies the same grammatical place, as it (another word or phrase). And similar to this is the saying,] مُجَارَاةَ المَبِيعِ ↓ الدَّيْنُ وَالرَّهْنُ يَتَجَارَيَانِ والثَّمَنِ (assumed tropical:) [The debt and the pledge are subject to the same laws as the thing sold and the price]. (Mgh.) ― -b10- [Also (assumed tropical:) It acts as, or in a similar manner to, it: and (assumed tropical:) he acts in his stead: see جَرِىٌّ. Hence the phrase, جَرَى مِنْهُ مَجْرَى كَذَا (assumed tropical:) It acted upon him, or affected him, like, or in a similar manner to, such a thing: as in the prov.,] جَرَى مِنْهُ مَجْرَى اللَّدُودِ (assumed tropical:) [It acted upon him, or affected him, like, or similarly to, the medicine, or draught, called لدود: منه here having the meaning of فِيهِ]. (ISk, S in art. لد.) ― -b11- [One says, also, of an inf. n., and of a part. n., that is regularly formed, يَجْرِى عَلَى الفِعْلِ, meaning (assumed tropical:) It is conformable to the verb.]

جرّى
2 جرّى جر جرى جري He sent a deputy, or commissioned agent; as also ↓ اجِرى. (K.) And جرّى جَرِيًّا He made, or appointed, a deputy, or commissioned agent; (ISk, S, * TA;) as also ↓ استجراهُ. (S, * TA.) Hence the trad., (TA,) ↓ لَا يَسْتَجْرِيَنَّكُمُ الشَّيْطِانُ (S, TA) By no means let the Devil make you his followers and his commissioned agents. (TA.) You say also, فِى حَاجَتِهِ ↓ اجراهُ [He sent him to accomplish his needful affair]. (TA.)

جاراهُ
3 جاراهُ جار جاراه جاراة جارى , inf. n. مُجَارَاةٌ (S, Mgh, Msb, K) and جِرَآءٌ, (S, K,) He ran with him. (S, Mgh, Msb, K.) You say, جَارَيْتُهُ حَتَّى فُتُّهُ I ran with him until I passed beyond him, or outwent him. (TA in art. فوت.) ― -b2- [He vied, contended, or competed, with him in running: and hence, (assumed tropical:) in any affair; like سَايَرَهُ.] You say, جاراهُ فِى كَذَا وَفَعَلَ مِثْلَ فِعْلِهِ (assumed tropical:) [He vied, contended, or competed, with him in such an affair, and did like as he did]. (Mgh in art. فوض.) And جاراهُ فِى الحَدِيثِ (assumed tropical:) [He vied, contended, or competed, with him in discourse]. (S.) And جَارَوْا فِى الحَدِيثِ (TA) and ↓ تَجَارَوْا فِيهِ (S, TA) (assumed tropical:) [They vied, contended, or competed, one with another, in discourse]. And it is said in a trad., مَنْ طَلَبَ العِلْمَ لِيُجَارِىَ بِهِ العُلَمَآءَ (assumed tropical:) He who seeks knowledge in order that he may run [i. e. vie] with the learned in discussion and disputation, to show his knowledge to others, to be seen and heard. (TA.) And in another trad., لَا تُجَارِ أَخَاكَ وَلَا تُشَارِهِ وَلَا تُمَارِهِ (assumed tropical:) [Contend not for superiority with thy brother, (so explained in the TA, voce جَارَّ, in art. جر,) nor dispute with him, nor wrangle with him]: (El-Jلmi'-es- Sagheer:) or, as some relate it, لَا تُجَارِّ أَخَاكَ وَلَا تُشَارِّهِ. (TA in art. جر, q. v.)

اجراهُ
4 اجراهُ أجر أجراه أجرى اجراه اجراة آجر آجراه He made it to run; (S, K, * TA;) said of water &c., (S,) or of water and the like. (K, * TA.) [Hence, اجرى دَمْعًا, or دُمُوعًا, He shed tears.] ― -b2- Also He made him to run; namely, a horse (Mgh, Msb, K *) and the like: (Msb, K: *) in which sense مُجْرًى [as well as اـِجْرَآءٌ] is used as an inf. n. (S.) ― -b3- اجرى السَّفِينَةَ [He made the ship to run]: (S:) in this sense, also, مُجْرًى [as well as اـِجْرَآءٌ] is used as an inf. n. (S, K.) ― -b4- اجرى as syn. with جرّى; and اجراهُ فِى حَاجَتِهِ: see 2. ― -b5- اجرى اـِلَيْهِ: see 1. ― -b6- أَجْرَيْتُ عَلَيْهِ [and لَهُ] (assumed tropical:) I made a thing permanent, or continual, to him. (IAar, TA.) [And hence, both of these phrases, in the present day, (assumed tropical:) I made him, or appointed him, a permanent, or regular, allowance of bread &c.; I provided for him, or maintained him.] ― -b7- [اجراهُ مُجْرَى كَذَا (assumed tropical:) He made it to be like, or similar to, such a thing in state, condition, case, or predicament. (assumed tropical:) He made it (a word or phrase) to follow the same rule or rules, or to occupy the same grammatical place, as such another. (assumed tropical:) He made it to act as, or in a similar manner to, such a thing.] ― -b8- [Hence,] اِسْمٌ لَا يَجْرَى i. q. لَا يَنْصَرِفُ (assumed tropical:) [A noun that is imperfectly declinable]. (TA in art. صمت, &c.) -A2- أَجْرَتْ said of a herb, or leguminous plant, (بَقْلَةٌ,) mentioned in this art. in the K: see art. جرو.

