# جزر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جزر

الجَزْرُ: ضِدُّ المَدِّ، وهو رجوع الماء إلى خلف. قال الليث: الجَزْرُ، مجزوم، انقطاعُ المَدِّ، يقال مَدَّ البحرُ والنهرُ في كثرة الماء وفي الإِنقطاع
(* قوله: «وفي الانقطاع» لعل هنا خذفاً والتقدير وجزر في
الانقطاع أَي اِنقطاع المد لان الجزر ضد المد). ابن سيده: جَزَرَ البحرُ والنهر يَجْزِرُ جَزْراً انْجَزَرَ. الصحاح: جزر الماءُ يَجْزُرُ ويَجْزِرُ جَزْراً أَي نَضَب. وفي حديث جابر: ما جَزَرَ عنه البحرُ فَكُلْ، أَي ما انكشف عنه من حيوان البحر. يقال: جَزَرَ الماءُ يَجْزُِرُ جَزْراً إِذا ذهب ونقص؛ ومنه الجَزْر والمَدُّ وهو رجوع الماء إِلى خَلْف. والجزِيرةُ: أَرضٌ يَنْجَزِرُ عنها المدُّ. التهذيب: الجزِيرةُ أَرض في البحر يَنُفَرِجُ منها ماء البحر فتبدو، وكذلك الأَرض التي لا يعلوها السيل ويُحْدقُ بها، فهي جزيرة. الجوهري: الجزيرة واحدة جزائر البحر، سميت بذلك لانقطاعها عن معظم الأَرض. والجزيرة: موضع بعينه، وهو ا بين دِجْلَة والفُرات. والجزيرة: موضع بالبصرة أَرض نخل بين البصرة والأُبُلَّة خصت بهذا الاسم. والجزيرة أَيضاً: كُورَةٌ تتاخم كُوَرَ الشام وحدودها. ابن سيده: والجزيرة إِلى جَنْبِ الشام. وجزيرة العرب ما بين عَدَنِ أَبْيَنَ إِلى أَطوارِ الشام، وقيل: إِلى أَقصى اليمن في الطُّول، وأَما في العَرْضِ فمن جُدَّةَ وما والاها من شاطئ البحر إِلى رِيفه العراق، وقيل: ما بين حفر أَبي موسى إِلى أَقصى تهامة في الطول، وأَما العرض فما بين رَمْلِ يَبْرِين إِلى مُنْقَطَعِ السَّماوة، وكل هذه المواضع إِنما سميت بذلك لأَن بحر فارس وبحر الحبش ودجلة والفرات قد أَحاطا بها. التهذيب: وجزيرة العرب مَحَالُّها، سميت جزيرة لأَن البحرين بحر فارس وبحر السودان أَحاط بناحيتيها وأَحاط بجانب الشمال دجلة والفرات، وهي أَرض العرب ومعدنها. وفي الحديث: أَن الشيطان يئس أَن يُعْبَدَ في جزيرة العرب؛ قال أَبو عبيد: هو اسم صُقْع من الأَرض وفسره على ما تقدم؛ وقال مالك بن أَنس: أَراد بجزيرة العرب المدينة نفسها، إِذا أَطلقت الجزيرة في الحديث ولم تضف إِلى العرب فإِنما يراد بها ما بين دِجْلَة والفُرات. والجزيرة: القطعة من الأَرض؛ عن كراع.
وجَزَرَ الشيءَ
(* قوله: «وجزر الشيء إلخ» من بابي ضرب وقتل كما في
المصباح وغيره). يَجْزُرُه ويَجْزِرُه جَزراً: قطعة. والجَزْرُ: نَحْرُ الجَزَّارِ الجَزُورَ. وجَزَرْتُ الجَزُورَ أَجْزُرُها، بالضم، واجْتَزَرْتُها إِذا نحرتها وجَلَّدْتَها. وجَزَرَ الناقة يَجْزُرها، بالضم، جَزْراً: نحرها وقطعها.
