# جزز (ج-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ز - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم مع الزاي
ج ز، ز ج مستعملان
جز:
الجّزُّ جَزُّ الشَّعر والصُّوفِ وغيره.
والجَزَزُ: الصُّوفُ الذي لم يُستعملُ بعدَ ما جُزَّ، وتقول: صُوفٌ جَزَزٌ.
والجَزاز كالحَصاد يَقعُ على الحِينِ والأوانِ.
وأجّزَّ النخلُ مثل أحصَدَ البُرُّ.
وجَزَّةُ: اسم أرض، يقال: إن الدَّجّال يخرجُ منها.
والجُزازُ: ما فَضَلَ من الأديم إذا قُطِعَ، الواحدة جُزازة.
وصُوفُ كلِّ شاةٍ جِزَّةٌ.
والجِزَائِزُ: عُهُونٌ تُشَدُّ على الهَوادِجِ.
زج:
الزِّجّاجُ جَمع زُجِّ الرُّمحِ والسَّهمِ.
والزِّجاجُ: أنياب الفَحل، قال الراجز:
له زِجاجٌ وله قَوارِضُ
ويُروى: ولهَاةٌ فارضُ.
والزَّجحُ: دِقَّةُ الحاجِبِ واستِقواسُه أيضاً، وزَجَّجَتِ المرأةُ حاجِبَها بالمِزَجِّ.
وظليم أزَجُّ: أي فوق عَينيه ريشٌ أبيضُ، والجميعُ الزُّجُّ.
والمِزَاجُّ: رُمحٌ قصيرٌ في أسفلِه زُجٌ.
والزَّجُّ: رَميُكَ بالشيء تزُجُّ به عن نفسِكَ.
ويقال للظلم إذا عَدَا: زَجَّ برجليه.
والزُّجاجُ، لغات،: القَواريرُ و "وأقلها الكسر"، فأما في القرآن فهي "القناديل".
والأرج من النَّعام: المُحَدَّدُ الزُّجّ، وهو مَنسِمُه، وسُمِّيَ أزَجَّ لزَجَّه.
والزُّجُ: جماعة الأزج، وهو البعيد الخَطوِ.
والزُّجُ: طرفُ مِرفَقِ الإنسانِ.

##### Türkçe

باب **الجيم** مع **الزاي**
**ج ز**، **ز ج** kullanımdadırlar
**جز**:
**الجّزُّ** **جَزُّ** **الشَّعر** ve **الصُّوف** ve başkasının.
Ve **الجَزَزُ**: **الصُّوف** ki, **جُزَّ** edildikten sonra henüz kullanılmamıştır; ve dersin: **صُوفٌ جَزَزٌ**.
Ve **الجَزاز** **الحَصاد** gibi; vakit ve zamana vâki olur.
Ve **أجّزَّ النخلُ**; **أحصَدَ البُرُّ** gibi.
Ve **جَزَّةُ**: bir yer adıdır; denilir ki **الدَّجّال** ondan çıkar.
Ve **الجُزازُ**: deriden kesildiğinde artan şey; bir tanesi **جُزازة**.
Ve her koyunun yünü **جِزَّةٌ**’dir.
Ve **الجِزَائِزُ**: **عُهُونٌ**dur; **الهَوادِجِ** üzerine bağlanır.

**زج**:
**الزِّجّاجُ**: **زُجِّ الرُّمحِ** ve **السَّهمِ**’in çoğuludur.
Ve **الزِّجاجُ**: aygırın dişleri; **الراجز** dedi ki:
له **زِجاجٌ** وله **قَوارِضُ**
Ve şöyle rivayet olunur: **ولهَاةٌ فارضُ**.
Ve **الزَّجحُ**: kaşın inceliği ve onun da yay gibi oluşu; ve kadın kaşını **المِزَجِّ** ile **زَجَّجَتِ**.
Ve **وظليم أزَجُّ**: yani iki gözünün üstünde beyaz tüy vardır; ve hepsi **الزُّجُّ**’dur.
Ve **المِزَاجُّ**: alt tarafında **زُجٌ** bulunan kısa bir mızraktır.
Ve **الزَّجُّ**: bir şeyi kendinden uzaklaştırmak için onunla atmandır; onunla **تزُجُّ** edersin.
Ve zulme, koştuğunda, denilir: iki ayağıyla **زَجَّ**.
Ve **الزُّجاجُ**; lugatlar: **القَواريرُ** ve “en azı kırmadır”; Kur’an’da ise o “**القناديل**”dir.
Ve devekuşundan **الأرج**: **المُحَدَّدُ الزُّجّ** olan; o onun tırnağıdır; ve **أزَجَّ** diye adlandırıldı, onun **زَجَّه**’si sebebiyle.
Ve **الزُّجُ**: **الأزج**’in topluluğudur; o, adımı uzak olandır.
Ve **الزُّجُ**: insan dirseğinin ucu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَزَزْتُ البُرَّ والنخلَ والصوفَ أَجُزُّوُ جَزَّاً.
والمِجَزُّ: ما يُجَزُّ به.
وهذا زمن الجِزازِ والجَزازِ، أي زمن الحَصاد وصِرام النخل.
وأَجَزَّ النَخْلُ والبُرُّ والغنمُ، أي حان لها أن تَجَزَّ.
وأَجَزَّ القومُ، إذا أَجَزَّتْ غنمُهم أو زرعُهم.
واسْتَجَزَّ البُرُّ، أي استحصَد.
واجْتَزَزْتُ الشِيحَ وغيره. إذا جَزَزْتَهُ.
وجَزّ التَمْرُ يَجِزُّ بالكسر جُزوزاً، أي يبس. وأَجَزَّ مِثلُه. وتَمْرٌ فيه جُزوزٌ، أي يُبْسٌ.
والجِزَّةُ: صوفُ شاةٍ في السَنَةِ. يقال: أَقْرِضْني جِزَّةً أو جِزَّتَيْنِ. فيعطيه صوف شاةٍ أو شاتين.
 قال: والجَزوزَةُ: الغنم التي يُجَزُّ صوفُها.
والجُزازَةُ: ما سقط من الأديم وغيرِه إذا قُطِع.
والجَزيزَةُ: خُصْلةٌ من صوف؛ وكذلك الجِزْجِزَةُ، وهي عِهْنَةٌ تعلَّق من الهودج.

##### Türkçe

**جَزَزْتُ** **البُرَّ** ve hurma ağacını ve yünü **أَجُزُّوُ** **جَزَّاً** (kırptım/biçtim).

**المِجَزُّ**: kendisiyle **يُجَزُّ** (kırpılan/biçilen) şey.

Ve bu, **الجِزازِ** ve **الجَزازِ** zamanıdır; yani hasat ve hurma ağacının sırım (meyvesini kesip toplama) zamanı.

Ve **أَجَزَّ** hurma ağacı ve **البُرُّ** ve koyun; yani onun için **تَجَزَّ** (kırpılmasının/biçilmesinin) vakti geldi.

Ve **أَجَزَّ** kavim; onların koyunları veya ekinleri **أَجَزَّتْ** (kırpılma/biçilme vakti geldiği) zaman.

Ve **اسْتَجَزَّ** **البُرُّ**; yani olgunlaşıp hasat edilir oldu.

Ve **اجْتَزَزْتُ** **الشِيحَ** ve başkasını: onu **جَزَزْتَهُ** (kırptığın/biçtiğin) zaman.