تَجَارَوْا فِى الحَدِيثِ
6 تَجَارَوْا فِى الحَدِيثِ تجاروا في الحديث : see 3. Hence, in a trad., تَتَجَارَى بِهِمُ الأَهْوَآءُ (assumed tropical:) [Natural desires, or blamable inclinations, or erroneous opinions, contend with them for the mastery: or] they vie, or compete, one with another, in natural desires, &c. (TA.) -A2- See also 1.

استجراهُ
10 استجراهُ استجراه استجراة He demanded, or desired, that he should run. (TA.) ― -b2- See also 2, in two places.

لَا جَرَ
لَا جَرَ لا جر and لَا ذَا جَرَ, for لَا جَرَمَ and لَا ذَا جَرَمَ: see art. جرم.

جُرَةٌ
جُرَةٌ جر جره جرة and ↓ جَرَايَةٌ: see 1 in art. جراـ.

جَرًى
جَرًى جر جرى جري : see جَرَأءٌ -A2- فَعَلْتُهُ مِنْ جَرَاكَ, and من ↓ جَرَائِكَ, I did it because of thee, or of thine act; on thine account; or for thy sake; i. q. من أَجْلِكَ; like من جَرَّاكَ [which see in art. جر]. (S, K.)

جِرْيَةٌ
جِرْيَةٌ جري جريه جرية i. q. جَرْىٌ as inf. n. of جَرَى said of water (Msb, K) and the like: (K:) and also A mode, or manner, of running [thereof]. (TA.) You say, مَا أَشَدَّ جِرْيَةَ هٰذَا المَآءِ [How vehement is the running, or manner of running, of this water!]. (S.)

جَرَآءٌ
جَرَآءٌ جرآء and ↓ جِرَآءٌ (S, K) and ↓ جَرًى (K) and ↓ جَرَايَةٌ (S, K) and ↓ جَرَائِيَةٌ (IAar, K, TA, [in the CK جِرَايَةٌ]) Girlhood; the state of a جَارِيَة. (S, K.) One says, كَانَ ذٰلِكَ فِى أَيَّامِ جَرَائِهَا That was in the days of her girlhood. (S.) -A2- فَعَلْتُهُ مِنْ جَرَائِكَ: see جَرَى.

جِرَآءٌ
جِرَآءٌ جرآء : see the next preceding paragraph.

جَرِىٌّ
جَرِىٌّ جر جرى جري A commissioned agent; a factor; a deputy: (S, Mgh, K:) because he runs in the affairs of him who appoints him, (Mgh,) or acts in his stead (يَجْرِى مَجْرَاهُ): (S, Mgh:) [in this and other senses following] used alike as sing. and pl., and also as [masc. and] fem.: (K:) but sometimes, though rarely, جَرِيَّةٌ is used for the fem., accord. to AHلt; and accord. to J [in the S, and Mtr in the Mgh], it has أَجْرِيَآءُ for its pl. (TA.) And A messenger, or person sent, (S, K,) that runs in an affair. (TA.) But accord. to Er-Rلghib, it is weaker [in signification, or in point of chasteness,] than رَسُولٌ and وَكِيلٌ [which are given as its syns. in the S and K]. (TA.) ― -b2- A servant. (TA.) ― -b3- A hired man; a hireling. (Kr, K.) ― -b4- A surety; a guarantee; one who is responsible, accountable, or answerable, for another. (IAar, K.) -A2- The word signifying “ bold, ” or “ daring, ” is جَرِىْءٌ, with ء. (S.)

جَرَايَةٌ
جَرَايَةٌ جرايه جراية : see جِرَايَةٌ: -A2- and جَرَآءٌ: -A3- and جُرَةٌ.

جِرَايَةٌ
جِرَايَةٌ جرايه جراية The office of a جَرِىّ, i. e. a commissioned agent, factor, or deputy; (S, K;) and of a messenger: (S:) as also ↓ جَرَايَةٌ. (TA.) -A2- A running [or permanent] daily allowance of food or the like. (S, TA.) [Hence, in the present day, خُبْزُ جِرَايَةٍ Bread made of inferior flour, for servants and other dependants.]