والجَزُورُ: الناقة المَجْزُورَةُ، والجمع جزائر وجُزُرٌ، وجُزُرات جمع الجمع، كطُرُق وطُرُقات. وأَجْزَرَ القومَ: أَعطاهم جَزُوراً؛ الجَزُورُ: يقع على الذكر والأُنثى وهو يؤنث لأَن اللفظة مؤنثة، تقول: هذه الجزور، وإِن أَردت ذكراً. وفي الحديث: أَن عمر أَعطى رجلاً شكا إِليه سُوءَ الحال ثلاثة أَنْيابٍ جَزائرَ؛ الليث: الجَزُورُ إِذا أُفرد أُنث لأَن أَكثر ما ينحرون النُّوقُ. وقد اجْتَزَرَ القومَ جَزُوراً إِذا جَزَرَ لهم. وأَجْزَرْتُ فلاناً جَزُوراً إِذا جعلتها له.
قال: والجَزَرُ كل شيء مباح للذبح، والواحد حَزَرَةٌ، وإِذا قلت أَعطيته جَزَرَةً فهي شاة، ذكراً كان أَو أُنثى، لأَن الشاة ليست إِلاَّ للذبح خاصة ولا تقع الجَزَرَةُ على الناقة والجمل لأَنهما لسائر العمل. ابن السكيت: أَجْزَرْتُه شاةً إِذا دفعت إِليه شاة فذبحها، نعجةً أَو كبشاً أَو عنزاً، وهي الجَزَرَةُ إِذا كانت سمينة، والجمع الجَزَرُ، ولا تكون الجَزَرَةُ إِلاَّ من الغنم. ولا يقال أَجْزَرْتُه ناقة لأَنها قد تصلح لغير الذبح. والجَزَرُ: الشياه السمينة، الواحدة جَزَرَةٌ ويقال: أَجزرت القومَ إِذا أَعطيتهم شاة يذبحونها، نعجةً أَو كبشاً أَو عنزاً. وفي الحديث: أَنه بعث بعثاً فمروا بأَعرابي له غنم فقالوا: أَجْزِرْنا؛ أَي أَعطنا شاة تصلح للذبح؛ وفي حديث آخر: فقال يا راعي أَجْزِرْني شاةً؛ ومنه الحديث: أَرأَيتَ إِن لَقِيتُ غَنَمَ ابن عمي أَأَجْتَزِرُ منها شاةً؟ أَي آخذ منها شاة وأَذبحها. وفي حديث خَوَّاتٍ: أَبْشِرْ بِجزَرَةٍ سمينة أَي شاة صالحة لأَنْ تُجْزَرَ أَي تذبح للأَكل، وفي حديث الضحية: فإِنما هي جَزَرَةٌ أَطَعَمَها أَهله؛ وتجمع على جَزَرٍ، بالفتح. وفي حديث موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام؛ والسحَرةِ: حتى صارت حبالهم للثُّعبان جَزَراً، وقد تكسر الجيم. ومن غريب ما يروى في حديث الزكاة: لا تأْخذوا من جَزَراتِ أَموال الناس؛ أَي ما يكون أُعدّ للأَكل، قال: والمشهور بالحاء المهملة. ابن سيده: والجَزَرُ ما يذبح من الشاء، ذكراً كان أَو أُنثى، جَزَرَةٌ، وخص بعضهم به الشاة التي يقوم إِليها أَهلها فيذبحونها؛ وقد أَجْزَرَه إِياها. قال بعضهم: لا يقال أَجْزَرَه جَزُوراً إِنما يقال أَجْزَرَه جَزَرَةً.