Ve **جَزّ** hurma **يَجِزُّ** (kesre ile) **جُزوزاً**; yani kurudu. Ve bunun benzeri **أَجَزَّ**. Ve içinde **جُزوزٌ** bulunan hurma; yani kuruluk.

Ve **الجِزَّةُ**: bir yılda bir koyunun yünü. Denir ki: Bana bir **جِزَّةً** veya iki **جِزَّتَيْنِ** ödünç ver. Böylece ona bir koyunun veya iki koyunun yününü verir.

Dedi ki: **الجَزوزَةُ**: yünü **يُجَزُّ** (kırpılan) koyun.

Ve **الجُزازَةُ**: deri ve başkasından, kesildiği zaman düşen şey.

Ve **الجَزيزَةُ**: yünden bir tutam; ve كذلك **الجِزْجِزَةُ**; ve o, hevdecten asılan bir yün parçasıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج ز ز
جز الشعر والزرع والنخل وهـذا زمـن الجـزاز‏.‏
ويقـال‏:‏ جـزوا ضأنهـم وحلقـوا معزهـم وهـذه جزازة الضائنة وحلاقة الماعزة‏.‏
وأعطني جزازة أديمك وهي سقاطته إذا قطـع‏.‏
ولمـن هـذه الجزوزة وهي الغنم تجز أصوافها كالقتو بـه والركوبـة لمـا يقتـب ويركـب‏.‏
وعنـدي جزيـزة مـن الصوف وجزة وجزائز وجزز‏.‏
وأجز الشعر والنبات‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ عندي بطاقات وجزازات وهي الوريقات التي تعلق فيها الفوائد‏.‏
تقول‏:‏ كم لي من وفي مثل ‏"‏ ما أعرفني من أين يجز الظهر ‏"‏‏.‏
ويقال‏:‏ ما هكذا يجز الظهر‏.‏

##### Türkçe

ج ز ز
**جز**: saçı, ekini ve hurma ağacını kesti; ve bu, **الجزاز** zamanıdır.
Ve denilir: koyunlarını **جزوا** ettiler ve keçilerini tıraş ettiler; ve bu, koyunun **جزازة**si ve keçinin **حلاقة**sıdır.
Ve bana derininin **جزازة**sini ver; o, kesildiği zaman onun döküntüsüdür.
Ve bundan: **الجزوزة**; o, yünleri **القتو** gibi kırpılan koyundur; ve **الركوبة** (da), eyerlenip binilen şey için (söylenir).
Ve bende yünden bir **جزيزة** vardır; ve **جزة** ve **جزائز** ve **جزز**.
Ve saçı ve bitkiyi **أجز** etti.
Ve mecazdan: bende kartlar ve **جزازات** vardır; onlar, faydaların içine iliştirildiği küçük yapraklardır.
Dersin: benim için ne kadar var? Ve şu misalde: "Sırt nereden **يجز** edilir, bana ne kadar bilinmez!"
Ve denilir: sırt böyle **يجز** edilmez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجَزَزُ: الصوف لم يستعمل بعدما جُزَّ، تقول: صوف جَزَزٌ. وجَزَّ الصوفَ والشعر والنخل والحشيش يَجُزُّهُ جَزّاً وجِزَّةً حَسَنَةً؛ هذه عن اللحياني، فهو مَجْزُوزٌ وجَزِيزٌ، واجْتَزَّه: قطعه؛ أَنشد ثعلب والكسائي ليزيد بن الطَّثَرِيَّةِ:
وقلتُ لصاحِبي: لا تَحْبِسَنَّا
بنَزْعِ أُصُولِهِ، واجْتَزَّ شِيحَا
ويروى: واجْدَزَّ، وذكر الجوهري أَن البيت ليزيد ابن الطثرية، وذكره ابن سيده ولم ينسبه لأَحد بل قال: وأَنشد ثعلب؛ قال ابن بري: ليس هو ليزيد وإِنما هو لمُضَرِّسِ بن رِبْعِيٍّ الأَسَدِي؛ وقبله:
وفِتْيانٍ شَوَيْتُ لهم شِواءً
سَرِيعَ الشَّيِّ، كنت به نَجِيحا
فَطِرْتُ بِمُنْصُلٍ في يَعْمَلاتٍ،
دَوامي الأَيْدِ يَخْبِطْنَ السَّرِيحا
وقلت لصاحبي: لا تحبسنَّا
بنزع أُصوله، واجتزَّ شيحا
قال: والبيت كذا في شعره والضمير في به يعود على الشيء. والنَّجِيحُ: المُنْجِحُ في عمله. والمنصل: السيف. واليعملات: النوق. والدوامي: التي قد دَمِيَتْ أَيديها من شدّة السير. والسريح: خِرَقٌ أَو جلود تُشَدُّ على أَخفافها إِذا دَمِيَتْ. وقوله لا تحبسنا بنزع أُصوله، يقول: لا تحبسنا عن شَيِّ اللحم بأَن تقلع أُصول الشجر بل خذ ما تيسر من قُضْبانِهِ وعيدانه وأَسْرِع لنا في شَيِّه، ويروى: لا تَحْبِسانا، وقال في معناه: إِن العرب ربما خاطبت الواحد بلفظ الاثنين، كما قال سُوَيْدُ بن كُراعٍ العُكْلِيُّ وكان سويد هذا هجا بني عبد الله بن دارم فاسْتَعْدَوْا عليه سعيدَ بن عثمان فأَراد ضربه فقال سويد قصيدة أَوّلها:
تقول ابْنَةُ العَوْفيّ لَيْلى: أَلا تَرى
إِلى ابن كُراعٍ لا يَزالُ مُفَزَّعا؟
مَخافَةُ هذين الأَمِيرَيْنِ سَهَّدَتْ
رُقادِي، وغَشَّتْني بَياضاً مُقَزَّعا
فإِن أَنتما أَحْكَمْتُمانيَ، فازْجُرَا
أَراهِطَ تُؤْذِيني من الناسِ رُضَّعا
وإِن تَزْجُراني يا ابنَ عفَّانَ أَنْزَجِرْ،
وإِن تَدَعاني أَحْمِ عِرْضاً مُمَنَّعَا
قال: وهذا يدل على أَنه خاطب اثنين سعيد بن عثمان ومن ينوب عنه أَو يَحْضُر معه. وقوله: فإِن أَنتما أَحكمتماني دليل أَيضاً على أَنه يخاطب اثنين. وقوله أَحكمتماني أَي منعتماني من هجائه، وأَصله من أَحْكَمْتُ الدابة إِذا جعلتَ فيها حَكَمَةَ اللّجام؛ وقوله:
وإِن تدعاني أَحم عِرضاً ممنَّعا
أَي إِن تركتماني حَمَيْتُ عِرْضِي ممن يؤذيني، وإِن زجرتماني انزجرت وصبرت. والرُّضَّعُ: جمع راضع، وهر اللئيم، وخص ابن دُرَيْدٍ به الصُّوف؛ والجَزَزُ والجُزَازُ والجُزَازَةُ والجِزَّةُ: ما جُزَّ منه. وقال أَبو حاتم: الجِزَّةُ صوف نعجة أَو كبش إِذا جُزَّ فلم يخالطه غيره، والجمع جِزَزٌ وجَزائِزُ؛ عن اللحياني، وهذا كما قالوا ضَرَّةٌ وضَرائِرُ، ولا تَحْتَفِلْ باختلاف الحركتين. ويقال: هذه جِزَّةُ هذه الشاة أَي صُوفُها المجزوزُ عنها. ويقال: قد جَزَزْتُ الكَبْشَ والنعجةَ، ويقال في العَنْزِ والتَّيْسِ: حَلَقْتُهما ولا يقال جَزَزْتُهما. والجِزَّةُ: صوفُ شاةٍ في السنة. يقال: أَقْرِضْني جِزَّةً أَو جِزَّتَيْنِ فتعطيه صوفَ شاة أَو شاتين. وفي حديث حَمَّادٍ في الصوم: وإِن دخل حَلْقَك جِزَّةٌ فلا تَضُرُّكَ؛ الجِزة، بالكسر: ما يُجَزُّ من صوف الشاة في كل سنة وهو الذي لم تستعمل بعدما جُزَّ،؛ ومنه حديث قتادة، رضي الله عنه، في اليتيم: تكون له ماشية يقوم وليه على إِصلاحها ويُصِيبُ من جِزَزها ورِسْلِها. وجُزازَةُ كل شيء: ما جُزَّ منه. والجَزُوزُ، بغير هاء: الذي يُجَزُّ؛ عن ثعلب. والمِجَزُّ: ما يُجَزُّ به. والجَزُوزُ والجَزُوزَةُ من الغنم: التي يُجَزُّ صوفها؛ قال ثعلب: ما كان من هذا الضرب اسماً فإِنه لا يقال إِلا بالهاء كالقَتُوبَةِ والرَّكُوبَةِ والحَلُوبَةِ والعَلُوفَةِ، أَي هي مما يُجَزُّ، وأَما اللحيان فقال: إِن هذا الضرب من الأَسماء يقال بالهاء وبغير الهاء، قال: وجَمْع ذلك كله على فُعُلٍ وفَعائِلَ؛ قال ابن سيده: وعندي أَن فُعُلاً إِنما هو لما كان من هذا الضرب بغير هاء كَرَكُوبٍ ورُكُبٍ، وأَن فعائل إِنما هو لما كان بالهاء كَرَكوبة وركائب. وأَجَزَّ الرجلَ: جعل له جِزَّةَ الشاةِ. وأَجَزَّ القومُ: حان جَِزَازُ غنمهم. ويقال للرجل الضخم اللحية: كأَنه عاضٌّ على جِزَّةٍ أَي على صوف شاة جُزَّتْ. والجَزُّ: جَزُّ الشعر والصوف والحشيش ونحوه. وجَزَّ النخلة يَجُزُّها جَزّاً وجِزازاً وجَزازاً؛ عن اللحياني: صَرَمها. وجَزَّ النخلُ وأَجَزَّ: حانَ أَن يُجَزَّ أَي يُقْطع ثمره ويُصْرم؛ قال طرفة:
أَنْتُمُ نَخْلٌ نُطِيفُ به،
فإِذا ما جَزَّ نَجْتَرِمُهْ
ويروى: فإِذا أَجَزَّ. وجَزَّ الزرعُ وأَجَزَّ: حان أَن يزرع. والجِزازُ والجَزازُ: وقت الجَزّ. والجِزازُ: حين تُجَزُّ الغنم. والجِزازُ والجَزازُ أَيضاً: الحَصاد. الليث: الجزاز كالحَصاد واقع على الحِينِ والأَوانِ. يقال: أَجَزَّ النخلُ وأَحْصَد البرُّ. وقال الفراء: جاءنا وقت الجِزاز والجَزاز أَي زمن الحَصاد وصِرامِ النخل. وأَجَزَّ النخلُ والبرّ والغنم أَي حانَ لها أَن تُجَزّ. وأَجَزَّ القومُ إِذا أَجَزَّت غنمهم أَو زرعهم. واسْتَجَزَّ البرُّ أَي اسْتَحْصَد. واجْتَزَزْتُ الشِّيحَ وغيرَه واجْدَزَزْتُه إِذا جَزَزْتَه. وفي الحديث: انا إِلى جَِزازِ النخل؛ هكذا ورد بزايين، يريد به قطع التمر، وأَصله من الجَزّ وهو قص الشعر والصوف، والمشهور في الروايات بدالين مهملتين. وجِزَازُ الزرع: عَصْفُه. وجُزازُ الأَديم: ما فَضَل منه وسقط منه إِذا قُطِع، واحدته جُزازَةٌ. وجَزَّ التمرُ يَجِزّ، بالكسر، جُزُوزاً: يبس، وأَجَزَّ مثله. وتمر فيه جُزُوز أَي يُبْس. وخَرَزُ الجَزِيز: شبيه بالجَزْعِ، وقيل: هو عِهْن كان يتخذ مكان الخَلاخِيل. وعليه جَزَّة من مال: كقولك ضَرَّة من مال. وجَزَّةُ: اسم أَرض يخرج منها الدَّجَّال.
والجِزْجِزَةُ: خُصْلة من صوف تشد بخيوط يزين بها الهَوْدج. والجَزاجِزُ: خُصَل العِهْن والصوفِ المصبوغة تعلق على هوادج الظعائن يوم الظعن، وهي الثُّكَن والجَزائِزُ؛ قال الشماخ:
هوادِجُ مَشْدُودٌ عليها الجَزائِزُ
وقيل: الجَزِيزُ ضرب من الخَرَزِ تزين به جواري الأَعراب؛ قال النابغة يصف نساء شَمَّرن عن أَسْؤُقِهِنَّ حتى بدت خَلاخِيلُهُن: خَرَزُ الجَزِيزِ من الخِدَامِ خَوارِجٌ
من فَرْجِ كل وَصِيلَةٍ وإِزارِ
الجوهري: الجَزِيزَة خُصْلة من صوف، وكذلك الجِزْجِزَة، وهي عِهْنة تعلق على الهَوْدج؛ قال الراجز:
كالقَرِّ ناسَتْ فَوْقَه الجَزاجِزُ
والجَزاجِز: المَذاكير؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
ومُرْقَصَةٍ كَفَفْتُ الخَيْل عنها،
وقد هَمَّتْ بإِلْقاءِ الزِّمام
فقلت لها: ارْفَعِي منه وسِيرِي
وقد لَحِقَ الجَزاجِزُ بالحِزامِ
قال ثعلب: أَي قلت لها سيري ولا تُلْقي بيدك وكوني آمنة، وقد كان لحق الحزامُ بِثِيلِ البعير من شدة سيرها، هكذا روي عنه، والأَجود أَن يقول: وقد كان لَحِقَ ثِيلُ البعير بالحزام على موضوع البيت، وإِلا فثعلب إِنما فسره على الحقيقة لأَن الحزام هو الذي ينتقل فيلحق بالثِّيلِ، فأَما الثِّيلُ فملازم لمكانه لا ينتقل.