جَرَائِيَةٌ
جَرَائِيَةٌ ذ : see جَرَآءٌ

جِرِيَّآءُ
جِرِيَّآءُ جريآء : see اـِجْرِيَّا

جِرِّىٌّ
جِرِّىٌّ جر جرى جري [The eel;] a certain fish, well known. (K: mentioned also in art. جر, q. v.)

جِرِّيَّةٌ
جِرِّيَّةٌ جري جريه جرية , like قِرِّيَّةٌ, (S,) The stomach, or triple stomach, or the crop, or craw, of a bird; syn. حَوْصَلَةٌ: (S, K: mentioned also in art. جر, q. v.:) so called because the food at the last runs into it, or because it is the channel through which the food runs: (Er-Rلghib, TA:) thus pronounced by Fr, and by Th on the authority of Ibn-Nejdeh, without ء: by Ibn-Hلni, [جِرِّيْئَةٌ,] with ء, on the authority of AZ. (TA.)

جَارٍ
جَارٍ جار جاري applied to water [and the like], [Running, or flowing, or] pressing forward, in a downward and in a level course. (Msb.) ― -b2- Also, [as meaning Running,] applied to a horse and the like. (Msb.) ― -b3- صَدَقَةٌ جَارِيَةٌ (assumed tropical:) A permanent, continuous, charitable donation; such as the unalienable legacies provided for various benevolent purposes. (TA.)

جَارِيَةٌ
جَارِيَةٌ جار جاري جاريه جارية A ship; (S, Msb, K;) because of its running upon the sea: (Msb:) an epithet in which the quality of a subst. predominates: pl. جَوَارٍ (TA.) ― -b2- The sun; (K;) because of its running from region to region: (TA:) or the sun's disk in the sky. (T, TA.) And الجَوَارِى الكُنَّسُ The stars. (TA. [But see art. كنس.]) ― -b3- The wind: pl. as above. (TA.) ― -b4- A girl, or young woman; (S, * Mgh, Msb, * K;) a female of which the male is termed غُلَامٌ; so called because of her activity and running; opposed to عَجُوزٌ: (Mgh:) and (tropical:) a female slave; (Mgh voce غُلَامٌ;) [in this sense] applied even to one who is an old woman, unable to work, or to employ herself actively; alluding to what she was: (Msb:) pl. as above. (Msb, K.) ― -b5- (assumed tropical:) The eye of any animal. (TA.) ― -b6- (assumed tropical:) A benefit, favour, boon, or blessing, bestowed by God (K, TA) upon his servants. (TA.)

اـِجْرِىٌّ
اـِجْرِىٌّ أجر أجرى أجرة أجري أجريي اجرى اجري جرى A kind of running: pl. أَجَارِىُّ. (TA.) You say فَرَسٌ ذُوأَجَارِىَّ A horse that has several kinds of running. (TA.) ― -b2- See also اـِجْرِيَّا.

اـِجْرِيَّةٌ
اـِجْرِيَّةٌ أجر أجرى أجري أجريه أجرية اجريه اجرية جرى : see what next follows.

اـِجْرِيَاهُ
اـِجْرِيَاهُ أجرى أجري أجرياه اجرياه اجرياة : see what next follows.

اـِجْرِيَّا
اـِجْرِيَّا أجرى أجري أجريا اجريا The act of running: (S, and so in some copies of the K: [in this sense, erroneously said in the TA to be بتخفيف:]) or ↓ اـِجْرِىٌّ. (So in this sense in some copies of the K.) ― -b2- Also, (S, K,) and ↓ اـِجْرِيَّآءُ, (K,) (assumed tropical:) A custom, or habit, (S,) or manner, (K,) that one adopts (S, K) and follows; (K;) [like هِجْرِيَّا &c.;] and so ↓ اـِجْرِيَآءُ without teshdeed: (TA:) and (assumed tropical:) nature, constitution, or natural disposition; [in the CK, الخَلْقُ is erroneously put for الخُلُقُ;] as also ↓ جِرِيَّآءُ and ↓ اـِجْرِيَّةٌ. (K.) One says, الكَرَمُ مِنْ اـِجرِيَّاهُ and ↓ من اـِجْرِيَّائِهِ (assumed tropical:) Generosity is [a quality] of his nature, &c. (Lh, TA.)

اـِجْرِيَّآءُ
اـِجْرِيَّآءُ اجريآء : see what next precedes, in two places.

مَجْرًى
مَجْرًى مجر مجرى مجري مجريي [A place, and a time, of running, &c.]. The channel of a river [and of a torrent &c.: a conduit; a duct; any passage through which a fluid runs: pl. مَجَارٍ]. (TA.) ― -b2- Also an inf. n. of 1 [q. v.]. (S, K, &c.)