والجَزَّارُ والجِزِّيرُ: الذي يَجْزُر الجَزورَ، وحرفته الجِزارَةُ، والمَجْزِرُ، بكسر الزاي: موضع الجَزْر. والجُزارَةُ: حَقُّ الجَزَّار. وفي حديث الضحية: لا أُعطي منها شيئاً في جُزارَتها؛ الجزارة، بالضم: ما يأْخذ الجَزَّارُ من الذبيحة عن أُجرته فمنع أَن يؤْخذ من الضحية جزء في مقابلة الأُجرة، وتسمى قوائم البعير ورأْسه جُزارَةً لأَنها كانت لا تقسم في الميسر وتُعْطَى الجَزَّارَ؛ قال ذو الرمّة:
سَحْبَ الجُزارَة مِثلَ البَيْتِ، سائرُهُ
مِنَ المُسُوح، خِدَبٌّ شَوْقَبٌ خَشَبُ
ابن سيده: والجُزارَةُ اليدان والرجلان والعنق لأَنها لا تدخل في أَنصباء الميسر وإِنما يأْخذها الجَزَّارُ جُزارَتَه، فخرج على بناء العُمالة وهي أَجْرُ العامل، وإِذا قالوا في الفرس ضَخْمُ الجُزارَةِ فإِنما يريدون غلظ يديه ورجليه وكَثْرَةَ عَصَبهما، ولا يريدون رأْسه لأَن عِظَمَ الرأْس في الخيل هُجْنَةٌ؛ قال الأَعشى:
ولا نُقاتِلُ بالعِصِيِّ،
ولا نُرامِي بالحجارَه،
إِلاَّ عُلالَةَ أَو بُدَا
هَةَ قارِحٍ، نَهْدِ الجُزارَه
واجْتَزَر القومُ في القتال وتَجَزَّرُوا. ويقال: صار القَوم جَزَراً لعدوّهم إِذا اقتتلوا. وجَزَرَ السِّباعِ: اللحمُ الذي تأْكله. يقال: تركوهم جَزَراً، بالتحريك، إِذا قتلوهم. وتركهم جَزَراً للسباع والطير أَي قِطَعاً؛ قال:
إِنْ يَفْعَلا، فلَقَدْ تَرَكْتُ أَباهُما
جَزَرَ السِّباعِ، وكُلِّ نَسْرٍ قَشْعَمِ
وتَجَازَرُوا: تشاتموا. وتجازرا تشاتماً، فكأَنما جَزَرَا بينهما ظَرِبَّاءَ أَي قطعاها فاشتدّ نَتْتنُها؛ يقال ذلك للمتشاتمين المتبالغين. والجِزارُ: صِرامُ النخل، جَزَرَهُ يَجْزُرُِه ويَجْزِرُه جَزْراً وجِزاراً وجَزَاراً؛ عن اللحياني: صَرَمَه. وأَجْزَرَ النخلُ: حان جِزارُه كأَصْرَم حان صِرامُه، وجَزَرَ النخلَ يجزرها، بالكسر، جَزْراً: صَرَمها، وقيل: أَفسدها عند التلقيح. اليزيدي: أَجْزَرَ القومُ من الجِزار، وهو وقت صرام النخل مثلُ الجَزازِ. يقال: جَزُّوا نخلهم إِذا صرموه. ويقال: أَجْزَرَ الرجلُ إِذا أَسَنَّ ودنا فَنَاؤه كما يُجْزِرُ النخلُ. وكان فِتْيانٌ يقولون لشيخ: أَجْزَرْتَ يا شيخُ أَي حان لك أَن تموت فيقول: أَي بَنِيَّ، وتُحْتَضَرُونَ أَي تموتون شباباً ويروى: أَجْزَزْتَ من أَجَزَّ البُسْرُ أَي حان له أَن يُجَزَّ. الأَحمر: جَزَرَ النخلَ يَجْزِرُه إِذا صرمه وحَزَرَهُ يَحْزِرُهُ إِذا خرصه. وأَجْزَرَ القومُ من الجِزارِ والجَزَار. وأَجَزُّوا أَي صرموا، من الجِزَازِ في الغنم. وأَجْزَرَ النخلُ أَي أَصْرَمَ. وأَجْزَرَ البعيرُ: حان له أَن يُجْزَرَ. ويقال: جَزَرْتُ العسل إِذا شُرتَهُ واستخرجته من خَلِيَّتِه، وإِذا كان غليظاً سَهُلَ استخراجُه. وتَوَعَّدَ الحجاجُ بن يوسف أَنَسَ بن مالك فقال: لأَجْزُرَنَّك جَزْرَ الضَّرَبِ أَي لأَسْتَأْصِلَنَّك، والعسل يسمى ضَرَباً إِذا غلظ. يقال: اسْتَضْرَبَ سَهُلَ اشْتِيارُه على العاسِل لأَنه إِذا رَقَّ سال. وفي حديث عمر: اتَّقوا هذه المجازِرَ فإِن لها ضَراوَةً كضَراوةِ الخمرِ؛ أَراد موضع الجَزَّارين التي تنحر فيها الإِبل وتذبح البقر والشاء وتباع لُحْمانُها لأَجل النجاسة التي فيها من الدماء دماء الذبائح وأَرواثها، واحدها مَجْزَرَةٌ
(* قوله: «واحدها مجزرة إلخ» أي بفتح عين مفعل وكسرها إِذ الفعل من باب قتل وضرب) . ومَجْزِرَةٌ، وإِنما نهاهم عنها لأَنه كَرِهَ لهم إِدْمانَ أَكل اللحوم وجعلَ لها ضَراوَةً كضراوة الخمر أَي عادة كعادتها، لأَن من اعتاد أَكل اللحوم أَسرف في النفقة، فجعل العادة في أَكل اللحوم كالعادة في شرب الخمر، لما في الدوام عليها من سَرَفِ النفقة والفساد. يقال: أَضْرَى فلان في الصيد وفي أَكل اللحم إِذا اعتاده ضراوة. وفي الصحاح: المَجازِرُ يعني نَدِيَّ القوم وهو مُجْتَمَعَهُم لأَن الجَزُورَ إِنما تنحر عند جمع الناس. قال ابن الأَثير: نهى عن أَماكن الذبح لأَن إِلْفَها ومُداوَمَةَ النظر إِليها ومشاهدة ذبح الحيوانات مما يقسي القلب ويذهب الرحمة منه. وفي حديث آخر: أَنه نهى عن الصلاة في المَجْزَرَةِ والمَقْبُرَة.
والجِزَرُ والجَزَرُ: معروف، هذه الأَرُومَةُ التي تؤكل، واحدتها جِزَرَةٌ وجَزَرَةٌ؛ قال ابن دريد: لا أَحسبها عربية، وقال أَبو حنيفة: أَصله فارسي. الفرّاء: هو الجَزَرُ والجِزَرُ للذي يؤكل، ولا يقال في الشاء إِلا الجَزَرُ، بالفتح.
الليث: الجَزيرُ، بلغة أَهل السواد، رجل يختاره أَهل القرية لما ينوبهم من نفقات من ينزل به من قِبَل السلطان؛ وأَنشد:
إِذا ما رأَونا قَلَّسوا من مَهابَةٍ،
ويَسْعى علينا بالطعامِ جَزِيرُها

### Türkçe

**الجَزْرُ**: **المَدِّ**’in zıddıdır; o, suyun geriye doğru dönmesidir. Leys dedi:
**الجَزْرُ**, meczûm olarak, **المَدِّ**’in kesilmesidir; “deniz ve nehir suyun çokluğunda **مَدَّ** etti” denir
ve kesilmede
(* Onun sözü: “ve kesilmede” — burada bir hazif var gibidir; takdir: “ve **جَزَرَ** kesilmede”, yani **المَدِّ**’in kesilmesi; çünkü **الجَزْرُ** **المَدِّ**’in zıddıdır). İbn Sîde: Deniz
ve nehir **جَزَرَ** eder, **يَجْزِرُ** **جَزْراً**; **انْجَزَرَ**. **الصحاح**: Su **جزر** eder, **يَجْزُرُ**
ve **يَجْزِرُ** **جَزْراً**, yani çekilir (suyu azalır). Câbir hadîsinde: “Denizin ondan **جَزَرَ** ettiği şeyi ye”; yani
deniz hayvanından onun üzerinden açığa çıkan şeyi. Denir: Su **جَزَرَ** eder, **يَجْزُِرُ** **جَزْراً**; gittiği ve azaldığı zaman; bundan da **الجَزْر** ve **المَدُّ** (vardır); o, suyun
geriye doğru dönmesidir.