##### Türkçe

**الجَزَزُ**: kırpıldıktan sonra henüz kullanılmamış yün; “**صوف جَزَزٌ**” dersin. Ve **جَزَّ** yünü, kılı, hurma ağacını ve otu **يَجُزُّهُ** **جَزّاً** ve güzel bir **جِزَّةً** (ile) (kırptı/kesti); bu, **اللحياني**’dendir; o hâlde o **مَجْزُوزٌ** ve **جَزِيزٌ**’dir; ve **اجْتَزَّه**: onu kesti; **ثعلب** ve **الكسائي** **يزيد بن الطَّثَرِيَّةِ**’ye ait olarak inşad etti:

وقلتُ لصاحِبي: لا تَحْبِسَنَّا
بنَزْعِ أُصُولِهِ، واجْتَزَّ شِيحَا

Ve şöyle rivayet edilir: **واجْدَزَّ**; ve **الجوهري** beytin **يزيد ابن الطثرية**’ye ait olduğunu zikretti; **ابن سيده** de onu zikretti ve onu kimseye nisbet etmedi; bilakis dedi ki: “**ثعلب** inşad etti”; **ابن بري** dedi ki: O, **يزيد**’e ait değildir; ancak o, **مُضَرِّسِ بن رِبْعِيٍّ الأَسَدِي**’nindir; ve ondan önce:

وفِتْيانٍ شَوَيْتُ لهم شِواءً
سَرِيعَ الشَّيِّ، كنت به نَجِيحا
فَطِرْتُ بِمُنْصُلٍ في يَعْمَلاتٍ،
دَوامي الأَيْدِ يَخْبِطْنَ السَّرِيحا
وقلت لصاحبي: لا تحبسنَّا
بنزع أُصوله، واجتزَّ شيحا

Dedi ki: Beyit onun şiirinde böyledir; ve zamir **به**’deki, **الشيء**’e döner. Ve **النَّجِيحُ**: işinde başarıya erdiren. Ve **المنصل**: kılıç. Ve **اليعملات**: dişi develer. Ve **الدوامي**: yürüyüşün şiddetinden elleri kanamış olanlar. Ve **السريح**: kanadığında ayaklarının altına bağlanan bez parçaları yahut deriler. Ve onun “**لا تحبسنا بنزع أُصوله**” sözü: der ki, eti kızartmaktan bizi alıkoyma; ağaçların köklerini sökerek değil; bilakis onun dallarından ve çubuklarından kolay geleni al ve onun kızartılmasında bize çabuk davran; ve şöyle rivayet edilir: **لا تَحْبِسانا**. Ve onun mânasında dedi ki: Araplar bazen bir kişiye iki kişinin lafzıyla hitap eder; nitekim **سُوَيْدُ بن كُراعٍ العُكْلِيُّ** dedi; ve bu **سويد** **بني عبد الله بن دارم**’i hicvetmişti; bunun üzerine onun aleyhine **سعيدَ بن عثمان**’dan yardım istediler; o da onu dövmek istedi; derken **سويد** bir kaside söyledi; onun evveli:

تقول ابْنَةُ العَوْفيّ لَيْلى: أَلا تَرى
إِلى ابن كُراعٍ لا يَزالُ مُفَزَّعا؟
مَخافَةُ هذين الأَمِيرَيْنِ سَهَّدَتْ
رُقادِي، وغَشَّتْني بَياضاً مُقَزَّعا
فإِن أَنتما أَحْكَمْتُمانيَ، فازْجُرَا
أَراهِطَ تُؤْذِيني من الناسِ رُضَّعا
وإِن تَزْجُراني يا ابنَ عفَّانَ أَنْزَجِرْ،
وإِن تَدَعاني أَحْمِ عِرْضاً مُمَنَّعَا

Dedi ki: Bu, onun iki kişiye hitap ettiğine delâlet eder: **سعيد بن عثمان**’a ve onun yerine geçen yahut onunla birlikte hazır bulunan kimseye. Ve onun “**فإِن أَنتما أَحكمتماني**” sözü de, iki kişiye hitap ettiğine ayrıca delildir. Ve onun “**أَحكمتماني**” sözü: yani beni onu hicvetmekten men ettiniz; ve aslı, “**أَحْكَمْتُ الدابة**”dır; yani ona gemin **حَكَمَةَ اللّجام**’ını yerleştirdin. Ve onun sözü:

وإِن تدعاني أَحم عِرضاً ممنَّعا

Yani: beni bırakırsanız, bana eziyet edenden ırzımı korurum; ve beni azarlarsanız, vazgeçerim ve sabrederim. Ve **الرُّضَّعُ**: **راضع**’ın çoğulu; ve alçağın en aşağısı. Ve **ابن دُرَيْدٍ** bunu yüne tahsis etti. Ve **الجَزَزُ** ve **الجُزَازُ** ve **الجُزَازَةُ** ve **الجِزَّةُ**: ondan kırpılan şey. Ve **أَبو حاتم** dedi ki: **الجِزَّةُ** bir koyunun yahut koçun yünüdür; kırpıldığında ve ona başkası karışmadığında; çoğulu **جِزَزٌ** ve **جَزائِزُ**’dir; **اللحياني**’dendir. Ve bu, “**ضَرَّةٌ**” ve “**ضَرائِرُ**” dedikleri gibidir; iki harekenin farklılığına aldırma. Ve denir: “Bu koyunun **جِزَّةُ**’si” yani ondan kırpılmış yünü. Ve denir: “Koçu ve koyunu **جَزَزْتُ**.” Ve keçi ve teke hakkında denir: “İkisini **حَلَقْتُهما**”; “**جَزَزْتُهما**” denmez. Ve **الجِزَّةُ**: bir yılda bir koyunun yünü. Denir: “Bana bir **جِزَّةً** yahut iki **جِزَّتَيْنِ** borç ver”; ona bir koyunun yahut iki koyunun yününü verirsin. Ve oruç hakkında **حَمَّادٍ** hadîsinde: “Eğer boğazına bir **جِزَّةٌ** girerse, sana zarar vermez”; **الجِزة** (kesre ile): her yıl koyun yününden kırpılan şeydir; ve o, kırpıldıktan sonra henüz kullanılmamış olandır. Bundan da, yetim hakkında **قتادة**’nin, رضي الله عنه, hadîsi: “Onun bir sürüsü olur; velisi onun ıslahı üzerine durur ve onun **جِزَز**’inden ve **رِسْل**’inden (pay) alır.” Ve her şeyin **جُزازَةُ**’si: ondan kırpılan/kesilen şey. Ve **الجَزُوزُ** (هاء’sız): kırpılan şey; **ثعلب**’dendir. Ve **المِجَزُّ**: onunla kırpılan şey. Ve koyundan **الجَزُوزُ** ve **الجَزُوزَةُ**: yünü kırpılan (dişi) olan; **ثعلب** dedi ki: Bu türden isim olan şeyde ancak **هاء** ile söylenir; **القَتُوبَةِ** ve **الرَّكُوبَةِ** ve **الحَلُوبَةِ** ve **العَلُوفَةِ** gibi; yani o, kırpılan şeydendir. Ama **اللحيان** dedi ki: Bu türden isimler **هاء** ile de **هاء**sız da söylenir. Dedi ki: Bunların hepsinin cem‘i **فُعُلٍ** ve **فَعائِلَ** üzerinedir. **ابن سيده** dedi ki: Bana göre **فُعُلاً** ancak bu türden **هاء**sız olan içindir; **رَكُوبٍ** ve **رُكُبٍ** gibi; ve **فعائل** ancak **هاء** ile olan içindir; **رَكوبة** ve **ركائب** gibi. Ve **أَجَزَّ** adamı: ona koyunun **جِزَّةَ**sini verdi. Ve **أَجَزَّ** kavim: koyunlarının **جَِزَازُ**’u vakti geldi. Ve sakalı iri adama denir: “Sanki bir **جِزَّةٍ** üzerine diş basıyor”; yani kırpılmış bir koyun yünü üzerine. Ve **الجَزُّ**: saçın, yünün, otun ve benzerinin kırpılması. Ve hurma ağacını **جَزَّ** eder, **يَجُزُّها** **جَزّاً** ve **جِزازاً** ve **جَزازاً**; **اللحياني**’dendir: onu **صَرَم** etti. Ve hurma ağaçları **جَزَّ** etti ve **أَجَزَّ**: kırpılma/kesilme vakti geldi; yani meyvesi kesilsin ve **يُصْرم** edilsin; **طرفة** dedi ki:

أَنْتُمُ نَخْلٌ نُطِيفُ به،
فإِذا ما جَزَّ نَجْتَرِمُهْ

Ve şöyle rivayet edilir: “**فإِذا أَجَزَّ**”. Ve ekin **جَزَّ** etti ve **أَجَزَّ**: ekilme vakti geldi. Ve **الجِزازُ** ve **الجَزازُ**: **الجَزّ** vakti. Ve **الجِزازُ**: koyunların kırpıldığı zaman. Ve **الجِزازُ** ve **الجَزازُ** ayrıca: hasat. **الليث**: **الجزاز** hasat gibidir; zaman ve vakit üzerine vâkidir. Denir: “Hurma ağaçları **أَجَزَّ** etti” ve “buğday **أَحْصَد** etti.” Ve **الفراء** dedi ki: Bize **الجِزاز** ve **الجَزاز** vakti geldi; yani hasat ve hurma kesimi zamanı. Ve hurma, buğday ve koyun **أَجَزَّ** etti; yani onlara kırpılma/kesilme vakti geldi. Ve kavim **أَجَزَّ** eder; koyunları yahut ekinleri **أَجَزَّ** ettiğinde. Ve buğday **اسْتَجَزَّ** etti; yani **اسْتَحْصَد** oldu. Ve **اجْتَزَزْتُ** **الشِّيحَ** ve başkasını, ve **اجْدَزَزْتُه**: onu **جَزَزْتَه** ettiğinde. Ve hadîste: “Ben hurmanın **جَِزازِ**’ına (gidiyorum)”; böylece iki **زاي** ile vârid olmuştur; bununla hurmayı kesmeyi kasteder; aslı **الجَزّ**dendir; o da saç ve yün kesmektir; rivayetlerde meşhur olan ise iki noktasız **دال** iledir. Ve ekinin **جِزَازُ**’ı: onun **عَصْفُ**’udur. Ve derinin **جُزازُ**’ı: kesildiğinde ondan artan ve düşen şey; onun teki **جُزازَةٌ**’dır. Ve hurma **جَزَّ** eder, **يَجِزّ** (kesre ile), **جُزُوزاً**: kurudu; ve **أَجَزَّ** de onun gibidir. Ve içinde **جُزُوز** olan hurma: yani kuruluk. Ve **خَرَزُ الجَزِيز**: **الجَزْعِ**a benzer; ve denildi ki: o, **عِهْن**dir; **الخَلاخِيل** yerine yapılırdı. Ve onun üzerinde maldan bir **جَزَّة** vardır: “maldan bir **ضَرَّة**” demen gibi. Ve **جَزَّةُ**: bir yer adıdır; ondan **الدَّجَّال** çıkar.

Ve **الجِزْجِزَةُ**: iplerle bağlanan, onunla **الهَوْدج** süslenen yünden bir tutam.

Ve **الجَزاجِزُ**: boyanmış **العِهْن** ve yün tutamlarıdır; göç günü göçen kadınların hevdaclarına asılır; ve onlar **الثُّكَن** ve **الجَزائِزُ**’dir; **الشماخ** dedi ki:

هوادِجُ مَشْدُودٌ عليها الجَزائِزُ

Ve denildi ki: **الجَزِيزُ** **الخَرَزِ**den bir türdür; bedevî cariyeleri onunla süslenir; **النابغة** kadınları tasvir ederek dedi; baldırlarından sıyırdılar da halhalları göründü:

خَرَزُ الجَزِيزِ من الخِدَامِ خَوارِجٌ
من فَرْجِ كل وَصِيلَةٍ وإِزارِ

**الجوهري**: **الجَزِيزَة** yünden bir tutamdır; aynı şekilde **الجِزْجِزَة** de; ve o, **الهَوْدج**a asılan bir **عِهْنة**dir; **الراجز** dedi ki:

كالقَرِّ ناسَتْ فَوْقَه الجَزاجِزُ

Ve **الجَزاجِز**: erkeklik uzuvlarıdır; **ابن الأَعرابي**’dendir; ve inşad etti:

ومُرْقَصَةٍ كَفَفْتُ الخَيْل عنها،
وقد هَمَّتْ بإِلْقاءِ الزِّمام
فقلت لها: ارْفَعِي منه وسِيرِي
وقد لَحِقَ الجَزاجِزُ بالحِزامِ

**ثعلب** dedi ki: Yani ona dedim ki: yürü ve elinle bırakma; emniyette ol; ve onun şiddetli yürüyüşünden dolayı **الحزام** devenin **ثِيل**’ine yetişmişti; böylece ondan rivayet edildi. Ve daha iyi olan, beytin konumuna göre şöyle demesidir: “Devenin **ثِيل**’i **الحزام**a yetişmişti”; yoksa **ثعلب** onu hakikat üzere tefsir etti; çünkü yer değiştiren ve **ثِّيل**’e yetişen **الحزام**dır; ama **الثِّيل** bulunduğu yere yapışıktır, yer değiştirmez.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج ز ز * * جَزَّ * البر والنخل والصوف من باب رد و * المِجَّزُ * بالكسر ما يجز به وهذا زمن * الجِزَازِ * بفتح الجيم وكسرها أي زمن الحصاد وصرام النخل و * أجَزَّ * البر والنخل والغنم حان له أن يجز و * الجُزَازَةُ * بالضم ما سقط من الأديم وغيره إذا قطع

##### Türkçe

* ج ز ز * **جَزَّ**: buğdayı, hurma ağacını ve yünü; **رد** babından. Ve **المِجَّزُ**: kesra ile, onunla kesilen şey. Ve bu, **الجِزَازِ** zamanı; **الجيم**’in fethası ve kesrası ile; yani hasat ve hurma ağacının kesimi zamanı. Ve **أجَزَّ**: buğdaya, hurma ağacına ve koyunlara; onun için kesilme vakti geldi. Ve **الجُزَازَةُ**: damme ile; deri ve başkasından kesildiği zaman düşen şey.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جز الصوف والشعر والحشيش والنخل والزرع يجزه جزا وجزة بالفتح فيهما، وجزة حسنة، بالكسر، هذه عن اللحياني، فهو مجزوز وجزيز: قطعه، كاجتزه، وخص ابن دريد به الصوف والنخل، ذكره ابن سيده. والزرع ذكره الزمخشري. أنشد ثعلب والكسائي ليزيد بن الطثرية:
  فقلت لصاحبي لا تحبسنـا                      بنزع أصوله واجتز شيحا ويروى: واجدز؛ وهكذا أنشده الجوهري له، وذكره ابن سيده ولم ينسبه لأحد بل قال: وأنشد ثعلب، قال ابن بري: ليس هو ليزيد، زاد الصاغاني: وليس ليزيد على الحاء المفتوحة شعر، وإنما هو لمضرس بن ربعي الأسدي، وقبله:
  وفتيان شويت لهـم شـواء                      سريع الشي كنت به نجيحا
  فطرت بمنصل في يعملات                      دوامي الأيد يخبطن السريحا
  فقلت لصاحبي لا تحبسـنـا                      بنزع أصوله واجتز شيحـا قال ابن بري: والبيت كذا في شعره. والمنصل: السيف، واليعملات: النوق؛ والسريح: خرق أو جلود تشد على أخفافها إذا دميت؛ يقول: لا تحبسنا عن شي اللحم بقلع أصول الشجر بل خذ ما تيسر من قضبانه وعيدانه وأسرع لنا في شيه، وزاد الصاغاني: والرواية لحاطبي. قال ابن بري: ويروى لا تحبسانا، والعرب ربما خاطبت الواحد بلفظ الاثنين، كما قال سويد بن كراع العكلي:
  وإن تزجراني يا ابن عفان أنزجر                      وإن تدعاني أحم عرضا ممنعـا جز النخل: حان أن يجز، أي يقطع ثمره ويصرم كأجز. قال طرفة:
  أنتم نخل نطيف بـه                      فإذا ما جز نجترمه