مُجْرٍ
مُجْرٍ مجر [Making to run]. It is said in a prov., كُلُّ مُجْرٍ فِى الخَلَآءِ يُسَرُّ [Every one who makes his horse to run in the solitary place rejoices, because no one can contradict his account of his horse's fleetness]. (Mgh.) [See Freytag's Arab. Prov., ii. 315 and 316, where two other readings are added: كلّ مجر بِخَلَآءٍ مُجِيدٌ, i. e., is possessor of a fleet horse; and كلّ مجر بِخَلَآءٍ سَابِقٌ, i. e., is one who outstrips.]

مَاجَرَيَاتٌ
مَاجَرَيَاتٌ ماجريات : see 1.

### Türkçe

**جَرَى**
1 **جَرَى** جر جرى جري, su hakkında (S, Mgh, Msb) vb., (S,) yahut su ve benzeri hakkında, (K,) daha doğru olarak böyle, K’de olduğu üzere, muzârîsi **جَرِىَ**, (TA,) mastarı **جَرْىٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **جَرَيَانٌ** (S, K) ve **جِرْيَةٌ**, (S, * Msb, K,) [bu sonuncusu için aşağıya bak,] Koştu, yahut hızlıca akıp geçti; aslında su hakkında söylenir: (Er-Râghib, TA:) yahut aktı;; eş anlamlısı **سَالَ**; zıddı **وَقَفَ** ve **سَكَنَ**. (Msb.) ― -b2- Un hakkında da, **جَرَى الدَّقِيقُ فِى السُّنْبُلِ** ibaresinde [Un buğday başaklarının içine yayıldı]. (L, md. قمح.) ― -b3- Ve at hakkında (Mgh, Msb, K) ve benzeri hakkında, (Msb, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (TA,) mastarı **جَرْىٌ** (Msb, K) ve **جَرَيَانٌ** (Msb) ve **جِرَآءٌ** (Lth, K) ve **مَجْرًى**, (S,) [Koştu;] su hakkında söylenen aynı fiilden. (Mgh) ― -b4- Ve gemi hakkında: **جَرَتِ السَّفِينَةٌ** dersin, (S, TA,) mastarı **جَرْىٌ** (TA) ve **مَجْرًى**, (S, K,) [Gemi yürüdü.] ― -b5- Ve güneş ve yıldız hakkında: **جَرَتِ الشَّمْسُ** dersin, muzârîsi **جَرِىَ**, mastarı **جَرْىٌ**, [Güneş seyrini sürdürdü:] ve **جَرَتِ النُّجُومُ** Yıldızlar doğudan batıya doğru yol aldı, yahut geçip gitti. (TA.) ― -b6- **جَرَى اـِلَى كَذَا**, (Msb, ve Har s. 152,) mastarı **جَرْىٌ** ve **جِرَآءٌ**; (Msb;) ve **اـِلَيْهِ** ↓ **اجرى**, mastarı **اـِجْرَآءٌ**; (Ham s. 224, ve Har s. 152;) Böyle bir şeye yöneldi; onu hedef edindi; ona nişan aldı; onu kastetti, yahut amaçladı: (Msb, ve Har, yukarıda anılan yerde:) ve ona acele etti: (Msb:) fakat ikinci ibarede bir mef‘ûl tamamlayıcısı anlaşılır; ve hoş görülmeyen yahut sevilmeyen bir şey hakkında kullanılır; (Ham ve Har;) aslı, **اجرى فِعْلَهُ اـِلَيْه**, (Ham,) yahut **اجرى فِعْلَهُ بِالقَصْدِ اـِلَيْهِ**. (Har.) ― -b7- Buradan, belki, şu söz: **جَرَى الخِلَافُ فِى كَذَا** (mecaz:) [çoğunlukla “Şu şey hakkında falan kimseler arasında bir ihtilaf yürüdü, yahut sürüp gitti” mânasında kullanılır]. (Msb.) ― -b8- **جَرَى لَهُ الشَّىْءُ**, (Sh, TA,) ve **جَرَى عَلَيْهِ**, (TA,) (mecaz kabul edilir:) Şey ona daim oldu, yahut ona devam etti. (Sh, TA.) [Ve daha yaygın olarak, (mecaz kabul edilir:) Şey ona vuku buldu, yahut meydana geldi. Buradan, ↓ **مَاجَرَيَاتٌ**, **مَاجَرَى**’nın çoğulu olarak, tek bir kelime gibi, geç dönem yazarlarınca, (mecaz kabul edilir:) Olaylar, yahut vukuatlar mânasında kullanılır.] ― -b9- **هُوَ يَجْرِى مَجْرَاهُ** (mecaz kabul edilir:) Hâl, durum, vaka yahut içinde bulunulan hâl bakımından ona benzer, yahut ona benzerlik gösterir. (TA.) [O (bir kelime yahut ibare) onun (başka bir kelime yahut ibarenin) aynı kaide yahut kaidelerine tâbidir, yahut aynı nahiv mevkiini işgal eder. Ve buna benzer olan şu sözdür:] **مُجَارَاةَ المَبِيعِ ↓ الدَّيْنُ وَالرَّهْنُ يَتَجَارَيَانِ والثَّمَنِ** (mecaz kabul edilir:) [Borç ve rehin, satılan şey ve bedel ile aynı hükümlere tâbidir]. (Mgh.) ― -b10- [Yine (mecaz kabul edilir:) Ona benzer şekilde işler: ve (mecaz kabul edilir:) onun yerine davranır: **جَرِىٌّ**’ye bak. Buradan şu ibare: **جَرَى مِنْهُ مَجْرَى كَذَا** (mecaz kabul edilir:) Ona, böyle bir şey gibi, yahut ona benzer şekilde tesir etti, yahut onu etkiledi: meselde olduğu gibi,] **جَرَى مِنْهُ مَجْرَى اللَّدُودِ** (mecaz kabul edilir:) [Ona, **لَدُود** denilen ilaç yahut içecek gibi, yahut ona benzer şekilde tesir etti: buradaki **منه**’nin mânası **فِيهِ**’dir]. (ISk, S md. لد.) ― -b11- [Düzenli olarak yapılan bir mastar ve bir ism-i fâil hakkında da, **يَجْرِى عَلَى الفِعْلِ** denir; mânası (mecaz kabul edilir:) Fiile uygundur.]