Ve **الجزِيرةُ**: **المَدُّ**’in ondan çekildiği bir topraktır. **التهذيب**: **الجزِيرةُ**, denizde bir topraktır;
deniz suyu ondan ayrılır da görünür; selin üstüne çıkmadığı
ve etrafını kuşattığı toprak da böyledir; o, adadır. Cevherî: **الجزيرة** deniz adalarından bir tanedir; ona bu ad verildi
çünkü o, toprağın çoğundan kopuktur. Ve **الجزيرة**: belirli bir yerin adıdır; o, **دِجْلَة**
ile **الفُرات** arasındadır. Ve **الجزيرة**: Basra’da bir yer; Basra ile **الأُبُلَّة** arasında hurmalık bir toprak; bu adla
özelleştirilmiştir. Ve **الجزيرة** ayrıca: Şam’ın **كُوَر**’larına ve sınırlarına bitişik bir **كُورَة**’dir. İbn
Sîde: Ve **الجزيرة** Şam’ın yanındadır. Ve **جزيرة العرب**: **عَدَنِ أَبْيَنَ**
ile Şam’ın **أَطوار**’ı arası; ve denildi: uzunlukta Yemen’in en ucuna kadar. Genişlikte ise
**جُدَّةَ** ve onunla bitişik deniz kıyısından Irak’ın kırsalına kadar; ve denildi: uzunlukta
Ebû Mûsâ’nın kazısı ile Tihâme’nin en ucuna kadar; genişlikte ise **رَمْلِ
يَبْرِين** ile **مُنْقَطَعِ السَّماوة** arası; bütün bu yerler ancak bu adla adlandırıldı
çünkü Fars denizi, Habeş denizi, Dicle ve Fırat onu kuşatmıştır. **التهذيب**: Ve **جزيرة
العرب** onun mahalleri; “ada” diye adlandırıldı çünkü iki deniz, Fars denizi ve Sudan denizi, onun iki yanını kuşattı;
kuzey tarafını da Dicle ve Fırat kuşattı; o, Arapların toprağı ve madenidir. Hadîste:
“Şeytan, **جزيرة العرب**’da kendisine ibadet edilmesinden ümidini kesti”; Ebû Ubeyd dedi: O,
topraktan bir bölgenin adıdır; ve onu, geçtiği üzere tefsir etti. Mâlik b. Enes dedi: **جزيرة
العرب** ile Medine’nin kendisini kastetti; “**الجزيرة**” hadîste mutlak olarak söylenir ve Araplara izafe edilmezse,
ancak **دِجْلَة** ile **الفُرات** arası kastedilir. Ve **الجزيرة**: topraktan bir parça; Kurâ‘dan.
Ve **جَزَرَ** bir şeyi
(* Onun sözü: “Ve **جزر** bir şey …” **ضرب** ve **قتل** bablarındandır; **المصباح** ve başkalarında olduğu gibi). Onu **يَجْزُرُه** ve **يَجْزِرُه** **جَزْراً**: onu parça parça kesti. Ve **الجَزْرُ**: kasabın
**الجَزُورَ**’u boğazlamasıdır. Ve **جَزَرْتُ الجَزُورَ**; onu **أَجْزُرُها**, zamme ile; ve onu **اجْتَزَرْتُها**
— onu boğazladığın ve derisini yüzdüğün zaman. Ve **جَزَرَ** dişi deveyi; onu **يَجْزُرها**, zamme ile, **جَزْراً**:
onu boğazladı ve parçaladı.
Ve **الجَزُورُ**: boğazlanmış dişi deve; çoğulu **جزائر** ve **جُزُرٌ**; ve **جُزُرات** çoğulun çoğuludur; **طُرُق**
ve **طُرُقات** gibi. Ve **أَجْزَرَ** kavme: onlara bir **جَزُوراً** verdi; **الجَزُورُ**: erkek ve dişiye söylenir; ve
lafız müennes olduğu için müennes yapılır; “bu **الجزور**” dersin, erkek kastetsen bile. Hadîste: Ömer, kendisine kötü
hâlinden şikâyet eden bir adama üç **أَنْيابٍ جَزائرَ** verdi. Leys: **الجَزُورُ** tekil olarak kullanıldığında müennes
yapılır; çünkü çoğunlukla boğazladıkları **النُّوقُ**tur. Ve kavim bir **جَزُوراً** **اجْتَزَرَ** etti; onlara boğazladıysa.