  ويروى: فإذا أجز. وكذلك البر والغنم. جز التمر يجز، بالكسر، جزوزا، بالضم: يبس، كأجز، ويقال: تمر فيه جزوز، أي يبس. والجزز، محركة، والجزاز والجزازة بضمهما، والجزة، بالكسر: ما جز منه، أو هي، أي الجزة: صوف نعجة أو كبش إذا جز فلم يخالطه غيره، قاله أبو حاتم، أو صوف شاة في السنة، ومنه قولهم: أعطني جزة أو جزتين، فتعطيه صوف شاة أو شاتين... أو الصوف الذي لم يستعمل بعد ما جز، وبه فسروا حديث حماد في الصوم:  وإن دخل حلقك جزة فلا تضرك  ج جزز، وجزائز، عن اللحياني، وهو كما قالوا: ضرة وضرائر، ولا تحفل باختلاف الحركتين. والجزوز، بغير هاء: الذي يجز، عن ثعلب. الجزوز أيضا: التي تجز، كالجزوزة، قال ثعلب: ما كان من هذا الضرب اسما فإنه لا يقال إلا بالهاء، كالحلوبة والركوبة والعلوفة، أي هي مما تجز. وأما اللحياني فقال: إن هذا الضرب من الأسماء يقال بالهاء وبغير الهاء. قال: وجمع ذلك كله على فعل وفعائل. قال ابن سيده: وعندي أن فعلا إنما هو لما كان من هذا الضرب بغير هاء، كركوب وركب، وأن فعائل إنما هو لما كان بالهاء، كركوبة وركائب. وأجز القوم: حان جزاز غنمهم، والجزاز: حين تجز الغنم، أجز الرجل: جعل له جزة الشاة. وأجز الشيخ: حان له أن يجز، أي يموت، لم أجد هذا في الأصول التي عليها مدار نقل المصنف، ثم ظهر لي بعد تأمل شديد أنه تصحف عليه، وصوابه: وأجز الشيح، بكسر الشين والحاء المهملة: حان له أن يجز كما هو في سائر أمهات الفن، فصحف المصنف وجعل الشيح شيخا، وإن كان له سلف فيما نقل عنه فيكون ما ذكره من المجاز، فإن الجزاز، كما يأتي، إنما يستعمل في جزاز الغنم ونحوه وفي الحاد ونحوه، فإنما يراد به الموت بضرب من التشبيه، فتأمل. والجزاز، كسحاب وكتاب، الفتح عن اللحياني: حين تجز الغنم، وهو أيضا بلغتيه: الحصاد، وعصف الزرع. قال الليث: الجزاز كالحصاد واقع على الحين والأوان، يقال: أجز النخل وأحصد البر. وقال الفراء: جاءنا وقت الجزاز والجزاز، أي زمن الحصاد وصرام النخل. الجزاز، بالضم: ما فضل من الأديم وسقط منه إذا قطع، واحدته جزازة. الجزاز من كل شيء: ما اجتززته، سواء كان صوفا أو غيره، واحدته جزازة. وجز: ة، بأصبهان، معرب كز، يقال: مضى جز من الليل، أي قطعة منه، وقال الصاغاني: أي نصفه. ومجزز بن الأعور بن جعدة الكناني المدلجي القائف، ابنه علقمة ين مجزز، كمحدث وضبطه ابن عيينة كمعظم، صحابيان، وابنه الثاني وقاص بن مجزز له صحبة أيضا، وقتل في غزوة ذي قرد، ذكره ابن هشام ففي كلام المصنف مع قصوره نظر. قال الحافظ: ومات علقمة في عهد عمر، ومن ولده عبد الله وعبيد الله ابنا عبد الملك بن عبد الرحمن بن علقمة، كانا ممدوحين، قاله ابن الكلبي. ويقال للحياني، أي الضخم اللحية: كأنه عاض على جزة، أي على صوف شاة جزت. في الصحاح: الجزيزة خصلة من صوف، كالجزجزة، بالكسر، وهي عهنة تعلق في الهودج، قال الراجز:
  كالقر ناست فوقه الجزائز وقيل: الجزجزة: خصلة من صوف تشد بخيوط يزين بها الهودج، والجزاجز: خصل العهن، والصوف المصبوغة تعلق على هوادج الظعائن يوم الظعن، وهي الثكن والجزائز، قال الشماخ:
  هوادج مشدود عليها الجزائز وقيل: الجزيز: ضرب من الخرز يزين به جواري الأعراب شبيه بالجزع، وقيل هو عهن كان يتخذ مكان الخلاخيل. قال النابغة يصف نساء شمرن عن أسوقهن حتى بدت خلاخيلهن:

  خرز الجزيز من الخدام خوارج                      من فرج كل وصـيلة وإزار والجزاجز، بالفتح: المذاكير، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  ومرقصة كففت الخيل عنهـا                      وقد همت بإلقـاء الـزمـام
  فقلت لها ارفعي منها وسيري                      وقد لحق الجزاجز بالحـزام قال ثعلب: أي قلت لها سيري وكوني آمنة، وقد كان لحق الحزام بثيل البعير من شدة سيرها، هكذا روي عنه. وجزة، بالفتح: اسم أرض يخرج منها الدجال فيما يروى، كذا نقله الصاغاني وقلده المصنف ولم يحلها، وهي قرية بأصبهان؛ كان أبو حاتم الرازي الحنظلي يقول: نحن من أصبهان من قرية جز. وجزة أيضا: ناحية بخراسان، فارسي معرب، كان بها وقعة لأسيد بن عبد الله مع خاقان. واستجز البر، أي استحصد. ومما يستدرك عليه: الجزز، محركة: الصوف لم يستعمل بعدما جز، تقول: صوف جزز، ويقال: جززت الكبش والنعجة، ويقال في العنز والتيس: حلقتهما. والمجز، بالكسر: ما يجز به. وجز النخلة يجزها جزا وجزازا، وجزازا: عن اللحياني: صرمها. وأجز القوم: أجز زرعهم. واجتززت الشيح وغيره واجدززته: إذا جززته. ويقال: عليه جزة من مال، كقولك ضرة من مال. وتقول: عندي بطاقات وجزازات، وهي الوريقات التي تعلق فيها الفوائد، وهو مجاز. وفي المثل: ما هكذا يجز الظهر. ويقال: ما أعرفني من أين يجز الظهر. وجزجز، بالضم: من جبالهم، فيها بئر عادية. وجزاي، بكسر الجيم وتشديد الزاي المفتوحة: قرية من الجيزة، وقد دخلتها. وجز بن بكر، بالفتح، جد محمد بن مروان بن ثوبان بن عبد الرحمن، المحدث، من شيوخ ابن عفير، وجده بكر دخل الشام مع أبي عبيدة.