**جرّى**
2 **جرّى** جر جرى جري Bir vekil, yahut yetkili bir temsilci gönderdi; bunun gibi ↓ **اجِرى**. (K.) Ve **جرّى جَرِيًّا** Bir vekil, yahut yetkili bir temsilci yaptı, yahut tayin etti; (ISk, S, * TA;) bunun gibi ↓ **استجراهُ**. (S, * TA.) Buradan rivayet, (TA,) ↓ **لَا يَسْتَجْرِيَنَّكُمُ الشَّيْطِانُ** (S, TA) Şeytan sizi asla kendi tâbileri ve kendi yetkili temsilcileri yapmasın. (TA.) Yine dersin ki, **فِى حَاجَتِهِ ↓ اجراهُ** [Onu ihtiyacını giderecek iş için gönderdi]. (TA.)

**جاراهُ**
3 **جاراهُ** جار جاراه جاراة جارى, mastarı **مُجَارَاةٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **جِرَآءٌ**, (S, K,) Onunla birlikte koştu. (S, Mgh, Msb, K.) Dersin ki, **جَارَيْتُهُ حَتَّى فُتُّهُ** Onunla koştum, nihayet onu geçtim, yahut onu geride bıraktım. (TA md. فوت.) ― -b2- [Koşmada onunla yarıştı, çekişti, yahut rekabet etti: buradan, (mecaz kabul edilir:) her işte; **سَايَرَهُ** gibi.] Dersin ki, **جاراهُ فِى كَذَا وَفَعَلَ مِثْلَ فِعْلِهِ** (mecaz kabul edilir:) [Şu işte onunla yarıştı, çekişti, yahut rekabet etti ve onun yaptığı gibi yaptı]. (Mgh md. فوض.) Ve **جاراهُ فِى الحَدِيثِ** (mecaz kabul edilir:) [Sözde onunla yarıştı, çekişti, yahut rekabet etti]. (S.) Ve **جَارَوْا فِى الحَدِيثِ** (TA) ve ↓ **تَجَارَوْا فِيهِ** (S, TA) (mecaz kabul edilir:) [Sözde birbirleriyle yarıştılar, çekiştiler, yahut rekabet ettiler]. Ve bir rivayette denilmiştir: **مَنْ طَلَبَ العِلْمَ لِيُجَارِىَ بِهِ العُلَمَآءَ** (mecaz kabul edilir:) İlmi, âlimlerle münazara ve münakaşada koşmak [yani yarışmak] için, bilgisini başkalarına göstermek, görülmek ve işitilmek için isteyen kimse. (TA.) Ve başka bir rivayette: **لَا تُجَارِ أَخَاكَ وَلَا تُشَارِهِ وَلَا تُمَارِهِ** (mecaz kabul edilir:) [Kardeşinle üstünlük için çekişme, (TA’da, md. **جَارَّ**, md. جر’da böyle açıklanmıştır,) onunla münakaşa etme, onunla cedelleşme]: (El-Jâmi‘-es-Saghîr:) yahut bazıları onu şöyle rivayet eder: **لَا تُجَارِّ أَخَاكَ وَلَا تُشَارِّهِ**. (TA md. جر, bk.)