Ve falana bir **جَزُوراً** **أَجْزَرْتُ**; onu ona tahsis ettiğim zaman.
Dedi: Ve **الجَزَرُ** boğazlamaya mubah olan her şeydir; tekili **حَزَرَةٌ**’dir. “Ona bir **جَزَرَةً** verdim” dediğinde,
o bir koyundur; erkek de olsa dişi de olsa; çünkü koyun ancak boğazlamak içindir; ve **الجَزَرَةُ** dişi deve ve erkek deveye
söylenmez; çünkü ikisi diğer işler içindir. İbn es-Sikkît: Ona bir koyun **أَجْزَرْتُه**; ona bir koyun verip onu boğazladığı
zaman; koyun (dişi) yahut koç yahut keçi; o, semiz olduğunda **الجَزَرَةُ**’dir; çoğulu **الجَزَرُ**’dir; ve **الجَزَرَةُ**
ancak koyundan olur. “Ona bir dişi deve **أَجْزَرْتُه**” denmez; çünkü o, boğazlamadan başka şeye de elverişli olabilir. Ve
**الجَزَرُ**: semiz koyunlar; tekili **جَزَرَةٌ**’dir. Denir: Kavme **أَجزرت**; onlara boğazlayacakları bir koyun verdiğin
zaman; koyun (dişi) yahut koç yahut keçi. Hadîste: O, bir seriyye gönderdi; bir bedevîye uğradılar, onun koyunları vardı;
dediler: “Bize **أَجْزِرْنا**”; yani boğazlamaya elverişli bir koyun ver. Başka bir hadîste: “Ey çoban, bana bir koyun
**أَجْزِرْني**” dedi. Bundan da hadîs: “Görüşün nedir: amcam oğlunun koyunlarına rastlarsam, onlardan bir koyun
**أَأَجْتَزِرُ** mi?”; yani onlardan bir koyun alıp onu boğazlarım. Havvât hadîsinde: “Semiz bir **جزَرَةٍ** ile müjdelen”;
yani boğazlanmaya elverişli bir koyun; yani yemek için boğazlanır. Kurban hadîsinde: “O ancak bir **جَزَرَةٌ**’dir; ailesine
yedirdi”; ve **جَزَرٍ** üzerine cem‘ olunur, fetha ile. Mûsâ (nebîmiz ve onun üzerine salât ve selâm) ve sihirbazlar
hadîsinde: “Nihayet ipleri, yılan için **جَزَراً** oldu”; ve **الجيم** bazen kesrelenir. Zekât hadîsinde rivayet edilen
gariplerden: “İnsanların mallarının **جَزَراتِ**’ından almayın”; yani yemek için hazırlanmış olan şeyden; dedi: meşhur olan,
mühmel **الحاء** iledir. İbn Sîde: Ve **الجَزَرُ**, koyundan boğazlanan şeydir; erkek de olsa dişi de olsa; **جَزَرَةٌ**’dir;
bazıları onu, ehlinin kalkıp boğazladığı koyuna tahsis etti; ve ona onu **أَجْزَرَه**. Bazıları dedi: Ona bir **جَزُوراً**