##### Türkçe

**جز** yünü, kılı, otu, hurmayı ve ekini keser; onu **جزا** ve **وجزة** (ikisinde de fetih ile) ile keser; ve (ayrıca) **وجزة** güzel (olur), kesre ile; bu, el-Lihyânî’dendir. O hâlde o **مجزوز** ve **جزيز**’dir: onu kesti; **كاجتزه** gibi. İbn Düreyd onu yün ve hurmaya tahsis etti; onu İbn Sîdeh zikretti. Ekini de Zemahşerî zikretti. Sa‘leb ve Kisâî, Yezîd b. et-Tıtriyye’ye ait olarak inşad etti:
  “Dedim ki iki arkadaşıma: Bizi hapsetmeyin                      köklerini sökerek; ve **اجتز** şîh (kes).”
ve şöyle rivayet olunur: **واجدز**; Cevherî onu ona böyle inşad etti; İbn Sîdeh onu zikretti ve onu kimseye nisbet etmedi; bilakis dedi ki: Sa‘leb inşad etti. İbn Berrî dedi: O, Yezîd’in değildir. Sâgânî ekledi: Yezîd’in **الحاء**’ı meftûh olan (lafızlar) üzerine şiiri yoktur; o ancak Mudarris b. Rabî‘ el-Esedî’nindir. Ve ondan önce (şu vardır):
  “Ve delikanlılar: onlar için bir kızartma kızarttım                      hızlı kızartma; onunla başarılı idim.
  Bir **منصل** ile **يعملات** üzerinde uçtum                      elleri daimî; **السريح**’i çiğniyorlardı.
  Dedim ki iki arkadaşıma: Bizi hapsetmeyin                      köklerini sökerek; ve **اجتز** şîh (kes).”
İbn Berrî dedi: Beyit onun şiirinde böyledir. **المنصل**: kılıçtır; **اليعملات**: dişi develerdir; **السريح**: yırtıklar yahut derilerdir; kanadığında ayaklarının altına bağlanır. Diyor ki: Eti kızartmaktan bizi, ağacın köklerini sökerek alıkoymayın; bilakis dallarından ve çubuklarından kolay geleni alın ve onu kızartmada bize çabuk davranın. Sâgânî ekledi: Rivayet **لحاطبي**’nindir. İbn Berrî dedi: “**لا تحبسانا**” diye de rivayet olunur; Arap, bazen bir kişiye iki kişinin lafzıyla hitap eder; Suveyd b. Kurâ‘ el-‘Aklî’nin dediği gibi:
  “Eğer siz ikiniz beni, ey İbn ‘Affân, azarlarsanız vazgeçerim                      ve eğer siz ikiniz beni çağırırsanız, korunmuş bir ırzı himaye ederim.”

**جز النخل**: **أن يجز** vakti geldi; yani meyvesi kesilir ve koparılır; **كأجز** gibi. Tarafe dedi ki:
  “Siz, etrafında dolaştığımız bir hurmasınız                      ne zaman ki **جز** olursa, onu koparırız.”

ve şöyle rivayet olunur: “**فإذا أجز**”. Buğday ve koyun da böyledir. **جز التمر**: onu kesre ile **يجز**; **جزوزا** (damme ile): kurudu; **كأجز** gibi. Ve denir: içinde **جزوز** olan hurma; yani kurudu. **الجزز** (harekeli), ve **الجزاز** ve **الجزازة** (ikisinde de damme ile), ve **الجزة** (kesre ile): ondan kesilen şeydir; yahut o, yani **الجزة**: başka bir şey karışmadan kesildiği zaman bir koyunun yahut koçun yünüdür; bunu Ebû Hâtim söyledi. Yahut: bir koyunun bir yıldaki yünüdür. Ondandır onların sözü: “Bana bir **جزة** yahut iki **جزتين** ver”; ona bir koyunun yahut iki koyunun yününü verirsin… yahut: kesildikten sonra henüz kullanılmamış yündür. Bununla, oruç hakkında Hammâd’ın hadisini tefsir ettiler: “Eğer boğazına bir **جزة** girerse, sana zarar vermez.” Çoğulu: **جزز** ve **جزائز**; el-Lihyânî’den. Ve o, onların dediği gibidir: **ضرة** ve **ضرائر**; iki harekenin ihtilafına aldırma. **الجزوز** (ه’siz): kesen (kimse)dir; Sa‘leb’den. **الجزوز** ayrıca: kesen (dişi)dir; **كالجزوزة** gibi. Sa‘leb dedi: Bu türden isim olan şeyde ancak **ه** ile söylenir; **كالحلوبة** ve **الركوبة** ve **العلوفة** gibi; yani o, kesilen şeydendir. Lihyânî ise dedi ki: Bu türden isimler **ه** ile de **ه**’siz de söylenir. Dedi: Bunların hepsinin cem‘i **فعل** ve **فعائل** üzerinedir. İbn Sîdeh dedi: Bana göre **فعلا** ancak bu türden **ه**’siz olana göredir; **كركوب** ve **ركب** gibi; ve **فعائل** ancak **ه** ile olana göredir; **كركوبة** ve **ركائب** gibi. **أجز القوم**: koyunlarının **جزاز**’ı vakti geldi. **الجزاز**: koyunların kesildiği vakittir. **أجز الرجل**: ona koyunun **جزة**’sini verdi. **أجز الشيخ**: ona **أن يجز** vakti geldi; yani ölür. Bunu, musannifin naklinin döndüğü asıllarda bulmadım; sonra şiddetli bir teemmülden sonra bana göründü ki bu, ona tashîf olmuştur; doğrusu: **وأجز الشيح**; şîn ve mu‘ceme olmayan **الحاء**’ı kesre ile: ona kesilme vakti geldi; sanatın diğer ana kaynaklarında olduğu gibi. Musannif tashîf etti ve **الشيح**’ı **شيخ** yaptı. Eğer naklettiği kimsede bir selefi varsa, o zaman onun zikrettiği mecazdan olur; çünkü **الجزاز**—geleceği üzere—ancak koyunların **جزاز**’ında ve benzerinde, ve **الحاد** ve benzerinde kullanılır; bununla ölüm, bir tür teşbihle murad edilir; öyleyse düşün. **الجزاز**—**كسحاب** ve **كتاب** (vezninde)—fetih; el-Lihyânî’den: koyunların kesildiği vakittir. O, iki lugatiyle de: hasattır ve ekinin sapını kırıp ayırmadır. Leys dedi: **الجزاز** hasat gibidir; vakit ve zamana vâkidir; denir: **أجز النخل** ve **أحصد البر**. Ferrâ dedi: Bize **الجزاز** ve **الجزاز** vakti geldi; yani hasat zamanı ve hurmanın koparılma zamanı. **الجزاز** (damme ile): deriden kesilince artan ve ondan düşen şeydir; tekili **جزازة**’dir. Her şeyden **الجزاز**: senin **اجتززته** ettiğin şeydir; ister yün olsun ister başkası; tekili **جزازة**’dir. Ve **جز**: İsfahan’da; **كز**’in mu‘arrebidir. Denir: “Geceden bir **جز** geçti”; yani ondan bir parça. Sâgânî dedi: yani yarısı. Ve **مجزز** b. el-A‘ver b. Cu‘de el-Kinânî el-Mudlicî, kâif; onun oğlu **علقمة ين مجزز**—**كمحدث** (vezninde); İbn ‘Uyeyne onu **كمعظم** (vezninde) ضبط etti—iki sahâbîdir. Ve onun ikinci oğlu **وقاص بن مجزز**’in de sahbeliği vardır; **ذي قرد** gazvesinde öldürüldü. İbn Hişâm onu zikretti; bu sebeple musannifin sözünde, kısalığıyla beraber, bir nazar vardır. Hâfız dedi: ‘Alkame, Ömer devrinde öldü. Onun soyundan: ‘Abdullah ve ‘Ubeydullah, ‘Abdülmelik b. ‘Abdirrahmân b. ‘Alkame’nin iki oğludur; övülmüş idiler; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Ve **اللحياني**’ye—yani sakalı iri olana—denir: sanki bir **جزة**’ye, yani kesilmiş bir koyunun yününe diş geçirmiştir. **الصحاح**’ta: **الجزيزة** yünden bir tutamdır; **كالجزجزة** gibi; kesre ile. Ve o, hevdecte asılan bir yün parçasıdır. Recez söyleyen dedi ki:
  “Üstünde **الجزائز** bulunan boynuz gibi.”
Ve denildi: **الجزجزة**: hevdecti süslemek için iplerle bağlanan yünden bir tutamdır. Ve **الجزاجز**: boyalı yün tutamlarıdır; göç günü göçen kadınların hevdectlerine asılır; onlar **الثكن** ve **الجزائز**’dir. Şemmâh dedi ki:
  “Üzerine **الجزائز** bağlanmış hevdectler.”
Ve denildi: **الجزيز**: bedevî cariyelerini süsleyen, **الجزع**’a benzer bir tür boncuktur. Ve denildi: o, halhal yerinde yapılan bir yündür. Nâbiga, ayak bileklerini açıp halhalları görününceye kadar eteklerini toplayan kadınları vasfederek dedi ki:

  “Hizmetçilerin **خرز الجزيز**’i dışarı çıkanlar                      her **وصيلة** ve **إزار**’ın aralığından.”

**الجزاجز** (fetih ile): erkeklik uzuvlarıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
  “Atı ondan men ettiğim bir oynak (dişi)                      ve gemi atmaya niyet etmişti.
  Dedim ki ona: Ondan kaldır ve yürü                      ve **الجزاجز** kemere yetişti.”
Sa‘leb dedi: yani ona dedim ki: yürü ve emin ol; onun hızlı yürüyüşünün şiddetinden kemer devenin kuyruğuna yetişmişti; ondan böyle rivayet olundu. **وجزة** (fetih ile): rivayet olunduğuna göre Deccâl’in çıktığı bir yerin adıdır; Sâgânî böyle nakletti ve musannif onu taklit etti ve onu açıklamadı. O, İsfahan’da bir köydür; Ebû Hâtim er-Râzî el-Hanzalî derdi ki: Biz İsfahan’dan, **جز** köyündeniz. **وجزة** ayrıca: Horasan’da bir nahiyedir; Farsça mu‘arrebdir; orada Useyd b. ‘Abdullah ile Hâkân arasında bir vak‘a oldu. **استجز البر**: yani hasadı istedi, yani olgunlaşıp hasat edilir oldu. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الجزز** (harekeli): kesildikten sonra kullanılmamış yündür; dersin: **صوف جزز**. Ve denir: **جززت الكبش والنعجة**; ve keçi ve teke hakkında denir: ikisini tıraş ettim. **المجز** (kesre ile): onunla kesilen şeydir. Ve **جز النخلة**: onu **جزا** ve **جزازا** ve **جزازا** ile keser; el-Lihyânî’den: onu kopardı. **أجز القوم**: onların ekini **أجز** oldu. Ve **اجتززت الشيح** ve başkasını ve **اجدززته**: onu kestiğin zaman. Ve denir: onun üzerinde maldan bir **جزة** vardır; senin “maldan bir **ضرة**” demen gibi. Ve dersin: bende kartlar ve **جزازات** vardır; onlar, faydaların asıldığı yaprakçıklardır; bu mecazdır. Meselde: “Sırt böyle **يجز** edilmez.” Ve denir: “Sırtın nereden **يجز** edildiğini bilmem.” **جزجز** (damme ile): onların dağlarındandır; onda eski bir kuyu vardır. **جزاي**: cîm’in kesresi ve meftûh zây’ın teşdîdi ile: Cîze’den bir köydür; ona girdim. **جز بن بكر** (fetih ile): Muhammed b. Mervân b. Sevbân b. ‘Abdirrahmân el-muhaddis’in ceddi; İbn ‘Ufeyr’in şeyhlerindendir. Ve onun dedesi Bekr, Ebû ‘Ubeyde ile Şam’a girdi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

جَزَّ
جَزَّ U ( n. ac. جَزّ 1 ),
a.  Cut, cut off, sheared.

جِزَّة
جِزَّة 2t , ( pl. جِزَز 7 ,  جَزَاْئِزُ 46 ),
a.  Cutting, shearing.

b.  Cut off.

c.  Mulberry-leaves.

مِجْزَز
مِجْزَز 20 ,
a.  Shears.

b.  Pruning-hook, reapinghook.

c.  Knife, chopper.

جَزَاْز
جَزَاْز 22 ,  جِزَاْز 23 ,
a.  Harvest, shearing-time.

جُزَاْز
جُزَاْز 24 ,  جُزَاْزَة 24t ,
a.  Clippings, cuttings, shearings.

جَزِيْزَة
جَزِيْزَة 25t , ( pl. جَزَاْئِزُ 46 ),
a.  Fleece.

جَزَّاْز
جَزَّاْز 28 ,
a.  Reaper; shearer.

##### Türkçe

جَزَّ
**جَزَّ** U ( n. ac. **جَزّ** 1 ),
a. Kesmek, kesip ayırmak, kırkmak.

جِزَّة
**جِزَّة** 2t , ( pl. **جِزَز** 7 , **جَزَاْئِزُ** 46 ),
a. Kesme, kırkma.

b. Kesilmiş olan.

c. Dut yaprakları.

مِجْزَز
**مِجْزَز** 20 ,
a. Kırkma makası.

b. Budama kancası, orak kancası.

c. Bıçak, satır.

جَزَاْز
**جَزَاْز** 22 , **جِزَاْز** 23 ,
a. Hasat, kırkım vakti.

جُزَاْز
**جُزَاْز** 24 , **جُزَاْزَة** 24t ,
a. Kırpıntılar, kesintiler, kırkıntılar.

جَزِيْزَة
**جَزِيْزَة** 25t , ( pl. **جَزَاْئِزُ** 46 ),
a. Yapağı.

جَزَّاْز
**جَزَّاْز** 28 ,
a. Orakçı; kırkıcı.