**اجراهُ**
4 **اجراهُ** أجر أجراه أجرى اجراه اجراة آجر آجراه Onu koşturdu; (S, K, * TA;) su vb. hakkında söylenir, (S,) yahut su ve benzeri hakkında. (K, * TA.) [Buradan, **اجرى دَمْعًا**, yahut **دُمُوعًا**, Gözyaşı döktü.] ― -b2- Yine onu koşturdu; yani bir atı (Mgh, Msb, K *) ve benzerini: (Msb, K: *) bu mânada **مُجْرًى** [**اـِجْرَآءٌ** gibi] mastar olarak kullanılır. (S.) ― -b3- **اجرى السَّفِينَةَ** [Gemiyi yürüttü]: (S:) bu mânada da **مُجْرًى** [**اـِجْرَآءٌ** gibi] mastar olarak kullanılır. (S, K.) ― -b4- **اجرى**’nin **جرّى** ile eş anlamlı oluşu; ve **اجراهُ فِى حَاجَتِهِ**: 2’ye bak. ― -b5- **اجرى اـِلَيْهِ**: 1’e bak. ― -b6- **أَجْرَيْتُ عَلَيْهِ** [ve **لَهُ**] (mecaz kabul edilir:) Ona bir şeyi daim, yahut sürekli kıldım. (IAar, TA.) [Ve buradan, bu iki ibare de, günümüzde, (mecaz kabul edilir:) Ona ekmek vb. için daimî, yahut düzenli, bir tahsis yaptım; onu geçindirdim, yahut nafakasını sağladım.] ― -b7- [**اجراهُ مُجْرَى كَذَا** (mecaz kabul edilir:) Onu hâl, durum, vaka yahut içinde bulunulan hâl bakımından böyle bir şeye benzer kıldı. (mecaz kabul edilir:) Onu (bir kelime yahut ibareyi) başka birinin aynı kaide yahut kaidelerine tâbi kıldı, yahut aynı nahiv mevkiini işgal ettirdi. (mecaz kabul edilir:) Onu, böyle bir şey gibi, yahut ona benzer şekilde işler kıldı.] ― -b8- [Buradan,] **اِسْمٌ لَا يَجْرَى** yani **لَا يَنْصَرِفُ** (mecaz kabul edilir:) [Tam çekimlenmeyen bir isim]. (TA md. صمت, vb.) -A2- **أَجْرَتْ** bir ot, yahut baklagil bitkisi, (**بَقْلَةٌ,**) hakkında söylenir; bu maddede K’de zikredilmiştir: md. جرو’ya bak.

**تَجَارَوْا فِى الحَدِيثِ**
6 **تَجَارَوْا فِى الحَدِيثِ** تجاروا في الحديث: 3’e bak. Buradan, bir rivayette: **تَتَجَارَى بِهِمُ الأَهْوَآءُ** (mecaz kabul edilir:) [Tabiî arzular, yahut kınanan meyiller, yahut hatalı görüşler, onlara galebe çalmak için çekişir: yahut] tabiî arzular vb. hususunda birbirleriyle yarışırlar, yahut rekabet ederler. (TA.) -A2- 1’e de bak.

**استجراهُ**
10 **استجراهُ** استجراه استجراة Koşmasını talep etti, yahut istedi. (TA.) ― -b2- 2’ye de, iki yerde, bak.

**لَا جَرَ**
**لَا جَرَ** لا جر ve **لَا ذَا جَرَ**, **لَا جَرَمَ** ve **لَا ذَا جَرَمَ** yerine: md. جرم’e bak.

**جُرَةٌ**
**جُرَةٌ** جر جره جرة ve ↓ **جَرَايَةٌ**: md. جراـ’da 1’e bak.

**جَرًى**
**جَرًى** جر جرى جري: **جَرَأءٌ**’e bak. -A2- **فَعَلْتُهُ مِنْ جَرَاكَ**, ve **من** ↓ **جَرَائِكَ**, Onu senin yüzünden, yahut senin fiilinden dolayı yaptım; senin hesabına; yahut senin hatırın için; **من أَجْلِكَ** ile aynı; **من جَرَّاكَ** gibi [bunun için md. جر’a bak]. (S, K.)

**جِرْيَةٌ**
**جِرْيَةٌ** جري جريه جرية, su hakkında söylenen **جَرَى**’nın mastarı olarak **جَرْىٌ** ile aynı: (Msb, K) ve benzeri hakkında: (K:) ve ayrıca onun koşmasının [yahut akmasının] bir tarzı, yahut biçimi. (TA.) Dersin ki, **مَا أَشَدَّ جِرْيَةَ هٰذَا المَآءِ** [Bu suyun akışı, yahut akış tarzı, ne şiddetlidir!]. (S.)

**جَرَآءٌ**
**جَرَآءٌ** جرآء ve ↓ **جِرَآءٌ** (S, K) ve ↓ **جَرًى** (K) ve ↓ **جَرَايَةٌ** (S, K) ve ↓ **جَرَائِيَةٌ** (IAar, K, TA, [CK’de **جِرَايَةٌ**]) Kızlık; bir **جَارِيَة** olma hâli. (S, K.) Şöyle denir: **كَانَ ذٰلِكَ فِى أَيَّامِ جَرَائِهَا** Bu, onun kızlık günlerinde idi. (S.) -A2- **فَعَلْتُهُ مِنْ جَرَائِكَ**: **جَرَى**’ya bak.