**أَجْزَرَه** denmez; ancak ona bir **جَزَرَةً** **أَجْزَرَه** denir.
Ve **الجَزَّارُ** ve **الجِزِّيرُ**: **الجَزورَ**’u boğazlayan kimse; mesleği **الجِزارَةُ**’dir. Ve **المَجْزِرُ**, **الزاي**
kesreli olarak: **الجَزْر** yeri. Ve **الجُزارَةُ**: kasabın hakkı. Kurban hadîsinde: “Ondan, onun **جُزارَتها**’sında
hiçbir şey vermem”; **الجزارة**, zamme ile: kasabın ücretine karşılık kesilenden aldığı şeydir; kurbandan ücret karşılığında
bir parça alınmasını yasakladı. Ve devenin ayakları ve başı **جُزارَةً** diye adlandırılır; çünkü onlar kumarda paylaştırılmaz
ve kasaba verilirdi; Zû’r-Rumme dedi:
سَحْبَ **الجُزارَة** مِثلَ البَيْتِ، سائرُهُ
مِنَ المُسُوح، خِدَبٌّ شَوْقَبٌ خَشَبُ
İbn Sîde: Ve **الجُزارَةُ** iki el, iki ayak ve boyundur; çünkü onlar kumar paylarına girmez; ancak kasap onları kendi
**جُزارَتَه**’si olarak alır; böylece **العُمالة** vezni üzere çıktı; o da işçinin ücretidir. Ve “atta **ضَخْمُ الجُزارَةِ**”
dediklerinde, ancak onun ellerinin ve ayaklarının kalınlığını ve ikisinin sinirlerinin çokluğunu isterler; başını istemezler;
çünkü atlarda başın büyüklüğü bir çirkinliktir; A‘şâ dedi:
ولا نُقاتِلُ بالعِصِيِّ،
ولا نُرامِي بالحجارَه،
إِلاَّ عُلالَةَ أَو بُدَا
هَةَ قارِحٍ، نَهْدِ **الجُزارَه**
Ve kavim savaşta **اجْتَزَر** etti ve **تَجَزَّرُوا**. Denir: Kavim düşmanları için **جَزَراً** oldu; savaştıkları zaman. Ve
**جَزَرَ السِّباعِ**: yırtıcıların yediği ettir. Denir: Onları **جَزَراً** bıraktılar, hareke ile; onları öldürdükleri zaman.
Ve onları yırtıcılar ve kuşlar için **جَزَراً** bıraktı; yani parçalar; dedi:
إِنْ يَفْعَلا، فلَقَدْ تَرَكْتُ أَباهُما
**جَزَرَ السِّباعِ**، وكُلِّ نَسْرٍ قَشْعَمِ
Ve **تَجَازَرُوا**: birbirlerine sövdüler. Ve birbirlerine sövüşerek **تجازرا**; sanki aralarında bir **ظَرِبَّاءَ**’ı
**جَزَرَا** etmişler (parçalamışlar) da onun kokusu şiddetlenmiş gibi; bu, sövüşmede aşırı gidenler için söylenir.
Ve **الجِزارُ**: hurma kesimi; onu **جَزَرَهُ**; onu **يَجْزُرُِه** ve **يَجْزِرُه** **جَزْراً** ve **جِزاراً** ve **جَزَاراً**;
Lihyânî’den: onu kesti. Ve hurma **أَجْزَرَ** etti: onun **جِزارُه** vakti geldi; **أَصْرَم** gibi, onun **صِرامُه** vakti
geldi. Ve hurmayı **جَزَرَ** eder; onu **يجزرها**, kesre ile, **جَزْراً**: onu kesti; ve denildi: aşılamada onu bozdu.