**جِرَآءٌ**
**جِرَآءٌ** جرآء: bir önceki paragraf’a bak.

**جَرِىٌّ**
**جَرِىٌّ** جر جرى جري Yetkili bir temsilci; bir âmîl; bir vekil: (S, Mgh, K:) çünkü onu tayin edenin işlerinde koşar, (Mgh,) yahut onun yerine iş görür (**يَجْرِى مَجْرَاهُ**): (S, Mgh:) [burada ve aşağıdaki diğer mânalarda] tekil ve çoğul için birden kullanılır, ve ayrıca [müzekker ve] müennes için: (K:) fakat bazen, nadiren de olsa, AHlṭ’a göre müennes için **جَرِيَّةٌ** kullanılır; ve J’ye göre [S’de, ve Mgh’de Mtr’ye göre], onun çoğulu **أَجْرِيَآءُ**’dur. (TA.) Ve bir elçi, yahut gönderilmiş kimse, (S, K,) bir işte koşan kimse. (TA.) Fakat Er-Râghib’e göre, o, [mânaca, yahut fesahat bakımından,] **رَسُولٌ** ve **وَكِيلٌ**’den daha zayıftır [S ve K’de onun eş anlamlıları olarak verilmiştir]. (TA.) ― -b2- Bir hizmetçi. (TA.) ― -b3- Bir ücretli; bir yevmiyeli. (Kr, K.) ― -b4- Bir kefil; bir garanti; başkası için sorumlu, mesul, yahut hesap verir kimse. (IAar, K.) -A2- “Cesur” yahut “atılgan” mânasındaki kelime, ء ile **جَرِىْءٌ**’dür. (S.)

**جَرَايَةٌ**
**جَرَايَةٌ** جرايه جراية: **جِرَايَةٌ**’ye bak: -A2- ve **جَرَآءٌ**’a: -A3- ve **جُرَةٌ**’ye.

**جِرَايَةٌ**
**جِرَايَةٌ** جرايه جراية Bir **جَرِىّ**’nin, yani yetkili temsilcinin, âmîlin, yahut vekilin görevi; (S, K;) ve bir elçinin görevi: (S:) bunun gibi ↓ **جَرَايَةٌ**. (TA.) -A2- Akıp giden [yahut daimî] günlük yiyecek tahsisi yahut benzeri. (S, TA.) [Buradan, günümüzde, **خُبْزُ جِرَايَةٍ** Hizmetçiler ve diğer bağlılar için, düşük nitelikli undan yapılmış ekmek.]

**جَرَائِيَةٌ**
**جَرَائِيَةٌ** ذ: **جَرَآءٌ**’a bak.

**جِرِيَّآءُ**
**جِرِيَّآءُ** جريآء: **اـِجْرِيَّا**’ya bak.

**جِرِّىٌّ**
**جِرِّىٌّ** جر جرى جري [Yılanbalığı;] iyi bilinen belirli bir balık. (K: md. جر’da da zikredilmiştir, bk.)

**جِرِّيَّةٌ**
**جِرِّيَّةٌ** جري جريه جرية, **قِرِّيَّةٌ** gibi, (S,) Bir kuşun midesi, yahut üçlü midesi, yahut kursağı, yahut taşlığı; eş anlamlısı **حَوْصَلَةٌ**: (S, K: md. جر’da da zikredilmiştir, bk.:) sonradan yiyeceğin ona akıp girmesi sebebiyle, yahut yiyeceğin aktığı kanal olması sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (Er-Râghib, TA:) Fr tarafından ve Th tarafından İbn-Nejdeh rivayetiyle, ء olmaksızın böyle telaffuz edilmiştir: İbn-Hânî tarafından, [**جِرِّيْئَةٌ,**] ء ile, AZ rivayetiyle. (TA.)

**جَارٍ**
**جَارٍ** جار جاري, suya [ve benzerine] nispetle, [Koşan, yahut akan, yahut] aşağı doğru ve düz bir seyirde ileri atılan. (Msb.) ― -b2- Yine, [“koşan” mânasında,] ata ve benzerine nispetle. (Msb.) ― -b3- **صَدَقَةٌ جَارِيَةٌ** (mecaz kabul edilir:) Daimî, sürekli, hayır sadakası; çeşitli hayır maksatları için tahsis edilen devredilemez vakıflar gibi. (TA.)

**جَارِيَةٌ**
**جَارِيَةٌ** جار جاري جاريه جارية Bir gemi; (S, Msb, K;) deniz üzerinde koşması sebebiyle: (Msb:) bir sıfat olup isimlik vasfı baskın gelmiştir: çoğulu **جَوَارٍ** (TA.) ― -b2- Güneş; (K;) bölgeden bölgeye koşması sebebiyle: (TA:) yahut gökteki güneş diski. (T, TA.) Ve **الجَوَارِى الكُنَّسُ** Yıldızlar. (TA. [Fakat md. كنس’e bak.]) ― -b3- Rüzgâr: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b4- Bir kız, yahut genç kadın; (S, * Mgh, Msb, * K;) erkeğine **غُلَامٌ** denilen dişi; hareketliliği ve koşması sebebiyle böyle adlandırılmıştır; **عَجُوزٌ**’un karşıtı: (Mgh:) ve (mecaz:) bir cariye; (Mgh md. **غُلَامٌ**;) [bu mânada] çalışamayan, yahut kendini faal biçimde meşgul edemeyen yaşlı bir kadına bile uygulanır; onun eskiden ne olduğuna işaretle; (Msb:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (Msb, K.) ― -b5- (mecaz kabul edilir:) Herhangi bir hayvanın gözü. (TA.) ― -b6- (mecaz kabul edilir:) Allah’ın (K, TA) kullarına (TA) verdiği bir nimet, lütuf, ihsan, yahut bereket.

**اـِجْرِىٌّ**
**اـِجْرِىٌّ** أجر أجرى أجرة أجري أجريي اجرى اجري جرى Bir tür koşuş: çoğulu **أَجَارِىُّ**. (TA.) Şöyle dersin: **فَرَسٌ ذُوأَجَارِىَّ** Birkaç tür koşuşu olan at. (TA.) ― -b2- **اـِجْرِيَّا**’ya da bak.

**اـِجْرِيَّةٌ**
**اـِجْرِيَّةٌ** أجر أجرى أجري أجريه أجرية اجريه اجرية جرى: şimdi gelen şeye bak.

**اـِجْرِيَاهُ**
**اـِجْرِيَاهُ** أجرى أجري أجرياه اجرياه اجرياة: şimdi gelen şeye bak.

**اـِجْرِيَّا**
**اـِجْرِيَّا** أجرى أجري أجريا اجريا Koşma fiili: (S, ve K’nin bazı nüshalarında böyle: [bu mânada, TA’da yanlış olarak **بتخفيف** denilmiştir:]) yahut ↓ **اـِجْرِىٌّ**. (K’nin bazı nüshalarında bu mânada böyledir.) ― -b2- Yine, (S, K,) ve ↓ **اـِجْرِيَّآءُ**, (K,) (mecaz kabul edilir:) Bir âdet, yahut alışkanlık, (S,) yahut tarz, (K,) kişinin benimsediği (S, K) ve izlediği; (K;) [**هِجْرِيَّا** vb. gibi;] ve böylece ↓ **اـِجْرِيَآءُ** teşdîdsiz: (TA:) ve (mecaz kabul edilir:) tabiat, yaratılış, yahut tabiî huy; [CK’de **الخَلْقُ**, yanlışlıkla **الخُلُقُ** yerine konmuştur;] bunun gibi ↓ **جِرِيَّآءُ** ve ↓ **اـِجْرِيَّةٌ**. (K.) Şöyle denir: **الكَرَمُ مِنْ اـِجرِيَّاهُ** ve ↓ **من اـِجْرِيَّائِهِ** (mecaz kabul edilir:) Cömertlik onun tabiatının vb. [bir vasfıdır]. (Lh, TA.)

**اـِجْرِيَّآءُ**
**اـِجْرِيَّآءُ** اجريآء: bir önce gelene, iki yerde, bak.

**مَجْرًى**
**مَجْرًى** مجر مجرى مجري مجريي [Koşmanın vb. yeri ve zamanı]. Bir nehrin [ve bir selin vb.] yatağı; bir kanal; bir boru; bir sıvının aktığı her geçit: çoğulu **مَجَارٍ**]. (TA.) ― -b2- Yine 1’in mastarıdır [bk.]. (S, K, vb.)

**مُجْرٍ**
**مُجْرٍ** مجر [Koşturan]. Bir meselde denilmiştir: **كُلُّ مُجْرٍ فِى الخَلَآءِ يُسَرُّ** [Issız yerde atını koşturan herkes sevinir; çünkü kimse onun atının süratine dair anlattığını yalanlayamaz]. (Mgh.) [Freytag’ın Arab. Prov., ii. 315 ve 316’sına bak; orada iki başka kıraat eklenmiştir: **كلّ مجر بِخَلَآءٍ مُجِيدٌ**, yani süratli ata sahip olandır; ve **كلّ مجر بِخَلَآءٍ سَابِقٌ**, yani öne geçen kimsedir.]

**مَاجَرَيَاتٌ**
**مَاجَرَيَاتٌ** ماجريات: 1’e bak.