Yezîdî: Kavim **أَجْزَرَ** etti, **الجِزار**’dan; o, hurma kesimi vaktidir; koyundaki **الجَزازِ** gibi. Denir: Hurmasını
**جَزُّوا** ettiler; onu kestikleri zaman. Ve denir: Adam **أَجْزَرَ** etti; yaşlandığı ve yok oluşu yaklaştığı zaman; hurma
**يُجْزِرُ** ettiği gibi. Gençler bir şeyhe derlerdi: “Ey şeyh, **أَجْزَرْتَ**”; yani ölmen vakti geldi; o da derdi: “Ey
oğullarım, siz **تُحْتَضَرُونَ**”; yani gençken ölürsünüz. Ve rivayet edilir: “**أَجْزَزْتَ**”; **أَجَزَّ البُسْرُ**’dan; yani
onun **يُجَزَّ** edilme vakti geldi. Ahmer: Hurmayı **جَزَرَ** eder; onu **يَجْزِرُه**; onu kestiği zaman; ve onu **حَزَرَهُ**
eder; onu **يَحْزِرُهُ**; onu tahmin ettiği zaman. Ve kavim **أَجْزَرَ** etti, **الجِزارِ** ve **الجَزَار**’dan. Ve
**أَجَزُّوا**: yani kestiler; koyundaki **الجِزَازِ**’dan. Ve hurma **أَجْزَرَ** etti; yani **أَصْرَمَ** etti. Ve deve
**أَجْزَرَ** etti: onun **يُجْزَرَ** edilme vakti geldi. Ve denir: Balı **جَزَرْتُ**; onu sağdığım ve kovandan çıkardığım
zaman; ve o kalın olduğunda, onu çıkarmak kolaylaştı. Haccâc b. Yûsuf, Enes b. Mâlik’i tehdit etti; dedi: “Seni
**جَزْرَ الضَّرَبِ** gibi mutlaka **لأَجْزُرَنَّك**”; yani seni mutlaka kökünden kazıyacağım; ve bal, kalınlaştığında
**ضَرَباً** diye adlandırılır. Denir: **اسْتَضْرَبَ**; onu sağmak balcıya kolaylaştı; çünkü o inceldiğinde akar. Ömer
hadîsinde: “Bu **المجازِرَ**’den sakının; çünkü onun, şarabın alışkanlığı gibi bir **ضَراوَةً**’si vardır”; kasapların
mekânını kastetti; orada develer boğazlanır, sığır ve koyun kesilir ve etleri satılır; içinde, kesim kanlarından ve
dışkılarından olan necaset sebebiyle; tekili **مَجْزَرَةٌ**’dir
(* Onun sözü: “tekili **مجزرة** …” yani **مَفْعَل**’in ayn’ı fetha ile ve kesre ile; çünkü fiil **قتل** ve **ضرب** babındandır).
Ve **مَجْزِرَةٌ**. Onları ondan ancak, et yemeyi alışkanlık edinmelerini kerih gördüğü için nehyetti; ve ona şarabın
alışkanlığı gibi bir **ضَراوَةً** kıldı; yani onun âdeti gibi bir âdet; çünkü et yemeye alışan, harcamada israf eder; böylece
et yemede âdeti, şarap içmede âdet gibi kıldı; onda devam etmenin harcama israfı ve bozulma bakımından. Denir: Falan avda ve
et yemede **أَضْرَى** etti; onu alışkanlık edindiği zaman; **ضراوة** olarak.
Ve **الصحاح**’ta: **المَجازِرُ** kavmin **نَدِيَّ**’si, yani onların toplanma yeridir; çünkü **الجَزُورَ** ancak insanların
toplanmasında boğazlanır. İbnü’l-Esîr dedi: Kesim yerlerinden nehyetti; çünkü onlara ülfet ve onlara bakışa devam ve hayvan
kesimini görme, kalbi katılaştıran ve ondan merhameti gideren şeylerdendir. Başka bir hadîste: **المَجْزَرَةِ** ve
**المَقْبُرَة**’de namazdan nehyetti.
Ve **الجِزَرُ** ve **الجَزَرُ**: bilinen şeydir; yenilen bu köktür; tekili **جِزَرَةٌ** ve **جَزَرَةٌ**’dir. İbn Düreyd dedi:
Onu Arapça saymıyorum. Ebû Hanîfe dedi: Aslı Farsçadır. Ferrâ: Yenilen için o **الجَزَرُ** ve **الجِزَرُ**’dir; koyunda ise
ancak **الجَزَرُ** denir, fetha ile.
Leys: **الجَزيرُ**, **أَهل السواد** dilinde, köy halkının, sultanın tarafından ona inen kimselerin masraflarından kendilerine
isabet eden şeyler için seçtikleri bir adamdır; ve şu beyti okudu:
إِذا ما رأَونا قَلَّسوا من مَهابَةٍ،
ويَسْعى علينا بالطعامِ **جَزِيرُها**
